EFTA YAREJESHA TAKRIBANI MILIONI 100 KWA WAKULIMA 37, NIDHAMU YA MIKOPO YAWA SILAHA YA KUONGEZA TIJA

 
                                                                                      ................................

                                                                  .......................................

Mkurugenzi Mtendaji wa Equity for Tanzania Limited (EFTA), Bw. Nicomed Bohay (katikati), akiwa katika picha ya pamoja na baadhi ya wafanyakazi wa EFTA kutoka Matawi ya Arusha na Moshi wakati wa hafla ya kukabidhi hundi za rejesho la asilimia 50 ya riba kwa wakulima walionufaika na Mpango wa EFTA wa Urejeshaji wa Asilimia 50 ya Riba (Interest Rebate Programme), iliyofanyika katika Maonesho ya Nanenane 2026 jijini Arusha. Kupitia mpango huo, EFTA imerejesha takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37 ikiwa ni kutambua nidhamu yao ya kifedha na marejesho ya mikopo kwa wakati.

Equity for Tanzania Limited (EFTA) imewarejeshea wakulima 37 takribani Shilingi milioni 100 kama sehemu ya mpango wake wa Interest Rebate Programme, unaolenga kuwazawadia wateja wanaorejesha mikopo yao kwa wakati na kwa kufuata masharti ya mikataba yao.

Mpango huo, ambao umefanyika kwa miaka miwili mfululizo, umehusisha kurejeshwa kwa Shilingi milioni 43 kwa wakulima 15 mwaka 2025 na Shilingi milioni 53 kwa wakulima 22 mwaka 2026, na kufikisha jumla ya takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37.

Maana ya kurejeshewa sehemu ya riba kwa mkulima

Kwa mkulima, suala la riba ni sehemu muhimu ya gharama ya mkopo. Mkulima anayekopa fedha au kupata ufadhili wa mashine anapaswa kuelewa kwamba gharama ya mkopo haiishii kwenye kiasi cha fedha alichopokea au thamani ya mashine aliyopata.

Kuna gharama nyingine zinazohusiana na mkopo, ikiwemo riba na masharti mengine yaliyowekwa katika mkataba.

Kwa hiyo, mpango wa kurejesha asilimia 50 ya riba kwa mteja anayetekeleza masharti ya marejesho unaweka msisitizo kwenye jambo muhimu sana katika biashara ya kilimo: nidhamu ya fedha.

Hii ina maana kwamba mkulima anatakiwa kuichukulia mikopo kama mtaji wa biashara na si fedha ya matumizi yasiyohusiana na shughuli iliyokusudiwa.

Mkulima anapopata mkopo kwa ajili ya trekta, mashine ya kuchakata mazao au kifaa kingine cha uzalishaji, ni muhimu kuhakikisha kifaa hicho kinatumika kuzalisha mapato yatakayowezesha kulipa mkopo kwa wakati.

EFTA: Nidhamu ya marejesho ni sehemu ya mafanikio

Akizungumza katika hafla ya kukabidhi fedha hizo iliyofanyika kwenye banda la EFTA wakati wa Maonesho ya Nanenane 2026 jijini Arusha, Mkurugenzi Mtendaji wa EFTA, Bw. Nicomed Bohay, alisema mpango huo ni sehemu ya mkakati wa kampuni wa kujenga utamaduni wa nidhamu ya kifedha kwa wateja wake.

"Interest Rebate Programme ni zaidi ya kurejesha sehemu ya riba kwa wateja wetu. Tunataka kuwajengea wakulima utamaduni wa nidhamu ya kifedha kwa kuwaonyesha kuwa kulipa mkopo kwa wakati kuna manufaa ya moja kwa moja," alisema.

Kauli hiyo inaonyesha kwamba mkopo unaweza kuwa chombo cha kujenga biashara endapo mkopaji ataweza kupanga matumizi ya fedha au mashine, kutengeneza mapato na kutenga sehemu ya mapato kwa ajili ya marejesho.

Kwa mkulima anayefikiria kukopa, jambo la msingi si kujiuliza tu, "Nitapata mkopo kiasi gani?" Bali pia anapaswa kujiuliza, "Nitautumiaje mkopo huu kuzalisha mapato na nitalipaje kwa wakati?"

NPL ya asilimia 1 ina maana gani kwa mkulima?

Kwa mujibu wa Bw. Bohay, hadi kufikia mwezi Juni mwaka huu, EFTA imefikia kiwango cha asilimia moja (1%) cha mikopo chechefu (Non-Performing Loans – NPL), kiwango ambacho ni miongoni mwa viwango vya chini zaidi katika sekta ya taasisi za fedha nchini.

NPL, kwa lugha rahisi, inahusisha mikopo ambayo haifanyi marejesho kwa mujibu wa masharti yaliyowekwa.

Kwa taasisi inayotoa fedha kwa ajili ya kununua mali za uzalishaji, kiwango cha chini cha mikopo chechefu ni kiashiria kwamba sehemu kubwa ya wateja inatimiza wajibu wao wa marejesho.

Kwa mkulima, jambo hili ni muhimu kwa sababu taasisi inapokuwa na uzoefu mzuri wa marejesho inaweza kuwa na uwezo mkubwa zaidi wa kuendelea kutoa huduma kwa wateja wengine wanaohitaji mitaji na vifaa vya uzalishaji.

Ufadhili wa mashine unaweza kubadilisha mfumo wa kilimo

EFTA inajihusisha na ufadhili wa mali zinazohamishika, zikiwemo matrekta, mashine za kilimo, magari ya biashara na vifaa vingine vya uzalishaji ambavyo kwa kawaida hubeba kiwango kikubwa zaidi cha hatari ya mikopo.

"Nidhamu waliyoionyesha wakulima hawa ndiyo imechangia EFTA kufikia kiwango hiki cha NPL. Hii inatuwezesha kuendelea kuwafikia wakulima wengi zaidi kwa huduma za ufadhili wa mashine na vifaa vya uzalishaji," alisema.

Hapa kuna somo kubwa kwa mkulima.

Kilimo cha kisasa kinahitaji kuangalia uzalishaji kama biashara. Matumizi ya mashine yanaweza kupunguza utegemezi wa nguvu kazi ya mikono, kuongeza kasi ya maandalizi ya mashamba na kusaidia mkulima kuhudumia eneo kubwa zaidi kwa muda mfupi.

Kwa mfano, trekta linaweza kutumika si tu katika shamba la mwenye trekta, bali pia kutoa huduma kwa wakulima wengine.

Hii inamaanisha kuwa mashine inaweza kuwa mali ya uzalishaji na chanzo cha mapato, badala ya kuwa gharama pekee.

Mkulima anayenunua trekta kwa ajili ya biashara ya huduma za kilimo anaweza kupata mapato kutokana na kulima mashamba ya wakulima wengine, wakati huo huo akilitumia katika shughuli zake mwenyewe.

Ajira zaidi ya 300 zatokana na uwekezaji wa mashine

Mbali na kuwanufaisha wakulima hao kwa kurejeshewa sehemu ya riba, uwekezaji walioufanya kupitia mashine na vifaa vilivyofadhiliwa na EFTA umechangia kufunguliwa kwa zaidi ya ajira 300.

Ajira hizo zinahusisha madereva wa matrekta, waendesha mitambo, mafundi, waendeshaji wa mashine pamoja na vibarua wanaoshiriki katika shughuli mbalimbali za uzalishaji na uchakataji wa mazao.

Hii inaonyesha kwamba uwekezaji katika kilimo cha kutumia mashine hauishii kwa mtu aliyenunua mashine pekee.

Mashine moja inaweza kuzalisha shughuli za kiuchumi kwa watu wengine.

Kwa mfano, trekta linahitaji dereva. Linahitaji matengenezo. Linaweza kuhitaji fundi wakati linapopata hitilafu. Linaweza kutumika kulima mashamba ya wakulima wengine. Huduma hizo zote zinaunda mnyororo wa thamani unaoweza kutoa ajira na kipato.

Kwa upande wa mashine za uchakataji, fursa zinaweza kuongezeka zaidi kwa sababu zinahusisha uzalishaji, ufungashaji, usafirishaji na uuzaji wa bidhaa zilizoongezwa thamani.

Mashine zinavyoweza kupunguza gharama za uzalishaji

Kupitia mashine hizo, wakulima wameongeza uzalishaji, kupunguza gharama za shughuli za kilimo na kuboresha thamani ya mazao yao.

Hili ni jambo ambalo mkulima anapaswa kulielewa kabla ya kuamua kupata mashine.

Si kila mashine inafaa kwa kila mkulima.

Mkulima anapaswa kuangalia ukubwa wa eneo analolima, aina ya mazao, mahitaji ya huduma katika eneo lake, gharama za mafuta, matengenezo, vipuri, bima pale inapohitajika, pamoja na uwezo wa mashine kuzalisha mapato.

Kwa mkulima anayepanga kununua trekta kwa mkopo, ni muhimu kutengeneza mpango wa biashara unaoonyesha:

• Gharama ya mashine.
• Kiasi cha fedha kinachohitajika kama mchango au malipo ya awali.
• Gharama za mafuta.
• Gharama za matengenezo.
• Mapato yanayotarajiwa.
• Idadi ya wateja watakaohudumiwa.
• Kiasi cha fedha kitakachotengwa kwa ajili ya marejesho.
• Muda ambao mashine inaweza kutumika kuzalisha mapato.

Mpango huo unaweza kumsaidia mkulima kuepuka kuchukua mkopo mkubwa ambao uwezo wake wa kurejesha ni mdogo.

Erimiti Mushi: Mashine imeongeza uwezo wa kuhudumia wakulima

Mmoja wa wanufaika wa mpango huo, Erimiti Mushi kutoka Arusha, alisema mashine aliyopata kupitia EFTA imemwezesha kuongeza uzalishaji na kuwahudumia wakulima wengine wanaohitaji huduma za kilimo cha mashine.

"Fedha tulizorejeshewa ni motisha kubwa kwetu. Zinathibitisha kwamba taasisi hii inathamini wateja wanaorejesha mikopo yao kwa wakati," alisema.

Uzoefu huu unaonyesha fursa nyingine muhimu katika kilimo: kilimo cha kutoa huduma kwa wakulima wengine.

Mkulima si lazima awe mzalishaji wa mazao pekee.

Anaweza kuwa mtoa huduma za trekta, usafirishaji, uchakataji, upandaji, uvunaji au shughuli nyingine zinazohitajika katika mnyororo wa kilimo.

Mfumo huu unaweza kuongeza vyanzo vya mapato na kusaidia mashine kutumika kwa kiwango kikubwa zaidi badala ya kukaa bila kufanya kazi kwa muda mrefu.

Sebastian Gwaltu: Ufanisi kutoka shambani hadi uchakataji

Naye Sebastian Gwaltu kutoka Katesh, mkoani Manyara, alisema ufadhili wa mashine za uzalishaji umemsaidia kuongeza ufanisi katika shughuli zake za kilimo kuanzia maandalizi ya mashamba hadi uchakataji wa mazao.

Alisema fedha alizorejeshewa kupitia mpango huo zitamuwezesha kuendelea kuwekeza katika shughuli zake za uzalishaji.

Hapa tunapata somo jingine muhimu: mkulima anapaswa kufikiria mnyororo mzima wa thamani.

Kilimo hakianzi na kupanda mbegu na kuishia kuvuna.

Kuna maandalizi ya shamba, upandaji, palizi, uvunaji, usafirishaji, uhifadhi, uchakataji, ufungashaji na masoko.

Mkulima anayefanikiwa kuongeza thamani ya mazao yake anaweza kupata fursa kubwa zaidi ya mapato kuliko anayelazimika kuuza mazao ghafi mara baada ya kuvuna.

Nanenane 2026 kuwa darasa la fursa za fedha

Mbali na hafla hiyo, EFTA imeendelea kutumia Maonesho ya Nanenane 2026 kuwaelimisha wakulima kuhusu fursa za kupata ufadhili wa matrekta, power tillers, mashine za uchakataji wa mazao na vifaa vingine vya uzalishaji vinavyosaidia kuongeza tija katika kilimo.

Katika maonesho hayo, mamia ya wakulima na wadau wa sekta ya kilimo wameendelea kutembelea banda la EFTA kupata elimu kuhusu huduma za kampuni hiyo na namna zinavyoweza kuwasaidia kukuza shughuli zao za kiuchumi.

Kwa mkulima, maonesho kama Nanenane si sehemu ya kutazama bidhaa pekee.

Ni nafasi ya kuuliza maswali kuhusu teknolojia, gharama, masharti ya ufadhili, matengenezo, matumizi ya mashine na namna ya kufanya uwekezaji wenye tija.

Mkulima anayefikiria kuchukua mkopo wa mashine anapaswa kutumia fursa kama hiyo kulinganisha chaguo mbalimbali kabla ya kufanya uamuzi.

Mkopo si fedha ya matumizi ya kawaida

Moja ya changamoto zinazoweza kumwangusha mkulima katika mikopo ni kutumia fedha au mali iliyopatikana kwa mkopo kwa shughuli ambazo hazikuwekwa kwenye mpango wa awali.

Kwa mfano, mkopo uliokusudiwa kununua mashine ya uzalishaji unapaswa kutumika kwa madhumuni yaliyokubaliwa.

Mkulima anapaswa kujenga utaratibu wa kutenganisha fedha za biashara na fedha za matumizi ya familia.

Hii inasaidia kujua kama biashara inaleta faida na kama ina uwezo wa kulipa mkopo.

Nidhamu hiyo ndiyo msingi wa uendelevu wa biashara.

Fedha ya rejesho inaweza kutumika kama mtaji mpya

Kwa wanufaika waliorejeshewa sehemu ya riba, fedha hizo zinaweza kuwa fursa ya kuongeza nguvu kwenye biashara.

Mkulima anaweza, kulingana na mahitaji na mipango yake, kutumia fedha hiyo kuongeza mtaji wa uendeshaji, kufanya matengenezo ya mashine, kununua vifaa vidogo vya uzalishaji au kuimarisha shughuli nyingine zinazoongeza mapato.

Hata hivyo, jambo la msingi ni kuhakikisha fedha hiyo haitumiki bila mpango.

Fedha ndogo inayowekezwa katika sehemu sahihi ya biashara inaweza kuwa na uwezo wa kuzalisha mapato zaidi kwa muda mrefu.

Interest Rebate Programme na somo kwa wakulima wengine

Kwa mujibu wa EFTA, mpango wa Interest Rebate unaonyesha kuwa huduma za kifedha zinaweza kuwa zaidi ya utoaji wa mikopo.

Kupitia kuhamasisha nidhamu ya marejesho, kampuni imeweza kurejesha takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37, kufikia kiwango cha asilimia 1 cha mikopo chechefu (NPL) na wakati huo huo kuchangia kuundwa kwa zaidi ya ajira 300 kupitia uwekezaji wa wakulima hao katika mashine na vifaa vya uzalishaji.

Kwa mkulima mwingine anayefikiria kutumia huduma za kifedha, ujumbe mkubwa hapa ni kwamba uwezo wa kupata mkopo haupaswi kuwa mwisho wa safari; matumizi sahihi ya mkopo na marejesho yenye nidhamu ndiyo msingi wa kujenga biashara endelevu.

Mkulima anayelipa kwa wakati anaweza kujenga historia nzuri ya kifedha, kuimarisha uaminifu wake kwa taasisi ya fedha na kuongeza nafasi ya kupata huduma za kifedha siku zijazo, kutegemea masharti ya taasisi husika.

Mambo 7 ambayo mkulima anapaswa kujifunza

1. Kopa kwa lengo la kuzalisha

Mkopo unapaswa kuwa na matumizi yanayoweza kuzalisha mapato.

2. Soma na elewa mkataba

Kabla ya kusaini mkataba wa mkopo au ufadhili, mkulima anapaswa kuelewa riba, muda wa marejesho, ada na masharti mengine.

3. Tengeneza mpango wa marejesho

Usisubiri siku ya mwisho ya malipo. Panga mapato yako mapema.

4. Tenganisha biashara na matumizi ya familia

Hii inasaidia kujua faida halisi ya biashara na kuhakikisha fedha za marejesho hazitumiki kwenye matumizi mengine.

5. Tumia mashine kuzalisha mapato

Mashine inaweza kutumika kwenye shamba lako na pia kutoa huduma kwa wakulima wengine pale inapowezekana.

6. Wekeza kwenye kuongeza thamani

Uzalishaji pekee hautoshi. Uchakatishaji na ufungashaji vinaweza kuongeza thamani ya mazao.

7. Tumia fursa za maonesho kupata elimu

Nanenane na maonesho mengine ni nafasi ya kujifunza kuhusu teknolojia, masoko na huduma za kifedha kabla ya kufanya maamuzi ya uwekezaji.

Tukio la EFTA kurejesha takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37 linatoa picha ya namna nidhamu ya kifedha inavyoweza kuhusishwa na uwekezaji katika uzalishaji.

Kwa upande mmoja, wakulima hao wamepata motisha kupitia kurejeshewa sehemu ya riba. Kwa upande mwingine, taasisi ya fedha imeonyesha umuhimu wa wateja kutimiza wajibu wao wa marejesho.

Zaidi ya hapo, uwekezaji katika matrekta, mashine za kilimo na vifaa vya uchakataji umechangia shughuli za kiuchumi na zaidi ya ajira 300, huku wakulima wakiongeza uwezo wa uzalishaji, kupunguza gharama na kuboresha thamani ya mazao.

Kwa hiyo, kwa mkulima wa Tanzania anayelenga kuingia katika kilimo cha kisasa, somo kubwa si kuhusu mkopo pekee. Ni kuhusu kuchukua mkopo unaoendana na uwezo wa biashara, kuutumia kwa malengo yaliyokusudiwa, kuzalisha mapato, kufanya marejesho kwa wakati na kutumia faida inayopatikana kupanua biashara.

Huo ndio msingi wa kubadilisha mkopo kutoka kuwa mzigo wa kifedha na kuwa chombo cha kuongeza uzalishaji, ajira na kipato katika sekta ya kilimo.

TANZANIA YALENGA KUJITOSHELEZA KWA MAZIWA, MRADI WA SHILINGI MILIONI 231 WAANZA KUBADILI TASNIA YA UFUGAJI

Na MKULIMA JEMBE BLOG

Tanzania imeweka mkakati wa kuongeza uzalishaji wa maziwa nchini na kupunguza utegemezi wa bidhaa za maziwa kutoka nje kupitia utekelezaji wa Mradi wa Mageuzi ya Tasnia ya Maziwa na Mabadiliko ya Tabianchi (C-SDTP).

Mradi huo unalenga kuibadilisha sekta ya maziwa kutoka kwenye uzalishaji unaotawaliwa na changamoto za tija, malisho na masoko na kuelekea kwenye mfumo wa kisasa unaounganisha mfugaji, malisho, mifugo bora, ukusanyaji wa maziwa, usindikaji, viwanda, fedha na masoko.

Mkurugenzi wa Idara ya Uzalishaji na Maendeleo ya Masoko kutoka Wizara ya Mifugo na Uvuvi, Stephen Michael, amesema Tanzania inalenga kuongeza uzalishaji wa maziwa ili kukidhi mahitaji ya ndani na baadaye kuwa na uwezo wa kuuza bidhaa za maziwa katika masoko ya nje.

Stephen ameyasema hayo Agosti 7, 2026, wakati akizungumza na waandishi wa habari katika Banda la C-SDTP kwenye Maonesho ya 88 yanayoendelea katika Viwanja vya Dkt. John Malecela jijini Dodoma.

Kwa mujibu wa Stephen, tathmini imeonesha kuwa Tanzania inaweza kukabiliwa na upatikanaji mdogo wa maziwa ifikapo mwaka 2030 iwapo hakutakuwa na uwekezaji wa kutosha katika sekta hiyo.

Hali hiyo inahusishwa na mambo mbalimbali, ikiwemo kuongezeka kwa kipato cha wananchi, ongezeko la watu na kasi ya ukuaji wa mijini.

Hii ina maana kwamba mahitaji ya maziwa yanaweza kuongezeka kwa kasi zaidi kuliko uwezo wa uzalishaji ikiwa hatua za kimkakati hazitachukuliwa mapem

KWA NINI MAZIWA NI MUHIMU KWA TANZANIA?

Maziwa si bidhaa ya chakula pekee.

Ni sehemu ya uchumi wa kaya, ajira, lishe na biashara.

Kwa mfugaji, ng’ombe wa maziwa anaweza kuwa chanzo cha kipato cha kila siku au cha mara kwa mara.

Maziwa yanaweza kuuzwa kwa kaya, wafanyabiashara, vituo vya ukusanyaji, viwanda na masoko mengine.

Kwa upande wa walaji, maziwa na bidhaa zake ni muhimu katika lishe kutokana na kuwa chanzo cha virutubisho mbalimbali.

Kwa upande wa viwanda, maziwa ni malighafi inayoweza kutengeneza bidhaa nyingi zenye thamani, ikiwemo:

·         Maziwa yaliyosindikwa;

·         Mtindi;

·         Jibini;

·         Siagi;

·         Cream;

·         Ice cream;

·         Na bidhaa nyingine za maziwa.

Hivyo, kuongeza uzalishaji wa maziwa kunaweza kuchochea shughuli nyingi katika mnyororo wa thamani.

TATIZO SI IDADI YA NG’OMBE PEKEE

Mojawapo ya mambo ambayo mfugaji anapaswa kuelewa ni kwamba kuongeza uzalishaji wa maziwa hakumaanishi kuongeza idadi ya ng’ombe pekee.

Ng’ombe wengi wasiotoa maziwa ya kutosha hawawezi kutatua changamoto ya uzalishaji.

Kinachohitajika ni kuongeza tija kwa kila mnyama.

Hapa ndipo umuhimu wa ng’ombe bora wa maziwa unapojitokeza.

Ng’ombe mwenye uwezo mzuri wa kutoa maziwa akipata lishe bora, maji ya kutosha, afya nzuri na mazingira yanayofaa anaweza kuwa na mchango mkubwa zaidi katika uzalishaji kuliko kuongeza idadi ya mifugo bila kuboresha tija.

Kwa hiyo, mkakati wa C-SDTP wa kutoa kipaumbele kwa upatikanaji wa ng’ombe bora ni hatua muhimu katika kujenga tasnia yenye tija.

MRADI WA DOLA MILIONI 231 UNA LENGO GANI?

Kwa mujibu wa Stephen, Mradi wa C-SDTP una thamani ya dola za Marekani milioni 231 na utatekelezwa kwa kipindi cha miaka 10.

Mradi huo unalenga kuongeza uzalishaji wa maziwa, kuimarisha upatikanaji wa malighafi kwa viwanda vya kusindika maziwa na kuiwezesha Tanzania kubadilika kutoka kuwa muagizaji wa bidhaa za maziwa kwenda kuwa muuzaji katika masoko ya nje.

Hii ni hatua inayolenga kubadili mtazamo wa sekta kutoka:

Ufugaji → Maziwa → Uuzaji

kwenda:

Ufugaji bora → Maziwa bora → Ukusanyaji → Usindikaji → Uongezaji thamani → Masoko → Mauzo ya nje.

Hapo ndipo tasnia ya maziwa inapoweza kuwa na mchango mkubwa zaidi katika uchumi.

CORRIDOR APPROACH NI NINI?

Mradi huo utatumia mfumo unaoitwa corridor approach, yaani kuelekeza uwekezaji katika maeneo yenye uwezo mkubwa wa uzalishaji wa maziwa.

Mfumo huu una maana kubwa katika kupanga maendeleo ya sekta.

Badala ya kutawanya rasilimali bila kuzingatia maeneo yenye uwezo mkubwa, uwekezaji unaweza kuelekezwa kwenye maeneo ambayo tayari yana:

·         Wafugaji;

·         Mifugo;

·         Malisho;

·         Uwezo wa uzalishaji;

·         Masoko;

·         Miundombinu;

·         Na uwezekano wa kuunganisha uzalishaji na viwanda.

Kwa kufanya hivyo, ni rahisi kujenga mnyororo wa thamani unaounganisha mfugaji na kiwanda.

MIKOA ITAKAYONUSURU FURSA

Kwa Tanzania Bara, mradi utatekelezwa katika mikoa ya:

·         Arusha;

·         Iringa;

·         Mbeya;

·         Njombe;

·         Tanga;

·         Morogoro;

·         Pwani;

·         Kilimanjaro.

Kwa Zanzibar, mradi utahusisha mikoa yote mitano:

·         Mjini Magharibi;

·         Kaskazini Unguja;

·         Kusini Unguja;

·         Kaskazini Pemba;

·         Kusini Pemba.

Hii ina maana kwamba fursa zinazohusiana na tasnia ya maziwa zinaweza kufunguka katika maeneo mbalimbali kuanzia uzalishaji wa mifugo hadi huduma zinazounga mkono mnyororo wa thamani.

MFUGAJI ANATAKIWA KUFANYA NINI?

Kwa mfugaji anayependa kunufaika na mabadiliko katika tasnia ya maziwa, jambo la kwanza ni kuangalia ufugaji kama biashara.

Mfugaji anapaswa kujua:

Ng’ombe wangu anatoa lita ngapi kwa siku?

Gharama ya chakula ni kiasi gani?

Gharama ya afya ni kiasi gani?

Ninauza maziwa kwa bei gani?

Ninapata faida kiasi gani kwa ng’ombe mmoja?

Maswali haya yanamsaidia mfugaji kujua kama ufugaji wake una tija.

NG’OMBE BORA PEKEE HAWEZI KUTOSHA

Ni muhimu pia kuelewa kwamba ng’ombe bora bila lishe bora hawezi kutoa uwezo wake wote.

Hii ndiyo sababu mradi unalenga pia kutoa elimu kuhusu uzalishaji wa malisho na lishe bora ya mifugo.

Mfugaji anapaswa kuhakikisha ng’ombe anapata chakula chenye virutubisho vinavyohitajika kulingana na hatua ya maisha na uzalishaji.

Lishe duni inaweza kusababisha:

·         Kupungua kwa uzalishaji wa maziwa;

·         Ukuaji hafifu;

·         Kuongezeka kwa magonjwa;

·         Kushuka kwa uzazi;

·         Na kuongezeka kwa gharama za ufugaji.

Kwa hiyo, malisho ni sehemu ya msingi ya biashara ya maziwa.

MALISHO YAWE KAMA “BENKI” YA MFUGAJI

Mfugaji anayelima malisho anaweza kuwa na uhakika zaidi wa chakula cha mifugo kuliko yule anayenunua kila kitu sokoni.

Hivyo, ufugaji wa kisasa unahitaji mfugaji kupanga uzalishaji wa malisho kama anavyopanga uzalishaji wa maziwa.

Anaweza kutumia:

·         Nyasi bora;

·         Mikunde ya malisho;

·         Mabaki salama ya mazao;

·         Silage;

·         Hay;

·         Na mchanganyiko wa malisho unaofaa.

Muhimu ni kupata ushauri wa kitaalamu ili kuhakikisha mchanganyiko wa chakula unakidhi mahitaji ya mifugo.

AFYA YA NG’OMBE NI MTAA WA UZALISHAJI

Ng’ombe mgonjwa hawezi kutoa uzalishaji unaotarajiwa.

Kwa hiyo, huduma za afya ya mifugo ni sehemu ya msingi ya tasnia ya maziwa.

Mfugaji anapaswa kuwa na mpango wa:

·         Chanjo;

·         Udhibiti wa magonjwa;

·         Ufuatiliaji wa afya;

·         Usafi wa banda;

·         Udhibiti wa vimelea;

·         Na huduma za kitaalamu.

Kuzuia ugonjwa ni bora kuliko kusubiri ugonjwa utokee na kuanza kutafuta tiba.

UBORA WA MAZIWA NI BIASHARA

Mfugaji anaweza kuzalisha maziwa mengi, lakini kama maziwa hayana ubora unaohitajika, anaweza kukosa soko la uhakika.

Usafi wa vyombo, usafi wa eneo la kukamulia, afya ya ng’ombe na namna maziwa yanavyohifadhiwa ni mambo muhimu.

Maziwa yanapaswa kushughulikiwa kwa uangalifu kuanzia yanapokamuliwa hadi yanapofika kituo cha ukusanyaji au kiwandani.

Hii ndiyo sababu mradi unaweka msisitizo kwenye ubora na usalama wa maziwa.

VITUO VYA UKUSANYAJI VINAWEZA KUBADILI BIASHARA

C-SDTP inalenga pia kujenga Milk Collection Centers na Milk Collection Points.

Vituo hivi vinaweza kuwa kiungo muhimu kati ya mfugaji na kiwanda.

Badala ya kila mfugaji kutafuta mnunuzi peke yake, maziwa yanaweza kukusanywa katika mfumo uliopangwa.

Hii inaweza kusaidia:

·         Kukusanya kiasi kikubwa cha maziwa;

·         Kuboresha udhibiti wa ubora;

·         Kurahisisha usafirishaji;

·         Kupunguza gharama;

·         Na kuhakikisha viwanda vinapata malighafi.

Kwa upande wa mfugaji, kituo cha ukusanyaji kinaweza kuongeza uhakika wa soko ikiwa mfumo wa biashara utaendeshwa kwa uwazi.

MIUNDOMBINU YA USAFIRISHAJI NI MUHIMU

Maziwa ni bidhaa inayoharibika haraka.

Kwa hiyo, uzalishaji mkubwa bila miundombinu ya ukusanyaji na usafirishaji unaweza kusababisha upotevu.

Ni lazima kuwe na mfumo wa kuhamisha maziwa kutoka:

Mfugaji → kituo cha ukusanyaji → kiwanda → soko.

Kadiri muda wa kufikisha maziwa kwenye mazingira salama unavyokuwa mfupi, ndivyo uwezekano wa kulinda ubora unavyoongezeka.

VIJANA NA WANAWAKE WANA FURSA

Mradi huu pia umeweka kipaumbele kwa vijana, wanawake na watu wenye ulemavu.

Hii ni muhimu kwa sababu tasnia ya maziwa ina shughuli nyingi ambazo zinaweza kutoa ajira na kipato zaidi ya ufugaji wenyewe.

Fursa zinaweza kuwepo katika:

·         Ufugaji;

·         Uzalishaji wa malisho;

·         Huduma za afya ya mifugo;

·         Ukusanyaji wa maziwa;

·         Usafirishaji;

·         Usindikaji;

·         Ufungashaji;

·         Masoko;

·         Teknolojia;

·         Na biashara za pembejeo.

Kwa hiyo, kijana hapaswi kufikiria kuwa fursa pekee ni kumiliki ng’ombe.

Anaweza kuingia kwenye biashara yoyote ndani ya mnyororo wa thamani.

MABADILIKO YA TABIANCHI YANAINGIAJE HAPA?

Jina la mradi lenyewe linaonyesha kuwa mabadiliko ya tabianchi ni sehemu ya mkakati.

Hii ni muhimu kwa sababu ufugaji unaathiriwa na hali ya hewa.

Ukame unaweza kupunguza malisho na maji.

Mabadiliko ya joto yanaweza kuathiri afya na uzalishaji wa mifugo.

Mvua zisizotabirika zinaweza kuathiri uzalishaji wa malisho.

Kwa hiyo, mfugaji anapaswa kuanza kufikiria kuhusu ufugaji unaostahimili mabadiliko ya tabianchi.

UFUGAJI UNAOSTAHIMILI TABIANCHI

Mfugaji anaweza kupunguza hatari kwa:

·         Kulima malisho mapema;

·         Kuhifadhi nyasi;

·         Kutengeneza silage;

·         Kuhakikisha upatikanaji wa maji;

·         Kuboresha mabanda;

·         Kuchagua mifugo inayofaa mazingira;

·         Kupunguza upotevu wa chakula;

·         Na kutumia mbinu bora za usimamizi wa mifugo.

Hii inaweza kumsaidia mfugaji kuendelea kuzalisha hata wakati mazingira yanabadilika.

KUTOKA MFUGAJI HADI KIWWANDA

Moja ya malengo makubwa ya mradi ni kuhakikisha viwanda vinapata malighafi ya kutosha.

Hii ni changamoto muhimu.

Kiwanda hakiwezi kufanya kazi kwa ufanisi ikiwa maziwa hayapatikani kwa kiwango na ubora unaohitajika.

Kwa upande mwingine, mfugaji anahitaji soko la uhakika.

Hivyo, uhusiano kati ya mfugaji na kiwanda unapaswa kujengwa kwa mfumo unaonufaisha pande zote.

Mfugaji anahitaji soko.

Kiwanda kinahitaji malighafi.

Mtumiaji anahitaji bidhaa salama na bora.

Hapo ndipo mnyororo wa thamani unapokuwa na maana.

TANZANIA INATAKA KUTOKA MWAGIZAJI HADI MUUZAJI

Lengo la Tanzania kubadilika kutoka kuwa muagizaji wa bidhaa za maziwa kwenda kuwa muuzaji wa bidhaa hizo nje ya nchi ni hatua kubwa.

Lakini ili kufikia hilo, nchi inahitaji kuzalisha zaidi ya mahitaji ya ndani na kuhakikisha ubora wa bidhaa unakidhi viwango vya masoko lengwa.

Hii inahitaji:

Uzalishaji mkubwa + ubora + usindikaji + ufungashaji + viwango + masoko.

Kwa hiyo, safari ya kuuza nje inaanzia kwa mfugaji shambani.

ELIMU YA BIASHARA KWA MFUGAJI

Mfugaji anapaswa kuanza kuweka kumbukumbu.

Aandike kila siku:

·         Kiasi cha maziwa kilichopatikana;

·         Kiasi kilichouzwa;

·         Bei;

·         Gharama za chakula;

·         Gharama za dawa;

·         Gharama za wafanyakazi;

·         Gharama za usafiri;

·         Na mapato.

Baada ya mwezi mmoja, mfugaji anaweza kuangalia kama uzalishaji umeongezeka au umepungua.

Baada ya mwaka mmoja, anaweza kujua kama biashara ina faida.

Hii ndiyo tofauti kati ya mfugaji anayefuga na mfugaji anayesimamia biashara ya mifugo.

MAONESHO YA NANE NANE NI DARASA KWA MFUGAJI

Mratibu wa Mradi wa C-SDTP, Dkt. Lazaro Kapella, amesema ushiriki wa mradi katika Maonesho ya 88 ni fursa muhimu ya kukutana na wadau, kubadilishana uzoefu, kuonesha teknolojia na ubunifu wa ufugaji wa ng’ombe wa maziwa unaozingatia mabadiliko ya tabianchi.

Kwa wananchi wanaotembelea maonesho, hii ni fursa ya kupata elimu moja kwa moja.

Mfugaji anapaswa kutumia maonesho kama darasa.

Badala ya kwenda kuangalia bidhaa pekee, aende kuuliza:

Ninawezaje kuongeza uzalishaji?

Ninawezaje kupunguza gharama za chakula?

Ninawezaje kuboresha afya ya ng’ombe?

Ninawezaje kupata soko?

Ninawezaje kuanza usindikaji?

Maswali haya yanaweza kumsaidia mfugaji kuboresha biashara yake.

FURSA ZA HUDUMA ZA KIFEDHA

C-SDTP pia inahusisha elimu kuhusu huduma za kifedha.

Hili ni muhimu kwa sababu kuongeza uzalishaji mara nyingi kunahitaji mtaji.

Mfugaji anaweza kuhitaji fedha kwa ajili ya:

·         Kununua ng’ombe bora;

·         Kujenga banda;

·         Kulima malisho;

·         Kununua vifaa vya kukamulia;

·         Kuhifadhi maziwa;

·         Au kuanzisha biashara ya usindikaji.

Lakini mkopo si faida yenyewe.

Mfugaji anapaswa kuhakikisha fedha anazokopa zinaelekezwa kwenye shughuli inayoweza kuzalisha mapato na kulipa mkopo.

TASNIA YA MAZIWA INAWEZA KUUNGA BIASHARA NYINGI

Uzalishaji wa maziwa unapoongezeka, biashara nyingine zinaweza kukua.

Mfano:

Ng’ombe → maziwa → kituo cha ukusanyaji → usafiri → kiwanda → bidhaa → ufungashaji → usambazaji → soko.

Kila hatua inaweza kutoa ajira na kipato.

Hivyo, uwekezaji katika tasnia ya maziwa si uwekezaji kwa mfugaji pekee.

Ni uwekezaji katika mfumo mpana wa uchumi.

HITIMISHO: TANZANIA INATAKIWA KULIMA MAZIWA KAMA BIASHARA

Mradi wa C-SDTP wenye thamani ya dola za Marekani milioni 231, unaotekelezwa kwa miaka 10 kuanzia 2024 hadi 2034 kwa ushirikiano kati ya Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania na Mfuko wa Kimataifa wa Maendeleo ya Kilimo (IFAD), unaweka mkazo katika kujenga tasnia ya maziwa yenye tija, shindani, jumuishi na endelevu.

Lengo la kuongeza uzalishaji na hatimaye kuiwezesha Tanzania kuuza bidhaa za maziwa katika masoko ya nje linahitaji mabadiliko katika kila hatua ya mnyororo wa thamani.

Kwa mfugaji, ujumbe mkubwa ni kwamba ufugaji wa ng’ombe wa maziwa haupaswi kuangaliwa kama shughuli ya kawaida ya kufuga mifugo, bali kama biashara inayohitaji mipango, kumbukumbu, lishe bora, afya, teknolojia, masoko na uwekezaji.

Ng’ombe bora ni muhimu.

Lakini ng’ombe bora bila chakula bora hawezi kutoa tija inayotarajiwa.

Chakula bora bila afya bora hakiwezi kutosha.

Maziwa mengi bila soko hayawezi kumletea mfugaji faida.

Na soko bila ubora wa maziwa haliwezi kujenga tasnia imara.

Kwa hiyo, mafanikio ya tasnia ya maziwa yanategemea kuunganisha kila hatua:

NG’OMBE BORA → MALISHO BORA → AFYA → UZALISHAJI → UKUSANYAJI → UBORA → USAFIRISHAJI → USINDIKAJI → UONGEZAJI THAMANI → MASOKO.

Huo ndiyo mnyororo unaoweza kuifanya Tanzania iondokane na utegemezi wa bidhaa za maziwa kutoka nje na kuelekea kwenye nafasi ya kuwa mzalishaji na muuzaji wa bidhaa za maziwa katika masoko ya kikanda na kimataifa.

Kwa mkulima na mfugaji, fursa kubwa iko wazi: usiangalie idadi ya ng’ombe pekee; angalia lita za maziwa kwa ng’ombe, gharama ya kuzalisha lita moja, ubora wa maziwa na uhakika wa soko.

Hapo ndipo ufugaji unapogeuka kuwa biashara yenye tija.

MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI