JARIBIO LA KWANZA LA VIAZI MVIRINGO DODOMA LAONESHA MAFANIKIO MAKUBWA, TARI YAFUNGUA FURSA KWA WAKULIMA

Na Mkulima Jembe

JARIBIO la kwanza la Mbegu ya viazi mviringo lililotafitiwa na Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI) limeonesha mafanikio makubwa mkoani Dodoma katika shamba la Makamu wa Rais Mstaafu Mhe. Dkt Philip Mpango lililopo Kijiji cha Mayamaya, Wilaya ya Bahi mkoani Dodoma.

Mafanikio haya yanafungua ukurasa mpya katika sekta ya kilimo mkoani Dodoma, hasa katika jitihada za kuongeza aina ya mazao yanayoweza kuzalishwa na wakulima katika maeneo ambayo kwa muda mrefu yamekuwa yakihusishwa zaidi na mazao kama mtama, mahindi, zabibu na alizeti.

Jaribio hilo ni mfano wa namna ambavyo utafiti wa kilimo unaweza kusaidia kuvunja dhana kwamba eneo fulani linafaa kwa zao moja au machache pekee. Kwa wakulima, hatua hii ni muhimu kwa sababu kuongeza aina ya mazao kunasaidia kupunguza utegemezi wa zao moja, kuongeza vyanzo vya kipato na kuimarisha upatikanaji wa chakula katika kaya.

Siku 104 za majaribio zatoa majibu muhimu

Jaribio hilo lililochukua siku 104 za majaribio shambani hadi kuvuna limedhihirisha kuwa zao la viazi mviringo linaweza kustawi katika mazingira ya Mkoa wa Dodoma.

Matokeo hayo yanaweza kuufanya Mkoa huo kuwa na fursa mpya ya zao la chakula na biashara ambalo linaweza kuwasaidia wananchi wa mkoa huo kuondokana na umasikini.

Kwa mtazamo wa kilimo cha kibiashara, jambo muhimu hapa si kuona tu viazi vimeota na kuvunwa, bali ni kupata ushahidi wa kisayansi kwamba zao hilo linaweza kujaribiwa katika mazingira ya Dodoma.

Hii ina maana kwamba wakulima hawapaswi kuangalia utafiti huu kama suala la zao jipya pekee, bali kama sehemu ya mabadiliko makubwa katika namna ya kuangalia kilimo cha maeneo yenye changamoto za hali ya hewa na upatikanaji wa maji.

Dkt. Mpango: Dodoma isitegemee mazao machache pekee

Akiongelea kuhusu jaribio hilo na matokeo yake, Makamu wa Rais Mstaafu Mhe. Dkt. Philip Mpango, ameishukuru TARI kwa kusimamia jaribio hilo ambalo kwa mara ya kwanza limeonyesha mafanikio katika Kijiji cha Mayamaya na kuwataka wakazi wa Mkoa wa Dodoma kuchangamkia fursa ya kulima zao hilo pindi utafiti utakapokamilika.

“Wakazi wa Dodoma sasa tuanze kuchangamkia hii fursa na TARI wako tayari kutusaidia kwa kutupatia mbegu bora zinazofaa zaidi na hii itatusaidia chakula na kipato kwa ajili ya kusaidia watoto wetu kwenda shule. Dodoma sio nusu jangwa, ni maarifa tu ya kupata na kuvuna maji kwa ajili ya kuendeleza kilimo chetu, hatuwezi kuendelea kwa kutegemea mtama, mahindi, zabibu au alizeti pekee lazima tuongeze na mazao mengine,” alisema Mhe. Dkt. Mpango.

Kauli hii inagusa jambo muhimu sana katika kilimo cha Dodoma: changamoto ya uzalishaji haipaswi kutazamwa kwa kuangalia ukame pekee, bali pia uwezo wa mkulima kutumia maarifa, teknolojia, mbegu bora na mbinu sahihi za usimamizi wa maji.

Kwa hiyo, endapo zao la viazi mviringo litaendelea kuthibitishwa kuwa linafaa katika mazingira mbalimbali ya Dodoma, linaweza kuwa sehemu ya mkakati wa wakulima kuongeza mazao katika mashamba yao.

Kwa nini mafanikio haya ni muhimu kwa mkulima wa Dodoma?

Kwa kawaida mkulima anayelima eneo lenye mvua zisizotabirika hukabiliwa na hatari kubwa ya kupoteza mavuno iwapo anategemea zao moja pekee.

Mfano, mkulima akitegemea mahindi pekee na mvua zikawa chache, anaweza kupata mavuno madogo na hivyo kupoteza sehemu kubwa ya kipato chake.

Lakini mfumo wa kilimo chenye mchanganyiko wa mazao unaweza kumsaidia mkulima kugawanya hatari. Zao moja likifanya vibaya, mazao mengine yanaweza kutoa chakula au kipato.

Hapa ndipo utafiti wa viazi mviringo unapopata umuhimu mkubwa kwa Dodoma.

Ikiwa utafiti utakamilika na mbegu hiyo kuthibitishwa kwa matumizi ya kibiashara, wakulima watakuwa na fursa ya kuongeza zao jingine katika mfumo wao wa uzalishaji.

TARI kupanga majaribio kwa wakulima wadogo

Kwa upande wake Mkurugenzi Mkuu wa TARI, Dkt. Thomas Bwana amemshukuru Mhe. Dkt. Mpango kwa kukubali TARI kuweka jaribio la viazi mviringo katika shamba lake lililopo katika Kijiji cha Mayamaya na kueleza kuwa kwa sasa TARI imepanga kuweka majaribio ya zao hilo kwa wakulima wadogo wanaolima kwa kutegemea mvua.

Hatua hii ni muhimu kwa sababu shamba la utafiti au shamba la mtu mmoja haliwezi kutoa picha kamili ya namna zao litakavyofanya kazi katika mazingira yote.

Wakulima wadogo wana mazingira tofauti ya udongo, mvua, usimamizi wa shamba na upatikanaji wa pembejeo.

Kwa hiyo, majaribio katika mashamba ya wakulima wadogo yanaweza kusaidia watafiti kupata taarifa zaidi kuhusu namna zao hilo linavyofanya katika mazingira halisi ya uzalishaji.

Hii pia inampa mkulima nafasi ya kujifunza moja kwa moja kutoka kwa watafiti na kuona teknolojia ikifanyiwa kazi katika mazingira yake.

Utafiti usiendelee maabara pekee, uende kwa mkulima

Katika hatua nyingine Dkt. Bwane ameongeza kuwa TARI itaendelea na majaribio ya utafiti wa mazao katika maeneo mbalimbali nchini ili kuondoa dhana iliyojengeka ya ikolojia hii ni ya mazao Fulani pekee na kuwaomba wananchi hususan wakulima kuwakaribisha TARI kuweka majaribio ya utafiti katika mashamba yao.

Hili ni jambo ambalo wakulima wanapaswa kulichukua kwa uzito.

Mara nyingi mkulima anaweza kuamini kwamba kwa sababu zao fulani halijawahi kulimwa katika eneo lake, basi haliwezi kustawi.

Lakini kilimo cha kisasa kinategemea ushahidi.

Udongo, mvua, mbegu, muda wa kupanda, teknolojia ya umwagiliaji, virutubisho na usimamizi wa shamba vinaweza kubadilisha uwezo wa eneo kuzalisha zao.

Kwa hiyo, majaribio ya TARI yanaweza kusaidia kutoa majibu ya kisayansi badala ya kutegemea mazoea pekee.

