USAFI WA MAZINGIRA KILIMANJARO: KEP NA KPL WATOA WITO WA WANANCHI KUWA WALINZI WA MAZINGIRA NA VYANZO VYA MAJI

   

Maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani katika Mkoa wa Kilimanjaro yamefanyika Septemba 19, 2026, siku moja kabla ya tarehe inayotambuliwa kwa maadhimisho hayo, yakilenga kuhamasisha jamii kuchukua hatua katika usafi wa mazingira, uhifadhi wa vyanzo vya maji na kujenga utamaduni wa kuwajibika kwa mazingira.

Maadhimisho hayo yaliyofanyika katika viwanja vya Kilimanjaro Plantation Limited (KPL), Tarafa ya Kibosho, Wilaya ya Moshi, yalihusisha shughuli za usafi katika maeneo ya Moshi Vijijini pamoja na utoaji wa tuzo kwa makundi, taasisi, kampuni, vijana na wadau mbalimbali wanaoshiriki katika kuhamasisha na kutekeleza shughuli za usafi na uhifadhi wa mazingira.

Tukio hilo liliwakutanisha viongozi, taasisi, kampuni, wanafunzi, vijana, wanaharakati wa mazingira, waandishi wa habari na wananchi katika kuonyesha kwamba suala la usafi wa mazingira si jukumu la taasisi moja, bali ni wajibu unaohitaji ushirikiano wa jamii nzima.

MGENI RASMI: WANANCHI WAWE MSTARI WA MBELE KATIKA UTUNZAJI WA MAZINGIRA

Akizungumza katika maadhimisho hayo, Ofisa Tarafa ya Kibosho,Juliana Misanga  aliyemwakilisha Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava, amewataka wananchi kuwa mstari wa mbele katika kutunza mazingira na kulinda vyanzo vya maji.

Amesema utunzaji wa mazingira haupaswi kuachwa kwa Serikali, mashirika au taasisi zinazojihusisha na mazingira pekee, bali unatakiwa kuwa sehemu ya maisha ya kila siku ya mwananchi.

Kwa mtazamo huo, usafi wa mazingira unatakiwa kuanzia katika ngazi ya mtu binafsi, familia, shule, kijiji, kata hadi wilaya na mkoa.

Mgeni huyo pia amesisitiza umuhimu wa kulinda vyanzo vya maji, akieleza kuwa maji ni sehemu muhimu ya maisha ya binadamu, kilimo, mifugo, viwanda na shughuli nyingine za kiuchumi.

Kwa nini vyanzo vya maji ni muhimu?

Vyanzo vya maji vinapoharibiwa, madhara yake hayaishii kwenye mazingira pekee. Huathiri pia uchumi wa familia na jamii.

Maji yanahitajika katika:

• matumizi ya nyumbani;
• umwagiliaji wa mazao;
• unyweshaji mifugo;
• uzalishaji viwandani;
• usafi na afya;
• uhifadhi wa mifumo ya ikolojia.

Kwa hiyo, kulinda chanzo cha maji ni kulinda maisha na uchumi wa jamii.

SHULE ZATAKIWA KUWA VITUO VYA ELIMU YA USAFI NA UHIFADHI WA MAZINGIRA

Katika hotuba yake, mgeni huyo pia amewataka wanafunzi wanapokuwa shuleni kushiriki kikamilifu katika kuhakikisha mazingira ya shule yanakuwa safi na salama.

Hoja hii ina umuhimu mkubwa kwa sababu shule si sehemu ya kupata elimu ya darasani pekee. Ni sehemu ambayo mtoto hujengewa tabia na maadili ambayo anaweza kwenda nayo katika maisha yake yote.

Mwanafunzi anayefundishwa umuhimu wa kutotupa taka ovyo, kutunza miti, kulinda maji na kutenganisha taka anaweza kuwa balozi wa mazingira nyumbani na katika jamii.

Kwa hiyo, elimu ya mazingira inapokuwa sehemu ya maisha ya shule, inaweza kusaidia kujenga kizazi ambacho kinaona usafi kama wajibu, badala ya kuona usafi kama kazi ya watu wanaolipwa kufanya usafi.

KEP: VIJANA WANAWEZA KUGEUKA KUWA WABUNIFU WA SULUHISHO LA

Akizungumza katika maadhimisho hayo, Balozi wa Mazingira Tanzania kutoka Ofisi ya Makamu wa Rais na Mkurugenzi wa Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP), Nestory Mushi, amesema moja ya malengo ya taasisi hiyo ni kuhakikisha inashiriki kikamilifu katika utunzaji wa mazingira sambamba na kutoa elimu kwa vijana.

Amesema KEP imekuwa ikilenga kuwafikia vijana walioko katika taasisi za elimu kuanzia shule za msingi hadi vyuo vikuu, kwa lengo la kuwajengea uelewa kwamba mazingira yanaweza kuwa chanzo cha fursa na ubunifu.

Hapa ndipo mjadala wa mazingira unapopata sura nyingine.

Taka si lazima ziishie kuwa taka.

Baadhi ya taka zinaweza kuwa malighafi ya bidhaa nyingine iwapo zitatenganishwa, kuchakatwa na kutumiwa kwa ubunifu.

KUTOKA TAKA HADI BIDHAA: UBUNIFU WA VIJANA WAFUNGUA DIRISHA JIPYA
Utengenezaji wa kifaa cha kutotolea vifaranga vya kuku, ambacho kimetengenezwa kutokana na silingi bodi.

Mushi ameeleza kuwa vijana wanaoshiriki chini ya taasisi hiyo wameanza kufikia viwango vya kimataifa katika kubadilisha taka kuwa bidhaa.

Ametoa mfano wa utengenezaji wa kifaa cha kutotolea vifaranga vya kuku, ambacho kimetengenezwa kutokana na friji chakavu zilizokuwa zimetupwa.

Mfano huu unaibua somo kubwa kuhusu namna jamii inavyoweza kubadili mtazamo wake kuhusu taka.

Badala ya kuuliza:

“Tutaiondoaje taka hii?”

jamii inaweza kuanza kuuliza:

“Tunaweza kuitumiaje taka hii?”

Tofauti ya maswali hayo mawili inaweza kuwa mwanzo wa uchumi mpya unaotegemea ubunifu na matumizi bora ya rasilimali.

UCHUMI CIRCULAR: TAKA SI MWISHO WA BIDHAA

Katika mtazamo wa kisasa wa mazingira, dunia inaendelea kuhamia katika dhana ya uchumi mzunguko (circular economy).

Katika mfumo huo, bidhaa zinapotumika hazipaswi kuishia moja kwa moja kwenye dampo. Badala yake, zinatafutiwa namna ya:

Kupunguza matumizi → kutumia tena → kutengeneza upya → kuchakata → kubadilisha taka kuwa bidhaa mpya.

Kwa Tanzania, dhana hii inaweza kuwa na nafasi kubwa katika kuongeza ajira kwa vijana.

Vijana wanaweza kuanzisha biashara zinazohusisha:

• kuchakata plastiki;
• kutumia chuma chakavu;
• kutengeneza samani kutokana na vifaa vilivyotupwa;
• kutumia mabaki ya kilimo;
• kutengeneza mbolea kutokana na taka zinazooza;
• kutumia mabaki ya mazao kama malighafi;
• kutengeneza vifaa vya kilimo kutokana na vifaa chakavu.

Hivyo, usafi wa mazingira unaweza kuunganishwa na ajira, biashara na ubunifu.

KPL: MAZINGIRA NI SEHEMU YA MAISHA NA UZALISHA

Kwa upande wake, Mkurugenzi wa Kilimanjaro Plantation Limited (KPL) na mmoja wa washiriki wa maandalizi ya maadhimisho hayo, Colton Rabenold, amesema ushiriki wao katika usafi wa mazingira unatokana na uelewa kwamba mazingira yanapaswa kulindwa ili yaendelee kuwa sehemu ya chachu ya maendeleo.

Rabenold amesema ameshiriki katika shughuli hizo kama mwananchi wa kawaida, huku akieleza kuwa ushirikiano na KEP umemfanya awe sehemu ya juhudi za kutunza mazingira.

KPL, kampuni inayojihusisha na kilimo cha kahawa na biashara ya kahawa kwa masoko ya nje, imekuwa pia ikishiriki katika kudhamini na kuandaa tuzo kwa kushirikiana na KEP.

Hoja hii inaonyesha umuhimu wa sekta binafsi katika masuala ya mazingira.

KWA NINI KAMPUNI ZA KILIMO ZINAJUKUMU KATIKA UHIFADHI WA MAZINGIRA?

Kilimo hakiwezi kutenganishwa na mazingira.

Mkulima anahitaji:

• udongo wenye rutuba;
• maji;
• mvua;
• misitu;
• wadudu rafiki;
• hewa safi;
• mazingira yenye mfumo mzuri wa ikolojia.

Uharibifu wa mazingira unaweza kuathiri moja kwa moja uzalishaji wa kilimo.

Kwa mfano, uharibifu wa vyanzo vya maji unaweza kuathiri umwagiliaji. Ukataji wa miti unaweza kuongeza mmomonyoko wa udongo. Uchafuzi unaweza kuathiri afya ya binadamu, mifugo na mifumo ya ikolojia.

Kwa hiyo, kampuni inayofanya shughuli za kilimo inaposhiriki katika uhifadhi wa mazingira, inakuwa pia inalinda msingi wa uzalishaji wake.

VIJANA NA WANAFUNZI WAPAMBA MAADHIMISHO

Maadhimisho hayo pia yalipambwa na ushiriki wa wanafunzi na vijana, ambao walionyesha uelewa na ubunifu katika elimu ya usafi wa mazingira.

Ushiriki wao umeonyesha kuwa kizazi kipya kinaweza kuwa sehemu muhimu katika kueneza ujumbe wa mazingira.

Kwa kutumia shule, vyuo, mitandao ya kijamii, vikundi vya vijana na majukwaa mengine, ujumbe wa mazingira unaweza kuwafikia watu wengi zaidi.

Lakini elimu hiyo inahitaji kwenda zaidi ya kusema:

“Usitupe taka ovyo.”

Inapaswa pia kueleza:

• Taka zinatoka wapi?
• Kwa nini zinazalishwa?
• Zinapaswa kutenganishwaje?
• Nani anawajibika kuzichukua?
• Zinaweza kutumika tena?
• Zinaweza kuwa chanzo cha kipato?
• Zinaathiri vipi maji?
• Zinaathiri vipi afya?
• Zinaathiri vipi kilimo?

Hapo ndipo elimu ya mazingira inapogeuka kuwa elimu ya maisha.

TUZO: KUTAMBUA WANAOFANYA KAZI YA MAZING

Sehemu muhimu ya maadhimisho hayo ilikuwa utoaji wa tuzo kwa makundi mbalimbali yaliyoshiriki katika shughuli za usafi na uhamasishaji wa mazingira.

Tuzo hizo zimehusisha wadau mbalimbali wakiwemo vijana, wanafunzi, taasisi na kampuni zinazoshiriki katika kuhamasisha na kutekeleza shughuli za mazingira.

Utoaji wa tuzo una umuhimu katika jamii kwa sababu unatengeneza utaratibu wa kutambua jitihada zinazofanyika.

Hata hivyo, thamani kubwa ya tuzo haipaswi kuishia kwenye cheti au hafla ya siku moja.

Tuzo inapaswa kuwa kichocheo cha kufanya zaidi.

MKULIMA JEMBE NAYO YAPATA TUZO YA MAZINGIRA

Miongoni mwa waliotambuliwa katika maadhimisho hayo ni MKULIMA JEMBE, ambayo imepata tuzo kutokana na ushiriki wake katika kuhamasisha masuala ya mazingira.

Kwa MKULIMA JEMBE, utambuzi huo unaendana na nafasi ya vyombo vya habari katika kuelimisha jamii kuhusu uhusiano kati ya kilimo, mazingira, maji, uchumi na maisha ya wananchi.

Kilimo hakiwezi kuwa endelevu bila mazingira salama.

Na mazingira hayawezi kulindwa bila jamii kupata taarifa sahihi.

