Ufugaji wa kuku umeendelea kuwa moja ya shughuli muhimu za kiuchumi nchini Tanzania kutokana na mchango wake katika kuongeza kipato cha kaya, kuboresha lishe na kuchochea maendeleo ya sekta ya mifugo. Kuku hutoa mayai na nyama ambayo ni chanzo muhimu cha protini, huku pia wakitoa ajira kwa maelfu ya vijana, wanawake na wafanyabiashara wanaojihusisha na mnyororo mzima wa thamani wa sekta hiyo.
Hata hivyo, licha ya fursa kubwa zilizopo katika ufugaji wa kuku, wafugaji wengi bado hukumbwa na changamoto ya kushindwa kujua kama wanafanya faida au hasara. Mara nyingi tatizo hili halitokani na uzalishaji mdogo pekee, bali linatokana na kutokuwa na utaratibu mzuri wa kuandika na kutunza kumbukumbu za shughuli za kila siku.
Kwa mfugaji yeyote wa kuku, kutunza kumbukumbu si jambo la hiari bali ni sehemu muhimu ya usimamizi wa biashara ya ufugaji. Kumbukumbu humsaidia mfugaji kufuatilia maendeleo ya mradi, kufanya maamuzi sahihi na kutambua mapema changamoto zinazoweza kuathiri uzalishaji.
Ndiyo maana wahenga walisema:
"Mali bila daftari hupotea bila habari."
Methali hii inaendelea kuwa na maana kubwa hata katika ufugaji wa kisasa. Bila kumbukumbu sahihi, mfugaji anaweza kupoteza fedha, kuku na hata wateja bila kujua chanzo cha tatizo.
Kwa Nini Kutunza Kumbukumbu ni Muhimu?
Katika ufugaji wa kuku, kila tukio lina thamani ya taarifa. Kuanzia siku unapoingiza vifaranga, matumizi ya chakula, chanjo, matibabu, uzalishaji wa mayai hadi mauzo, kila hatua inapaswa kurekodiwa.
Kumbukumbu humwezesha mfugaji:
Kujua idadi halisi ya kuku waliopo.
Kufuatilia uzalishaji wa mayai au ukuaji wa kuku wa nyama.
Kubaini mapema magonjwa na vifo.
Kujua kiasi cha chakula kinachotumika.
Kufuatilia gharama zote za uzalishaji.
Kupima faida au hasara ya mradi.
Kupanga uzalishaji wa msimu unaofuata.
Kuandaa taarifa zinazohitajika na taasisi za kifedha wakati wa kuomba mikopo.
Kwa kifupi, kumbukumbu ni ramani ya biashara ya mfugaji.
Kumbukumbu za Kuku na Uzalishaji
Moja ya kumbukumbu muhimu zaidi ni ile inayohusu idadi ya kuku na uzalishaji wao.
Hii huanza tangu unapowapokea kuku hadi wanapotolewa bandani kwa ajili ya kuuzwa au kuendelea na uzalishaji.
Katika kipindi chote hicho, mfugaji anatakiwa kuwaangalia kuku wake kila siku ili kufahamu hali yao.
Mambo muhimu ya kuandika ni pamoja na:
Idadi ya kuku waliopokelewa.
Idadi ya kuku waliopo kila siku.
Kuku waliokufa.
Kuku waliouzwa.
Kuku waliotengwa kutokana na ugonjwa.
Ukuaji wa kuku.
Mabadiliko yoyote ya kitabia.
Kwa kufanya hivyo, mfugaji anaweza kubaini mapema kama kuna ugonjwa unaoanza kujitokeza au kama kuna tahadhari zinazopaswa kuchukuliwa kabla hasara haijawa kubwa.
Kumbukumbu za Uzalishaji wa Mayai
Kwa wafugaji wa kuku wa mayai, kumbukumbu za uzalishaji ni msingi wa kupima ufanisi wa mradi.
Ni muhimu kurekodi kila siku:
Idadi ya mayai yaliyotagwa.
Mayai yaliyovunjika.
Mayai yaliyoharibika.
Mayai yaliyouzwa.
Mayai yaliyobaki.
Kupitia taarifa hizi mfugaji ataweza kujua asilimia ya utagaji wa kuku wake.
Kwa mfano, kama una kuku 500 na siku hiyo wametaga mayai 450, kiwango cha utagaji ni asilimia 90.
Iwapo kiwango hicho kitapungua ghafla, mfugaji anaweza kuchunguza sababu zinazoweza kuwa:
Mabadiliko ya chakula.
Magonjwa.
Msongo wa mazingira.
Upungufu wa maji.
Umri wa kuku.
Kwa hiyo, kumbukumbu za mayai humsaidia mfugaji kufanya maamuzi sahihi kwa wakati.
Kumbukumbu za Chanjo
Chanjo ni silaha muhimu ya kuzuia magonjwa yanayoweza kusababisha hasara kubwa katika ufugaji wa kuku.
Ni muhimu kuweka kumbukumbu za chanjo dhidi ya magonjwa mbalimbali kama vile:
Mdondo (Newcastle).
Gumboro.
Ndui.
Magonjwa mengine yanayoshauriwa na wataalamu wa mifugo.
Katika kumbukumbu hizi, mfugaji anapaswa kuandika:
Tarehe ya chanjo.
Aina ya chanjo.
Idadi ya kuku waliochanjwa.
Jina la chanjo.
Dozi iliyotumika.
Chanjo inayofuata inapaswa kutolewa lini.
Uchambuzi
Wafugaji wengi hupoteza kuku kwa sababu ya kusahau tarehe za chanjo.
Daftari la kumbukumbu linamsaidia mfugaji kufuata ratiba ya chanjo kwa usahihi na hivyo kupunguza hatari ya milipuko ya magonjwa.
Kumbukumbu za Afya ya Kuku
Afya ya kuku ndiyo msingi wa uzalishaji.
Hivyo, kila tukio linalohusiana na afya linapaswa kuandikwa.
Mfugaji anatakiwa kurekodi:
Aina ya ugonjwa uliotokea.
Dalili zilizoonekana.
Idadi ya kuku walioathirika.
Idadi ya waliotibiwa.
Idadi ya waliopona.
Idadi ya waliokufa.
Pia ni muhimu kuandika:
Dawa zilizotumika.
Gharama za matibabu.
Ushauri uliotolewa na daktari wa mifugo.
Faida ya Kumbukumbu za Afya
Kumbukumbu hizi humsaidia mfugaji:
Kubaini magonjwa yanayojirudia.
Kupunguza matumizi yasiyo ya lazima ya dawa.
Kutathmini ufanisi wa matibabu.
Kuboresha biosecurity ya banda.
Aidha, taarifa hizi ni muhimu wakati wa kupata ushauri kutoka kwa wataalamu wa mifugo.
Kumbukumbu za Gharama za Vifaa na Chakula
Katika ufugaji wa kuku, sehemu kubwa ya gharama hutokana na chakula.
Ndiyo maana ni muhimu kurekodi kila matumizi yanayofanyika.
Vitu vinavyopaswa kuandikwa ni pamoja na:
Chakula kilichonunuliwa.
Bei ya chakula.
Kiasi kilichotumika.
Madawa.
Chanjo.
Vifaa vya kunyweshea.
Vifaa vya kulishia.
Umeme.
Maji.
Vitanda vya kuku.
Vifaa vya usafi.
Gharama nyingine zote zinazohusiana na ufugaji.
Kwa Nini Hii ni Muhimu?
Kupitia kumbukumbu hizi mfugaji anaweza kujua:
Gharama za kuzalisha kuku mmoja.
Gharama za kuzalisha yai moja.
Kiwango cha faida.
Sehemu zinazoongeza matumizi bila sababu.
Hivyo, kumbukumbu hizi humwezesha kupanga vizuri bajeti ya mradi.
Umuhimu wa Kutunza Kumbukumbu kwa Wafugaji wa Kisasa
Katika dunia ya leo, ufugaji umebadilika kutoka shughuli ya kujikimu na kuwa biashara.
Biashara yoyote yenye mafanikio hutegemea taarifa sahihi.
Mfugaji mwenye kumbukumbu nzuri anaweza:
Kuvutia wawekezaji.
Kupata mikopo kirahisi.
Kuandaa taarifa za biashara.
Kufanya maamuzi kwa kutumia takwimu badala ya makisio.
Kuongeza uzalishaji na faida.
Kwa hiyo, daftari la kumbukumbu ni nyenzo muhimu sawa na banda, chakula au chanjo.
Njia Rahisi ya Kutunza Kumbukumbu
MUHIMU: Njia rahisi ya kutunza kumbukumbu ni kununua daftari na kutengeneza majedwali yanayoonesha vipengele tajwa hapo juu.
Katika daftari hilo unaweza kuwa na sehemu tofauti za kurekodi:
Kumbukumbu za idadi ya kuku.
Kumbukumbu za uzalishaji wa mayai.
Kumbukumbu za chanjo.
Kumbukumbu za afya.
Kumbukumbu za matumizi ya chakula.
Kumbukumbu za vifaa.
Kumbukumbu za mauzo.
Kumbukumbu za mapato na matumizi.
Kwa wafugaji wenye uwezo wa kutumia teknolojia, kumbukumbu zinaweza pia kuhifadhiwa kwa kutumia kompyuta au programu za simu zinazorahisisha usimamizi wa shughuli za ufugaji.
Makosa Yanayofanywa na Wafugaji Wengi
Wafugaji wengi hupoteza fedha kwa kufanya makosa yafuatayo:
Kutokuandika matumizi ya kila siku.
Kutorekodi idadi ya mayai yanayotagwa.
Kusahau tarehe za chanjo.
Kutorekodi vifo vya kuku.
Kutofuatilia matumizi ya chakula.
Kutotunza risiti za manunuzi.
Kutegemea kumbukumbu za kichwani badala ya kuziandika.
Makosa haya husababisha mfugaji kushindwa kutambua hali halisi ya biashara yake na kufanya maamuzi yasiyo sahihi.
Kutunza kumbukumbu katika ufugaji wa kuku ni msingi wa mafanikio ya biashara ya kisasa ya mifugo. Kumbukumbu humsaidia mfugaji kufuatilia uzalishaji, afya ya kuku, matumizi ya chakula, chanjo, gharama za uendeshaji na mapato kwa usahihi.
Kwa kuandika taarifa za kila siku au kila wiki, mfugaji anapata picha halisi ya maendeleo ya mradi wake na uwezo wa kuchukua hatua mapema endapo changamoto zitajitokeza. Aidha, kumbukumbu huongeza uwazi katika biashara, hurahisisha kupanga bajeti na hutoa msingi wa kufanya maamuzi yanayolenga kuongeza tija na faida.
Kwa hiyo, kila mfugaji anashauriwa kujenga utamaduni wa kutunza kumbukumbu kwa umakini. Kumbuka, "mali bila daftari hupotea bila habari." Daftari la kumbukumbu ni silaha muhimu ya kumwezesha mfugaji kufikia ufugaji wa kisasa, wenye tija na unaochangia usalama wa chakula pamoja na maendeleo ya uchumi wa familia na taifa.
No comments:
Post a Comment