Mbegu mpya ina sifa gani?

Kwa mujibu wa Mtafiti Kiongozi wa zao la viazi mviringo kutoka kituo cha TARI - Uyole Dkt. Owekisha Kwigizila, mbegu hiyo mpya ya TARI ina sifa ya kukomaa kwa muda mfupi wa takribani siku 90, kustahimili ukame na baadhi ya magonjwa pamoja na kuwa na uwezo wa kuzalisha tani 35 hadi 40 kwa hekta moja.

Hizi ni sifa muhimu ambazo mkulima anapaswa kuzielewa kwa upana.

Kukomaa ndani ya takribani siku 90

Muda mfupi wa kukomaa unaweza kuwa na faida kwa mkulima katika maeneo ambayo msimu wa mvua ni mfupi.

Zao linaloweza kufikia ukomavu kwa muda mfupi linaweza kumpa mkulima nafasi ya kupanga kalenda yake ya kilimo kwa ufanisi zaidi.

Hata hivyo, mkulima anapaswa kusubiri matokeo ya utafiti yakamilike na kupata maelekezo rasmi ya wataalamu kuhusu maeneo, misimu na kanuni bora za uzalishaji.

Kustahimili ukame

Sifa ya kustahimili ukame ni muhimu sana kwa mazingira kama Dodoma ambako upatikanaji wa maji unaweza kuwa changamoto.

Lakini kustahimili ukame hakumaanishi kwamba zao hilo halihitaji maji.

Mkulima bado anahitaji kutumia mbinu bora za kuhifadhi unyevu, kuvuna maji ya mvua na kusimamia maji kwa ufanisi pale yanapopatikana.

Kwa maana nyingine, mbegu inayostahimili ukame inapaswa kuunganishwa na usimamizi mzuri wa shamba.

Kustahimili baadhi ya magonjwa

Uwezo wa kustahimili baadhi ya magonjwa unaweza kupunguza changamoto kwa mkulima na kusaidia kulinda uzalishaji.

Lakini mkulima hapaswi kuchukulia kwamba mbegu hiyo haiwezi kushambuliwa na ugonjwa wowote.

Usafi wa shamba, mbegu bora, ufuatiliaji wa mazao na ushauri wa wataalamu bado ni muhimu.

Uwezo wa tani 35 hadi 40 kwa hekta

TARI imeeleza kuwa mbegu hiyo ina uwezo wa kuzalisha tani 35 hadi 40 kwa hekta moja.

Hii ni taarifa yenye umuhimu mkubwa katika kuangalia uwezekano wa zao hilo kibiashara.

Mkulima anayefikiria kuingia katika kilimo cha kibiashara anatakiwa kuangalia zaidi ya uzalishaji kwa hekta. Anapaswa pia kuangalia gharama za mbegu, maandalizi ya shamba, mbolea, maji, palizi, udhibiti wa magonjwa na wadudu, uvunaji, usafirishaji pamoja na bei ya soko.

Kwa hiyo, tani nyingi kwa hekta hazitoshi pekee kufanya zao liwe na faida; gharama za uzalishaji na soko nalo ni muhimu.

Wakulima wa Mayamaya washangazwa na matokeo

Baadhi ya wakazi wa Kijiji cha Mayamaya walioshiriki katika zoezi la uvunaji wa viazi hivyo wameonesha kustaajabishwa na kustawi kwa zao hilo katika Kijiji hicho cha Mayamaya na kueleza kuwa hiyo ni mara yao ya kwanza kuona zao hilo la viazi likilimwa na kustawi Mkoani Dodoma na kuonyesha shauku kubwa ya kujaribu kulima zao hilo katika mashamba yao.

Mwitikio huu unaonyesha kwamba utafiti unapofanywa karibu na jamii unaweza kuzalisha uelewa mpya kwa wakulima.

Mkulima anapoona kwa macho yake zao likikua, kustawi na kuvunwa, anaweza kupata ujasiri wa kuuliza maswali na kujifunza zaidi.

Hata hivyo, ni muhimu kwa wakulima kutokimbilia kulima kibiashara mara moja kwa sababu tu wameona jaribio limefanikiwa.

Utafiti bado unaendelea, hivyo hatua sahihi ni kufuatilia taarifa rasmi kutoka TARI na wataalamu wa kilimo kuhusu mbegu hiyo.

Utafiti bado unaendelea—mkulima asubiri hatua ya mwisho

Utafiti huo wa zao la viazi Mkoani Dodoma bado unaendelea ili kukamilisha hatua zote muhimu kabla ya mbegu hiyo kuingizwa rasmi sokoni.

Hili ni jambo muhimu sana kwa mkulima kulifahamu.

Kabla mbegu mpya haijaingia rasmi sokoni, kuna hatua mbalimbali za utafiti na uthibitishaji zinazohitajika ili kuhakikisha kuwa mbegu hiyo ina ubora unaotakiwa na inafaa kwa matumizi yaliyokusudiwa.

Kwa hiyo, mkulima anapaswa kuwa makini na watu wanaoweza kuanza kuuza mbegu kwa jina la mbegu mpya kabla ya kutolewa rasmi.

Mkulima anapaswa kununua mbegu kutoka vyanzo vinavyotambulika na kufuata maelekezo ya wataalamu.

Fursa kwa chakula na kipato

Viazi mviringo vinaweza kuwa na nafasi mbili muhimu kwa mkulima: chakula na biashara.

Kwa upande wa chakula, zao hilo linaweza kuongeza aina ya chakula kinachopatikana katika kaya.

Kwa upande wa biashara, linaweza kuwa chanzo cha mapato endapo kutakuwa na soko la uhakika na gharama za uzalishaji zitakuwa na uwiano mzuri na bei ya mauzo.

Hii ina maana kwamba maendeleo ya zao hili hayapaswi kuishia shambani.

Inahitajika pia kuangalia mnyororo mzima wa thamani unaohusisha uzalishaji, ukusanyaji, uhifadhi, usafirishaji, uuzaji na matumizi ya zao hilo.

Fursa kwa vijana na wanawake

Endapo zao hilo litathibitishwa na kuenea kwa wakulima, linaweza pia kutoa fursa kwa vijana na wanawake kushiriki katika mnyororo wa thamani.

Vijana wanaweza kushiriki katika uzalishaji, usambazaji wa pembejeo, huduma za mashine za kilimo, usafirishaji, masoko na biashara ya mazao.

Wanawake nao wanaweza kushiriki katika uzalishaji na uongezaji thamani wa zao hilo.

Hivyo, utafiti wa mbegu mpya haupaswi kutazamwa kama suala la shamba pekee, bali kama fursa ya kujenga shughuli mbalimbali za kiuchumi zinazozunguka zao hilo.

Maji bado ni msingi wa mafanikio

Kauli ya Mhe. Dkt. Mpango kwamba Dodoma sio nusu jangwa, bali ni suala la maarifa ya kupata na kuvuna maji, inatoa somo kubwa kwa wakulima.

Hata kama mbegu ina uwezo wa kustahimili ukame, maji bado ni rasilimali muhimu katika kilimo.

Wakulima wanapaswa kuendelea kujifunza mbinu za uvunaji wa maji ya mvua, uhifadhi wa unyevu ardhini, matumizi sahihi ya umwagiliaji na utunzaji wa udongo.

Teknolojia ya kilimo inaweza kusaidia kutumia kila tone la maji kwa ufanisi zaidi.

Hivyo, mafanikio ya viazi mviringo Dodoma yanaweza kwenda sambamba na uwekezaji katika miundombinu ya maji na teknolojia za kilimo kinachozingatia mazingira.

Dodoma inaweza kuvunja utegemezi wa mazao machache

Mafanikio haya yanaendelea kuthibitisha kuwa Dodoma inaweza kuzalisha mazao mbalimbali ya chakula na biashara kupitia nguvu ya utafiti, ubunifu na teknolojia za kilimo na kubadilisha maisha ya wakulima wa Mkoa wa Dodoma.

Kwa muda mrefu, wakulima wamekuwa wakizoea kulima mazao ambayo wameyazoea kutokana na mazingira, historia na uzoefu wa jamii.

Lakini kilimo cha sasa kinahitaji mkulima kuwa tayari kujifunza na kujaribu teknolojia mpya zinazothibitishwa kisayansi.

Kama utafiti wa viazi mviringo utaendelea kutoa matokeo mazuri katika maeneo mbalimbali ya Dodoma, zao hilo linaweza kuwa sehemu ya mabadiliko ya kilimo cha mkoa huo.

Somo kubwa kwa mkulima wa Tanzania

Tukio hili la Mayamaya linatoa somo kubwa zaidi ya viazi mviringo.

Linaonyesha umuhimu wa kuunganisha utafiti, mkulima, teknolojia na soko.

Utafiti unapofanyika bila kumfikia mkulima, matokeo yake yanaweza kubaki kwenye taarifa na ripoti. Lakini utafiti unapofika shambani, mkulima anaposhiriki na matokeo yakafanyiwa tathmini katika mazingira halisi, uwezekano wa teknolojia hiyo kutumika kwa mafanikio huongezeka.

Kwa upande mwingine, mkulima naye anapaswa kuwa sehemu ya mchakato huo kwa kutoa taarifa kuhusu changamoto anazokutana nazo shambani.

MKULIMA JEMBE: Usikimbilie mbegu kabla ya utafiti kukamilika

Kwa wakulima wanaovutiwa na zao hili, ujumbe muhimu ni mmoja: fursa ipo, lakini subira na taarifa sahihi ni muhimu.

Utafiti huo bado unaendelea ili kukamilisha hatua zote muhimu kabla ya mbegu hiyo kuingizwa rasmi sokoni.

Kwa hiyo, mkulima anashauriwa:

• Kufuatilia taarifa rasmi kutoka TARI na wataalamu wa kilimo.
• Kutotumia mbegu isiyothibitishwa.
• Kujifunza kuhusu udongo na mazingira ya shamba lake.
• Kujiandaa na mbinu za uvunaji na uhifadhi wa maji.
• Kujifunza kuhusu gharama za uzalishaji kabla ya kuingia kwenye kilimo cha kibiashara.
• Kufuatilia upatikanaji wa soko.
• Kushirikiana na maafisa ugani na watafiti.
• Kushiriki katika majaribio ya utafiti pale anapopata fursa.

Hitimisho

JARIBIO la kwanza la Mbegu ya viazi mviringo lililotafitiwa na Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI) katika shamba la Makamu wa Rais Mstaafu Mhe. Dkt. Philip Mpango lililopo Kijiji cha Mayamaya, Wilaya ya Bahi mkoani Dodoma, limeonyesha kuwa kuna uwezekano wa kuongeza zao hilo katika kilimo cha Dodoma.

Jaribio lililochukua siku 104 kutoka majaribio shambani hadi kuvuna limeonyesha kuwa viazi mviringo vinaweza kustawi katika mazingira ya Dodoma.

Kwa mujibu wa TARI, mbegu hiyo mpya ina uwezo wa kukomaa kwa takribani siku 90, kustahimili ukame na baadhi ya magonjwa, huku ikiwa na uwezo wa kuzalisha tani 35 hadi 40 kwa hekta moja.

Hata hivyo, jambo la msingi ni kwamba utafiti bado unaendelea kabla ya mbegu hiyo kuingizwa rasmi sokoni.

Kwa hiyo, mafanikio haya hayamaanishi kwamba mkulima aanze mara moja kununua na kulima mbegu hiyo bila kupata taarifa rasmi. Badala yake, ni ishara kwamba kupitia utafiti, maarifa, teknolojia, mbegu bora na usimamizi mzuri wa maji, maeneo yenye changamoto za hali ya hewa yanaweza kupata fursa mpya za kilimo.

Dodoma sasa ina nafasi ya kuendelea kujenga kilimo chenye mchanganyiko wa mazao, kuongeza uzalishaji wa chakula, kuongeza vyanzo vya kipato na kupunguza utegemezi wa mazao machache.

Mafanikio ya Mayamaya yanaweza kuwa mwanzo wa safari mpya ya viazi mviringo Dodoma—safari ambayo mwisho wake utategemea kukamilika kwa utafiti, ubora wa mbegu, uwezo wa mkulima, upatikanaji wa maji, teknolojia, gharama za uzalishaji na zaidi ya yote, soko la uhakika.

MKULIMA JEMBE — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.

COPRA YANG’ARA NANENANE 2026: TUZO MBILI ZAONGEZA MSUKUMO WA ELIMU, UBORA NA MASOKO YA MAZAO

 

Na Mkulima Jembe Blog

Mamlaka ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA) imepata tuzo mbili katika Maonesho ya Kimataifa ya Kilimo ya Nanenane 2026, yaliyofanyika kitaifa jijini Dodoma na katika Kanda ya Ziwa.

Mafanikio hayo yanaweka wazi nafasi ambayo taasisi za udhibiti na usimamizi wa mazao zinaweza kuwa nayo katika kuunganisha mkulima na fursa za uzalishaji, biashara, ubora na masoko.

Katika Maonesho ya Kitaifa ya Nanenane 2026 jijini Dodoma, COPRA imeibuka mshindi wa nafasi ya tatu katika kundi la Wakala, Mamlaka na Tume za Serikali Zinazotoa Huduma na Uzalishaji.

Aidha, katika Nanenane Kanda ya Ziwa, COPRA imepata nafasi ya tatu katika kundi la Taasisi za Usimamizi na Udhibiti, miongoni mwa taasisi zilizoshiriki katika kundi hilo.

Kwa mtazamo mpana, tuzo hizi si suala la ushindani wa maonesho pekee. Zinatoa picha ya namna taasisi inaweza kutumia jukwaa la Nanenane kuwafikia wananchi, kutoa elimu, kueleza taratibu za biashara na kuwaunganisha wadau na mifumo inayoweza kuongeza thamani ya mazao.

TUZO MBILI NA MAANA YAKE KWA MKULIMA

Kwa mkulima wa kawaida, tuzo inaweza kuonekana kama jambo linalohusu taasisi zaidi kuliko shamba. Lakini inapochambuliwa kwa kina, mafanikio ya taasisi kama COPRA yanaweza kuwa na uhusiano wa moja kwa moja na maisha ya mkulima.

Sababu ni kwamba sekta ya kilimo haiwezi kukua kwa uzalishaji pekee.

Mkulima anaweza kuzalisha tani nyingi za zao, lakini kama hana taarifa sahihi kuhusu ubora, viwango, masoko, biashara na mahitaji ya wanunuzi, anaweza kushindwa kupata thamani inayolingana na juhudi zake.

Ndiyo maana elimu inayotolewa na taasisi za usimamizi na udhibiti ni sehemu muhimu ya mnyororo mzima wa thamani wa mazao.

Kwa COPRA, ushiriki katika Nanenane umeenda sambamba na kutoa elimu kuhusu masuala mbalimbali yanayogusa moja kwa moja uzalishaji na biashara ya mazao.

NANENANE SI MAONESHO YA BIDHAA PEKEE

Maonesho ya Nanenane yameendelea kuwa jukwaa muhimu la kukutanisha wakulima, wafugaji, wajasiriamali, watafiti, taasisi za Serikali, wafanyabiashara na watumiaji wa teknolojia mbalimbali za kilimo.

Kwa upande wa COPRA, maonesho hayo yamekuwa fursa ya kwenda zaidi ya kuonyesha shughuli za taasisi.

Katika siku nane za maonesho, COPRA iliendesha shughuli mbalimbali za kutoa elimu na kujenga uelewa kwa wadau.

Miongoni mwa shughuli hizo ni semina kuhusu Kanuni za Usimamizi wa Zao la Parachichi, Kanuni za Kilimo cha Mkataba na Kanuni za Udhibiti wa Ubora na Viwango.

Masuala haya matatu yana umuhimu mkubwa kwa mkulima anayelenga kuingia katika kilimo cha kibiashara.

KANUNI ZA UBORA NI MUHIMU KWA MKULIMA

Mkulima anapozalisha mazao kwa ajili ya soko, ubora wa zao unakuwa sehemu ya thamani ya bidhaa yake.

Si kila zao linalozalishwa linaweza kuuzwa kwa bei sawa.

Ubora, usalama, namna zao lilivyolimwa, kuvunwa, kuhifadhiwa, kufungashwa na kusafirishwa vinaweza kuwa na umuhimu katika kufikia masoko mbalimbali.

Hivyo, elimu kuhusu udhibiti wa ubora na viwango inamsaidia mkulima kuelewa kwamba uzalishaji wa kisasa hauishii shambani.

Safari ya zao inaendelea kutoka shambani kwenda kwenye ukusanyaji, uhifadhi, usindikaji, ufungashaji, usafirishaji hadi kwa mlaji.

Kila hatua inaweza kuathiri thamani ya bidhaa.

Kwa hiyo, mkulima anayejifunza kuhusu viwango anakuwa na uwezo mkubwa zaidi wa kuelewa mahitaji ya soko na kupanga uzalishaji wake.

KILIMO CHA MKATABA KINAWEZA KUFUNGUA FURSA ZA SOKO

Miongoni mwa mada zilizofundishwa katika maonesho hayo ni Kanuni za Kilimo cha Mkataba.

Kilimo cha mkataba kinaweza kumsaidia mkulima kuwa na uhusiano wa kibiashara na mnunuzi kabla au wakati wa uzalishaji, kulingana na masharti ya makubaliano husika.

Kwa mkulima, jambo la msingi si kusikia tu neno “mkataba”, bali kuelewa masharti yaliyomo katika makubaliano.

Mkulima anapaswa kujua aina na kiwango cha mazao kinachohitajika, ubora unaotakiwa, muda wa kukabidhi mazao, bei au utaratibu wa kupanga bei, majukumu ya kila upande na masharti mengine ya mkataba.

Elimu kama hii inaweza kumsaidia mkulima kufanya maamuzi akiwa na taarifa badala ya kuingia katika makubaliano bila kuelewa wajibu wake na haki zake.

PARACHICHI: ZAO LENYE THAMANI ZAIDI YA KULIMA NA KUVUNA

COPRA pia ilitoa elimu kuhusu Kanuni za Usimamizi wa Zao la Parachichi.

Parachichi ni mfano mzuri wa zao ambalo linaweza kutoa thamani zaidi ikiwa uzalishaji utaunganishwa na ubora, masoko na uongezaji thamani.

Kwa mkulima, changamoto si kupanda mti wa parachichi pekee.

Anahitaji pia kuelewa aina inayofaa kwa soko analolenga, usimamizi wa shamba, uvunaji unaozingatia ubora, utunzaji baada ya mavuno na mahitaji ya wanunuzi.

Hii ndiyo sababu elimu kuhusu kanuni za zao ni muhimu.

Mkulima anapojua mahitaji ya soko mapema, anaweza kufanya maamuzi sahihi kuanzia wakati wa kuandaa shamba.

SIKU YA KAKAO: FURSA KUTOKA SHAMBANI HADI KIWANDANI

Kupitia Siku ya Kakao, wadau walijadili fursa za masoko ya ndani, uongezaji thamani na nafasi ya vijana katika biashara ya kakao.

Hii ni eneo muhimu kwa Tanzania kwa sababu thamani ya zao haiishii kwenye kuuza malighafi.

Kakao inaweza kuwa sehemu ya biashara pana inayohusisha usindikaji na utengenezaji wa bidhaa mbalimbali.

Miongoni mwa bidhaa zilizotajwa ni chokoleti, siagi ya kakao na vipodozi.

Kwa vijana, eneo hili linaweza kutoa nafasi za biashara katika usindikaji, ufungashaji, usafirishaji, masoko na ubunifu wa bidhaa.

Kwa hiyo, ujumbe muhimu unaopatikana hapa ni kwamba kilimo kinaweza kugeuka kuwa biashara kubwa zaidi pale ambapo wadau wanaanza kuangalia mnyororo mzima wa thamani.

UONGEZAJI THAMANI NI JIBU LA KUONGEZA MAPATO

Mkulima anayelima na kuuza mazao ghafi pekee anaweza kupata sehemu moja tu ya thamani ya zao.

Lakini anapoingia katika shughuli za kuongeza thamani, fursa za mapato zinaweza kupanuka.

Kwa mfano, badala ya kuuza malighafi pekee, zao linaweza kusindikwa na kuwa bidhaa inayofaa kwa soko maalumu.

Hii inahitaji teknolojia, mitaji, maarifa ya biashara, ufungashaji bora, viwango na masoko.

Ndiyo maana majadiliano ya Nanenane kuhusu uongezaji thamani yana umuhimu mkubwa kwa wakulima na vijana.

AGRIBUSINESS INFLUENCERS DAY: ELIMU KUPITIA WATENGENEZAJI WA MAUDHUI

Moja ya hatua zilizochukuliwa na COPRA katika maonesho hayo ni kuendesha Agribusiness Influencers Day.

Watayarishaji wa maudhui walikutana na viongozi na wataalamu wa COPRA na kujengewa uelewa kuhusu uzalishaji, kanuni, urasimishaji wa biashara, mifumo ya masoko na COPRA MIS.

Hii ni hatua muhimu katika zama ambazo taarifa nyingi kuhusu kilimo zinawafikia wakulima kupitia mitandao ya kijamii.

Mtayarishaji wa maudhui anapokuwa na uelewa sahihi wa jambo analolizungumzia, anaweza kusaidia kupunguza taarifa potofu na kuwafikisha wakulima elimu inayoweza kutumika katika shughuli zao.

Kwa upande mwingine, taasisi pia inapata fursa ya kutumia njia mpya za mawasiliano kuwafikia vijana na jamii pana.

TEKNOLOJIA YA HABARI NA MASOKO YA MAZAO

Kujengewa uelewa kuhusu COPRA MIS kunaonyesha umuhimu unaoongezeka wa mifumo ya kidijitali katika sekta ya kilimo.

Katika dunia ya sasa, taarifa kuhusu masoko, wafanyabiashara, uzalishaji na taratibu za biashara zinahitaji kufikishwa kwa wadau kwa njia rahisi na yenye ufanisi.

Mifumo ya kidijitali inaweza kusaidia kurahisisha upatikanaji wa taarifa na kuboresha mawasiliano kati ya wadau.

Hata hivyo, teknolojia itakuwa na maana zaidi ikiwa mkulima wa kawaida ataweza kuitumia kwa urahisi.

Hivyo, elimu ya kidijitali kwa wakulima inapaswa kwenda sambamba na uanzishaji wa mifumo hiyo.

MIKUNDE NA FURSA YA UONGEZAJI THAMANI

Aidha, wadau walipata fursa ya kujifunza kwa vitendo kuhusu matumizi na uongezaji thamani wa mazao ya jamii ya mikunde kupitia shughuli za kuonja vyakula na mapishi mbalimbali.

Hii ni njia muhimu ya kuonyesha kwamba mikunde si zao la chakula cha kawaida pekee.

Mikunde inaweza kuwa chanzo cha bidhaa mbalimbali za chakula ikiwa itachakatwa na kutengenezwa kwa ubora unaokubalika na walaji.

Kwa mkulima, hili linafungua mjadala kuhusu soko.

Badala ya kujiuliza tu, “Nitalima zao gani?”, mkulima wa kibiashara anapaswa pia kujiuliza:

“Nitaliuza kwa nani, litatumika kutengeneza nini na ni thamani gani inaweza kuongezwa kabla halijamfikia mlaji?”

Maswali haya yanaweza kubadili namna mkulima anavyofanya maamuzi ya uzalishaji.

BIASHARA YA MAZAO INAHITAJI URASIMISHAJI

COPRA pia ilitoa elimu kuhusu urasimishaji wa biashara.

Kwa mkulima au mfanyabiashara wa mazao, urasimishaji unaweza kuwa hatua muhimu katika kujenga biashara inayotambulika na inayoweza kukua.

Biashara rasmi inaweza kuwa na nafasi nzuri zaidi ya kuingia katika mifumo mbalimbali ya biashara na kupata fursa zinazohitaji utambulisho wa kisheria na kumbukumbu sahihi.

Hapa pia ndipo elimu inapokuwa muhimu.

Wakulima na wafanyabiashara wanahitaji kuelewa taratibu, mahitaji na wajibu unaoambatana na biashara rasmi.

USHIRIKIANO WA KIKANDA WAFUNGUA MILANGO YA MASOKO

Katika kuimarisha ushirikiano wa kikanda, COPRA pia ilikutana na viongozi na wadau kutoka ndani na nje ya Tanzania, wakiwemo viongozi kutoka Jamhuri ya Sudan Kusini.

Majadiliano hayo yalihusu biashara ya mazao, masoko ya kikanda na mifumo ya kidijitali.

Hii inaonyesha kuwa soko la mkulima halipaswi kuangaliwa ndani ya mipaka ya kijiji au wilaya pekee.

Ikiwa uzalishaji unaongezeka na ubora kuboreshwa, masoko ya kikanda yanaweza kuwa sehemu ya fursa kwa mazao ya Tanzania.

Lakini kuingia katika masoko hayo kunahitaji maandalizi.

Mkulima anahitaji bidhaa yenye ubora, kiasi kinachotosheleza mahitaji, mfumo mzuri wa ukusanyaji na uhifadhi, usafirishaji na taarifa sahihi kuhusu mahitaji ya soko.

KWA NINI UBORA UNAWEZA KUWA SILAHA YA MKULIMA SOKONI?

Katika biashara yenye ushindani, mnunuzi anaweza kuwa na chaguo nyingi.

Hivyo, mkulima hawezi kutegemea uzalishaji mkubwa pekee.

Anahitaji pia bidhaa inayokidhi mahitaji ya mnunuzi.

Ubora unaweza kumsaidia mkulima kutofautisha bidhaa yake na nyingine.

Hii ndiyo sababu elimu kuhusu viwango inapaswa kuchukuliwa kama sehemu ya uzalishaji, si jambo la mwisho baada ya zao kuvunwa.

Mkulima akijua viwango vinavyohitajika mapema, anaweza kuzingatia mahitaji hayo tangu hatua za uzalishaji.

COPRA NA JUKUMU LA KUJENGA UWEZO WA WADAU

Mafanikio ya COPRA katika Nanenane 2026 yanaweza pia kutazamwa kama kipimo cha umuhimu wa taasisi za udhibiti katika kujenga uwezo wa wadau.

Taasisi za udhibiti hazipaswi kuonekana kama vyombo vya kuweka masharti pekee.

Zinapaswa pia kuwa vyanzo vya elimu na kuwaongoza wadau kuelewa namna ya kufuata taratibu, kuboresha bidhaa na kutumia fursa zinazopatikana.

Kwa mtazamo huo, maonesho kama Nanenane yanakuwa darasa kubwa linalokutanisha mdhibiti, mzalishaji, mfanyabiashara na mtumiaji.

TUZO ZINAPASWA KUWA MWANZO, SI MWISHO

Kupata tuzo mbili ni mafanikio muhimu kwa COPRA.

Lakini thamani kubwa zaidi ya tuzo hizi itaonekana ikiwa zitaongeza kasi ya huduma na elimu kwa wananchi.

Matarajio ya mkulima ni kuona taasisi inamsaidia kuelewa masoko, ubora, kanuni na taratibu za biashara kwa lugha rahisi na inayoweza kutumika.

Vilevile, mfanyabiashara anahitaji mfumo unaorahisisha shughuli zake bila kuathiri ubora na usalama wa bidhaa.

Kwa hiyo, tuzo zinaweza kuwa motisha wa kuendelea kuboresha huduma.

SOMO KWA MKULIMA JEMBE

Kwa msomaji wa Mkulima Jembe, ujumbe mkubwa kutoka katika ushiriki wa COPRA Nanenane 2026 ni kwamba kilimo cha kisasa hakiishii katika kuzalisha zaidi; kinahitaji kuzalisha kwa ubora, kujua soko na kuongeza thamani.

Mkulima anayelima bila kujua soko anaweza kukutana na changamoto baada ya mavuno.

Mkulima anayelima bila kuzingatia ubora anaweza kukosa masoko yenye thamani zaidi.

Mkulima anayeshindwa kuongeza thamani anaweza kuuza malighafi wakati wengine wanapata mapato makubwa kutokana na bidhaa iliyosindikwa.

Na mkulima ambaye hajui kanuni na taratibu za biashara anaweza kukosa fursa zinazohitaji urasimishaji.

Kwa hiyo, elimu ni sehemu ya pembejeo za kilimo kama ilivyo mbegu, mbolea, maji na teknolojia.

Mamlaka ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA) kupata tuzo mbili katika Maonesho ya Kimataifa ya Kilimo ya Nanenane 2026 ni mafanikio yanayoonyesha juhudi za taasisi katika kushiriki na kutoa huduma kwa wadau wa sekta ya kilimo.

Katika Maonesho ya Kitaifa ya Nanenane jijini Dodoma, COPRA imepata nafasi ya tatu katika kundi la Wakala, Mamlaka na Tume za Serikali Zinazotoa Huduma na Uzalishaji, huku Nanenane Kanda ya Ziwa ikipata nafasi ya tatu katika kundi la Taasisi za Usimamizi na Udhibiti.

Lakini zaidi ya tuzo, kilicho muhimu kwa mkulima ni elimu na fursa zilizotokana na ushiriki huo.

Semina kuhusu parachichi, kilimo cha mkataba, ubora na viwango, majadiliano ya Siku ya Kakao, uongezaji thamani wa mikunde, Agribusiness Influencers Day pamoja na majadiliano ya masoko ya kikanda vinaonyesha kwamba mustakabali wa kilimo cha Tanzania unahitaji wadau wanaoelewa mnyororo mzima wa thamani.

Mkulima wa sasa anahitaji kuwa mzalishaji, mjasiriamali na mfuatiliaji wa soko.

Anahitaji kujua si tu jinsi ya kuzalisha, bali pia jinsi ya kuhakikisha bidhaa yake inakidhi viwango, inapata soko na inaongezewa thamani.

Kwa COPRA, tuzo hizi mbili ziwe chachu ya kuendelea kuwa karibu na mkulima, mfanyabiashara na wadau wengine.

Na kwa mkulima, ujumbe ubaki wazi:

Zao bora bila soko ni changamoto; soko bila ubora ni changamoto; lakini uzalishaji bora unaoambatana na viwango, uongezaji thamani, taarifa sahihi na masoko unaweza kuwa msingi wa kilimo chenye tija na kipato endelevu.

MKULIMA JEMBE BLOG — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.

 

ELIMU YA SUA YAMSAIDIA MFUGAJI CLEMENT BERNAD KUPUNGUZA NG’OMBE 56, KUKABILI UKAME NA UHABA WA MALISHO.

 

Na Mkulima Jembe Blog

Kwa miaka mingi, kuwa na idadi kubwa ya mifugo kumekuwa jambo linalotafsiriwa na jamii nyingi za wafugaji kama ishara ya utajiri, uwezo na mafanikio. Ng’ombe wengi wamekuwa akiba, mtaji, chanzo cha chakula, kipato na wakati mwingine alama ya heshima ndani ya jamii.

Lakini katika mazingira ambayo mvua hazitabiriki, ukame unazidi kujitokeza na maeneo ya malisho yanapungua, swali la msingi kwa mfugaji wa sasa linaanza kubadilika.

Si tena suala la “Nina ng’ombe wangapi?”, bali ni “Nina uwezo gani wa kuwalisha na kuwahudumia ng’ombe nilionao?”

Hili ndilo somo linaloonekana katika maisha ya mfugaji Clement Bernad, mkazi wa kijiji cha Mtanana wilayani Kongwa, Mkoa wa Dodoma, ambaye kwa sasa amebadili mtazamo wake wa ufugaji baada ya kuona changamoto za malisho na maji zikizidi kuathiri mifugo.

Ng’ombe 56 waliokuwa mali yake sasa wamebaki kuwa sehemu ya historia ya safari yake ya ufugaji.

Uamuzi wa kupunguza mifugo haukuwa kwa sababu amekata tamaa ya ufugaji, bali ni hatua ya kubadili mfumo wa uzalishaji ili kuendana na mazingira yanayobadilika.

NG’OMBE 56 NA SOMO LA UFUGAJI WA KISA  

Bernad alikuwa akifuga ng’ombe 56 wa kienyeji. Kwa mtazamo wa kawaida, idadi hiyo inaweza kuonekana kuwa ishara ya mafanikio.

Lakini baada ya kupata elimu kutoka kwa wataalamu wa Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA) kuhusu ufugaji unaozingatia mabadiliko ya tabianchi, alianza kuangalia ufugaji kwa mtazamo tofauti.

Badala ya kuangalia idadi ya mifugo pekee, alianza kujiuliza kama ana uwezo wa kuhakikisha mifugo yake inapata chakula, maji na huduma muhimu kwa mwaka mzima.

“Nilikuwa na ng’ombe 56 wa kienyeji, lakini baada ya kupata elimu nimeona umuhimu wa kuwa na mifugo ambayo ninaweza kuihudumia vizuri badala ya kuwa na mifugo mingi ambayo inakosa chakula,” anasema Bernad.

Kauli hii ina ujumbe mkubwa kwa wafugaji wengine.

Ufugaji wenye faida si lazima uwe na mifugo mingi; muhimu ni kuwa na mifugo yenye afya, inayopata chakula cha kutosha na inayozalisha kwa kiwango kinacholingana na gharama za mfugaji.

Hapa ndipo dhana ya ufugaji unaozingatia mabadiliko ya tabianchi inapopata maana katika maisha halisi ya mfugaji.

 UKAME UNAVYOBADILI UFUGAJ

Mabadiliko ya tabianchi yamekuwa na athari katika shughuli mbalimbali za uzalishaji, lakini kwa wafugaji athari zake zinaonekana kwa namna ya moja kwa moja kupitia upatikanaji wa maji na malisho.

Mvua inapopungua au kutokuwa na uhakika, nyasi na mimea mingine inayotumika kama chakula cha mifugo hupungua.

Wakati malisho yanapokuwa machache, mfugaji anakabiliwa na chaguzi ngumu.

Anaweza kupunguza idadi ya mifugo, kununua chakula cha mifugo, kutafuta maeneo mengine ya malisho au kuhamisha mifugo kwenda maeneo ambayo yana chakula na maji.

Tatizo linatokea pale ambapo maeneo hayo tayari yanatumika na jamii nyingine.

Ndipo changamoto ya malisho inapoweza kugeuka kuwa changamoto ya kijamii.

MALISHO YAKIPUNGUA, MIGOGORO INAWEZA KUONGEZEKA

Afisa Ugani wa Kata ya Mtanana, Dominica Samweli Swai, anasema mabadiliko ya tabianchi yamekuwa miongoni mwa sababu zinazochochea migogoro kati ya wakulima na wafugaji.

Kwa mujibu wa Swai, wafugaji wanapokosa malisho, baadhi yao hulazimika kupeleka mifugo kutafuta chakula katika maeneo mengine, jambo ambalo linaweza kusababisha mifugo kuingia kwenye mashamba ya wakulima.

Hii inaonyesha kuwa suala la malisho si changamoto ya mfugaji pekee.

Ni suala linaloweza kugusa usalama wa chakula, kipato cha mkulima, amani katika jamii na maendeleo ya vijiji.

Mfugaji anahitaji malisho ili mifugo iendelee kuishi na kuzalisha.

Mkulima naye anahitaji kulinda mazao yake ili apate chakula na kipato.

Kwa hiyo, suluhisho la muda mrefu haliwezi kuwa kumtazama upande mmoja na kuacha mwingine.

KUPANDA MALISHO: HATUA MUHIMU KWA MFUGAJI

Swai anasema suluhisho mojawapo ni kuwahamasisha wafugaji kuanza kuzalisha malisho katika maeneo yao.

“Wafugaji wengi wamehamasika kupanda malisho katika maeneo yao. Kama wafugaji watabadilika na kuacha mfumo wa kuchunga mifugo yao bila kuwa na uhakika wa malisho, tunaweza kupunguza migogoro mingi kati ya wakulima na wafugaji,” anasema Swai.

Hii ni hatua muhimu kwa sababu inabadilisha mfugaji kutoka kuwa mtumiaji wa malisho ya asili pekee kwenda kuwa mzalishaji wa sehemu ya chakula cha mifugo yake.

Mfugaji anayezalisha malisho katika eneo lake anaweza kupanga mapema kiasi cha chakula atakachohitaji.

Anaweza pia kuhifadhi malisho wakati wa msimu ambao nyasi zinapatikana kwa wingi na kuyatumia wakati wa ukame.

MFUGAJI ANAPASWA KUJIFUNZA KUTUNZA MALISH

Kupanda malisho pekee hakutoshi.

Mfugaji anatakiwa kuelewa hatua mbalimbali za uzalishaji na uhifadhi wa malisho.

Malisho yanaweza kuvunwa wakati yana virutubisho vinavyofaa, kukaushwa na kuhifadhiwa ili yatumike wakati wa uhaba.

Kwa mfano, nyasi kavu na hay vinaweza kutumika kama sehemu ya chakula wakati wa kipindi cha ukame, wakati silaji inaweza kusaidia kuhifadhi malisho yenye unyevunyevu kwa matumizi ya baadaye.

Hata hivyo, mfugaji anapaswa kupata ushauri wa mtaalamu kuhusu aina ya malisho, muda sahihi wa kuvuna, namna ya kuhifadhi na kiasi kinachofaa kulishwa kulingana na aina na umri wa mnyama.

Hii ndiyo sababu huduma za ugani ni muhimu sana katika kubadili ufugaji wa mazoea kuwa ufugaji wa kibiashara unaotumia maarifa.

KATA YA MTANANA INATOA TASWIRA YA CHANGAMOTO

Kata ya Mtanana pekee ina wafugaji 1,320 wenye jumla ya mifugo 7,829.

Idadi hiyo inaonyesha ukubwa wa mahitaji ya malisho na maji katika eneo ambalo pia linakabiliwa na changamoto ya ukame.

Tukifikiria kwa kiwango cha kijiji au kata, swali linakuwa kubwa zaidi:

Je, eneo lililopo lina uwezo wa kuzalisha chakula cha kutosha kwa mifugo yote kwa mwaka mzima?

Iwapo jibu ni hapana, basi mfumo wa ufugaji unahitaji kubadilika.

Hapa ndipo dhana ya uwezo wa eneo kubeba mifugo inapokuwa muhimu.

Mfugaji anatakiwa kuangalia rasilimali alizonazo kabla ya kuongeza idadi ya mifugo.

Kuwa na mifugo 100 wakati chakula kinachopatikana kinatosheleza mifugo 40 kunaweza kuonekana kuwa utajiri kwa kuangalia idadi, lakini kwa upande wa uzalishaji kunaweza kuwa chanzo cha hasara.

Mifugo yenye njaa hukua kwa shida, huzalisha maziwa kidogo, huathirika zaidi kiafya na thamani yake ya soko inaweza kushuka.

SUA YAINGIA KAZINI KUTAFUTA MALISHO YANAYOSTAHIMILI UKAME

Hata hivyo, kupanda malisho pekee kunaweza kusiwe jibu la muda mrefu ikiwa aina ya malisho inayotumika haiwezi kustahimili vipindi virefu vya ukame.

Hapo ndipo watafiti kutoka Chuo Kikuu cha Sokoine cha Kilimo (SUA) wameingia kazini kutafuta aina za malisho zinazoweza kustahimili ukame.

Lengo ni kupata suluhisho litakalowasaidia wafugaji kuendelea kuzalisha mifugo hata katika mazingira yanayobadilika kutokana na mabadiliko ya tabianchi.

Akizungumza na waandishi wa habari, Mkuu wa Mradi kutoka Idara ya Sayansi za Wanyama, Ufugaji Viumbe Maji na Nyanda za Malisho ya Chuo Kikuu cha SUA, Profesa Sebastian Chenyambaga, amesema utafiti huo ni sehemu ya mradi unaolenga kuimarisha uwezo wa wafugaji kustahimili na kupunguza athari za mabadiliko ya tabianchi.

Mradi huo unafadhiliwa na Tume ya Taifa ya Sayansi na Teknolojia (COSTECH).

UTAFITI WA MIAKA MITATU

Mradi huo wa miaka mitatu ulianza Oktoba 2025 na unatarajiwa kukamilika mwaka 2028.

Unaangalia namna mabadiliko ya tabianchi yanavyowaathiri wafugaji na kutafuta mbinu zinazoweza kuongeza uwezo wao wa kukabiliana na athari hizo.

Mradi unatekelezwa katika Wilaya ya Kongwa mkoani Dodoma, Kishapu mkoani Shinyanga na Miatu mkoani Simiyu.

Uchaguzi wa maeneo haya una umuhimu kwa sababu unatoa nafasi ya kuchunguza changamoto za wafugaji katika mazingira yenye hali tofauti lakini yanayokabiliwa na changamoto za upatikanaji wa malisho na maji.

SI MALISHO PEKEE, BALI UZALISHAJI WA MAZIWA

Mtafiti kutoka Idara ya Sayansi za Wanyama, Ufugaji Viumbe Maji na Nyanda za Malisho ya SUA, Dkt. Doris Lutatenekwa, amesema utafiti pia unaenda sambamba na kupima aina za malisho zinazostahimili ukame.

Hapa kuna jambo muhimu ambalo mfugaji anapaswa kulielewa.

Lengo la ufugaji si kuwa na mnyama aliye hai pekee, bali kuwa na mnyama anayezalisha.

Ng’ombe anayepata chakula kidogo anaweza kuendelea kuishi, lakini uzalishaji wake wa maziwa unaweza kushuka.

Ng’ombe anayekosa virutubisho muhimu anaweza pia kuchelewa kukua au kuwa na changamoto katika uzazi.

Kwa hiyo, utafiti wa malisho una maana kubwa zaidi ya kutafuta chakula cha kuokoa mifugo dhidi ya njaa.

Unalenga kusaidia mfugaji kuendelea kupata maziwa, nyama, ndama na bidhaa nyingine za mifugo katika mazingira yenye changamoto ya ukame.

MFUGAJI AJIFUNZE KUPANGA KABLA YA UKAME

Moja ya masomo makubwa kutoka kwa Bernad ni umuhimu wa kupanga kabla ya tatizo halijatokea.

Mfugaji anayesubiri ukame uanze ndipo aanze kutafuta malisho anaweza kujikuta katika gharama kubwa.

Lakini mfugaji anayejua kwamba msimu wa ukame unakuja anaweza kuanza maandalizi mapema.

Maandalizi hayo yanaweza kujumuisha:

• Kupanda malisho yanayofaa kwa eneo lake.
• Kuhifadhi nyasi kwa ajili ya msimu wa ukame.
• Kutafuta vyanzo vya maji vya uhakika.
• Kupunguza idadi ya mifugo ikiwa rasilimali hazitoshelezi.
• Kuchagua mifugo yenye uwezo mzuri wa kuhimili mazingira ya eneo husika.
• Kutoa huduma za afya kwa mifugo kwa wakati.
• Kushauriana na maafisa ugani kuhusu lishe ya mifugo.
• Kuweka kumbukumbu za gharama na mapato ya ufugaji.

Hatua hizi zinaweza kumsaidia mfugaji kufanya maamuzi kwa kutumia taarifa badala ya kutegemea mazoea pekee.

UFUGAJI WA KISASA SI LAZIMA UWE NA NG’OMBE WENGI

Kisa cha Bernad kinatoa somo muhimu kwa wafugaji wanaoamini kwamba kuongeza idadi ya mifugo ndiyo njia pekee ya kuongeza utajiri.

Katika mazingira yenye rasilimali chache, kuongeza idadi ya mifugo bila kuongeza uwezo wa kuzalisha chakula kunaweza kuongeza gharama na kupunguza uzalishaji.

Mfugaji anaweza kuwa na mifugo michache lakini yenye afya, uzalishaji mzuri na inayopata chakula cha kutosha.

Kwa upande mwingine, anaweza kuwa na mifugo mingi lakini yenye utapiamlo, inayougua mara kwa mara na inayozalisha kidogo.

Kwa hiyo, ubora wa mifugo na uwezo wa kuihudumia ni muhimu kama si muhimu zaidi kuliko idadi.

MABADILIKO YA TABIANCHI YANATAKA MFUGAJI ABADILI FIKRA

Mabadiliko ya tabianchi hayahitaji tu mbinu mpya za uzalishaji.

Yanahitaji pia mabadiliko ya fikra.

Mfugaji wa zamani anaweza kuwa alizoea kutegemea nyanda za asili kwa muda mrefu.

Lakini ikiwa maeneo hayo yanapungua au hayatoi malisho ya kutosha kama zamani, mfumo huo unahitaji kubadilishwa.

Hii haimaanishi kwamba ufugaji wa asili hauna thamani.

Badala yake, inamaanisha kwamba maarifa ya jadi yanaweza kuunganishwa na sayansi, teknolojia na ushauri wa wataalamu ili kujenga mfumo unaoweza kuhimili mazingira mapya.

SAYANSI NA TEKNOLOJIA ZINAWEZA KUWA SEHEMU YA SULUHISHO

Mkurugenzi wa COSTECH, Dkt. Amos Nungu, amesema mradi huo ni miongoni mwa hatua zinazolenga kutekeleza Dira ya Tanzania ya 2050 kwa kutumia sayansi, teknolojia na ubunifu katika kutatua changamoto zinazoikabili jamii.

Hili ni jambo muhimu kwa sababu changamoto za mabadiliko ya tabianchi haziwezi kutatuliwa kwa kutegemea njia moja.

Tunahitaji utafiti unaotengeneza maarifa.

Tunahitaji wataalamu wanaowafikia wafugaji.

Tunahitaji sera zinazowezesha uzalishaji wa malisho.

Tunahitaji wafugaji wanaokubali kujifunza na kubadili mbinu.

Na muhimu zaidi, tunahitaji kuunganisha utafiti na maisha halisi ya mfugaji.

Utafiti ambao unabaki kwenye vitabu pekee hautoshi.

Maarifa yanapaswa kufika shambani na mfugaji aweze kuona matokeo yake.

KUPUNGUZA MIGOGORO KATI YA WAKULIMA NA WAFUGAJI

Uzalishaji wa malisho katika maeneo ya wafugaji unaweza kuwa na faida nyingine kubwa: kupunguza migogoro kati ya wakulima na wafugaji.

Mfugaji akiwa na chakula cha kutosha katika eneo lake, hitaji la kupeleka mifugo katika mashamba ya watu wengine linaweza kupungua.

Hii inaweza kusaidia kulinda mazao ya wakulima na wakati huo huo kumwezesha mfugaji kuendelea na shughuli zake.

Kwa hiyo, uwekezaji katika malisho unaweza kuonekana pia kama uwekezaji katika amani ya jamii.

Hii ni muhimu hasa katika maeneo ambayo shughuli za kilimo na ufugaji zinafanyika karibu.

Badala ya jamii kusubiri migogoro itokee ndipo ianze kutafuta suluhisho, ni muhimu kupanga matumizi ya ardhi, maeneo ya malisho na vyanzo vya maji mapema.

MFUGAJI ANAPASWA KUJIULIZA MASWALI MATANO

Kabla ya kuongeza idadi ya mifugo, mfugaji anaweza kujiuliza:

Kwanza: Nina eneo la kutosha la malisho?

Pili: Ninaweza kuzalisha au kununua chakula cha kutosha wakati wa ukame?

Tatu: Nina chanzo cha maji cha uhakika?

Nne: Mifugo yangu inazalisha kwa kiwango kinacholingana na gharama ninazotumia?

Tano: Nikikumbwa na ukame wa muda mrefu, nina mpango gani wa dharura?

Maswali haya yanaweza kumsaidia mfugaji kufanya uamuzi wa kibiashara badala ya kuangalia idadi ya mifugo pekee.

SOMO KWA WAFUGAJI WENGINE

Bernad hakupunguza mifugo yake kwa sababu ufugaji hauna faida.

Alifanya hivyo kwa sababu alitambua kwamba mazingira ya ufugaji yanabadilika.

Hili ndilo somo kubwa.

Mfugaji anayebadili mfumo wake mapema anaweza kuwa na nafasi nzuri zaidi ya kukabiliana na changamoto kuliko anayesubiri hali iwe mbaya zaidi.

Katika mazingira ya ukame, mifugo michache inayolishwa vizuri inaweza kuwa na thamani kubwa kuliko mifugo mingi inayokosa chakula.

Hivyo, mfugaji anatakiwa kuanza kuangalia ufugaji kama biashara inayohitaji mipango, bajeti, kumbukumbu, lishe, afya ya mifugo na soko.

CHANGAMOTO IKO PIA KWA SERIKALI NA WATAFITI

Ingawa jukumu la mfugaji ni muhimu, si sahihi kumwachia mfugaji mzigo wote.

Serikali, taasisi za utafiti, vyuo vikuu, wataalamu wa ugani na wadau wa sekta ya mifugo wana nafasi kubwa.

Matokeo ya tafiti kuhusu malisho yanayostahimili ukame yanapaswa kufikishwa kwa wafugaji kwa lugha rahisi na kwa njia zinazoweza kutumika katika mazingira yao.

Wafugaji pia wanahitaji mafunzo kuhusu:

• Uzalishaji wa malisho.
• Uhifadhi wa chakula cha mifugo.
• Lishe bora.
• Usimamizi wa maji.
• Afya na kinga za mifugo.
• Ufugaji wa kibiashara.
• Uzalishaji wa maziwa.
• Utunzaji wa kumbukumbu za biashara.
• Kukabiliana na majanga ya hali ya hewa.

Hapo ndipo utafiti unapoweza kubadilisha maisha ya wananchi.

SI IDADI YA NG’OMBE, NI UWEZO WA KUWAZALISHA

Ng’ombe 56 wa Clement Bernad wamebaki kuwa sehemu ya historia yake ya ufugaji, lakini historia hiyo imebeba somo kubwa kwa maelfu ya wafugaji wanaokabiliana na mabadiliko ya mazingira.

Ukame unabadilisha upatikanaji wa malisho na maji.

Malisho yanapopungua, uzalishaji wa mifugo unaweza kushuka.

Mifugo inapotafuta chakula nje ya maeneo yake, migogoro na wakulima inaweza kuongezeka.

Lakini changamoto hii pia inaweza kuwa fursa ya kubadili mfumo wa ufugaji.

Mfugaji anaweza kuanza kuzalisha malisho, kuhifadhi chakula, kutumia ushauri wa wataalamu, kuchagua mifugo inayofaa mazingira yake na kupanga idadi ya mifugo kulingana na uwezo wa rasilimali alizonazo.

Utafiti wa SUA na ufadhili wa COSTECH unaonyesha kwamba sayansi inaweza kuwa sehemu ya jibu la changamoto hii.

Kwa wafugaji kama Bernad, mabadiliko ya tabianchi hayapo tena kwenye vitabu au mijadala ya wataalamu.

Yameingia moja kwa moja katika maisha yao.

Na sasa swali muhimu kwa mfugaji si tu:

“Nitafuga ng’ombe wangapi?”

Bali:

“Nina uwezo gani wa kuwapa chakula, maji, afya na mazingira bora ya kuzalisha hata mvua zinapokuwa chache?”

Hapo ndipo mustakabali wa ufugaji unaostahimili mabadiliko ya tabianchi unapoanzia.

MKULIMA JEMBE BLOG — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.