Hapo ndipo vyombo vya habari vinapokuwa na nafasi muhimu.

 Pia, tutawashirikisha habari na makala maalum kuhusu tuzo za mazingira ambazo MKULIMA JEMBE BLOG imepokea, pamoja na safari ya juhudi zetu katika kuhamasisha jamii kuhusu utunzaji wa mazingira, usafi na maendeleo endelevu.

 Endelea kuwa nasi kwa habari na makala zenye elimu, utafiti, uchambuzi na fursa zinazolenga kumsaidia mkulima na jamii kwa ujumla.

HABARI ZA MAZINGIRA ZISIBAKIE KWENYE SIKU YA USAFI PEKEE

Moja ya changamoto kubwa katika masuala ya mazingira ni tabia ya jamii kuzungumza sana kuhusu mazingira wakati wa maadhimisho, lakini baada ya siku hiyo shughuli kupungua.

Mazingira hayahitaji kulindwa mara moja kwa mwaka.

Yanahitaji hatua za kila siku.

Usafi wa:

• mitaro;
• barabara;
• masoko;
• shule;
• maeneo ya biashara;
• mito;
• mabwawa;
• vyanzo vya maji;
• mashamba;
• maeneo ya makazi

unapaswa kuwa sehemu ya utamaduni wa jamii.

KILIMANJARO INAHITAJI MFUMO WA MAZINGIRA UNAOHUSISHA KILA MTU

Maadhimisho yaliyofanyika Kibosho yanaweza kutazamwa kama sehemu ya mjadala mpana zaidi kuhusu namna Mkoa wa Kilimanjaro unavyoweza kuimarisha utunzaji wa mazingira.

Kilimanjaro ina shughuli nyingi zinazotegemea mazingira, zikiwemo kilimo, mifugo, utalii, biashara na matumizi ya maji.

Kwa hiyo, mazingira yanapoharibika, sekta hizi nazo huathirika.

Suluhisho linahitaji ushirikiano kati ya:

Serikali + wananchi + shule + vijana + sekta binafsi + mashirika ya mazingira + wakulima + vyombo vya habari.

Kila upande una nafasi yake.

ELIMU YA USAFI IANZE NYUMBANI

Kabla ya mtoto kufundishwa kuhusu mazingira shuleni, tayari anakuwa amejifunza tabia nyingi nyumbani.

Familia inaweza kuanza kwa hatua ndogo kama:

• kutotupa taka ovyo;
• kutenganisha taka;
• kuhifadhi maji;
• kupanda miti;
• kutunza bustani;
• kutumia tena baadhi ya vitu;
• kupunguza matumizi ya plastiki;
• kusafisha mazingira ya nyumbani.

Tabia hizi zikijengwa katika familia, mtoto anapoenda shuleni anakuwa tayari ana msingi wa utamaduni wa usafi.

USAFI NA KILIMO: UJUMBE MUHIMU KWA MKULIMA

Kwa jamii inayotegemea kilimo, suala la taka linapaswa pia kuangaliwa kwa mtazamo wa uzalishaji.

Mabaki ya mazao kama maganda, majani na mabaki mengine yanaweza katika mazingira yanayofaa kutumika kutengeneza mboji au bidhaa nyingine badala ya kuchomwa au kutupwa ovyo.

Hii inaunganisha moja kwa moja ajenda ya mazingira na ajenda ya kilimo endelevu.

Mkulima anayelinda udongo, maji na miti analinda pia uzalishaji wake wa kesho.

KUTOKA KIBOSHO HADI JAMII NZIMA

Ujumbe uliotolewa katika viwanja vya KPL haupaswi kubaki Kibosho pekee.

Unapaswa kusafiri hadi:

Moshi Mjini, Moshi Vijijini, Hai, Siha, Rombo, Mwanga na Same, na kuendelea katika maeneo mengine ya Tanzania.

Kwa sababu changamoto ya taka, uchafuzi wa maji na uharibifu wa mazingira si changamoto ya eneo moja.

Ni changamoto inayohitaji majibu ya jamii nzima.

USAFI SI TUKIO, NI UTAMADUNI

Maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani yaliyofanyika Mkoa wa Kilimanjaro Septemba 19, 2026 katika viwanja vya KPL, Tarafa ya Kibosho, yameleta pamoja ujumbe muhimu kutoka kwa Serikali, KEP, KPL, vijana, wanafunzi, kampuni na wadau wengine.

Ujumbe huo unaweza kufupishwa katika jambo moja:

Mazingira hayawezi kulindwa na mtu mmoja.

Mgeni rasmi, kupitia mwakilishi wake, amesisitiza wananchi kuwa mstari wa mbele katika kulinda mazingira na vyanzo vya maji.

KEP imeonyesha umuhimu wa kuwafundisha vijana na kuunganisha mazingira na ubunifu.

KPL imeonyesha nafasi ya sekta binafsi katika kushiriki na kusaidia shughuli za mazingira.

Vijana na wanafunzi wameonyesha kuwa kizazi kipya kinaweza kuwa sehemu ya suluhisho.

Na utoaji wa tuzo umeonyesha umuhimu wa kutambua wanaoweka juhudi katika kuhakikisha mazingira yanakuwa salama.

Sasa changamoto iliyopo ni kuhakikisha ujumbe huo hauishii kwenye maadhimisho, hotuba, usafi wa siku moja au tuzo.

Unapaswa kugeuka kuwa tabia.

Kwa sababu mazingira safi si mapambo ya jamii.

Ni msingi wa afya, maji, kilimo, uchumi na maisha ya kizazi cha sasa na kijacho.

Na kama taka inaweza kubadilishwa kuwa bidhaa, kama vijana wanaweza kubadilisha friji chakavu kuwa kifaa cha kutotolea vifaranga, basi jamii nayo inaweza kubadilisha changamoto ya mazingira kuwa fursa ya ubunifu, ajira na maendeleo endelevu.

Huo ndio ujumbe mpana unaobaki baada ya usafi kumalizika: mazingira si jukumu la leo pekee—ni urithi tunaouandaa kwa kesho.

KILIMANJARO YAJIANDAA KUKABILIANA NA MVUA KUBWA: Usafishaji wa Mifereji na Makalavati Watajwa Kuwa Kinga Dhidi ya MAFURIKO

 

                         Mkuu wa Mkoa wa Kilimanjaro, Mhe. Nurdin Babu  

                                           ......................................

                          ..............

Kabla mvua haijaanza kunyesha kwa nguvu, swali muhimu si mvua itanyesha kiasi gani pekee, bali ni jamii imejiandaa kiasi gani kukabiliana na maji hayo.

Serikali mkoani Kilimanjaro imeanza kuchukua hatua za tahadhari kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua kubwa zinazotarajiwa kunyesha, kwa kuwaagiza viongozi wa Serikali za Wilaya na Halmashauri kuhakikisha mifereji ya maji pamoja na makalavati inasafishwa na kuzibuliwa kwa wakati.

Hatua hiyo imekuja katika kipindi ambacho maandalizi ya mapema yanaonekana kuwa muhimu katika kupunguza madhara yanayoweza kusababishwa na mvua kubwa, hususan katika maeneo ambayo yana historia au mazingira yanayoweza kuongeza uwezekano wa kutokea kwa mafuriko.

Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa baada ya kikao kazi kilichowakutanisha Wakuu wa Wilaya, Wakurugenzi wa Halmashauri, Maafisa Tarafa na watendaji Septemba 14, 2026, Mkuu wa Mkoa wa Kilimanjaro, Mhe. Nurdin Babu, amewataka viongozi kuchukua hatua mapema kwa kuzingatia utabiri wa mvua kubwa uliotolewa na Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA).

Maagizo hayo yanaibua jambo kubwa zaidi kuliko usafi wa mifereji pekee: maandalizi ya kukabiliana na majanga yanapaswa kuanza kabla ya majanga yenyewe.

MAFURIKO HAYATOKANI NA MVUA PEKEE

Mara nyingi jamii inapokumbwa na mafuriko, jambo la kwanza linalotajwa ni mvua kubwa.

Hata hivyo, ukubwa wa madhara ya mafuriko unaweza kuathiriwa na mambo mbalimbali.

Mvua kubwa inaponyesha, maji yanahitaji njia ya kupita. Endapo mifereji imejaa taka, udongo, majani, plastiki au uchafu mwingine, uwezo wa maji kupita hupungua.

Maji yanaposhindwa kupata njia yake, huanza kutafuta njia nyingine.

Njia hiyo inaweza kuwa barabarani, kwenye maeneo ya makazi, mashambani, kwenye maeneo ya biashara au hata kuingia ndani ya nyumba.

Hivyo, usafishaji wa mifereji na makalavati si kazi ya kawaida ya usafi pekee.

Ni sehemu ya kinga dhidi ya mafuriko.

KWA NINI MIFEREJI NI MUHIMU?

Mifereji ya maji ni sehemu ya mfumo wa kuongoza maji kutoka maeneo ya makazi, barabara na maeneo mengine kwenda kwenye njia salama za kutiririsha maji.

Mfereji unapokuwa katika hali nzuri, maji yanaweza kupita kwa urahisi.

Lakini unapozibwa, uwezo wake wa kupitisha maji hupungua.

Tatizo linaweza kuwa kubwa zaidi pale mvua inaponyesha kwa muda mfupi lakini kwa kiwango kikubwa.

Katika mazingira hayo, maji mengi yanaweza kukusanyika kwa muda mfupi kuliko uwezo wa mifereji kuyapitisha.

Ndiyo maana kusafisha mifereji kabla ya mvua kuna umuhimu mkubwa kuliko kusubiri maji yaanze kuingia kwenye makazi ndipo hatua zichukuliwe.

PLASTIKI NA TAKA NI TISHIO KWA MIFEREJI

Moja ya changamoto kubwa katika maeneo ya mijini na vijijini ni utupaji holela wa taka.

Chupa za plastiki, mifuko, mabaki ya chakula, majani, udongo na taka nyingine zinaweza kuingia kwenye mifereji.

Taka hizi zinapokusanyika katika sehemu moja, zinaweza kuzuia mtiririko wa maji.

Wakati mwingine tatizo huanza na taka ndogo, lakini maji yanapoendelea kutiririka, huleta uchafu mwingine na kutengeneza kizibo kikubwa.

Matokeo yake yanaweza kuwa:

• Maji kufurika barabarani.

• Barabara kuharibika.

• Makazi kujaa maji.

• Mazao kuathirika.

• Biashara kusimama.

• Miundombinu kuharibika.

• Maji machafu kuingia kwenye maeneo ya makazi.

• Hatari za kiafya kuongezeka.

Kwa hiyo, usafi wa mifereji hauwezi kutenganishwa na nidhamu ya utunzaji wa taka.

MAKALAVATI: SEHEMU NDOGO LAKINI MUHIMU YA ULINZI DHIDI YA MAFURIKO

Makalavati yana nafasi kubwa katika kupitisha maji, hususan chini ya barabara, njia za magari na maeneo ambayo maji yanahitaji kuvuka kutoka upande mmoja kwenda mwingine.

Kama kalavati limezibwa, limejaa udongo au limeharibika, maji yanaweza kushindwa kupita.

Maji yanapokusanyika upande mmoja wa barabara, shinikizo huongezeka na linaweza kusababisha uharibifu wa miundombinu.

Ndiyo maana maagizo ya Serikali ya kuhakikisha makalavati yanazibuliwa yana umuhimu katika maandalizi ya msimu wa mvua.

MAANDALIZI YA MAPEMA NI GHARAMA NDOGO KULIKO KUREKEBISHA UHARIBIFU

Kuna tofauti kubwa kati ya kuzuia tatizo na kukabiliana na madhara baada ya tatizo kutokea.

Kusafisha mfereji kabla ya mvua kunaweza kuonekana kama kazi ndogo.

Lakini kama mfereji huo unazuia mafuriko yanayoweza kuharibu nyumba, barabara, madaraja, mashamba au biashara, thamani yake huwa kubwa zaidi.

Baada ya mafuriko kutokea, Serikali na wananchi wanaweza kulazimika kutumia fedha nyingi katika:

• Kukarabati barabara.

• Kujenga upya miundombinu.

• Kuondoa matope.

• Kurekebisha mifumo ya maji.

• Kusaidia waathirika.

• Kurekebisha maeneo ya biashara.

• Kushughulikia madhara ya mazingira.

Hivyo, kinga ni sehemu ya uwekezaji katika usalama wa jamii.

KILIMANJARO INAHITAJI RAMANI YA MAENEO HATARISHI

Maandalizi hayapaswi kuishia kwenye kusafisha mifereji.

Kila Wilaya na Halmashauri inahitaji kuwa na uelewa wa maeneo ambayo yanaweza kuathiriwa zaidi na mvua kubwa.

Maeneo hayo yanaweza kuwa:

1. Maeneo ya mabondeni

Makazi yaliyo karibu na maeneo ya chini yanaweza kukabiliwa na maji yanayotoka maeneo ya juu.

2. Maeneo karibu na mito

Mito inaweza kujaa na maji kuingia kwenye maeneo yanayozunguka.

3. Maeneo yenye mifereji midogo au isiyotosheleza

Mifereji isiyokuwa na uwezo wa kupitisha maji mengi inaweza kusababisha maji kutapakaa.

4. Maeneo yenye udongo unaoweza kusababisha maji kusimama

Hali hii inaweza kuongeza muda ambao maji yanabaki katika eneo fulani.

5. Maeneo yenye mteremko

Maji yanayotoka maeneo ya juu yanaweza kutiririka kwa kasi kuelekea maeneo ya chini.

KAULI YA MKUU WA MKOA: UONGOZI UCHUKUE HATUA KABLA YA ATHARI

Akizungumza katika kikao kazi kilichofanyika Septemba 14, 2026, Mkuu wa Mkoa wa Kilimanjaro, Mhe. Nurdin Babu, amesisitiza umuhimu wa maandalizi ya mapema.

Viongozi wameagizwa kuhakikisha maeneo yao yanafanyiwa tathmini na hatua stahiki zinachukuliwa ili kupunguza athari zinazoweza kujitokeza.

Hapa kuna somo muhimu katika usimamizi wa majanga.

Utabiri wa hali ya hewa unapaswa kutafsiriwa kuwa hatua.

Taarifa ya kwamba mvua kubwa zinatarajiwa kunyesha haina maana kubwa ikiwa jamii haitumii taarifa hiyo kujiandaa.

Utabiri unapaswa kusaidia viongozi na wananchi kujiuliza:

• Mifereji iko katika hali gani?

• Makalavati yamezibwa?

• Ni maeneo gani yako hatarini?

• Njia za dharura ziko wazi?

• Vifaa vya uokoaji vinapatikana?

• Wananchi wanajua maeneo salama?

• Mawasiliano ya dharura yanafanya kazi?

• Shule, vituo vya afya na maeneo mengine muhimu yako tayari?

TIMU YA WATAALAMU WA MAZINGIRA YAONGEZA NGUVU KWENYE MAANDALIZ

Katibu Tawala wa Mkoa wa Kilimanjaro, Bw. Kiseo Yusuf Nzowa, amesema mkoa tayari umeunda timu ya wataalamu wa mazingira kama sehemu ya maandalizi ya kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua hizo.

Timu hiyo inatarajiwa kusaidia kutoa ushauri wa kitaalamu na kuratibu hatua za tahadhari zinazohitajika.

Hii ni hatua inayosisitiza umuhimu wa kutumia utaalamu katika kukabiliana na majanga.

Mazingira, maji, ardhi na miundombinu vina uhusiano mkubwa.

Mabadiliko katika matumizi ya ardhi yanaweza kuathiri namna maji yanavyotiririka.

Maeneo ambayo zamani yalikuwa yakifyonza maji yanaweza kubadilishwa kuwa barabara, majengo au maeneo mengine yasiyopitisha maji kwa urahisi.

Kwa hiyo, wataalamu wa mazingira wanaweza kusaidia katika kutambua maeneo yenye changamoto na kutoa ushauri kuhusu hatua zinazofaa.

WANANCHI WANA WAJIBU GANI?

Maandalizi hayawezi kufanikiwa kwa Serikali peke yake.

Wananchi wana nafasi kubwa sana.

Kwanza, wananchi wanapaswa kuepuka kutupa taka kwenye mifereji.

Pili, wanapaswa kushiriki katika usafi wa maeneo yanayozunguka makazi yao.

Tatu, wananchi wanaoishi katika maeneo hatarishi wanapaswa kufuatilia taarifa rasmi na kufuata maelekezo ya Serikali.

Nne, wananchi wanapaswa kutoa taarifa mapema wanapoona:

• Mfereji umefungwa.

• Kalavati limeziba.

• Mto umejaa.

• Daraja limeharibika.

• Maji yanaanza kuingia kwenye makazi.

• Eneo limeanza kutokuwa salama.

Taarifa ya mapema inaweza kusaidia mamlaka kuchukua hatua kabla hali haijawa mbaya.

KUSAFISHA MIFEREJI SI KAZI YA SERIKALI PEKE YAKE

Ni muhimu kutambua kwamba mamlaka zina wajibu wa kuhakikisha miundombinu ya maji inatunzwa.

Lakini wananchi pia wana wajibu wa kutunza mazingira yao.

Mfereji unaweza kusafishwa leo, lakini kama taka zitaendelea kutupwa humo kesho, tatizo litarudi.

Hivyo, suluhisho la kudumu linahitaji mabadiliko ya tabia.

Jamii inahitaji kuelewa kwamba:

Mfereji si dampo.

Mto si sehemu ya kutupia taka.

Kalavati si eneo la kuhifadhi taka.

Na barabara si njia ya maji ya mvua.

MVUA KUBWA NA KILIMO: CHANGAMOTO NA FURSA YA MAANDALIZI

Kwa mkoa kama Kilimanjaro ambao shughuli za kilimo zina nafasi kubwa katika maisha ya wananchi, mvua kubwa zinaweza kuwa na athari za moja kwa moja kwenye uzalishaji.

Maji mengi kupita kiasi yanaweza kusababisha mmomonyoko wa udongo.

Udongo wa juu ambao una virutubisho vingi unaweza kusombwa na maji.

Hali hii inaweza kupunguza rutuba ya ardhi kwa muda mrefu.

Maji pia yanaweza kuharibu mazao, barabara za mashambani na miundombinu ya umwagiliaji.

Kwa hiyo, wakulima wanapaswa kuzingatia pia:

• Kutengeneza mifereji ya maji mashambani.

• Kulinda udongo dhidi ya mmomonyoko.

• Kuepuka kulima katika maeneo hatarishi bila tahadhari.

• Kutunza uoto wa asili.

• Kupanda miti na mimea inayosaidia kushikilia udongo.

• Kuhakikisha njia za maji mashambani hazizuiwi.

MAZINGIRA NA MAFURIKO: MAMBO MAWILI YASIYOTENGANISHWA

Ulinzi wa mazingira ni sehemu ya maandalizi dhidi ya mafuriko.

Misitu, miti, nyasi na uoto mwingine husaidia kupunguza kasi ya maji yanayotiririka juu ya ardhi.

Pale ambapo ardhi imeachwa wazi na uoto umeondolewa, maji yanaweza kutiririka kwa kasi zaidi na kusababisha mmomonyoko.

Hii ndiyo sababu mjadala wa mafuriko haupaswi kuishia kwenye mifereji ya mijini pekee.

Unapaswa kuhusisha pia:

Misitu, mito, vyanzo vya maji, matumizi ya ardhi, kilimo na utunzaji wa udongo.

ELIMU YA HALI YA HEWA NI SILAHA MUHIMU

Wananchi hawawezi kuchukua tahadhari kama hawapati taarifa kwa wakati.

Kwa hiyo, taarifa za hali ya hewa zinapaswa kuwafikia wananchi kwa lugha rahisi na inayoeleweka.

Jamii inapaswa kujua tofauti kati ya taarifa ya kawaida ya mvua na tahadhari kuhusu uwezekano wa mvua kubwa au hali nyingine hatarishi.

Viongozi wa maeneo, vyombo vya habari, taasisi za Serikali na wadau wa mazingira wana nafasi kubwa katika kuhakikisha taarifa hizi zinafika kwa wananchi.

Vyombo vya habari hasa vinaweza kusaidia kwa kutafsiri taarifa za kitaalamu kuwa elimu rahisi inayoweza kueleweka na kutekelezwa na jamii.

MAANDALIZI YAWE KAZI YA KILA SIKU, SI YA WAKATI WA MVUA PEKEE

Moja ya changamoto kubwa katika usimamizi wa majanga ni tabia ya kuanza kuchukua hatua wakati tatizo tayari limetokea.

Mfereji unazibwa kwa miezi kadhaa.

Taka zinaendelea kutupwa.

Kalavati linaendelea kujazwa udongo.

Lakini mvua zinapokaribia ndipo usafi unaanza.

Mtazamo huo unapaswa kubadilika.

Usafi wa mifereji unapaswa kuwa sehemu ya utaratibu wa kawaida wa usimamizi wa mazingira.

Kwa kufanya hivyo, jamii haitasubiri mvua kubwa ili kugundua kwamba mfumo wa maji hauko tayari.

WILAYA NA HALMASHAURI ZINA NAFASI MUHIMU

Mkuu wa Wilaya ya Rombo, Mwl. Raymond Mwangwala, Mkurugenzi wa Manispaa ya Moshi, MwaJuma Nasombe, pamoja na Maafisa Tarafa, wameahidi kutekeleza maagizo hayo katika maeneo yao.

Ahadi hizi ni muhimu kwa sababu utekelezaji wa hatua za tahadhari hutokea kwa kiasi kikubwa katika ngazi zinazokaribiana na wananchi.

Halmashauri zinaweza kutambua mifereji inayohitaji kusafishwa.

Maafisa Tarafa wanaweza kusaidia katika uhamasishaji.

Viongozi wa mitaa na vijiji wanaweza kusaidia kutoa taarifa kwa wananchi.

Wananchi nao wanaweza kutoa taarifa kuhusu maeneo yenye changamoto.

Mfumo huu wa ushirikiano unaweza kufanya maandalizi yawe na ufanisi zaidi.

NI NINI KIFANYIKE SASA?

Katika kipindi hiki cha maandalizi, hatua kadhaa zinaweza kupewa kipaumbele:

1. Ukaguzi wa mifereji

Mifereji yote muhimu ipitiwe na kutambuliwa maeneo yenye uchafu, udongo au uharibifu.

2. Kuzibua makalavati

Makalavati yenye uwezo mdogo wa kupitisha maji au yaliyozibwa yawekwe katika mpango wa matengenezo ya haraka.

3. Kutambua maeneo hatarishi

Maeneo ya mabondeni, karibu na mito na maeneo yenye historia ya mafuriko yapewe kipaumbele.

4. Kuimarisha utoaji wa taarifa

Wananchi wajue wapi wanapaswa kupata taarifa rasmi za hali ya hewa na tahadhari.

5. Kuongeza elimu ya jamii

Elimu kuhusu utupaji wa taka, usafi wa mazingira na tahadhari wakati wa mvua iendelee kutolewa.

6. Kuandaa njia za dharura

Maeneo ambayo yanaweza kuathirika yawe na mpango wa namna wananchi watakavyohamishwa iwapo hali itakuwa hatarishi.

7. Kulinda mazingira

Uharibifu wa misitu, uoto wa asili na maeneo ya vyanzo vya maji uzuiwe kwa sababu mazingira yenye afya ni sehemu ya kinga dhidi ya madhara ya maji.

JAMII ISISUBIRI MAFURIKO NDIPO IANZE KUCHUKUA HATUA

Ujumbe mkubwa unaotokana na maandalizi haya ni mmoja:

Hatua ya kwanza dhidi ya mafuriko inaanza kabla ya mvua.

Inaanza pale ambapo taka hazitupwi kwenye mifereji.

Inaanza pale ambapo kalavati linatunzwa.

Inaanza pale ambapo wananchi wanatoa taarifa kuhusu maeneo hatarishi.

Inaanza pale ambapo viongozi wanafanya tathmini mapema.

Inaanza pale ambapo taarifa za hali ya hewa zinachukuliwa kwa uzito.

Na inaanza pale ambapo jamii inaelewa kwamba usalama wa mazingira ni jukumu la kila mmoja.

 MAANDALIZI YA LEO NI KINGA YA KESHO

Hatua zinazochukuliwa na Serikali mkoani Kilimanjaro za kuwataka viongozi kuhakikisha mifereji na makalavati zinasafishwa zinaonyesha umuhimu wa maandalizi kabla ya mvua kubwa.

Lakini utekelezaji wake ndiyo utakaokuwa msingi wa mafanikio.

Kusafisha mifereji pekee hakutoshi ikiwa wananchi wataendelea kutupa taka humo.

Kutoa tahadhari pekee hakutoshi ikiwa wananchi hawatazingatia.

Kutoa utabiri pekee hakutoshi ikiwa hakuna hatua za maandalizi.

Na kutengeneza miundombinu pekee hakutoshi ikiwa haitatunzwa.

Kinachohitajika ni ushirikiano kati ya Serikali, Halmashauri, wataalamu, viongozi wa maeneo, wananchi, vyombo vya habari na wadau wa mazingira.

Kwa Kilimanjaro, maandalizi haya yanapaswa kutazamwa si kama kazi ya kukabiliana na mvua za msimu mmoja, bali kama sehemu ya kujenga jamii inayoweza kuhimili majanga na kulinda mazingira yake kwa muda mrefu.

Kwa sababu wakati mwingine mafuriko hayawezi kuzuiwa kabisa.

Lakini madhara yake yanaweza kupunguzwa kwa maandalizi sahihi, taarifa kwa wakati na hatua zinazochukuliwa kabla ya hatari haijawa janga.

MKULIMA JEMBE BLOG

Kilimo • Mifugo • Mazingira • Biashara • Teknolojia na Maendeleo ya Jamii

USAFI WA MAZINGIRA NI JUKUMU LA KILA MTU: Kilimanjaro Yaelekea Maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani kwa Usafi, Uhamasishaji na Tuzo

 

                     Olga Shuma, ambaye ni mratibu wa maadhimisho kutoka Kilimanjaro Plantation.    
Nestory Ludovick Mushi, Balozi wa Mazingira kutoka Ofisi ya Makamu wa Rais – Muungano na Mazingira.

                                  **************

                                                       *********************************************

Na MKULIMA JEMBE BLOG | 16 Septemba 2026

Kuelekea Siku ya Usafi Duniani, inayoadhimishwa Septemba 20, jamii inakumbushwa kuwa usafi wa mazingira si tukio la siku moja, bali ni wajibu unaohitaji ushiriki wa wananchi, taasisi, kampuni, viongozi na wadau mbalimbali kwa kipindi chote cha mwaka.

Kwa upande wa Mkoa wa Kilimanjaro, maadhimisho hayo yanatarajiwa kuanza Jumamosi, Septemba 19, 2026, kwa shughuli za usafi wa mazingira pamoja na utoaji wa tuzo kwa watu, taasisi na vyombo vya habari vinavyotajwa kufanya vizuri katika kuhamasisha na kutekeleza shughuli za utunzaji wa mazingira.

Mgeni rasmi anatarajiwa kuwa Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava.

Zoezi la usafi litaanza saa 12:00 alfajiri, likianzia katika geti la ofisi za Kilimanjaro Plantation, katika eneo la mashamba ya kahawa chini ya Mlima Kilimanjaro.

Usafi: Zaidi ya kuokota taka

Katika maadhimisho haya, neno usafi halipaswi kutafsiriwa kwa maana ya kuokota taka pekee.

Usafi wa mazingira unahusisha namna jamii inavyotengeneza, kutumia, kuhifadhi na kutupa taka; namna vyanzo vya maji vinavyolindwa; usafi wa maeneo ya makazi na biashara; usafi wa barabara; pamoja na matumizi sahihi ya rasilimali za asili.

Changamoto ya taka inapoachwa bila kutatuliwa inaweza kuathiri afya ya jamii, mazingira, mifumo ya maji na hata shughuli za kiuchumi.

Kwa hiyo, maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani yanaweza kuwa fursa ya kujiuliza swali muhimu:

Baada ya siku ya usafi kuisha, tunafanya nini kuhakikisha mazingira yanaendelea kuwa safi?

Hapo ndipo maana ya maadhimisho inapopanuka kutoka kwenye tukio la siku moja kwenda kwenye utamaduni wa maisha.

Kilimanjaro Plantation: Kahawa, mazingira na jamii

Akizungumza katika maandalizi ya maadhimisho hayo, Olga Shuma, ambaye ni mratibu wa maadhimisho kutoka Kilimanjaro Plantation, amesema kampuni hiyo inashirikiana na jamii katika maeneo yanayozunguka mashamba yake katika kuhamasisha utunzaji wa mazingira.

Kilimanjaro Plantation ipo katika eneo la chini ya Mlima Kilimanjaro, ambako shughuli za kilimo, mazingira, maji na maisha ya jamii zinahusiana kwa karibu.

Hii inaifanya hoja ya usafi kuwa muhimu zaidi.

Kahawa haiwezi kutazamwa kama zao pekee linalotoka shambani. Nyuma yake kuna udongo, maji, mvua, misitu, viumbe hai, wakulima na mazingira yanayowezesha uzalishaji.

Iwapo mazingira yanaharibika, athari zinaweza kufika hadi kwenye uzalishaji wa mazao.

Ndiyo maana usafi wa mazingira unapaswa kuunganishwa na usalama wa chakula, kilimo endelevu na uchumi wa wananchi.

Taka zina uhusiano gani na mabadiliko ya tabianchi?

Katika maelezo yake, Shuma amesisitiza umuhimu wa wananchi kuepuka utupaji wa taka ovyo, akieleza kuwa tabia hiyo inaweza kuchangia athari zinazohusiana na mabadiliko ya tabianchi.

Hapa kuna jambo muhimu la kuelewa.

Taka na mabadiliko ya tabianchi vina uhusiano kupitia mfumo mzima wa uzalishaji, matumizi na utupaji wa taka.

Taka za kikaboni zinapopelekwa kwenye maeneo yasiyofaa na kuoza bila usimamizi unaofaa zinaweza kuzalisha gesi kama methane. Aidha, uchomaji holela wa taka unaweza kuzalisha moshi na vichafuzi mbalimbali.

Lakini suluhisho si kuokota taka pekee.

Suluhisho linahitaji mfumo unaojumuisha:

• kupunguza taka zinazozalishwa;

• kutumia tena vitu vinavyoweza kutumika;

• kutenganisha taka;

• kuchakata taka zinazoweza kuchakatwa;

• kutengeneza mboji kutokana na taka za kikaboni;

• kuboresha ukusanyaji na utupaji salama;

• na kutoa elimu endelevu kwa wananchi.

Kwa mkulima, taka za kikaboni zinaweza kuwa sehemu ya mnyororo wa uzalishaji badala ya kuwa uchafu unaotupwa ovyo.

Kwa nini vyanzo vya maji vipewe kipaumbele?

Kwa mujibu wa Nestory Ludovick Mushi, Balozi wa Mazingira kutoka Ofisi ya Makamu wa Rais – Muungano na Mazingira, ambaye pia ni Mkurugenzi wa Kilimanjaro Environment Conservation, maandalizi ya maadhimisho hayo yanahusisha usafi katika maeneo mbalimbali, yakiwemo vyanzo vya maji na barabarani.

Hili ni eneo muhimu sana.

Maji ni msingi wa maisha, kilimo, mifugo, viwanda na shughuli nyingine za kiuchumi.

Taka zinapoingia kwenye mito, chemchemi, mabwawa au maeneo yanayolisha vyanzo vya maji, zinaweza kuleta athari kwenye ubora wa maji na mazingira yanayozunguka chanzo hicho.

Kwa maeneo ya Kilimanjaro, ambako kilimo ni shughuli muhimu ya kiuchumi, ulinzi wa vyanzo vya maji una maana kubwa zaidi.

Chanzo cha maji kikilindwa leo, kinasaidia uzalishaji wa kesho.

Hivyo, usafi wa vyanzo vya maji haupaswi kuishia kwenye siku ya maadhimisho. Unahitaji ulinzi wa kudumu wa maeneo ya vyanzo, udhibiti wa shughuli zinazoweza kuviharibu na ushiriki wa jamii inayozunguka maeneo hayo.

Usafi wa barabarani ni wajibu wa nani?

Eneo jingine lililotajwa katika maandalizi ya maadhimisho ni usafi wa barabarani.

Barabara ni maeneo yenye mwingiliano mkubwa wa watu. Taka zinazotupwa pembeni mwa barabara zinaweza kuonekana kama jambo dogo, lakini zikiziba mifereji zinaweza kuongeza matatizo ya maji wakati wa mvua.

Mfuko wa plastiki unaotupwa barabarani unaweza kupelekwa na maji hadi kwenye mfereji.

Mifuko mingi ikikusanyika inaweza kuziba njia ya maji.

Maji yakikosa njia yanaweza kusababisha mafuriko katika maeneo husika.

Kwa hiyo, usafi wa barabara una uhusiano pia na usalama wa miundombinu na jamii.

Ni muhimu wananchi kuelewa kuwa sehemu ya barabara si sehemu ya kutupia taka.

Tuzo za mazingira: Kutambua juhudi zinazofanyika

Sehemu nyingine muhimu ya maadhimisho hayo ni utoaji wa tuzo za mazingira.

Kwa mujibu wa Olga Shuma, tuzo hizo zinalenga kutambua jamii inayofanya vizuri katika utunzaji wa mazingira kwa mwaka mzima.

Kwa mwaka huu pia kunatarajiwa kuwa na utoaji wa tuzo kwa awamu ya pili.

Tuzo za aina hii zinaweza kuwa na umuhimu katika kujenga utamaduni wa kutambua juhudi za mazingira.

Mazingira hayalindwi na mtu mmoja.

Kuna wananchi wanaofanya usafi katika maeneo yao, vikundi vinavyopanda miti, taasisi zinazotoa elimu, kampuni zinazowekeza katika uhifadhi, wakulima wanaotumia njia endelevu na vyombo vya habari vinavyofikisha elimu kwa jamii.

Kutambua juhudi hizo kunaweza kusaidia kuifanya jamii kuona kwamba kazi ya mazingira ina thamani.

Nafasi ya vyombo vya habari katika usafi wa mazingira

Katika maadhimisho hayo, vyombo vya habari pia vinatarajiwa kuwa miongoni mwa wanaotambuliwa kwa tuzo.

Hii inafungua mjadala mpana kuhusu nafasi ya uandishi wa habari katika mazingira.

Mazingira yanahitaji habari, elimu na ufuatiliaji.

Vyombo vya habari vinaweza:

• kuelimisha kuhusu athari za taka;

• kuibua changamoto za mazingira;

• kuonyesha maeneo yanayohitaji hatua;

• kuwapa wananchi elimu ya vitendo;

• kufuatilia utekelezaji wa mipango ya mazingira;

• kuonyesha mafanikio ya jamii;

• na kuwafikia wananchi ambao hawapati taarifa kupitia njia nyingine.

Kwa hiyo, mwandishi wa habari za mazingira si mtu anayesubiri tukio la maadhimisho.

Ni mtoa elimu na mfuatiliaji wa masuala yanayogusa maisha ya jamii.

Ushirikiano wa wadau unavyoweza kubadilisha matokeo

Maadhimisho hayo yanatarajiwa kuwakutanisha wadau mbalimbali, akiwemo Bonite, Zara, TANAPA, pamoja na Kilimanjaro Plantation na Kilimanjaro Environment Conservation.

Ushirikiano huu unaonyesha jambo moja muhimu: mazingira ni suala la pamoja.

Kampuni zina rasilimali na uwezo wa kuwekeza.

Taasisi za serikali zina wajibu wa kusimamia sheria na kutoa mwelekeo.

Mashirika ya mazingira yanaweza kutoa elimu na kuhamasisha jamii.

Vyombo vya habari vinaweza kufikisha ujumbe.

Wananchi ndio wanaoishi katika mazingira hayo kila siku.

Na taasisi za elimu zinaweza kujenga kizazi kinachoelewa umuhimu wa mazingira.

Ushirikiano unapofanyika kwa mpango mzuri, usafi unaweza kugeuka kuwa mfumo wa kudumu wa utunzaji wa mazingira.

Kilimo na mazingira haviwezi kutenganishwa

Kwa msomaji wa MKULIMA JEMBE, suala hili lina umuhimu wa pekee.

Mkulima anahitaji udongo wenye rutuba, maji salama, mvua inayotabirika kwa kiwango kinachowezekana, viumbe hai na mazingira yenye uwezo wa kuendeleza uzalishaji.

Kwa upande mwingine, shughuli za kilimo pia zinahitaji kusimamiwa kwa njia inayolinda mazingira.

Hii ndiyo maana ya kilimo endelevu.

Mkulima anaweza kuchangia utunzaji wa mazingira kupitia hatua kama:

1. Kutupa taka katika maeneo maalumu.

2. Kutenganisha taka za plastiki na taka zinazooza.

3. Kutengeneza mboji kutokana na mabaki ya mimea.

4. Kulinda vyanzo vya maji.

5. Kupanda na kutunza miti.

6. Kuepuka kuchoma taka ovyo.

7. Kutumia maji kwa ufanisi.

8. Kulinda udongo dhidi ya mmomonyoko.

9. Kuhifadhi mabaki ya mazao kwa matumizi yanayofaa.

10. Kushirikiana na jamii katika shughuli za uhifadhi.

Hizi si hatua zinazohitaji kusubiri Septemba 20.

Ni hatua zinazoweza kufanyika kila siku.

Kwa nini jamii isishiriki siku moja tu?

Mushi ametoa wito kwa wananchi kujitokeza kushiriki maadhimisho hayo ya Jumamosi, Septemba 19.

Ushiriki wa wananchi ni muhimu kwa sababu mazingira ni mali inayotumiwa na jamii nzima.

Lakini baada ya zoezi kumalizika, swali linabaki:

Tutaendeleaje?

Kama leo tunakusanya taka, kesho tunatupa tena taka zilezile katika eneo lilelile, tatizo halijatatuliwa.

Kama leo tunasafisha chanzo cha maji, lakini kesho shughuli hatarishi zinaendelea kwenye chanzo hicho, usafi wa siku moja hautoshi.

Kama leo tunapanda miti, lakini hatuihudumii, idadi ya miti iliyopandwa pekee haitoshi kueleza mafanikio.

Kwa hiyo, mafanikio ya maadhimisho yatapimwa zaidi na mabadiliko ya tabia na mifumo baada ya tukio, si picha za siku ya tukio pekee.

Wananchi wanaweza kufanya nini kuanzia leo?

Kuelekea Septemba 19 na Septemba 20, kila mwananchi anaweza kuanza na hatua rahisi.

Nyumbani

Tenganisha taka zinazoweza kuoza na zile zisizoweza kuoza.

Sokoni

Epuka kutupa mifuko, mabaki ya bidhaa na taka nyingine barabarani.

Shambani

Tumia mabaki ya mazao kwa njia yenye manufaa badala ya kuyachoma bila sababu.

Kwenye vyanzo vya maji

Epuka kutupa taka kwenye mito, chemchemi na maeneo yanayozunguka vyanzo vya maji.

Barabarani

Tumia maeneo yaliyowekwa kwa ajili ya taka na epuka kutupa taka kwenye mifereji.

Shuleni

Wanafunzi wafundishwe kuwa mazingira ni sehemu ya maisha yao, si somo la darasani pekee.

Katika biashara

Wafanyabiashara waweke utaratibu wa kukusanya na kuhifadhi taka zinazozalishwa na shughuli zao.

Septemba 19 iwe mwanzo, si mwisho

Kwa Kilimanjaro, shughuli za maadhimisho zitaanza Jumamosi, Septemba 19, 2026, huku Siku ya Usafi Duniani ikiwa ni Septemba 20, 2026.

Kwa mujibu wa taarifa za maandalizi zilizotolewa leo Jumatano, Septemba 16, wananchi wanahimizwa kushiriki katika zoezi hilo, ambalo litaanza saa 12:00 alfajiri katika geti la ofisi za Kilimanjaro Plantation.

Mgeni rasmi anatarajiwa kuwa Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava.

Lakini ujumbe mkubwa wa maadhimisho haya haupaswi kuwa wa siku moja.

Unapaswa kuwa:

Usafi ni utamaduni. Uhifadhi ni wajibu. Mazingira ni msingi wa maisha na uchumi.

Kilimanjaro ikiwa chini ya Mlima Kilimanjaro, mazingira yake yana umuhimu mkubwa kwa jamii, kilimo, utalii, maji na shughuli nyingine za kiuchumi.

Kwa hiyo, kulinda mazingira ni kulinda maisha ya sasa na kuweka msingi wa maisha ya vizazi vijavyo.

 Mazingira safi yanaanza na maamuzi madogo

Siku ya Usafi Duniani inaweza kuonekana kama tukio kubwa linalohitaji viongozi, taasisi na wadau.

Lakini msingi wake unaanzia kwenye jambo dogo sana:

Mtu mmoja kuamua kutotupa taka ovyo.

Familia moja kuanza kutenganisha taka.

Mkulima mmoja kuanza kutunza chanzo cha maji.

Kikundi kimoja kuanzisha usafi wa eneo lake.

Kampuni moja kuwekeza katika mazingira.

Mwandishi mmoja kuandika habari inayomfanya mwananchi achukue hatua.

Na jamii nzima kukubaliana kwamba mazingira safi si jukumu la serikali pekee.

Ni jukumu la kila mmoja wetu.

Kuelekea maadhimisho ya Septemba 20, Kilimanjaro inapojiandaa kuanza shughuli zake Septemba 19, ujumbe unapaswa kuwa wazi:

TUSISAFISHE KWA AJILI YA MAADHIMISHO PEKEE — TUJENGE UTAMADUNI WA USAFI KILA SIKU.

MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

TANZANIA NA UCHUMI WA KIJANI: JINSI CHANGAMOTO ZA MAZINGIRA ZINAVYOWEZA KUWA FURSA ZA AJIRA, BIASHARA NA MAENDELEO

Na MKULIMA JEMBE BLOG

Kwa muda mrefu, mazingira yamekuwa yakizungumziwa zaidi katika muktadha wa uharibifu wa misitu, ukame, mafuriko, uchafuzi wa mazingira, upotevu wa vyanzo vya maji, mabadiliko ya tabianchi na kupungua kwa bioanuwai.

Lakini mjadala unaendelea kubadilika.

Leo, mazingira hayaangaliwi tu kama eneo linalohitaji kulindwa, bali pia kama chanzo cha fursa za kiuchumi, ajira, biashara, ubunifu, teknolojia na uwekezaji.

Huo ndio msingi wa ujumbe uliotolewa katika ufunguzi wa Tanzania Green Summit 2026, uliofanyika Dar es Salaam Septemba 15, 2026, chini ya kaulimbiu “Turning Climate Action into Opportunity”—yaani kugeuza hatua za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kuwa fursa. Mkutano huo umepangwa kufanyika Septemba 15–16, 2026 na kuwakutanisha wadau kutoka Serikali, sekta binafsi, taasisi za fedha, wabunifu, mashirika na washirika wa maendeleo. (VPO

Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amesema Tanzania inapaswa kuona changamoto za mabadiliko ya tabianchi kama eneo linaloweza kuzalisha ajira, uwekezaji, ubunifu na ukuaji wa uchumi wa kijani.

Kauli hiyo inaibua swali muhimu:

Je, Tanzania inaweza kweli kugeuza matatizo ya mazingira kuwa biashara na ajira bila kuharibu mazingira yenyewe?

Jibu linahitaji kubadili namna tunavyolitazama suala la mazingira.

Mazingira si gharama pekee, ni mtaji wa taifa

Mazingira mara nyingi huonekana kama kitu kinachohitaji fedha za Serikali, wafadhili au mashirika ya kimataifa ili yalindwe.

Lakini kwa mtazamo wa uchumi wa kijani, mazingira yenye afya ni sehemu ya mtaji wa taifa.

Misitu hutoa huduma za ikolojia, ardhi huzalisha chakula, mito na vyanzo vya maji huwezesha kilimo na matumizi ya majumbani, bahari na maziwa huwezesha uvuvi, maeneo ya asili huunga mkono utalii na taka zinaweza kuwa malighafi katika uchumi wa mzunguko.

Kwa hiyo, uharibifu wa mazingira si hasara ya mazingira pekee.

Unaweza pia kuwa hasara ya kiuchumi.

Mkulima anayepoteza rutuba ya udongo anaathirika kiuchumi. Mfugaji anayekosa malisho anaathirika kiuchumi. Mvuvi anayekutana na kupungua kwa samaki anaathirika kiuchumi. Mwananchi anayepoteza nyumba kutokana na mafuriko anaathirika kiuchumi.

Ndiyo maana hatua za kuhifadhi mazingira zinapaswa kuonekana pia kama uwekezaji katika uchumi wa baadaye.

Kilimo kinaweza kuwa sehemu kubwa ya uchumi wa kijani

Kwa Tanzania, mjadala wa uchumi wa kijani hauwezi kutenganishwa na kilimo.

Mamilioni ya wananchi wanategemea kilimo moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja.

Mabadiliko ya tabianchi yanapobadilisha mwenendo wa mvua, kuongeza vipindi vya ukame au kuongeza matukio ya hali mbaya ya hewa, uzalishaji wa kilimo unaweza kuathirika.

Lakini changamoto hiyo inaweza pia kuwa kichocheo cha ubunifu.

Hapa ndipo dhana ya kilimo himilivu kwa tabianchi inapopata nafasi.

Mkulima anaweza kuwekeza katika:

• mbegu zinazofaa mazingira ya eneo;

• umwagiliaji wenye ufanisi;

• uvunaji na uhifadhi wa maji;

• kilimo cha kuhifadhi udongo;

• matumizi sahihi ya mbolea;

• kilimo mseto;

• agroforestry;

• nishati safi kwenye uzalishaji;

• teknolojia za taarifa za hali ya hewa;

• uhifadhi wa mazao baada ya mavuno;

• kuongeza thamani ya mazao.

Hivyo, mazingira yanaweza kugeuka kuwa eneo la biashara kwa vijana, wataalamu, wazalishaji wa teknolojia, taasisi za fedha na wajasiriamali.

Taka: Tatizo linaloweza kuwa malighafi

Mojawapo ya maeneo makubwa ambayo yanaweza kuonyesha maana ya uchumi wa mzunguko ni taka.

Kwa mtazamo wa kawaida, taka ni kitu cha kutupwa.

Lakini katika uchumi wa mzunguko, sehemu ya taka inaweza kuchukuliwa kama malighafi inayoweza kutumika tena.

Taka za kikaboni zinaweza kutumika kutengeneza mboji.

Baadhi ya taka za plastiki zinaweza kukusanywa, kuchakatwa na kutengeneza bidhaa nyingine.

Vyuma, karatasi na vifaa vingine vinaweza kukusanywa na kuingia katika mnyororo wa kuchakata.

Hapa ndipo fursa za ajira zinapoweza kujitokeza.

Badala ya vijana kuona taka kama uchafu pekee, wanaweza kuona pia fursa ya:

kukusanya → kutenganisha → kuchakata → kuongeza thamani → kuuza.

Lakini biashara hiyo inahitaji usimamizi sahihi, teknolojia, viwango, usalama wa wafanyakazi na mifumo ya ukusanyaji wa taka.

Nishati jadidifu: Soko linalokua pamoja na mahitaji ya maisha

Masauni ametaja nishati jadidifu na nishati safi ya kupikia miongoni mwa maeneo ambayo Tanzania inaweza kutumia fursa za uchumi wa kijani. (VPO)

Nishati ya jua, upepo, biogas na teknolojia nyingine zinaweza kuwa sehemu ya suluhisho kwa maeneo yenye changamoto za upatikanaji wa nishati.

Kwa upande wa biashara, fursa zinaweza kuwepo katika:

Uuzaji wa vifaa → ufungaji → matengenezo → ushauri → mafunzo → huduma za baada ya mauzo.

Hii ina maana kwamba uchumi wa kijani hauishii katika kujenga mradi mkubwa.

Unaweza kuanzia kwenye biashara ndogo ya kijana mwenye ujuzi wa kufunga mfumo wa sola hadi kampuni kubwa inayowekeza katika miradi ya nishati.

Nishati safi ya kupikia na fursa za kiuchumi

Nishati safi ya kupikia ni eneo jingine lenye umuhimu wa mazingira, afya na uchumi.

Kupunguza utegemezi wa nishati zinazochochea ukataji wa miti ni sehemu ya jitihada za kupunguza shinikizo kwenye misitu.

Ofisi ya Makamu wa Rais pia imeendelea kusisitiza matumizi ya nishati safi kama sehemu ya juhudi za kuhifadhi mazingira. (VPO Blog)

Hapa kuna nafasi kwa wafanyabiashara na wabunifu kutengeneza au kusambaza majiko yenye ufanisi, mifumo ya biogas, vifaa vya nishati safi na huduma za ushauri.

Lakini mafanikio yatategemea pia gharama, upatikanaji, ubora, urahisi wa matumizi na uwezo wa mwananchi kumudu teknolojia hiyo.

Vijana: Kutoka kutafuta ajira hadi kutengeneza suluhisho

Moja ya ujumbe muhimu kutoka Tanzania Green Summit ni kwamba vijana wanapaswa kutazamwa kama wabunifu, watafiti, wajasiriamali na viongozi wa uchumi wa kijani.

Hili ni eneo muhimu kwa Tanzania yenye vijana wengi.

Changamoto za mazingira zinaweza kuibua biashara mpya.

Kwa mfano, kijana anaweza kubuni mfumo wa kidigitali unaowaunganisha wakulima na taarifa za hali ya hewa.

Mwingine anaweza kuanzisha biashara ya kuchakata taka.

Mwingine anaweza kuunda mfumo wa umwagiliaji unaotumia maji kwa ufanisi.

Mwingine anaweza kuanzisha biashara ya bidhaa zinazotengenezwa kutokana na malighafi zilizorejelewa.

Mwingine anaweza kufanya utafiti wa teknolojia za nishati safi.

Hivyo, tatizo linaweza kuwa chanzo cha swali la biashara: “Ni suluhisho gani ninaweza kulijenga?”

Tanzania Green Summit pia inaeleza umuhimu wa kuunganisha vijana na ujuzi, teknolojia, mitaji, ushauri wa kitaalamu na masoko. (JAMHURI MEDIA)

Sekta ya fedha ina nafasi gani?

Hakuna uchumi wa kijani unaoweza kukua kwa kasi bila fedha.

Wazo linaweza kuwa zuri, lakini bila mtaji linaweza kubaki kwenye daftari.

Hapa ndipo taasisi za fedha zinapokuwa na nafasi muhimu

Mkurugenzi Mtendaji wa CRDB Bank, Abdulmajid Nsekela, amesema sekta ya fedha ina wajibu wa kusaidia kujenga uchumi endelevu.

Kwa mujibu wa taarifa zilizotolewa katika mkutano huo, CRDB imesema imekusanya takribani Sh bilioni 101.8 kupitia green bond, fedha ambazo zimeelekezwa katika maeneo mbalimbali ya uchumi wa kijani, yakiwemo kilimo kinachozingatia mabadiliko ya tabianchi, nishati jadidifu, nishati safi ya kupikia, usafirishaji safi, ufanisi wa matumizi ya nishati na ufugaji wa samaki. (Full Shangwe Blog)

CRDB pia imesema programu yake ya kukabiliana na athari za tabianchi katika kilimo imewafikia zaidi ya wanufaika 26,000 moja kwa moja na takribani 480,000 kwa njia isiyo ya moja kwa moja katika mikoa 27. (Full Shangwe Blog)

Takwimu hizi zinaonyesha jambo moja muhimu:

Uchumi wa kijani unahitaji mfumo wa fedha unaoelewa miradi ya mazingira na uwezo wake wa kuzalisha mapato.

Tatizo kubwa: Mawazo yapo, lakini yanafikaje sokoni?

Mwakilishi wa Umoja wa Mataifa, Susan Ngongi Namondo, ameonyesha changamoto ya kupeleka mawazo na ubunifu wa mazingira katika kiwango kikubwa.

Hili ni eneo ambalo Tanzania inahitaji kulifanyia kazi.

Kuna vijana wenye mawazo.

Kuna watafiti.

Kuna vyuo.

Kuna mashirika.

Kuna taasisi za fedha.

Kuna Serikali.

Kuna sekta binafsi.

Lakini swali ni:

Je, mifumo hii inaunganishwa vya kutosha?

Mawazo mengi yanaweza kuishia kwenye mashindano ya ubunifu, maonesho au warsha bila kufika katika uzalishaji wa kibiashara.

Ndiyo maana kuna umuhimu wa kuwa na mfumo unaoweza kumsaidia mbunifu kutoka:

Wazo → utafiti → mfano wa bidhaa → mtaji → uzalishaji → soko → upanuzi.

Hapo ndipo ubunifu unapoanza kuwa biashara halisi.

Biashara ya kaboni nayo inahitaji elimu

Moja ya maeneo yanayozungumziwa katika uchumi wa kijani ni biashara ya kaboni.

Lakini hii ni sekta inayohitaji uelewa mkubwa.

Jamii inapaswa kuelewa ardhi yake, misitu, miradi, mikataba, haki za wananchi, taratibu za uthibitishaji na namna mapato yanavyogawanywa.

Kwa Tanzania, fursa za fedha za kimataifa za mazingira na tabianchi pamoja na miradi ya biashara ya kaboni zimekuwa sehemu ya mjadala wa uchumi wa kijani. (Habari za uhifadhi)

Hata hivyo, biashara ya kaboni haipaswi kutazamwa kama njia rahisi ya kupata fedha.

Inahitaji uwazi, kanuni, ufuatiliaji na kuhakikisha jamii inayohifadhi rasilimali inapata manufaa yanayoeleweka.

Uchumi wa buluu: Bahari, maziwa na mito kama sehemu ya uchumi

Tanzania ina pwani ndefu pamoja na maziwa na mito.

Hivyo, uchumi wa kijani hauishii kwenye misitu na kilimo.

Uchumi wa buluu unaweza kuhusisha uvuvi endelevu, ufugaji wa samaki, utalii wa baharini, usafirishaji, mwani na shughuli nyingine zinazotegemea rasilimali za maji.

Lakini msingi wake ni mmoja:

Kutumia rasilimali bila kuimaliza.

Mvuvi akivua samaki wadogo kwa kiwango kisichodhibitiwa, anaweza kupata mapato leo lakini akapunguza uzalishaji wa kesho.

Mfugaji wa samaki akichafua maji, anaweza kuharibu mazingira ambayo biashara yake inategemea.

Kwa hiyo, uendelevu si kikwazo cha biashara; ni sehemu ya kulinda msingi wa biashara yenyewe.

Utalii na mazingira: Kulinda kile kinachovutia wageni

Tanzania ina rasilimali nyingi zinazovutia watalii.

Milima, misitu, wanyamapori, fukwe, maziwa na maeneo ya asili ni sehemu ya mtaji wa utalii.

Uharibifu wa mazingira unaweza kupunguza mvuto wa maeneo hayo.

Lakini uhifadhi unaweza pia kuzalisha ajira kupitia:

• utalii wa mazingira;

• waongoza watalii;

• huduma za malazi;

• usafirishaji;

• bidhaa za asili;

• sanaa na utamaduni;

• chakula;

• huduma za kidigitali;

• tafiti na elimu ya mazingira.

Hivyo, jamii inayolinda mazingira inaweza pia kuwa inalinda chanzo chake cha mapato.

Mazingira na biashara ya kilimo: Thamani haiko shambani pekee

Kwa mtazamo wa MKULIMA JEMBE BLOG, moja ya maeneo muhimu zaidi ni kuunganisha mazingira na mnyororo mzima wa thamani wa kilimo.

Mkulima asiuze tu mazao ghafi.

Anaweza kuongeza thamani.

Kwa mfano:

Alizeti → mafuta → sabuni → bidhaa nyingine.

Karanga → siagi ya karanga → mafuta → bidhaa za lishe.

Mihogo → unga → bidhaa za chakula.

Asali → bidhaa za lishe, vipodozi na bidhaa nyingine.

Matunda → juisi, jamu, bidhaa zilizokaushwa.

Taka za kilimo → mboji au bidhaa nyingine kulingana na teknolojia.

Hii inaweza kuongeza thamani ya mazao huku ikisaidia kupunguza upotevu.

Lakini uzalishaji huo unapaswa kufanywa kwa kuzingatia viwango vya ubora, usalama wa chakula na usimamizi wa taka.

---

Mazingira yanaweza kuwa darasa la ujasiriamali

Changamoto za mazingira zinaweza pia kuwa chanzo cha elimu.

Shule, vyuo na vituo vya mafunzo vinaweza kuwa na programu zinazowawezesha vijana kutambua tatizo la mazingira na kulitengenezea suluhisho.

Mfano:

Tatizo: taka nyingi za plastiki.

Swali: zinaweza kutumika vipi?

Hatua: utafiti, ubunifu, mfano wa bidhaa.

Hatua inayofuata: mtaji.

Mwisho: biashara na ajira.

Hii inabadilisha elimu kutoka kwenye kujifunza kuhusu mazingira pekee hadi kujifunza namna ya kutengeneza suluhisho la mazingira.

Changamoto iliyopo: Uchumi wa kijani usiwe wa watu wachache

Kuna hatari moja ambayo inapaswa kujadiliwa.

Ikiwa uchumi wa kijani utaendelea kama eneo la miradi mikubwa pekee, kampuni kubwa na wawekezaji wakubwa wanaweza kunufaika zaidi huku vijana na wananchi wa kawaida wakibaki watazamaji.

Ndiyo maana sera na programu zinahitaji kuangalia pia:

• wafanyabiashara wadogo;

• vikundi vya vijana;

• vikundi vya wanawake;

• wakulima;

• wafugaji;

• wavuvi;

• wachakata taka;

• wajasiriamali wa vijijini;

• wabunifu wa teknolojia;

• watafiti;

• vyama vya ushirika.

Uchumi wa kijani unakuwa na maana zaidi unapounda fursa katika ngazi ya jamii.

Serikali, sekta binafsi na wananchi wanapaswa kufanya nini?

Serikali

Serikali ina nafasi ya kuweka sera, sheria, miundombinu na mazingira ya biashara yanayowezesha uwekezaji wa kijani.

Pia inahitajika kuhakikisha usimamizi wa mazingira unakwenda sambamba na utekelezaji.

Waziri Masauni amesisitiza umuhimu wa kuunganisha ajenda ya mazingira na mipango ya maendeleo ya taifa, sambamba na Dira ya Maendeleo ya Tanzania 2050. (VPO)

Sekta binafsi

Sekta binafsi inaweza kuwekeza katika teknolojia safi, uzalishaji unaotumia rasilimali kwa ufanisi, usimamizi wa taka, nishati jadidifu, kilimo himilivu na bidhaa zenye thamani.

Taasisi za fedha

Taasisi za fedha zinaweza kutengeneza bidhaa zinazofaa kwa miradi ya kijani na kuwasaidia wajasiriamali kuelewa namna ya kuandaa miradi inayoweza kufadhiliwa.

Vijana

Vijana wanaweza kuangalia changamoto zinazowazunguka kama maeneo ya ubunifu.

Wananchi

Wananchi wanaweza kuanza na hatua ndogo kama kutenganisha taka, kupanda miti, kuhifadhi maji, kutumia nishati kwa ufanisi na kushiriki katika shughuli za uhifadhi.

Tanzania Green Summit: Kutoka majadiliano kwenda vitendo

Tanzania Green Summit imejengwa kama jukwaa la kuwaunganisha wadau wa Serikali, sekta binafsi, asasi za kiraia, wabunifu, taasisi za fedha na washirika wa maendeleo katika kujadili hatua za kuelekea maendeleo endelevu. (Tanzania Green Summit)

Lakini thamani kubwa ya jukwaa kama hili haitapimwa kwa idadi ya hotuba pekee.

Itapimwa na kile kinachotokea baada ya mikutano.

Je, kuna biashara mpya?

Je, vijana wamepata mitaji?

Je, teknolojia mpya zimeingia sokoni?

Je, wakulima wamepata suluhisho?

Je, taka zimepungua?

Je, nishati safi imeongezeka?

Je, misitu inalindwa?

Je, jamii zinazolinda mazingira zinapata manufaa?

Maswali hayo ndiyo yanayoweza kusaidia kupima kama mjadala wa uchumi wa kijani umegeuka kuwa matokeo.

Mazingira ni msingi wa uchumi wa kesho

Ujumbe mkubwa kutoka Tanzania Green Summit 2026 ni kwamba mazingira hayapaswi kuonekana kama jukumu la kulinda miti, mito, misitu na wanyamapori pekee.

Ni pia suala la uchumi, ajira, biashara, afya, kilimo, teknolojia na ustawi wa jamii.

Changamoto za mabadiliko ya tabianchi zinaweza kuleta hasara kubwa ikiwa hazitadhibitiwa.

Lakini hatua za kukabiliana nazo zinaweza pia kuibua masoko mapya, teknolojia mpya, ajira mpya na fursa za uwekezaji.

Hata hivyo, fursa hizo hazitokei zenyewe.

Zinahitaji sera bora, elimu, mitaji, utafiti, teknolojia, masoko, uwazi na ushirikiano.

Kwa Tanzania, safari ya uchumi wa kijani inaweza kuanzia katika maeneo madogo kabisa—shambani, nyumbani, sokoni, kiwandani, shuleni na kwenye jamii—na kuendelea hadi kwenye uwekezaji mkubwa wa kitaifa.

Kwa mkulima, mazingira bora ni mtaji wa uzalishaji.

Kwa mfanyabiashara, mazingira yanaweza kuwa chanzo cha bidhaa na huduma mpya.

Kwa kijana, changamoto ya mazingira inaweza kuwa chanzo cha ubunifu na ajira.

Kwa taasisi ya fedha, uchumi wa kijani unaweza kuwa eneo la uwekezaji.

Kwa Serikali, mazingira ni sehemu ya msingi wa maendeleo ya muda mrefu.

Na kwa kizazi kijacho, uamuzi unaofanyika leo utaamua aina ya Tanzania itakayoachwa kesho.

Kwa hiyo, kulinda mazingira na kukuza uchumi si lazima iwe ajenda mbili zinazopingana. Changamoto ni kujenga mfumo ambao maendeleo ya leo hayaharibu uwezo wa kizazi cha kesho kuendelea kuishi, kuzalisha na kustawi.

MKULIMA JEMBE BLOG — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.

TABAKA LA OZONI HATARINI? HATUA ZA JAMII KULINDA MAZINGIRA NA MUSTAKABALI WA KILIMO

 

Na MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

Kesho, Septemba 16, 2026, dunia itaadhimisha Siku ya Kimataifa ya Hifadhi ya Tabaka la Ozoni, siku inayotukumbusha kuwa hewa tunayopumua, mazingira tunayoyaishi na chakula tunachozalisha vina uhusiano mkubwa kuliko tunavyofikiri.

Maadhimisho ya mwaka huu yana ujumbe “Global action for a cooler planet”, unaosisitiza hatua za pamoja duniani kuelekea matumizi endelevu ya teknolojia za kupooza, huku kukiwa na kumbukumbu ya miaka 10 tangu kupitishwa kwa Marekebisho ya Kigali ya Itifaki ya Montreal. (United Nations)

Kwa Tanzania, ujumbe huo unakuja wakati ambapo Serikali imetoa wito kwa wananchi kuepuka kuingiza nchini gesi zilizopigwa marufuku na vifaa vinavyotumia gesi zinazoharibu Tabaka la Ozoni, hususan baadhi ya majokofu na viyoyozi vilivyotumika. (Vice President's Office Tanzania)

Lakini kwa MKULIMA JEMBE, suala hili haliishii kwenye majokofu na viyoyozi.

Linagusa shamba, mifugo, chakula, maji, afya ya mkulima, uzalishaji, uhifadhi wa mazao na uchumi wa familia.

Na wakati dunia ikiendelea kuelekea Siku ya Usafi Duniani, Septemba 20, tunapaswa kujiuliza swali moja kubwa:

Je, tunaweza kuwa na jamii safi bila kulinda anga, udongo, maji na mfumo mzima wa mazingira?

Jibu ni hapana.

TABAKA LA OZONI NI NINI NA KWA NINI LINAPASWA KUTUHUSU?

Tabaka la Ozoni ni sehemu ya angahewa yenye mkusanyiko mkubwa wa gesi ya ozoni, inayopatikana zaidi katika stratosphere, takribani kilomita 10 hadi 40 kutoka kwenye uso wa dunia.

Kazi yake kubwa ni kufyonza sehemu kubwa ya mionzi hatari ya ultraviolet kutoka kwenye jua.

Ndiyo maana wataalamu huliona kama ngao ya asili ya dunia.

Umoja wa Mataifa unaeleza kuwa takribani asilimia 90 ya ozoni ya angahewa iko kwenye stratosphere, ambako husaidia kulinda viumbe dhidi ya mionzi hatari ya ultraviolet. (United Nations)

Hapa ndipo tunapopaswa kuondoa dhana kwamba Tabaka la Ozoni ni jambo la wanasayansi pekee.

Si hivyo.

Ni suala la mkulima.

Ni suala la mfugaji.

Ni suala la mvuvi.

Ni suala la mtoto.

Ni suala la mfanyabiashara.

Ni suala la kila familia.

OZONI INAHUSIANAJE NA KILIMO?

 

Mkulima anategemea mazingira yenye uwiano ili apate mazao.

Anahitaji:

• jua kwa kiwango kinachofaa;

• maji;

• udongo wenye rutuba;

• wadudu na viumbe rafiki;

• mimea yenye afya;

• hali ya hewa inayotabirika;

• mazingira salama kwa binadamu na wanyama.

Mabadiliko katika mazingira yanaweza kuathiri mifumo hii.

Uharibifu wa Tabaka la Ozoni unaweza kuongeza kiasi cha mionzi hatari ya UV kinachofika kwenye uso wa dunia. Mionzi hiyo inapoongezeka inaweza kuathiri afya za binadamu, wanyama na mimea. Umoja wa Mataifa unaeleza kuwa mionzi ya UV inayofikia kiwango cha juu inaweza kuleta madhara kwa mimea na viumbe mbalimbali. (United Nations)

Kwa mkulima, maana yake ni kwamba kulinda Tabaka la Ozoni ni sehemu ya kulinda mazingira ya uzalishaji wa chakula.

MKULIMA ANAPASWA KUHOFIA NINI?

Mkulima anaweza kujiuliza:

“Mimi shambani ninatumia friji au kiyoyozi gani kinachoharibu Ozoni?”

Swali hilo ni zuri, lakini suala ni pana zaidi.

Baadhi ya kemikali zilizowahi kutumika katika mifumo ya majokofu, viyoyozi, dawa za kunyunyizia na matumizi mengine ya viwandani zimehusishwa na uharibifu wa Tabaka la Ozoni. Baadhi ya kemikali hizo pia zinaweza kuwa na athari katika ongezeko la joto duniani. (United Nations)

Ndiyo maana Serikali inasisitiza matumizi ya teknolojia na kemikali rafiki kwa mazingira.

MAJOKOFU NA UHIFADHI WA MAZAO: HAPA MKULIMA ANAINGIA MOJA KWA MOJA

Leo hii kilimo hakijaishia kwenye kulima na kuvuna.

Mkulima anayelima:

• vitunguu,

• nyanya,

• karoti,

• viazi,

• matunda,

• mboga,

• nyama,

• maziwa,

• samaki,

anahitaji namna bora ya kuhifadhi bidhaa baada ya kuvuna.

Majokofu na mifumo ya kupooza imekuwa muhimu katika mnyororo wa thamani wa chakula.

Hapa ndipo ujumbe wa Siku ya Tabaka la Ozoni unapokutana na uchumi wa mkulima.

Tunataka teknolojia za kupooza.

Lakini tunataka teknolojia salama kwa mazingira.

Tunataka kuhifadhi chakula.

Lakini hatutaki kufanya hivyo kwa kuongeza tatizo jingine la mazingira.

Hii ndiyo maana ya dhana ya sustainable cooling — upoaji endelevu.

UN inaeleza kuwa utekelezaji wa Marekebisho ya Kigali unalenga kupunguza matumizi ya HFCs zenye uwezo mkubwa wa kuchangia ongezeko la joto duniani, huku ukihamasisha mifumo yenye ufanisi zaidi wa nishati na teknolojia endelevu za kupooza. (United Nations)

KILIMO NA TEKNOLOJIA RAFIKI KWA MAZINGIRA

Kilimo cha kisasa hakipaswi kupimwa kwa kiasi cha mazao pekee.

Tunapaswa kujiuliza:

Tumezalisha kwa gharama gani kwa mazingira?

Mkulima anaweza kuongeza uzalishaji lakini wakati huo huo:

• kuharibu udongo;

• kuchafua maji;

• kutumia kemikali bila kufuata maelekezo;

• kuchoma taka hovyo;

• kutupa plastiki shambani;

• kuharibu vyanzo vya maji;

• kukata miti bila kupanda mingine.

Huo si uzalishaji endelevu.

Kilimo endelevu kinahitaji uzalishaji unaozingatia chakula, kipato na mazingira kwa pamoja.

NA HAPA NDIPO USAFI UNAPOINGIA

Tunapozungumzia Tabaka la Ozoni na tunapokaribia Siku ya Usafi Duniani, hatupaswi kutenganisha mambo haya mawili.

Usafi si kufagia barabara pekee.

Usafi ni mfumo mzima wa namna tunavyoshughulikia taka.

Usafi ni namna tunavyotumia rasilimali.

Usafi ni namna tunavyolinda maji.

Usafi ni namna tunavyohifadhi chakula.

Usafi ni namna tunavyotumia kemikali.

Usafi ni namna tunavyoshughulikia vifaa chakavu.

Na zaidi ya yote:

Usafi ni utamaduni.

SEPTEMBA 20: DUNIA INAANGAZIA USAFI NA TAKA

Kwa mujibu wa Umoja wa Mataifa, Siku ya Usafi Duniani huadhimishwa Septemba 20, na mwaka 2026 inalenga zaidi suala la upotevu na utupaji wa chakula chini ya kaulimbiu “From Clean Plates to Clean Cities” — kutoka sahani safi hadi miji safi. (United Nations)

Hii ni ajenda muhimu sana kwa Tanzania.

Kwa nini?

Kwa sababu chakula kinachopotea si chakula pekee kinachopotea.

Tunapoteza pia:

• maji yaliyotumika kukizalisha;

• mbolea;

• nguvu kazi;

• mafuta;

• usafirishaji;

• muda wa mkulima;

• ardhi;

• nishati;

• fedha.

Kwa hiyo, kupunguza upotevu wa chakula ni sehemu ya kutunza mazingira.

TAKA SI TAKATAKA PEKE YAKE — TAKA INAWEZA KUWA RASILIMALI

Hapa ndipo tunapotakiwa kubadili mtazamo.

Mabaki ya mazao yanaweza kutumika katika shughuli mbalimbali kulingana na aina yake na usalama wake.

Mabaki ya mimea yanaweza kusaidia kutengeneza:

• mboji;

• matandazo;

• chakula cha mifugo kwa aina zinazofaa;

• nishati;

• bidhaa nyingine zenye thamani.

Taka za kikaboni zikisimamiwa vizuri zinaweza kuingia kwenye mfumo wa uchumi unaozunguka badala ya kuishia kwenye dampo.

Hii ndiyo dhana ya circular economy — uchumi unaozunguka.

PLASTIKI SHAMBANI: TATIZO LINALOKUA

Katika kilimo cha kisasa, plastiki inaweza kupatikana kwenye:

• mifuko ya pembejeo;

• chupa;

• mabomba;

• vifungashio;

• mifuko ya miche;

• vifaa vya umwagiliaji;

• vifungashio vya mazao;

• baadhi ya vifaa vya kilimo.

Tatizo si matumizi ya plastiki pekee.

Tatizo ni plastiki inapoachwa bila mfumo wa ukusanyaji na matumizi ya pili.

Mkulima anatakiwa kuwa sehemu ya suluhisho.

Badala ya kutupa taka shambani:

ikusanye → itenganishe → ihifadhi → peleka kwenye mfumo wa ukusanyaji/recycling inapowezekana.

KEMIKALI ZA KILIMO: ELIMU NI KINGA

Wakulima wanatumia pembejeo mbalimbali ili kulinda mazao.

Lakini matumizi ya kemikali yanahitaji elimu.

Mkulima anatakiwa:

1. Kusoma lebo.

2. Kutumia kiasi kilichoelekezwa.

3. Kutumia vifaa vya kujikinga.

4. Kutohifadhi kemikali karibu na chakula.

5. Kutotupa mabaki ya kemikali kwenye mito au vyanzo vya maji.

6. Kutotumia chupa za kemikali kwa kuhifadhia maji au chakula.

7. Kufuatilia maelekezo ya wataalamu wa kilimo.

Kemikali si tatizo kwa sababu tu ni kemikali; matumizi yasiyo sahihi ndiyo yanaweza kuleta madhara makubwa.

MTO, CHEMCHEMI NA ZIWA: USIMAMIZI WA MAZINGIRA UNAANZA HAPA

Mkulima hawezi kuwa na kilimo endelevu kama chanzo cha maji kinaharibiwa.

Kwa hiyo, jamii inapaswa:

• kutunza maeneo ya vyanzo vya maji;

• kuzuia utupaji wa taka kwenye mito;

• kupanda miti inayofaa katika maeneo husika;

• kuzuia shughuli zinazoharibu kingo za mito;

• kutumia maji kwa ufanisi;

• kuzuia uchafuzi wa maji unaotokana na taka na kemikali.

Maji safi ni mtaji wa kilimo.

JE, TABAKA LA OZONI LINAHUSIANA NA ONGEZEKO LA JOTO DUNIANI?

Hapa kuna jambo muhimu ambalo jamii inapaswa kulielewa.

Uharibifu wa Tabaka la Ozoni na mabadiliko ya tabianchi si kitu kilekile, lakini vina uhusiano kupitia baadhi ya kemikali na sera za mazingira.

Baadhi ya vitu vinavyoharibu ozoni pia vina uwezo wa kuchangia ongezeko la joto duniani. Ndiyo maana Itifaki ya Montreal na Marekebisho ya Kigali vina umuhimu mkubwa katika kushughulikia masuala yote mawili. (United Nations)

Hivyo, tunapolinda Ozoni tunakuwa pia tunasaidia kujenga mfumo salama zaidi wa mazingira.

KUNA HABARI NJEMA: DUNIA IMESHAONA MATOKEO YA USHIRIKIANO

Suala hili si la kukata tamaa.

Itifaki ya Montreal ni mfano mkubwa kwamba nchi zikikubaliana, wataalamu wakafanya kazi pamoja na sekta binafsi zikabadilisha teknolojia, tatizo kubwa la mazingira linaweza kushughulikiwa.

UN inaeleza kuwa Itifaki ya Montreal imeiweka Tabaka la Ozoni kwenye njia ya kupona, huku Marekebisho ya Kigali yakipanua juhudi hizo kwa kushughulikia HFCs na teknolojia endelevu za kupooza. (United Nations)

Hii inatupa somo moja:

Mazingira hayaokolewi na mtu mmoja; yanaokolewa na jamii inayochukua hatua kwa pamoja.

SERIKALI: WITO WA KULINDA TABAKA LA OZONI

Katika tamko la Septemba 14, 2026, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amewataka Watanzania kuepuka kuingiza nchini gesi zilizopigwa marufuku pamoja na vifaa vinavyotumia gesi zinazoharibu Tabaka la Ozoni, ikiwemo baadhi ya majokofu na viyoyozi vilivyotumika. (Vice President's Office Tanzania)

Masauni pia amesisitiza umuhimu wa Tabaka la Ozoni katika kuchuja mionzi hatari ya jua na kueleza madhara yanayoweza kutokana na kuharibika kwake, yakiwemo hatari kwa afya ya binadamu na mazingira. (Vice President's Office Tanzania)

Hii ni elimu ambayo haipaswi kubaki kwenye ofisi za Serikali.

Inapaswa kufika sokoni, vijijini, mashambani, shule, vyuoni, gereji, maduka ya vifaa vya majokofu na kwenye jamii nzima.

MFANYABIASHARA WA MAJOKOFU NA VIYOYOZI ANA NAFASI GANI?

Huyu ni mdau muhimu sana.

Fundi anayefanya kazi na mifumo ya kupooza anatakiwa kuwa na elimu kuhusu:

• aina ya jokofu/gesi inayotumika;

• namna sahihi ya kuhudumia mfumo;

• namna ya kuzuia uvujaji;

• namna ya kushughulikia gesi kwa usalama;

• teknolojia mbadala rafiki kwa mazingira;

• utunzaji na utupaji salama wa vifaa chakavu.

Hii ndiyo sababu kaulimbiu ya mwaka 2026 kuhusu sayari yenye ubaridi zaidi ina umuhimu mkubwa kwa uchumi wa kilimo.

Tunataka baridi kwa ajili ya kuhifadhi chakula.

Lakini tunahitaji baridi endelevu.

MKULIMA ANAWEZA KUANZA NINI LEO?

Haya ni mambo ambayo mkulima anaweza kuanza bila kusubiri kampeni kubwa.

1. Usichome taka ovyo

Chunguza kwanza kama taka hiyo inaweza kutumika tena, kuchakatwa au kutengenezwa mboji.

2. Linda vyanzo vya maji

Usiruhusu taka, mafuta au kemikali kuingia kwenye mito, mabwawa na chemchemi.

3. Tumia pembejeo kwa usahihi

Fuata maelekezo ya wataalamu na yaliyo kwenye lebo.

4. Punguza upotevu wa chakula

Usivune zaidi ya uwezo wa soko bila mpango wa kuhifadhi au kuchakata.

5. Tumia teknolojia salama

Unaponunua jokofu, freezer au mfumo wa kupooza, uliza kuhusu teknolojia inayotumia gesi na mfumo unaokidhi viwango vya mazingira.

6. Tunza vifaa chakavu

Usitupe jokofu au kiyoyozi chakavu hovyo.

Vifaa hivyo vinaweza kuwa na gesi au sehemu zinazohitaji kushughulikiwa kitaalamu.

7. Panda na tunza miti

Miti ni sehemu ya mfumo mpana wa kukabiliana na changamoto za mazingira na tabianchi.

8. Elimisha familia

Mtoto anayejifunza kutotupa taka leo anaweza kuwa mtunza mazingira kesho.

SHULE ZINAWEZA KUFANYA NINI?

Shule zinaweza kutumia maadhimisho haya kama darasa la mazingira.

Wanafunzi wanaweza kufundishwa:

• Tabaka la Ozoni ni nini?

• Kwa nini tunahitaji kulilinda?

• Tofauti kati ya Ozoni nzuri na ozoni ya ardhini.

• Taka ni nini?

• Chakula kinapoteaje?

• Kwa nini maji yanapaswa kulindwa?

• Kwa nini miti ni muhimu?

• Kemikali zinapaswa kutumika kwa usalama gani?

Wanafunzi wanaweza pia kufanya:

usafi + upandaji miti + utenganishaji taka + elimu ya mazingira.

Hapo ndipo maadhimisho yanageuka kuwa elimu yenye matokeo.

JAMII ISIISHIE KWENYE KUFAGIA

Hili ni jambo muhimu kuelekea Siku ya Usafi Duniani, Septemba 20.

Usafi wa siku moja ni mzuri.

Lakini utamaduni wa usafi ni bora zaidi.

Kusafisha mtaa leo halafu kesho kuanza kutupa taka tena hakutatui tatizo.

Tunapaswa kujiuliza:

Taka imetoka wapi?

Inaishia wapi?

Inaweza kutumika tena?

Inaweza kuchakatwa?

Inaweza kutengeneza kipato?

Inaweza kugeuzwa kuwa mboji?

Hapo ndipo usafi unapoingia kwenye uchumi.

“FROM CLEAN PLATES TO CLEAN CITIES” — CHAKULA KINACHOTUPWA NI RASILIMALI INAYOPOTEA

Kaulimbiu ya kimataifa ya World Cleanup Day 2026, “From Clean Plates to Clean Cities,” inalenga kuonyesha uhusiano kati ya upotevu wa chakula na mifumo ya taka katika jamii. Umoja wa Mataifa unasema takribani tani bilioni 1.05 za chakula zilipotea katika ngazi za kaya, huduma za chakula na rejareja mwaka 2022. (United Nations)

Kwa Tanzania, ujumbe huu unaweza kuwa fursa kubwa kwa wakulima na wafanyabiashara.

Badala ya kutupa mazao yaliyofikia ukomavu wa kupita kiasi, tunaweza kuongeza thamani kupitia:

Nyanya → mchuzi

Matunda → juisi

Embe → bidhaa zilizokaushwa

Maziwa → mtindi

Ndizi → unga

Nafaka → unga na bidhaa nyingine

Mabaki salama ya mimea → mboji

Hapo tunakuwa tumepunguza taka na wakati huo huo tumeongeza kipato.

TUNAHITAJI KUBADILI SWALI: “TAKA TUTAITUPA WAPI?”

Na kuwa:

“TAKA HII TUNAWEZA KUITUMIAJE?”

Hilo ndilo swali la uchumi wa kijani.

Hilo ndilo swali la kilimo endelevu.

Hilo ndilo swali la mazingira ya kizazi kijacho.

TABAKA LA OZONI NI JUKUMU LETU SOTE

Kesho, Septemba 16, dunia itaangalia Tabaka la Ozoni.

Baada ya siku chache, Septemba 20, dunia itaangalia suala la usafi na taka kupitia World Cleanup Day. Umoja wa Mataifa unatambua Septemba 20 kama Siku ya Usafi Duniani na mwaka huu msisitizo mkubwa ni upotevu wa chakula na kujenga jamii zenye matumizi bora ya rasilimali. (United Nations)

Siku hizi mbili zinatufundisha jambo moja:

Mazingira hayana mipaka.

Taka tunayozalisha leo inaweza kuwa tatizo la kesho.

Kemikali tunayotumia bila elimu inaweza kuathiri mazingira.

Jokofu tunalolitupa hovyo linaweza kuhitaji utunzaji maalumu.

Chakula tunachotupa ni rasilimali iliyopotea.

Maji tunayoyachafua yanaweza kuwa chanzo cha matatizo ya baadaye.

Na mazingira tunayoyaharibu leo ndiyo watoto wetu watakayoishi ndani yake kesho.

Kwa hiyo, hifadhi ya Tabaka la Ozoni, usafi wa mazingira, kilimo endelevu, matumizi sahihi ya kemikali, usimamizi wa taka na uhifadhi wa vyanzo vya maji si ajenda tofauti.

Ni sehemu za mfumo mmoja wa maisha.

Na kwa mkulima, mfumo huo unaanza shambani.

Tuilinde ardhi.
Tuilinde maji.
Tuilinde hewa.
Tupunguze taka.
Tutumie teknolojia salama.
Tulinde Tabaka la Ozoni.
Na tujenge kilimo kinachoweza kulisha kizazi cha leo bila kuiba kesho ya kizazi kijacho.

MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI