Na: MKULIMA JEMBE
Pareto ni miongoni mwa mazao ya maua yanayoweza kulimwa Tanzania, hasa katika maeneo yenye hali ya hewa ya baridi na mwinuko mkubwa. Zao hili lina umuhimu wa kiuchumi kutokana na maua yake kuwa chanzo cha pyrethrins, kemikali asilia zinazotumika kama kiambata muhimu katika kutengeneza dawa za kudhibiti wadudu.
Kwa mkulima, pareto si zao la kulima na kuuza maua pekee. Linaweza kuwa sehemu ya mnyororo wa thamani unaohusisha uzalishaji wa malighafi, ukaushaji, uhifadhi, usindikaji na hatimaye utengenezaji wa bidhaa za kudhibiti wadudu. Hivyo, mafanikio katika zao hili yanategemea zaidi ya kupanda miche; yanahitaji uchaguzi sahihi wa eneo, maandalizi mazuri ya shamba, lishe ya mimea, udhibiti wa magugu, uvunaji na utunzaji wa maua baada ya kuvuna.
PARETO NI ZAO GANI?
Pareto ni mmea wa jamii ya maua unaojulikana kwa uwezo wa maua yake kutoa pyrethrins, ambazo ni viambata vya asili vinavyoweza kudhibiti wadudu mbalimbali.
Pyrethrins hutumika katika kutengeneza baadhi ya viuatilifu vya wadudu kwa sababu vina uwezo wa kuathiri mfumo wa neva wa wadudu. Hii ndiyo sababu pareto imekuwa na umuhimu katika sekta ya kilimo na uzalishaji wa bidhaa za kudhibiti wadudu.
Hata hivyo, mkulima anapaswa kutambua kuwa si kila mmea unaoitwa pareto una kiwango sawa cha pyrethrins. Ubora wa mbegu au miche, mazingira ya kilimo, lishe ya mmea, afya ya mimea, muda wa kuvuna na namna maua yanavyokaushwa vinaweza kuathiri ubora wa malighafi inayopatikana.
Kwa hiyo, uzalishaji wa pareto unapaswa kuangaliwa kama biashara inayohitaji ubora kuanzia shambani hadi sokoni.
HALI YA HEWA INAYOFAA KWA PARETO
Pareto hustawi vizuri katika maeneo yenye hali ya hewa ya baridi, mvua za kutosha na mwinuko mkubwa.
Kwa ujumla, zao hili huhitaji mvua ya kutosha, takribani milimita 1,250 kwa mwaka, huku mvua ikisambaa kwa namna inayosaidia mmea kupata unyevu bila kusababisha maji kutuama.
Mwinuko wa karibu mita 1,500 kutoka usawa wa bahari unaweza kutoa mazingira yanayofaa kwa uzalishaji wa pareto, hasa pale ambapo unahusishwa na hali ya hewa ya baridi inayofaa kwa ukuaji wa mmea.
Katika Tanzania, maeneo yenye mazingira yanayoweza kufaa kwa zao hili yanapatikana katika baadhi ya maeneo ya Iringa, Arusha, Mbeya na Njombe.
Lakini mkulima hapaswi kuamua kulima kwa kutegemea jina la mkoa pekee. Ndani ya mkoa mmoja kuna maeneo yenye tofauti kubwa za udongo, mvua, mwinuko na joto. Ni muhimu kupata ushauri wa mtaalamu wa kilimo kabla ya kuanzisha shamba kubwa.
UDONGO UNAFAA KWA PARETO
Pareto inaweza kufanya vizuri katika udongo wenye rutuba ya wastani. Udongo unatakiwa uwe na uwezo wa kuhifadhi unyevu lakini pia uruhusu maji kupita vizuri.
Maji kutuama shambani ni tatizo kubwa.
Mizizi ya pareto haiwezi kustahimili mazingira yenye maji mengi kwa muda mrefu. Maji yanapotuama yanaweza kusababisha matatizo ya mizizi, kudhoofisha mmea na kupunguza uzalishaji.
Kwa hiyo, kabla ya kupanda mkulima anapaswa kujiuliza:
Je, maji yanatuama wakati wa mvua?
Je, udongo una uwezo wa kupitisha maji?
Je, eneo lina unyevu wa kutosha?
Je, shamba lina magugu mengi ya kudumu?
Je, udongo una rutuba inayofaa?
Kama eneo lina tatizo la maji kutuama, ni muhimu kuboresha mfumo wa utoaji wa maji kabla ya kuanzisha shamba.
KWA NINI UDONGO WENYE RUTUBA NYINGI SANA SI KILA MARA NI BORA?
Katika kilimo cha pareto, mkulima anapaswa kuelewa tofauti kati ya ukuaji wa majani na mashina na uzalishaji wa maua.
Udongo wenye rutuba nyingi, hasa unapokuwa na virutubisho vingi vinavyochochea ukuaji wa majani na mashina, unaweza kusababisha mmea kukua kwa nguvu lakini usitoe maua mengi kama inavyotarajiwa.
Kwa hiyo, lengo si kuongeza mbolea bila kipimo. Lengo ni kuhakikisha mmea unapata virutubisho vinavyohitajika kwa kiwango kinachofaa.
Hapa ndipo upimaji wa udongo unapokuwa muhimu.
Badala ya mkulima kukisia aina na kiasi cha mbolea, ni vizuri kufanya uchunguzi wa udongo na kupata ushauri wa mtaalamu kuhusu mahitaji ya shamba husika.
KUANDAA SHAMBA
Maandalizi ya shamba ni hatua inayoweza kuamua mafanikio ya zao kabla hata miche haijapandwa.
Kwanza, ondoa magugu yote pamoja na mizizi yake, hasa magugu ya kudumu ambayo yanaweza kuendelea kuota baada ya kupanda.
Shamba linapaswa kulimwa na kutifuliwa vizuri ili kupata udongo unaofaa kwa ukuaji wa mizizi.
Katika maeneo yenye mwinuko au hatari ya mmomonyoko wa udongo, mkulima anapaswa kuzingatia njia za kuhifadhi udongo na maji kulingana na ushauri wa wataalamu wa kilimo.
Pia, kama eneo lina tatizo la maji kutuama, tengeneza mfumo unaofaa wa kupitisha maji.
KUANDAA KITALU CHA MBEGU
Miche ya pareto inaweza kuandaliwa kwanza katika kitalu kabla ya kuhamishiwa shambani.
Kitalu kinapaswa kuwa katika eneo linalofaa, lenye udongo mzuri, unyevu unaodhibitiwa na lisilo na maji yanayotuama.
Andaa vitanda vilivyoinuliwa kwa uangalifu. Kila kitalu kinaweza kuwa na upana wa takribani mita 1.5, huku nafasi kati ya vitanda ikizingatiwa ili kurahisisha kupita wakati wa kumwagilia, kupalilia na kufanya shughuli nyingine za matunzo.
Udongo wa kitalu unatakiwa utifuliwe vizuri ili kuondoa mabonge makubwa na kuwezesha mbegu kupata mazingira mazuri ya kuota.
MATUMIZI YA MBOLEA KATIKA KITALU
Mbolea inaweza kutumika kulingana na mahitaji ya udongo na ushauri wa mtaalamu.
Virutubisho kama nitrojeni na fosforasi vina nafasi katika ukuaji wa mmea, lakini matumizi yake yanapaswa kuzingatia hali ya udongo.
Mkulima asifanye kosa la kufikiri kuwa kuongeza mbolea nyingi kutamaanisha kupata mavuno mengi zaidi.
Mbolea nyingi si sawa na mavuno mengi.
Kiwango kisichofaa cha virutubisho kinaweza kusababisha ukuaji usio na uwiano au kuongeza gharama za uzalishaji bila kuongeza tija.
KUHAMISHA MICHE SHAMBANI
Baada ya miche kukua na kufikia hatua inayofaa kwa kupandikizwa, inaweza kuhamishwa kutoka kitaluni kwenda shambani.
Katika hatua hii, mkulima anatakiwa kuwa makini asiharibu mizizi ya miche.
Miche dhaifu, iliyoshambuliwa na magonjwa au isiyokuwa na afya nzuri haipaswi kupewa kipaumbele katika kuanzisha shamba la kibiashara.
Ni muhimu pia kupanga nafasi za kupanda kulingana na aina ya pareto, mfumo wa kilimo na ushauri wa kitaalamu. Nafasi sahihi husaidia mimea kupata mwanga, hewa na nafasi ya kutosha ya kukua, huku ikirahisisha shughuli za shambani.
KUPALILIA PARETO
Magugu hushindana na pareto kwa ajili ya maji, mwanga na virutubisho.
Shamba linapaswa kupaliliwa mara kwa mara ili kuhakikisha pareto inapata mazingira mazuri ya kukua.
Mkulima anaweza kutumia jembe la mkono aina ya machaka au chombo kingine kinachofaa, lakini anatakiwa kuwa mwangalifu asikate au kujeruhi mizizi ya mimea.
Kupalilia kwa kina sana karibu na shina kunaweza kuharibu mizizi.
Kwa hiyo, palizi inapaswa kufanyika kwa uangalifu na kwa wakati unaofaa.
MATUMIZI YA MBOLEA
Pareto inahitaji virutubisho ili kukua na kutoa maua, lakini aina na kiasi cha mbolea vinapaswa kuamuliwa kwa kuzingatia mahitaji ya udongo.
Superphosphate, kama chanzo cha fosforasi, inaweza kutumika katika mpango wa mbolea pale inapopendekezwa na mtaalamu kutokana na hali ya udongo.
Mbolea inapowekwa wakati wa kupanda, inapaswa kuchanganywa vizuri na udongo ili kupunguza hatari ya kugusa moja kwa moja mizizi au sehemu nyeti ya mmea.
Ni muhimu zaidi kufanya uchunguzi wa udongo kabla ya kuweka mpango wa mbolea wa shamba kubwa.
USIMAMIZI WA WADUDU NA MAGONJWA
Ingawa pareto yenyewe ni chanzo cha viambata vinavyotumika katika kudhibiti wadudu, mmea huu pia unaweza kukumbwa na changamoto za wadudu na magonjwa.
Mkulima anatakiwa kufuatilia shamba mara kwa mara.
Usisubiri mmea uanze kunyauka au kuharibika kwa kiwango kikubwa ndipo uchukue hatua.
Kagua:
Majani;
Shina;
Mizizi;
Maua;
Dalili za wadudu;
Mabadiliko ya rangi ya majani;
Dalili za kuoza;
Ukuaji usio wa kawaida.
Pale tatizo linapobainika, ni muhimu kupata utambuzi sahihi kutoka kwa mtaalamu kabla ya kutumia dawa.
Matumizi holela ya viuatilifu yanaweza kuongeza gharama na kuathiri usalama wa mkulima, mazingira na ubora wa mazao.
UVUNAJI WA MAUA YA PARETO
Uvunaji ni hatua muhimu sana kwa sababu lengo la pareto ni kupata maua yenye ubora na kiwango kizuri cha viambata vinavyohitajika.
Maua hayapaswi kuvunwa kiholela. Muda wa kuvuna unatakiwa kuzingatia hatua ya ukuaji wa ua na ushauri wa kitaalamu pamoja na mahitaji ya mnunuzi au kiwanda kinachopokea malighafi.
Mkulima anatakiwa pia kuepuka kuchanganya maua yenye ubora tofauti bila mpangilio.
Maua yaliyooza, yenye unyevu kupita kiasi au yaliyochanganyika na uchafu yanaweza kupunguza ubora wa malighafi.
UKAUSHAJI WA MAUA
Baada ya kuvuna, maua yanahitaji kushughulikiwa kwa umakini.
Maua yenye unyevu mwingi yakihifadhiwa bila kukaushwa vizuri yanaweza kuharibika.
Kukausha kunapaswa kufanyika kwa njia inayolinda ubora wa malighafi. Mazingira ya ukaushaji yanapaswa kuwa safi, yenye uingizaji hewa na kulindwa dhidi ya uchafu.
Mkulima anapaswa kuepuka kuweka maua moja kwa moja kwenye ardhi chafu.
Maua yaliyokaushwa yanapaswa kuhifadhiwa katika mazingira makavu na safi ili kupunguza uwezekano wa kupata unyevu tena.
THAMANI YA PARETO HAISHII SHAMBANI
Moja ya fursa kubwa katika pareto iko katika mnyororo wa thamani.
Mkulima anaweza kuwa sehemu ya mfumo unaojumuisha:
Mbegu → Kitalu → Shamba → Maua → Uvunaji → Ukaushaji → Uhifadhi → Ukusanyaji → Usindikaji → Pyrethrins → Bidhaa za kudhibiti wadudu → Soko.
Hii inaonyesha kwamba pareto si zao la kuuza maua pekee.
Kuna nafasi ya kuongeza thamani kupitia usindikaji na uboreshaji wa ubora wa malighafi.
Hata hivyo, uchimbaji wa pyrethrins na utengenezaji wa viuatilifu ni shughuli zinazohitaji teknolojia, utaalamu, udhibiti wa ubora na kuzingatia kanuni husika. Mkulima hapaswi kuchanganya maua ya pareto kiholela na kemikali na kuanza kuuza bidhaa kama dawa ya kilimo bila kufuata taratibu za usajili na usalama.
PARETO NA FURSA KWA MKULIMA TANZANIA
Kwa Tanzania, kilimo cha pareto kinaweza kuwa na nafasi katika kuongeza uzalishaji wa mazao yenye thamani kubwa endapo uzalishaji utaendeshwa kwa tija.
Fursa kubwa inaweza kuwa katika maeneo yenye:
Hali ya hewa inayofaa;
Udongo unaofaa;
Wakulima wenye uwezo wa kufuata kanuni bora za kilimo;
Upatikanaji wa miche bora;
Masoko ya uhakika;
Miundombinu ya ukusanyaji;
Teknolojia ya ukaushaji;
Usindikaji wa mazao.
Mkulima anapaswa pia kuangalia bei na mkataba wa mauzo kabla ya kupanua uzalishaji.
Usilime kwa kusikia tu kwamba zao lina bei nzuri.
Kwanza tafuta soko, elewa viwango vya ubora na fahamu gharama zote za uzalishaji.
MAKOSA AMBAYO MKULIMA ANAPASWA KUEPUKA
Miongoni mwa makosa yanayoweza kuathiri uzalishaji wa pareto ni:
Kupanda eneo lisilofaa:
Hali ya hewa na udongo ni msingi wa mafanikio.
Kutumia mbolea bila uchunguzi wa udongo:
Hii inaweza kuongeza gharama na kuathiri uwiano wa ukuaji wa mmea.
Kuacha magugu:
Magugu hushindana na mimea kwa virutubisho, maji na mwanga.
Kuharibu mizizi wakati wa palizi:
Mizizi iliyojeruhiwa inaweza kudhoofisha mmea.
Kupuuzia maji kutuama:
Pareto haiwezi kustahimili udongo wenye maji mengi kwa muda mrefu.
Kuvuna bila kuzingatia ubora:
Muda wa kuvuna na namna ya kushughulikia maua vina umuhimu katika ubora wa malighafi.
Kukausha vibaya:
Unyevu unaweza kusababisha kuharibika kwa maua.
Kutokuwa na soko:
Kabla ya kuanzisha uzalishaji wa kibiashara, mkulima anapaswa kufahamu nani atanunua na kwa viwango gani.
PARETO NI ZAO LA KILIMO LINALOHITAJI TAALUMA
Kilimo cha pareto hakipaswi kuonekana kama shughuli ya kupanda miche na kusubiri maua.
Ni kilimo kinachohitaji uelewa wa mazingira, udongo, lishe ya mmea, palizi, udhibiti wa wadudu na magonjwa, uvunaji, ukaushaji, uhifadhi na masoko.
Kwa mkulima anayetaka kuingia katika kilimo hiki kibiashara, hatua nzuri ni kuanza na eneo linaloweza kudhibitiwa, kujifunza mbinu bora za uzalishaji na kuwasiliana na wataalamu wa kilimo pamoja na wanunuzi wa zao hilo.
Pareto ni zao lenye umuhimu mkubwa kwa sababu maua yake yanaweza kuwa chanzo cha pyrethrins, viambata vya asili vinavyotumika katika uzalishaji wa baadhi ya bidhaa za kudhibiti wadudu.
Kwa mkulima wa Tanzania, hasa katika maeneo yenye hali ya hewa ya baridi na mwinuko unaofaa, zao hili linaweza kuwa sehemu ya fursa za kilimo cha kibiashara.
Lakini mafanikio yake yanategemea miche bora, eneo sahihi, udongo unaofaa, matumizi sahihi ya virutubisho, palizi kwa wakati, uvunaji unaofaa, ukaushaji mzuri na soko la uhakika.
Kwa hiyo, ujumbe kwa mkulima ni mmoja:
Usiangalie pareto kama ua pekee—iangalia kama malighafi yenye nafasi katika mnyororo mpana wa thamani kutoka shambani hadi kiwandani.
MKULIMA JEMBE — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni