TABAKA LA OZONI HATARINI? HATUA ZA JAMII KULINDA MAZINGIRA NA MUSTAKABALI WA KILIMO

 

Na MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

Kesho, Septemba 16, 2026, dunia itaadhimisha Siku ya Kimataifa ya Hifadhi ya Tabaka la Ozoni, siku inayotukumbusha kuwa hewa tunayopumua, mazingira tunayoyaishi na chakula tunachozalisha vina uhusiano mkubwa kuliko tunavyofikiri.

Maadhimisho ya mwaka huu yana ujumbe “Global action for a cooler planet”, unaosisitiza hatua za pamoja duniani kuelekea matumizi endelevu ya teknolojia za kupooza, huku kukiwa na kumbukumbu ya miaka 10 tangu kupitishwa kwa Marekebisho ya Kigali ya Itifaki ya Montreal. (United Nations)

Kwa Tanzania, ujumbe huo unakuja wakati ambapo Serikali imetoa wito kwa wananchi kuepuka kuingiza nchini gesi zilizopigwa marufuku na vifaa vinavyotumia gesi zinazoharibu Tabaka la Ozoni, hususan baadhi ya majokofu na viyoyozi vilivyotumika. (Vice President's Office Tanzania)

Lakini kwa MKULIMA JEMBE, suala hili haliishii kwenye majokofu na viyoyozi.

Linagusa shamba, mifugo, chakula, maji, afya ya mkulima, uzalishaji, uhifadhi wa mazao na uchumi wa familia.

Na wakati dunia ikiendelea kuelekea Siku ya Usafi Duniani, Septemba 20, tunapaswa kujiuliza swali moja kubwa:

Je, tunaweza kuwa na jamii safi bila kulinda anga, udongo, maji na mfumo mzima wa mazingira?

Jibu ni hapana.

TABAKA LA OZONI NI NINI NA KWA NINI LINAPASWA KUTUHUSU?

Tabaka la Ozoni ni sehemu ya angahewa yenye mkusanyiko mkubwa wa gesi ya ozoni, inayopatikana zaidi katika stratosphere, takribani kilomita 10 hadi 40 kutoka kwenye uso wa dunia.

Kazi yake kubwa ni kufyonza sehemu kubwa ya mionzi hatari ya ultraviolet kutoka kwenye jua.

Ndiyo maana wataalamu huliona kama ngao ya asili ya dunia.

Umoja wa Mataifa unaeleza kuwa takribani asilimia 90 ya ozoni ya angahewa iko kwenye stratosphere, ambako husaidia kulinda viumbe dhidi ya mionzi hatari ya ultraviolet. (United Nations)

Hapa ndipo tunapopaswa kuondoa dhana kwamba Tabaka la Ozoni ni jambo la wanasayansi pekee.

Si hivyo.

Ni suala la mkulima.

Ni suala la mfugaji.

Ni suala la mvuvi.

Ni suala la mtoto.

Ni suala la mfanyabiashara.

Ni suala la kila familia.

OZONI INAHUSIANAJE NA KILIMO?

 

Mkulima anategemea mazingira yenye uwiano ili apate mazao.

Anahitaji:

• jua kwa kiwango kinachofaa;

• maji;

• udongo wenye rutuba;

• wadudu na viumbe rafiki;

• mimea yenye afya;

• hali ya hewa inayotabirika;

• mazingira salama kwa binadamu na wanyama.

Mabadiliko katika mazingira yanaweza kuathiri mifumo hii.

Uharibifu wa Tabaka la Ozoni unaweza kuongeza kiasi cha mionzi hatari ya UV kinachofika kwenye uso wa dunia. Mionzi hiyo inapoongezeka inaweza kuathiri afya za binadamu, wanyama na mimea. Umoja wa Mataifa unaeleza kuwa mionzi ya UV inayofikia kiwango cha juu inaweza kuleta madhara kwa mimea na viumbe mbalimbali. (United Nations)

Kwa mkulima, maana yake ni kwamba kulinda Tabaka la Ozoni ni sehemu ya kulinda mazingira ya uzalishaji wa chakula.

MKULIMA ANAPASWA KUHOFIA NINI?

Mkulima anaweza kujiuliza:

“Mimi shambani ninatumia friji au kiyoyozi gani kinachoharibu Ozoni?”

Swali hilo ni zuri, lakini suala ni pana zaidi.

Baadhi ya kemikali zilizowahi kutumika katika mifumo ya majokofu, viyoyozi, dawa za kunyunyizia na matumizi mengine ya viwandani zimehusishwa na uharibifu wa Tabaka la Ozoni. Baadhi ya kemikali hizo pia zinaweza kuwa na athari katika ongezeko la joto duniani. (United Nations)

Ndiyo maana Serikali inasisitiza matumizi ya teknolojia na kemikali rafiki kwa mazingira.

MAJOKOFU NA UHIFADHI WA MAZAO: HAPA MKULIMA ANAINGIA MOJA KWA MOJA

Leo hii kilimo hakijaishia kwenye kulima na kuvuna.

Mkulima anayelima:

• vitunguu,

• nyanya,

• karoti,

• viazi,

• matunda,

• mboga,

• nyama,

• maziwa,

• samaki,

anahitaji namna bora ya kuhifadhi bidhaa baada ya kuvuna.

Majokofu na mifumo ya kupooza imekuwa muhimu katika mnyororo wa thamani wa chakula.

Hapa ndipo ujumbe wa Siku ya Tabaka la Ozoni unapokutana na uchumi wa mkulima.

Tunataka teknolojia za kupooza.

Lakini tunataka teknolojia salama kwa mazingira.

Tunataka kuhifadhi chakula.

Lakini hatutaki kufanya hivyo kwa kuongeza tatizo jingine la mazingira.

Hii ndiyo maana ya dhana ya sustainable cooling — upoaji endelevu.

UN inaeleza kuwa utekelezaji wa Marekebisho ya Kigali unalenga kupunguza matumizi ya HFCs zenye uwezo mkubwa wa kuchangia ongezeko la joto duniani, huku ukihamasisha mifumo yenye ufanisi zaidi wa nishati na teknolojia endelevu za kupooza. (United Nations)

KILIMO NA TEKNOLOJIA RAFIKI KWA MAZINGIRA

Kilimo cha kisasa hakipaswi kupimwa kwa kiasi cha mazao pekee.

Tunapaswa kujiuliza:

Tumezalisha kwa gharama gani kwa mazingira?

Mkulima anaweza kuongeza uzalishaji lakini wakati huo huo:

• kuharibu udongo;

• kuchafua maji;

• kutumia kemikali bila kufuata maelekezo;

• kuchoma taka hovyo;

• kutupa plastiki shambani;

• kuharibu vyanzo vya maji;

• kukata miti bila kupanda mingine.

Huo si uzalishaji endelevu.

Kilimo endelevu kinahitaji uzalishaji unaozingatia chakula, kipato na mazingira kwa pamoja.

NA HAPA NDIPO USAFI UNAPOINGIA

Tunapozungumzia Tabaka la Ozoni na tunapokaribia Siku ya Usafi Duniani, hatupaswi kutenganisha mambo haya mawili.

Usafi si kufagia barabara pekee.

Usafi ni mfumo mzima wa namna tunavyoshughulikia taka.

Usafi ni namna tunavyotumia rasilimali.

Usafi ni namna tunavyolinda maji.

Usafi ni namna tunavyohifadhi chakula.

Usafi ni namna tunavyotumia kemikali.

Usafi ni namna tunavyoshughulikia vifaa chakavu.

Na zaidi ya yote:

Usafi ni utamaduni.

SEPTEMBA 20: DUNIA INAANGAZIA USAFI NA TAKA

Kwa mujibu wa Umoja wa Mataifa, Siku ya Usafi Duniani huadhimishwa Septemba 20, na mwaka 2026 inalenga zaidi suala la upotevu na utupaji wa chakula chini ya kaulimbiu “From Clean Plates to Clean Cities” — kutoka sahani safi hadi miji safi. (United Nations)

Hii ni ajenda muhimu sana kwa Tanzania.

Kwa nini?

Kwa sababu chakula kinachopotea si chakula pekee kinachopotea.

Tunapoteza pia:

• maji yaliyotumika kukizalisha;

• mbolea;

• nguvu kazi;

• mafuta;

• usafirishaji;

• muda wa mkulima;

• ardhi;

• nishati;

• fedha.

Kwa hiyo, kupunguza upotevu wa chakula ni sehemu ya kutunza mazingira.

TAKA SI TAKATAKA PEKE YAKE — TAKA INAWEZA KUWA RASILIMALI

Hapa ndipo tunapotakiwa kubadili mtazamo.

Mabaki ya mazao yanaweza kutumika katika shughuli mbalimbali kulingana na aina yake na usalama wake.

Mabaki ya mimea yanaweza kusaidia kutengeneza:

• mboji;

• matandazo;

• chakula cha mifugo kwa aina zinazofaa;

• nishati;

• bidhaa nyingine zenye thamani.

Taka za kikaboni zikisimamiwa vizuri zinaweza kuingia kwenye mfumo wa uchumi unaozunguka badala ya kuishia kwenye dampo.

Hii ndiyo dhana ya circular economy — uchumi unaozunguka.

PLASTIKI SHAMBANI: TATIZO LINALOKUA

Katika kilimo cha kisasa, plastiki inaweza kupatikana kwenye:

• mifuko ya pembejeo;

• chupa;

• mabomba;

• vifungashio;

• mifuko ya miche;

• vifaa vya umwagiliaji;

• vifungashio vya mazao;

• baadhi ya vifaa vya kilimo.

Tatizo si matumizi ya plastiki pekee.

Tatizo ni plastiki inapoachwa bila mfumo wa ukusanyaji na matumizi ya pili.

Mkulima anatakiwa kuwa sehemu ya suluhisho.

Badala ya kutupa taka shambani:

ikusanye → itenganishe → ihifadhi → peleka kwenye mfumo wa ukusanyaji/recycling inapowezekana.

KEMIKALI ZA KILIMO: ELIMU NI KINGA

Wakulima wanatumia pembejeo mbalimbali ili kulinda mazao.

Lakini matumizi ya kemikali yanahitaji elimu.

Mkulima anatakiwa:

1. Kusoma lebo.

2. Kutumia kiasi kilichoelekezwa.

3. Kutumia vifaa vya kujikinga.

4. Kutohifadhi kemikali karibu na chakula.

5. Kutotupa mabaki ya kemikali kwenye mito au vyanzo vya maji.

6. Kutotumia chupa za kemikali kwa kuhifadhia maji au chakula.

7. Kufuatilia maelekezo ya wataalamu wa kilimo.

Kemikali si tatizo kwa sababu tu ni kemikali; matumizi yasiyo sahihi ndiyo yanaweza kuleta madhara makubwa.

MTO, CHEMCHEMI NA ZIWA: USIMAMIZI WA MAZINGIRA UNAANZA HAPA

Mkulima hawezi kuwa na kilimo endelevu kama chanzo cha maji kinaharibiwa.

Kwa hiyo, jamii inapaswa:

• kutunza maeneo ya vyanzo vya maji;

• kuzuia utupaji wa taka kwenye mito;

• kupanda miti inayofaa katika maeneo husika;

• kuzuia shughuli zinazoharibu kingo za mito;

• kutumia maji kwa ufanisi;

• kuzuia uchafuzi wa maji unaotokana na taka na kemikali.

Maji safi ni mtaji wa kilimo.

JE, TABAKA LA OZONI LINAHUSIANA NA ONGEZEKO LA JOTO DUNIANI?

Hapa kuna jambo muhimu ambalo jamii inapaswa kulielewa.

Uharibifu wa Tabaka la Ozoni na mabadiliko ya tabianchi si kitu kilekile, lakini vina uhusiano kupitia baadhi ya kemikali na sera za mazingira.

Baadhi ya vitu vinavyoharibu ozoni pia vina uwezo wa kuchangia ongezeko la joto duniani. Ndiyo maana Itifaki ya Montreal na Marekebisho ya Kigali vina umuhimu mkubwa katika kushughulikia masuala yote mawili. (United Nations)

Hivyo, tunapolinda Ozoni tunakuwa pia tunasaidia kujenga mfumo salama zaidi wa mazingira.

KUNA HABARI NJEMA: DUNIA IMESHAONA MATOKEO YA USHIRIKIANO

Suala hili si la kukata tamaa.

Itifaki ya Montreal ni mfano mkubwa kwamba nchi zikikubaliana, wataalamu wakafanya kazi pamoja na sekta binafsi zikabadilisha teknolojia, tatizo kubwa la mazingira linaweza kushughulikiwa.

UN inaeleza kuwa Itifaki ya Montreal imeiweka Tabaka la Ozoni kwenye njia ya kupona, huku Marekebisho ya Kigali yakipanua juhudi hizo kwa kushughulikia HFCs na teknolojia endelevu za kupooza. (United Nations)

Hii inatupa somo moja:

Mazingira hayaokolewi na mtu mmoja; yanaokolewa na jamii inayochukua hatua kwa pamoja.

SERIKALI: WITO WA KULINDA TABAKA LA OZONI

Katika tamko la Septemba 14, 2026, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amewataka Watanzania kuepuka kuingiza nchini gesi zilizopigwa marufuku pamoja na vifaa vinavyotumia gesi zinazoharibu Tabaka la Ozoni, ikiwemo baadhi ya majokofu na viyoyozi vilivyotumika. (Vice President's Office Tanzania)

Masauni pia amesisitiza umuhimu wa Tabaka la Ozoni katika kuchuja mionzi hatari ya jua na kueleza madhara yanayoweza kutokana na kuharibika kwake, yakiwemo hatari kwa afya ya binadamu na mazingira. (Vice President's Office Tanzania)

Hii ni elimu ambayo haipaswi kubaki kwenye ofisi za Serikali.

Inapaswa kufika sokoni, vijijini, mashambani, shule, vyuoni, gereji, maduka ya vifaa vya majokofu na kwenye jamii nzima.

MFANYABIASHARA WA MAJOKOFU NA VIYOYOZI ANA NAFASI GANI?

Huyu ni mdau muhimu sana.

Fundi anayefanya kazi na mifumo ya kupooza anatakiwa kuwa na elimu kuhusu:

• aina ya jokofu/gesi inayotumika;

• namna sahihi ya kuhudumia mfumo;

• namna ya kuzuia uvujaji;

• namna ya kushughulikia gesi kwa usalama;

• teknolojia mbadala rafiki kwa mazingira;

• utunzaji na utupaji salama wa vifaa chakavu.

Hii ndiyo sababu kaulimbiu ya mwaka 2026 kuhusu sayari yenye ubaridi zaidi ina umuhimu mkubwa kwa uchumi wa kilimo.

Tunataka baridi kwa ajili ya kuhifadhi chakula.

Lakini tunahitaji baridi endelevu.

MKULIMA ANAWEZA KUANZA NINI LEO?

Haya ni mambo ambayo mkulima anaweza kuanza bila kusubiri kampeni kubwa.

1. Usichome taka ovyo

Chunguza kwanza kama taka hiyo inaweza kutumika tena, kuchakatwa au kutengenezwa mboji.

2. Linda vyanzo vya maji

Usiruhusu taka, mafuta au kemikali kuingia kwenye mito, mabwawa na chemchemi.

3. Tumia pembejeo kwa usahihi

Fuata maelekezo ya wataalamu na yaliyo kwenye lebo.

4. Punguza upotevu wa chakula

Usivune zaidi ya uwezo wa soko bila mpango wa kuhifadhi au kuchakata.

5. Tumia teknolojia salama

Unaponunua jokofu, freezer au mfumo wa kupooza, uliza kuhusu teknolojia inayotumia gesi na mfumo unaokidhi viwango vya mazingira.

6. Tunza vifaa chakavu

Usitupe jokofu au kiyoyozi chakavu hovyo.

Vifaa hivyo vinaweza kuwa na gesi au sehemu zinazohitaji kushughulikiwa kitaalamu.

7. Panda na tunza miti

Miti ni sehemu ya mfumo mpana wa kukabiliana na changamoto za mazingira na tabianchi.

8. Elimisha familia

Mtoto anayejifunza kutotupa taka leo anaweza kuwa mtunza mazingira kesho.

SHULE ZINAWEZA KUFANYA NINI?

Shule zinaweza kutumia maadhimisho haya kama darasa la mazingira.

Wanafunzi wanaweza kufundishwa:

• Tabaka la Ozoni ni nini?

• Kwa nini tunahitaji kulilinda?

• Tofauti kati ya Ozoni nzuri na ozoni ya ardhini.

• Taka ni nini?

• Chakula kinapoteaje?

• Kwa nini maji yanapaswa kulindwa?

• Kwa nini miti ni muhimu?

• Kemikali zinapaswa kutumika kwa usalama gani?

Wanafunzi wanaweza pia kufanya:

usafi + upandaji miti + utenganishaji taka + elimu ya mazingira.

Hapo ndipo maadhimisho yanageuka kuwa elimu yenye matokeo.

JAMII ISIISHIE KWENYE KUFAGIA

Hili ni jambo muhimu kuelekea Siku ya Usafi Duniani, Septemba 20.

Usafi wa siku moja ni mzuri.

Lakini utamaduni wa usafi ni bora zaidi.

Kusafisha mtaa leo halafu kesho kuanza kutupa taka tena hakutatui tatizo.

Tunapaswa kujiuliza:

Taka imetoka wapi?

Inaishia wapi?

Inaweza kutumika tena?

Inaweza kuchakatwa?

Inaweza kutengeneza kipato?

Inaweza kugeuzwa kuwa mboji?

Hapo ndipo usafi unapoingia kwenye uchumi.

“FROM CLEAN PLATES TO CLEAN CITIES” — CHAKULA KINACHOTUPWA NI RASILIMALI INAYOPOTEA

Kaulimbiu ya kimataifa ya World Cleanup Day 2026, “From Clean Plates to Clean Cities,” inalenga kuonyesha uhusiano kati ya upotevu wa chakula na mifumo ya taka katika jamii. Umoja wa Mataifa unasema takribani tani bilioni 1.05 za chakula zilipotea katika ngazi za kaya, huduma za chakula na rejareja mwaka 2022. (United Nations)

Kwa Tanzania, ujumbe huu unaweza kuwa fursa kubwa kwa wakulima na wafanyabiashara.

Badala ya kutupa mazao yaliyofikia ukomavu wa kupita kiasi, tunaweza kuongeza thamani kupitia:

Nyanya → mchuzi

Matunda → juisi

Embe → bidhaa zilizokaushwa

Maziwa → mtindi

Ndizi → unga

Nafaka → unga na bidhaa nyingine

Mabaki salama ya mimea → mboji

Hapo tunakuwa tumepunguza taka na wakati huo huo tumeongeza kipato.

TUNAHITAJI KUBADILI SWALI: “TAKA TUTAITUPA WAPI?”

Na kuwa:

“TAKA HII TUNAWEZA KUITUMIAJE?”

Hilo ndilo swali la uchumi wa kijani.

Hilo ndilo swali la kilimo endelevu.

Hilo ndilo swali la mazingira ya kizazi kijacho.

TABAKA LA OZONI NI JUKUMU LETU SOTE

Kesho, Septemba 16, dunia itaangalia Tabaka la Ozoni.

Baada ya siku chache, Septemba 20, dunia itaangalia suala la usafi na taka kupitia World Cleanup Day. Umoja wa Mataifa unatambua Septemba 20 kama Siku ya Usafi Duniani na mwaka huu msisitizo mkubwa ni upotevu wa chakula na kujenga jamii zenye matumizi bora ya rasilimali. (United Nations)

Siku hizi mbili zinatufundisha jambo moja:

Mazingira hayana mipaka.

Taka tunayozalisha leo inaweza kuwa tatizo la kesho.

Kemikali tunayotumia bila elimu inaweza kuathiri mazingira.

Jokofu tunalolitupa hovyo linaweza kuhitaji utunzaji maalumu.

Chakula tunachotupa ni rasilimali iliyopotea.

Maji tunayoyachafua yanaweza kuwa chanzo cha matatizo ya baadaye.

Na mazingira tunayoyaharibu leo ndiyo watoto wetu watakayoishi ndani yake kesho.

Kwa hiyo, hifadhi ya Tabaka la Ozoni, usafi wa mazingira, kilimo endelevu, matumizi sahihi ya kemikali, usimamizi wa taka na uhifadhi wa vyanzo vya maji si ajenda tofauti.

Ni sehemu za mfumo mmoja wa maisha.

Na kwa mkulima, mfumo huo unaanza shambani.

Tuilinde ardhi.
Tuilinde maji.
Tuilinde hewa.
Tupunguze taka.
Tutumie teknolojia salama.
Tulinde Tabaka la Ozoni.
Na tujenge kilimo kinachoweza kulisha kizazi cha leo bila kuiba kesho ya kizazi kijacho.

MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

USAFI DUNIANI 2026: Serikali YATOA WITO WA KUZIBUA MITARO KUKABILIANA NA MVUA ZA EL NIÑO

 

                                                                     Mhe. Prof.Riziki Shemdoe.

                               xxxxxxxx
Maadhimisho ya Usafi Duniani yageuke kuwa hatua ya vitendo ya kulinda jamii, mazingira na miundombinu dhidi ya mafuriko

Tunapokaribia Maadhimisho ya Usafi Duniani 2026, yanayofanyika Septemba 20, mjadala kuhusu usafi haupaswi kuishia kwenye kufagia barabara, kukusanya taka na kupamba maeneo ya mijini. Unapaswa kwenda hatua moja zaidi—kuangalia namna usafi unavyoweza kuwa sehemu ya mkakati wa kuzuia mafuriko, kulinda afya za wananchi, kuhifadhi mazingira na kupunguza uharibifu wa miundombinu.

Maadhimisho ya mwaka huu yanaingia katika kipindi ambacho Tanzania imepewa tahadhari kuhusu mwenendo wa mvua za msimu wa Vuli 2026. Kwa mujibu wa Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA), msimu wa Vuli 2026 unatarajiwa kuathiriwa kwa kiwango kikubwa na hali ya El Niño, huku baadhi ya maeneo yakitarajiwa kupata mvua za wastani hadi juu ya wastani. TMA pia imetahadharisha kuhusu uwezekano wa unyevu uliopitiliza, mafuriko, ongezeko la kina cha maji katika mito na mabwawa pamoja na magonjwa yanayoweza kutokana na uchafuzi wa maji. (Meteo Tanzania)

Katika mazingira hayo, kauli na maelekezo ya Serikali kuhusu kuzibua mitaro na mifereji ya maji yanapaswa kutazamwa kama hatua muhimu ya maandalizi ya kukabiliana na majanga, si zoezi la kawaida la usafi.

Prof. Shemdoe: Wilaya na Halmashauri zizibue mitaro kabla ya mvua

Waziri wa Nchi, Ofisi ya Waziri Mkuu, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (OWM–TAMISEMI), Mhe. Prof. Riziki Shemdoe, amezielekeza Wilaya na Halmashauri zote nchini kuhakikisha zinafanya kazi ya kuzibua mitaro na mifereji ya maji ili kujiandaa na kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua za El Niño.

Prof. Shemdoe ametoa maelekezo hayo Septemba 13, 2026 akiwa Somanga, Wilaya ya Kilwa, mkoani Lindi, katika siku ya kwanza ya ziara yake ya kikazi mkoani humo.

Ziara hiyo inalenga kukagua utekelezaji wa miradi ya maendeleo, kuhimiza uwajibikaji kwa viongozi na watumishi wa Serikali za Mitaa, kusikiliza na kutatua kero za wananchi pamoja na kuwahamasisha wananchi kushiriki katika shughuli za maendeleo.

Katika mazingira ya maandalizi ya mvua, ujumbe huu una maana kubwa zaidi kwa sababu miundombinu ya maji inaposhindwa kufanya kazi, athari zake zinaweza kugusa nyumba, barabara, biashara, shule, vituo vya afya, mashamba na maeneo ya uzalishaji.

Kwa nini kuzibua mitaro ni suala la usalama wa wananchi?

Mara nyingi jamii huona mfereji uliojaa udongo, taka, majani au plastiki kama suala dogo la usafi.

Lakini mvua kubwa inaponyesha, mfereji huo unaweza kubadilika kuwa chanzo cha tatizo kubwa.

Maji yanaposhindwa kupita katika njia yake, hutafuta njia nyingine. Njia hiyo inaweza kuwa:

• barabarani;

• kwenye viwanja vya wananchi;

• ndani ya nyumba;

• kwenye maeneo ya biashara;

• mashambani;

• kwenye shule;

• karibu na vituo vya afya;

• au kuelekea kwenye maeneo ya mabondeni.

Hivyo, mfereji ulioziba leo unaweza kuwa mafuriko ya kesho.

Tatizo linakuwa kubwa zaidi pale taka ngumu zinapotupwa kwenye mifereji. Chupa za plastiki, mifuko, maboksi, mabaki ya chakula, udongo na taka nyingine hujikusanya na kuzuia mtiririko wa maji.

Ndiyo maana zoezi la kuzibua mitaro linapaswa kuhusisha usafi, udhibiti wa taka, ujenzi na matengenezo ya miundombinu pamoja na elimu kwa wananchi.

Maelekezo kwa Wakuu wa Wilaya, Wakurugenzi na TARURA

Prof. Shemdoe amewataka Wakuu wa Wilaya, Wakurugenzi wa Halmashauri na Mameneja wa TARURA Wilaya kushirikiana na taasisi nyingine katika maandalizi ya kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua.

Lengo ni kuhakikisha miundombinu ya kupitisha maji iko katika hali nzuri na inakidhi mahitaji.

Hii ina maana kwamba maandalizi hayapaswi kusubiri mvua ianze.

Ni lazima yafanyike kabla ya mvua kubwa.

Katika eneo la Kilwa, Prof. Shemdoe amesisitiza:

“Nimuelekeze Meneja wa TARURA Wilaya ya Kilwa na Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa kushirikiana na wananchi kuzibua mifereji ya maji iliyoziba ili kipindi cha mvua za El Niño maji yasipate nafasi ya kuchepuka na kuvamia makazi ya wananchi na kuleta madhara, Mkuu wa Wilaya ya Kilwa simamia jambo hili.”

Kauli hii inaweka wazi jambo moja muhimu: maandalizi ya mafuriko ni jukumu la pamoja.

Si jukumu la Serikali pekee.

Si jukumu la TARURA pekee.

Si jukumu la Halmashauri pekee.

Na si jukumu la mwananchi pekee.

Ni jukumu linalohitaji Serikali, wananchi, wafanyabiashara, taasisi, shule, viwanda, mashirika na wadau wa mazingira kufanya kazi kwa pamoja.

Usafi Duniani: Kwa nini maadhimisho ya mwaka huu yana umuhimu wa kipekee?

World Cleanup Day 2026 inafanyika Septemba 20, 2026, ikiwa ni siku inayolenga kuhamasisha hatua za pamoja dhidi ya tatizo la taka na uchafuzi wa mazingira. (World Cleanup Day)

Kwa Tanzania, siku hiyo inaweza kuwa fursa muhimu ya kuunganisha ajenda mbili:

Usafi wa mazingira + maandalizi ya mvua.

Badala ya zoezi la siku moja, jamii inaweza kutumia maadhimisho hayo kuanzisha mfumo wa kudumu wa:

“Safi leo, salama kesho.”

Maana yake ni kwamba usafi haupaswi kufanyika kwa sababu tu kuna maadhimisho.

Usafi unatakiwa kuwa sehemu ya maisha ya kila siku.

Taka na mafuriko: Tatizo linaanzia wapi?

Mara nyingi tunapozungumzia mafuriko tunataja mvua nyingi.

Lakini mvua peke yake si sababu pekee ya ukubwa wa madhara.

Kuna tofauti kati ya:

mvua kubwa + mifereji safi

na

mvua kubwa + mifereji iliyozibwa.

Katika mazingira ya kwanza, maji yana nafasi ya kupita.

Katika mazingira ya pili, maji yanazuiwa, yanajaa na kuanza kutafuta njia nyingine.

Hapo ndipo maeneo ya makazi yanaweza kuathirika.

Kwa hiyo, kutupa taka kwenye mtaro si kitendo kisicho na madhara.

Taka inayotupwa leo inaweza kuziba mfereji na kuchangia mafuriko baada ya mvua.

TMA: El Niño inahitaji maandalizi mapema

TMA imeeleza kuwa msimu wa Vuli 2026 utaathiriwa kwa kiwango kikubwa na El Niño, huku maeneo mbalimbali yakitarajiwa kupata mvua za wastani hadi juu ya wastani. TMA imesema mvua zinaweza kuanza katika baadhi ya maeneo kuanzia mwishoni mwa Septemba hadi wiki za mwanzo za Oktoba, na katika msimu huu mvua za nje ya msimu zinaweza kuendelea hadi Januari 2027. (Meteo Tanzania)

TMA pia imeonya kuhusu uwezekano wa:

• mafuriko;

• unyevu uliopitiliza kwenye udongo;

• kuongezeka kwa kina cha maji katika mito na mabwawa;

• athari kwenye miundombinu;

• uchafuzi wa vyanzo vya maji;

• magonjwa ya mlipuko;

• pamoja na changamoto kwenye kilimo, usafiri na sekta nyingine.

Kwa hiyo, taarifa ya hali ya hewa inapaswa kuwa chombo cha kupanga, si taarifa ya kusikiliza baada ya mvua kuanza.

Serikali za Mitaa zifanye nini sasa?

Maelekezo ya kuzibua mitaro yanahitaji kutafsiriwa kuwa mpango wa vitendo katika kila Wilaya na Halmashauri.

1. Kutambua maeneo hatarishi

Halmashauri zinapaswa kutambua maeneo ambayo:

• yamewahi kuathiriwa na mafuriko;

• yana mifereji midogo isiyotosheleza;

• yana mitaro iliyoziba;

• yako mabondeni;

• yana makazi yaliyo karibu na mito;

• yana barabara zinazokatizwa na maji;

• au yana miundombinu dhaifu ya kupitisha maji.

Maeneo hayo yawekwe kwenye mpango wa maandalizi.

2. Kuzibua mitaro na mifereji

Hili ndilo jambo ambalo Prof. Shemdoe amelisisitiza.

Lakini kuzibua mfereji hakumaanishi kuondoa taka na kuziacha pembeni.

Taka hizo zinapaswa kukusanywa na kupelekwa kwenye maeneo yanayofaa ya utupaji au usimamizi wa taka.

Vinginevyo, mvua inaweza kuzirudisha kwenye mfereji huo huo.

3. Kukagua madaraja na makalavati

Mara nyingi tatizo haliko kwenye mtaro pekee.

Maji yanaweza kuzuiwa na:

• makalavati madogo;

• madaraja;

• mabomba;

• majani;

• magogo;

• taka;

• au udongo uliosombwa.

Kwa hiyo, maandalizi yanapaswa kuangalia mfumo mzima wa maji kutoka eneo moja hadi jingine.

Wananchi wana nafasi gani?

Serikali inaweza kujenga miundombinu, lakini wananchi wana jukumu kubwa katika kuhakikisha miundombinu hiyo haizibwi.

Mwananchi anaweza kuanza na hatua ndogo:

Usitupe taka kwenye mtaro.

Hili linaonekana kuwa jambo rahisi, lakini lina athari kubwa.

Jamii inaweza pia:

• kushiriki katika usafi wa maeneo yao;

• kutoa taarifa kuhusu mifereji iliyoziba;

• kuondoa taka katika maeneo ya makazi kwa usalama;

• kushirikiana na viongozi wa mitaa;

• kuelimisha watoto kuhusu usimamizi wa taka;

• na kuhakikisha biashara hazizuii njia za maji.

Mfano mzuri unaonekana katika baadhi ya kampeni za usafi za Serikali za Mitaa Tanzania, ambapo wananchi wamekuwa wakishirikishwa katika kusafisha maeneo ya makazi na mifereji.

Usafi ni kinga dhidi ya magonjwa

Mafuriko yanaweza kuchanganya maji machafu na maji yanayotumika katika shughuli za kila siku.

Maji hayo yanaweza kuingia kwenye:

• visima;

• mabwawa;

• mito;

• maeneo ya kuchotea maji;

• vyoo;

• na maeneo ya kuhifadhi chakula.

TMA imeonya kwamba uchafuzi wa maji wakati wa msimu wa mvua unaweza kuongeza hatari ya magonjwa ya mlipuko. (Meteo Tanzania)

Kwa hiyo, usafi wa mazingira si suala la uzuri wa mji pekee.

Ni suala la afya ya jamii.

Usafi na kilimo: Mkulima naye ana jukumu

Kwa kuwa mvua zinatarajiwa kuwa na athari katika maeneo mbalimbali, wakulima wanapaswa pia kujiandaa.

Mkulima anapaswa kuhakikisha:

• mifereji ya maji shambani iko wazi;

• maji hayatuami kwa muda mrefu;

• udongo una kinga dhidi ya mmomonyoko;

• maeneo ya miteremko yanaimarishwa;

• vyanzo vya maji havichafuliwi;

• taka za plastiki haziachwi shambani;

• na maji yanayotiririka kutoka mashambani hayaharibu maeneo ya chini.

Hapa ndipo suala la usafi linapokutana na uhifadhi wa mazingira na usalama wa chakula.

Shule na taasisi nazo ziwe sehemu ya maandalizi

Maadhimisho ya Usafi Duniani yanaweza kutumika kuwaelimisha wanafunzi kwamba mazingira safi si jukumu la wafanyakazi wa usafi pekee.

Shule zinaweza kuanzisha:

Klabu za Usafi na Mazingira

ambazo zitawafundisha wanafunzi:

• umuhimu wa kutupa taka mahali sahihi;

• kutenganisha taka;

• kutunza miti;

• kulinda vyanzo vya maji;

• na kuelewa uhusiano kati ya taka, mifereji na mafuriko.

Mtoto anayefundishwa leo anaweza kuwa mwananchi anayelinda mazingira kesho.

Wafanyabiashara wana nafasi kubwa

Maeneo ya biashara mara nyingi huzalisha taka nyingi.

Mifuko, maboksi, chupa, mabaki ya vyakula na vifungashio vinaweza kuishia kwenye mifereji.

Wafanyabiashara wanapaswa kuhakikisha taka zao zinakusanywa na kuhifadhiwa kwa utaratibu.

Biashara safi inahitaji mazingira safi.

Na mazingira safi yanahitaji ushiriki wa mfanyabiashara.

Je, kuzibua mitaro pekee kunatosha?

Jibu ni hapana.

Kuzibua mitaro ni hatua muhimu, lakini si suluhisho la kila tatizo la mafuriko.

Ikiwa mitaro ni midogo kuliko kiwango cha maji kinachotarajiwa, bado inaweza kujaa.

Ikiwa eneo limejengwa bila kuzingatia njia za asili za maji, tatizo linaweza kuendelea.

Ikiwa taka zitaendelea kutupwa kwenye mifereji, mitaro itaziba tena.

Ikiwa makalavati hayatoshi, maji yataendelea kuzuiwa.

Kwa hiyo, maandalizi yanahitaji mfumo mzima wa usimamizi wa maji ya mvua.

Mabadiliko ya tabianchi yanaongeza umuhimu wa maandalizi

Katika dunia inayokabiliwa na mabadiliko ya tabianchi, jamii haiwezi tena kutegemea uzoefu wa zamani pekee.

Mvua inaweza kuwa kubwa zaidi katika muda mfupi, na maeneo ambayo hayakuwa yakipata mafuriko yanaweza kuanza kukumbwa na changamoto.

Ndiyo maana taarifa za TMA zinapaswa kufuatiliwa mara kwa mara.

TMA yenyewe imewahimiza wadau kutumia taarifa za hali ya hewa katika kufanya maandalizi ya kisekta na kuchukua hatua mapema. (Meteo Tanzania)

Maadhimisho ya Usafi Duniani yawe mwanzo, si mwisho

Septemba 20 isiwe siku ambayo wananchi watafanya usafi, wapige picha, viongozi wazungumze, halafu kila kitu kirudi kama kilivyokuwa.

Badala yake, iwe mwanzo wa mpango wa kudumu.

Kila:

Mtaa

uwe na mpango wa usafi.

Kila:

Kijiji

kiwe na mpango wa usafi.

Kila:

Kata

iwe na mpango wa maeneo hatarishi.

Kila:

Halmashauri

iwe na ramani ya maeneo yanayoweza kuathiriwa na mafuriko.

Na kila:

Wilaya

iwe na mpango wa maandalizi na mwitikio wa haraka.

Ujumbe kwa wananchi: Usisubiri Serikali ifanye kila kitu

Serikali ina wajibu mkubwa wa kujenga na kutunza miundombinu.

Lakini mwananchi pia ana wajibu wa kutunza miundombinu hiyo.

Kama Serikali itajenga mfereji leo na kesho wananchi wakautumia kama dampo, tatizo litarudi.

Kama wananchi watafanya usafi lakini hakuna mfumo wa ukusanyaji taka, tatizo litarudi.

Hivyo, suluhisho ni ushirikiano.

Ujumbe wa mwisho kuelekea Septemba 20

Maadhimisho ya Usafi Duniani 2026 yanakuja wakati ambao Tanzania inahitaji kuongeza umakini katika usafi wa mazingira, usimamizi wa taka na maandalizi ya mvua.

Maelekezo ya Prof. Riziki Shemdoe kuhusu kuzibua mitaro yanaweza kuwa sehemu muhimu ya maandalizi hayo.

Lakini mafanikio hayatapimwa kwa idadi ya mitaro iliyozibwa tu.

Yatapimwa kwa swali:

Mvua ikinyesha, maji yatapita wapi?

Kama yana njia salama, jamii imejiandaa.

Kama mitaro imejaa taka, makalavati yameziba na njia za maji zimevamiwa, jamii iko kwenye hatari.

Kwa hiyo, usafi ni zaidi ya mazingira mazuri.

Ni:

usalama,

afya,

uchumi,

kilimo,

miundombinu,

na maisha ya wananchi.

Tanzania inapokaribia Maadhimisho ya Usafi Duniani Septemba 20, ujumbe unapaswa kuwa mmoja:

“TUSAFISHE LEO, TUJILINDE DHIDI YA MAFURIKO KESHO.”

Na kwa kila mwananchi:

Mtaro si dampo. Maji yanahitaji njia. Mazingira yanahitaji ulinzi. Usalama unaanza na maandalizi.

Chanzo cha taarifa za hali ya hewa: Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA). TMA inaeleza kuwa msimu wa Vuli 2026 utaathiriwa kwa kiwango kikubwa na El Niño na inashauri wadau kutumia taarifa za hali ya hewa kupanga hatua za mapema. (Meteo Tanzania)

Kumbuka: Taarifa rasmi ya TMA niliyoangalia inaeleza msimu wa Vuli Oktoba–Desemba 2026, huku mvua za nje ya msimu zikitarajiwa kuendelea hadi Feb 2027 katika baadhi ya maeneo; hivyo taarifa mpya za TMA zinapaswa kufuatiliwa kadri msimu unavyokaribia. (Meteo Tanzania)

MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

SIKU YA USAFI DUNIANI: USAFI SI KUFAGIA TU, NI KULINDA AFYA, MAZINGIRA NA UCHUMI WA JAMII

Na Mkulima Jembe Blog

Wakati dunia ikijiandaa kuadhimisha Siku ya Usafi Duniani Septemba 20, mjadala kuhusu usafi unapaswa kwenda zaidi ya zoezi la siku moja la kufagia barabara, kukusanya taka au kupanda miti.

Ni wakati wa jamii kujiuliza swali muhimu: Baada ya Septemba 20 kupita, tunafanya nini ili mazingira yetu yaendelee kuwa safi?

Swali hili lina umuhimu mkubwa kwa sababu mazingira machafu yanaweza kuathiri afya za watu, uzalishaji wa kilimo, mifugo, biashara, vyanzo vya maji na hata hadhi ya miji na vijiji.

Katika kuelekea maadhimisho hayo, wadau wa mazingira wameendelea kutoa elimu kwa jamii kuhusu umuhimu wa usafi, uhifadhi wa mazingira na uwajibikaji wa kila mmoja.

Miongoni mwa wanaoendelea kuhamasisha jamii ni Mkurugenzi wa Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP) inayojihusisha na masuala ya mazingira yenye makao yake mkoani Kilimanjaro.

Mushi amesisitiza kwamba usafi na utunzaji wa mazingira si jukumu la serikali pekee, bali ni wajibu unaohitaji ushiriki wa wananchi, taasisi, kampuni, shule, vikundi vya kijamii na wadau mbalimbali.

USAFI UNAANZA NA MTU MMOJA

Mara nyingi jamii inapozungumzia usafi, fikra huenda kwenye magari ya taka, wafagiaji, mamlaka za serikali za mitaa au kampuni zinazokusanya taka.

Lakini ukweli ni kwamba mfumo mzima wa usafi huanza kabla taka haijafika kwenye gari la taka.

Unaanzia nyumbani.

Unaanzia sokoni.

Unaanzia shuleni.

Unaanzia kwenye mgahawa.

Unaanzia kwenye shamba.

Unaanzia kwenye ofisi.

Unaanzia kwenye duka.

Na unaanzia kwenye uamuzi wa mtu mmoja wa kutotupa taka ovyo.

Hivyo, Siku ya Usafi Duniani inaweza kuwa fursa ya kuhamisha fikra kutoka “nani atasafisha?” kwenda “nani amesababisha taka na nani anawajibika kuzisimamia?”

Hapo ndipo dhana ya uwajibikaji wa mazingira inapopata maana halisi.

KILIMANJARO ENVIRONMENTAL PRESERVATION (KEP): ELIMU, UHIFADHI NA KUJENGA JAMII INAYOWAJIBIKA KWA MAZINGIRA

Katika juhudi za kuhamasisha jamii kuhusu mazingira, nafasi ya Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP), chini ya uongozi wa Nestory Ludovick Mushi, inaweza kutazamwa katika muktadha mpana wa elimu, uhamasishaji na ushirikishwaji wa jamii katika masuala ya mazingira.

Jambo muhimu katika kazi za mazingira si kusubiri tatizo litokee ndipo hatua zichukuliwe.

Elimu inapaswa kutangulia.

Jamii ikielewa madhara ya kutupa taka kwenye mifereji, mito, mabwawa na maeneo ya wazi, uwezekano wa kubadili tabia huongezeka.

Jamii ikielewa thamani ya chanzo cha maji, itakuwa rahisi kushiriki katika kukilinda.

Jamii ikielewa madhara ya plastiki, inaweza kuanza kutafuta njia bora za matumizi na utupaji wake.

Hii ndiyo sababu taasisi na majukwaa ya mazingira kama KEP yana umuhimu katika kuunganisha elimu ya mazingira na hatua za vitendo katika jamii.

Kwa mtazamo huu, usafi haupaswi kuonekana kama tukio la kalenda pekee, bali kama mchakato wa kujenga utamaduni mpya wa kuishi kwa kuheshimu mazingira.

TAKA SI TAKATAKA PEKE YAKE — NI RASILIMALI IKIENDESHWA VIZURI

Moja ya maeneo yanayohitaji elimu zaidi ni namna jamii inavyoitazama taka.

Kwa watu wengi, taka ni kitu kisichohitajika kinachopaswa kuondolewa.

Lakini baadhi ya taka zinaweza kuwa malighafi.

Mabaki ya chakula yanaweza kutumika kutengeneza mboji.

Baadhi ya mabaki ya kilimo yanaweza kutumika katika uzalishaji wa bidhaa nyingine.

Plastiki, chuma, karatasi na vifaa vingine vinaweza kukusanywa na kupelekwa kwenye mifumo ya urejelezaji pale inapowezekana.

Hapa ndipo usafi unapokutana na uchumi wa mzunguko (circular economy).

Badala ya mfumo wa:

Tengeneza → Tumia → Tupa

jamii inaweza kuelekea kwenye mfumo wa:

Tengeneza → Tumia → Kusanya → Tenganisha → Rejesha kwenye matumizi/uzalishaji.

Mfumo huu unaweza pia kuibua fursa za ajira kwa vijana na wanawake kupitia ukusanyaji, uchambuzi, urejelezaji na ubunifu wa bidhaa kutokana na baadhi ya taka.

USAFI NA AFYA: TAKA ZINAWEZA KUWA CHANZO CHA HATARI

Usafi wa mazingira una uhusiano mkubwa na afya ya jamii.

Taka zinapotupwa ovyo zinaweza kuziba mifereji na kusababisha maji kutuama.

Maji yanapotawanyika katika maeneo yasiyofaa, mazingira yanaweza kuwa hatarishi kwa afya na usalama wa jamii.

Vyanzo vya maji vinapochafuka, tatizo linakuwa kubwa zaidi kwa sababu maji ni msingi wa maisha.

Kwa hiyo, usafi haupaswi kuangaliwa kama suala la uzuri wa mji pekee.

Ni suala la afya.

Ni suala la usalama.

Ni suala la ustawi wa jamii.

Na ni suala la gharama za maisha.

KILIMO KINAHITAJI MAZINGIRA SAFI

Kwa msomaji wa Mkulima Jembe, suala hili lina umuhimu wa kipekee.

Mkulima hawezi kutenganisha kilimo na mazingira.

Udongo ni mazingira.

Maji ni mazingira.

Hewa ni mazingira.

Misitu ni mazingira.

Vyanzo vya maji ni mazingira.

Hata wadudu na viumbe wengine wanaosaidia mfumo wa ikolojia wana nafasi katika uzalishaji wa chakula.

Taka zinazotupwa kwenye maeneo ya kilimo zinaweza kuleta changamoto katika uzalishaji na usalama wa mazingira.

Ndiyo maana kampeni ya usafi inapaswa kufika hadi mashambani na vijijini, si kubaki kwenye miji pekee.

Mkulima anapaswa kuelimishwa kuhusu utunzaji wa udongo, matumizi sahihi ya pembejeo, usimamizi wa taka za shambani na ulinzi wa vyanzo vya maji.

USAFI WA SOKO NI USAFI WA BIASHARA

Masoko ni maeneo muhimu katika uchumi wa jamii.

Ndiyo sehemu ambayo mkulima anakutana na mnunuzi.

Lakini soko lisilo safi linaweza kupunguza mvuto wa eneo na kuleta changamoto kwa wafanyabiashara na walaji.

Usafi wa masoko kwa hiyo unahitaji ushirikiano wa:

• Wafanyabiashara

• Wanunuzi

• Serikali za mitaa

• Wasimamizi wa masoko

• Watoa huduma za usafi

• Vikundi vya vijana

• Vikundi vya wanawake

• Taasisi za mazingira

Hapa ndipo tunapoona kwamba usafi unaweza kuwa sehemu ya mkakati wa kukuza biashara, si gharama pekee.

VIJANA: NGUVU KUBWA YA MABADILIKO

Kama kuna kundi ambalo linaweza kuifanya Siku ya Usafi Duniani iwe mwanzo wa mabadiliko ya muda mrefu, ni vijana.

Vijana wana nguvu kazi.

Wana ubunifu.

Wana uwezo wa kutumia teknolojia.

Wanaweza kuanzisha biashara za taka na urejelezaji.

Wanaweza kuendesha kampeni za elimu kupitia mitandao ya kijamii.

Wanaweza kuanzisha vikundi vya usafi katika mitaa na vijiji.

Kwa hiyo, badala ya kuwaona vijana kama washiriki wa zoezi la kusafisha tu, wanapaswa kuonekana kama wabunifu wa suluhisho za mazingira.

SHULE ZIWE MAABARA ZA UTAMADUNI WA USAFI

Mtoto anayefundishwa kutunza mazingira akiwa shuleni ana nafasi kubwa ya kuendeleza tabia hiyo nyumbani.

Shule zinaweza kuwa na:

Klabu za mazingira.

Mifumo ya kutenganisha taka.

Bustani za shule.

Miti ya shule.

Mafunzo ya urejelezaji.

Mashindano ya madarasa yenye mazingira safi.

Hivyo, Siku ya Usafi Duniani inaweza kuwa mwanzo wa kuanzisha kizazi ambacho hakisubiri kuambiwa kusafisha, bali kinaona usafi kama sehemu ya maisha.

KUTOKA “CLEAN-UP DAY” KWENDA “CLEAN-UP CULTURE”

Hili ndilo jambo kubwa ambalo jamii inapaswa kulifikiria kuelekea Septemba 20.

Siku moja ya usafi haitoshi.

Kama jamii itasafisha tarehe 20 Septemba halafu tarehe 21 taka zikatupwa tena kwenye maeneo yale yale, tutakuwa tumefanya tukio, lakini hatujabadilisha tabia.

Lengo linapaswa kuwa kujenga:

CLEAN-UP CULTURE

Utamaduni ambao:

• Mtu hatupi taka ovyo.

• Mfanyabiashara anasimamia taka za biashara yake.

• Shule inafundisha usafi.

• Mkulima analinda mazingira ya shamba.

• Mwananchi analinda chanzo cha maji.

• Kampuni inazingatia wajibu wake kwa mazingira.

• Serikali inaweka mifumo bora ya usimamizi wa taka.

• Vijana wanageuza changamoto za taka kuwa fursa.

UBUNIFU WA KIPEKEE: “TANGAZA TAKA, USITUPIE TAKA”

Katika kuelekea maadhimisho hayo, ujumbe wa kampeni unaweza kuwa:

“TANGAZA TAKA, USITUPIE TAKA!”

Maana yake ni kwamba kila mwananchi anaweza kuwa mtoa taarifa na mlinzi wa mazingira.

Anapoona eneo linalotupwa taka ovyo, badala ya kupita kimya, anaweza kutoa taarifa kwa mamlaka husika au viongozi wa eneo.

Anapoona chanzo cha maji kinachafuliwa, suala hilo linapaswa kuibua hatua.

Anapoona mifereji inazibwa na taka, jamii inaweza kuchukua hatua mapema.

Hii inaweza kuunganisha mazingira + teknolojia + uandishi wa habari + uwajibikaji wa wananchi.

NESTORY MUSHI: ELIMU YA MAZINGIRA ISIISHIE KWENYE MANENO

Katika mazungumzo yake na Mkulima Jembe, Nestory Ludovick Mushi amesisitiza umuhimu wa kila mmoja kushiriki katika usafi na utunzaji wa mazingira.

Kauli hiyo inatoa ujumbe mpana: mazingira hayawezi kulindwa na mtu mmoja.

Serikali ina wajibu wake.

Wananchi wana wajibu wao.

Taasisi zina wajibu.

Sekta binafsi ina wajibu.

Shule zina wajibu.

Vikundi vya kijamii vina wajibu.

Vyombo vya habari vina wajibu.

Na taasisi za mazingira kama KEP Environmental Platform zina nafasi muhimu katika kuendelea kuunganisha elimu, uhamasishaji na ushiriki wa jamii.

Hapo ndipo tunapoweza kutoka kwenye kaulimbiu na kwenda kwenye matokeo.

SEPTEMBA 20 ISIWE MWISHO — IWE MWANZO

Tunapoelekea Siku ya Usafi Duniani, ujumbe mkubwa si kwamba wananchi watoke nje na kusafisha.

Ujumbe mkubwa ni kwamba tujenge mfumo unaozuia uchafu kabla haujatokea.

Tusisubiri taka zijaze mifereji ndipo tusafishe.

Tusisubiri chanzo cha maji kichafuke ndipo tukimbilie kukilinda.

Tusisubiri mafuriko ndipo tukumbuke mifereji.

Tusisubiri magonjwa ndipo tukumbuke usafi.

Tusisubiri mazingira yaharibike ndipo tuanze kuyazungumzia.

Tuanze sasa.

Kwa sababu mazingira safi si zawadi tunayopokea kutoka kwa serikali.

Ni urithi tunaouandaa kwa kizazi kijacho.

 UJUMBE WA MKULIMA JEMBE

Septemba 20 inaweza kuwa tarehe kwenye kalenda, lakini usafi unatakiwa kuwa utamaduni wa kila siku.

Kutoka nyumbani hadi shambani.

Kutoka shuleni hadi sokoni.

Kutoka kijijini hadi mjini.

Kutoka kwa mwananchi hadi kampuni.

Kila mtu ana nafasi. Kila mtu ana wajibu. Kila mtu anaweza kuwa sehemu ya suluhisho.

MKULIMA JEMBE BLOG

“Ni Juhudi Zetu Vijiji Kuwa Miji”

USAFI UNAANZA NA WEWE.
MAZINGIRA NI YETU SOTE.
TULINDE LEO KWA AJILI YA KESHO.