UNGA LISHE YA WATOTO WADOGO: JINSI WAKULIMA WANAVYOWEZA KUTENGENEZA CHAKULA CHA THAMANI NA KUONGEZA KIPATO

 

Lishe bora ni msingi muhimu katika ukuaji wa mtoto, hasa katika miaka ya mwanzo ya maisha ambapo mwili na akili vinahitaji virutubisho vya kutosha kwa ajili ya ukuaji, kinga dhidi ya magonjwa na maendeleo ya ubongo.

Katika jamii nyingi za Tanzania, watoto wadogo hutumia vyakula vinavyotokana na nafaka kama mahindi, ulezi, mtama na mchele. Hata hivyo, changamoto kubwa imekuwa ni namna ya kuhakikisha vyakula hivyo vinakuwa na mchanganyiko wa virutubisho muhimu kama protini, madini, vitamini na nishati ya kutosha.

Hapa ndipo umuhimu wa unga lishe unapojitokeza. Unga lishe ni unga unaotengenezwa kwa kuchanganya aina mbalimbali za vyakula vyenye virutubisho ili kupata mlo kamili unaoweza kutumiwa kutengeneza uji wa watoto wadogo.

Kwa wakulima na wajasiriamali, utengenezaji wa unga lishe unaweza kuwa fursa kubwa ya kuongeza thamani ya mazao yao badala ya kuuza mazao ghafi pekee.

Hatua ya Kwanza: Kuchagua Malighafi Bora

Ubora wa unga lishe huanza shambani. Ili kupata bidhaa bora, ni muhimu kuchagua malighafi zilizo bora, safi na zisizo na uchafu.

Baadhi ya malighafi zinazoweza kutumika kutengeneza unga lishe ni:

1. Nafaka

Nafaka hutoa nguvu kwa mtoto kwa sababu zina wanga unaosaidia mwili kupata nishati.

Mfano wa nafaka zinazoweza kutumika:

·         Mahindi

·         Mtama

·         Ulezi

·         Mchele

·         Ngano

2. Mikunde

Mikunde huongeza protini ambayo ni muhimu kwa ukuaji wa misuli na mwili wa mtoto.

Mfano:

·         Maharage

·         Soya

·         Choroko

·         Kunde

·         Njegere

3. Mbegu zenye mafuta mazuri

Mbegu hizi husaidia kuongeza nishati na virutubisho muhimu.

Mfano:

·         Karanga

·         Ufuta

·         Mbegu za maboga

4. Vyanzo vya vitamini na madini

Unaweza kuongeza:

·         Karoti zilizokaushwa

·         Maboga yaliyokaushwa

·         Majani ya mboga yaliyokaushwa kwa usalama

 

Hatua ya Pili: Kusafisha Malighafi

Baada ya kuchagua mazao, hatua inayofuata ni usafi.

Fanya yafuatayo:

·         Ondoa mawe, mchanga na uchafu mwingine.

·         Chagua punje zilizoharibika.

·         Osha pale inapohitajika.

·         Kausha vizuri kabla ya kusaga.

Usafi ni muhimu kwa sababu unga wenye uchafu unaweza kusababisha magonjwa na kupunguza ubora wa bidhaa.

 

Hatua ya Tatu: Kuandaa Mchanganyiko wa Unga Lishe

Uwiano wa mchanganyiko unaweza kubadilika kulingana na mahitaji, lakini mfano mmoja unaweza kuwa:

·         Mahindi au mtama asilimia 60

·         Soya au maharage asilimia 20

·         Karanga au ufuta asilimia 10

·         Ulezi au mchele asilimia 10

Mchanganyiko huu husaidia kupata uwiano mzuri wa nishati, protini na madini.

Kwa biashara kubwa, ni muhimu kufanya vipimo vya kitaalamu ili kuhakikisha ubora na usalama wa chakula.

 

Hatua ya Nne: Kuunguza au Kuchoma Baadhi ya Mazao

Baadhi ya malighafi kama soya, karanga au nafaka zinaweza kuchomwa kidogo kabla ya kusaga.

Faida zake ni:

·         Kuongeza ladha nzuri.

·         Kupunguza unyevunyevu.

·         Kuongeza muda wa kuhifadhi.

·         Kupunguza baadhi ya kemikali asilia zinazoweza kuathiri mmeng'enyo.

Tahadhari: Usichome kupita kiasi kwa sababu inaweza kupunguza baadhi ya virutubisho.

 

Hatua ya Tano: Kusaga

Baada ya maandalizi, malighafi husagwa kwa mashine maalumu.

Wajasiriamali wanaweza kutumia:

·         Mashine ndogo za kusagia nafaka.

·         Mashine za vikundi vya wakulima.

·         Vinu vya kisasa vya kusaga.

Lengo ni kupata unga laini unaofaa kutengeneza uji wa mtoto.

 

Hatua ya Sita: Kuchuja Unga

Baada ya kusaga, unga unapita kwenye hatua ya kuchuja ili:

·         Kuondoa mabonge makubwa.

·         Kupata unga laini.

·         Kuboresha mwonekano wa bidhaa.

Unga unaopatikana unapaswa kuwa mkavu na usiwe na harufu ya kuharibika.

 

Hatua ya Saba: Kuongeza Virutubisho (Fortification)

Kwa baadhi ya bidhaa za kibiashara, wazalishaji huongeza virutubisho maalumu kama:

·         Madini ya chuma (Iron)

·         Zinc

·         Vitamini mbalimbali

Hatua hii hufanyika kwa kufuata viwango vinavyotakiwa na mamlaka husika.

 

Fursa ya Biashara kwa Wakulima

Utengenezaji wa unga lishe unaweza kuwa chanzo kikubwa cha mapato kwa wakulima kwa sababu unaongeza thamani ya mazao.

Badala ya mkulima kuuza:

Mahindi kilo moja → kwa bei ndogo

Anaweza kuyatumia kutengeneza bidhaa yenye thamani zaidi:

Mahindi + soya + karanga + ufungashaji mzuri → bidhaa ya unga lishe yenye soko.

Fursa hii inaweza kutumiwa na:

·         Vikundi vya wakulima.

·         Vikundi vya wanawake.

·         Vijana.

·         Wajasiriamali wa vijijini.

·         Vyama vya ushirika.

 

Changamoto Zinazoweza Kujitokeza

Pamoja na fursa hiyo, wazalishaji wanapaswa kuzingatia:

·         Ubora wa malighafi.

·         Usafi wa uzalishaji.

·         Vibali vya biashara.

·         Ufungashaji wa kitaalamu.

·         Elimu ya masoko.

Bidhaa za chakula zinazolenga watoto zinahitaji uaminifu mkubwa kutoka kwa walaji.

Kutengeneza unga lishe ya watoto wadogo ni zaidi ya kutengeneza chakula; ni fursa ya kuimarisha afya ya watoto, kuongeza thamani ya mazao ya wakulima na kujenga biashara endelevu.

Tanzania ikiwa na uzalishaji mkubwa wa nafaka, mikunde na mazao mbalimbali, wakulima wana nafasi kubwa ya kuingia katika mnyororo wa thamani wa chakula kwa kutengeneza bidhaa bora zinazokidhi mahitaji ya soko.

Kupitia ubunifu, elimu na uwekezaji mdogo, unga lishe unaweza kuwa bidhaa inayosaidia familia kupata lishe bora na pia kuwa chanzo cha ajira na kipato kwa jamii.

MKULIMA JEMBE BLOG inaendelea kutoa elimu kuhusu kilimo cha kisasa, usindikaji wa mazao, biashara ya kilimo na fursa zinazomsaidia mkulima kutoka kwenye uzalishaji kwenda kwenye uchumi wa kilimo.

Tanzania Yashika Nafasi ya Tatu Afrika kwa Ubora wa Mifumo ya Mbegu, Ikilenga Kulinda Wakulima na Kuimarisha Usalama wa Chakula

                    

Tanzania imeendelea kuimarisha hadhi yake katika sekta ya mbegu barani Afrika baada ya kushika nafasi ya tatu kati ya nchi 55 kwa ubora wa mifumo ya mbegu, huku juhudi za kudhibiti mbegu feki na zisizokidhi viwango zikiongezwa ili kulinda maslahi ya wakulima na kuhakikisha usalama wa chakula nchini.

Mafanikio hayo yanaonyesha hatua kubwa ambayo Tanzania imepiga katika kujenga mfumo imara wa uzalishaji, udhibiti na usambazaji wa mbegu bora, jambo ambalo ni msingi muhimu katika kuongeza tija ya kilimo na kuboresha maisha ya mamilioni ya wakulima nchini.

Mbegu ni sehemu muhimu ya mnyororo mzima wa uzalishaji wa kilimo, kwani ubora wa mbegu una mchango mkubwa katika kuamua kiwango cha mavuno, uwezo wa mimea kustahimili magonjwa, ubora wa mazao yanayozalishwa pamoja na faida anayopata mkulima.

Kwa muda mrefu, wakulima wamekuwa wakikabiliwa na changamoto ya upatikanaji wa mbegu zisizo na ubora, hali ambayo imekuwa ikisababisha hasara kubwa mashambani kutokana na kushindwa kuota, kutoa mavuno kidogo au kuzalisha mazao yasiyokuwa na ubora unaohitajika sokoni.

Kutokana na changamoto hiyo, Serikali kupitia taasisi zinazohusika na usimamizi wa mbegu imeendelea kuimarisha mifumo ya udhibiti ili kuhakikisha wakulima wanapata mbegu salama, bora na zenye tija.

                       

Tanzania yaongoza kwa kuimarisha mifumo ya udhibiti wa mbegu

Mkurugenzi Mkuu wa Taasisi ya Kudhibiti Ubora wa Mbegu Tanzania (TOSCI), Nyasebwa Chimangu, amesema hatua mbalimbali zilizochukuliwa katika usimamizi wa ubora wa mbegu zimeifanya Tanzania kuendelea kuwa mfano katika bara la Afrika.

Kwa mujibu wa Chimangu, mafanikio hayo yametokana na kuimarishwa kwa ukaguzi wa mara kwa mara katika maduka ya mbegu, maghala ya kuhifadhi pamoja na viwanda vya kuchakata mbegu.

Amesema ukaguzi huo umefanyika kwa kushirikiana na Ofisi za Wakuu wa Mikoa, Wakuu wa Wilaya pamoja na vyombo vya ulinzi na usalama ili kuhakikisha sheria na taratibu za mbegu zinafuatwa.

Hatua hiyo imekuwa muhimu katika kudhibiti wafanyabiashara wanaojaribu kuuza mbegu zisizo na ubora ambazo zinaweza kuwaathiri wakulima na kuhatarisha uzalishaji wa chakula nchini.

Katika mwaka wa fedha 2025/2026, jumla ya watu na taasisi 22 zilizobainika kukiuka Sheria ya Mbegu zilichukuliwa hatua za kisheria.

Hatua hizo zilijumuisha kufikishwa mahakamani, kutozwa faini pamoja na kuwalipa fidia wakulima waliopata hasara kutokana na matumizi ya mbegu zisizokidhi viwango.

Tanzania yapata alama 7.25 kati ya 10 katika tathmini ya kimataifa

Akizungumzia mafanikio hayo, Chimangu amesema Tanzania imepata alama 7.25 kati ya 10 katika tathmini ya The African Seed Access Index (TASAI) ya mwaka 2023 na kushika nafasi ya tatu barani Afrika.

Amesema Tanzania ilifuatiwa nyuma ya Afrika Kusini iliyopata alama 8.62 na Zambia yenye alama 7.89.

Nafasi hiyo inaonyesha kuwa Tanzania imeendelea kujenga mazingira bora katika sekta ya mbegu kupitia sera, sheria, usajili wa aina mpya za mbegu na mifumo ya biashara ya mbegu.

Kwa mujibu wa Chimangu, mafanikio hayo yamechangiwa na kuimarika kwa sheria na sera za mbegu, ubora wa vifungashio vya mbegu, mfumo wa usajili wa aina mpya za mbegu pamoja na maendeleo ya mifumo ya mbegu inayosimamiwa na wakulima wenyewe.

Pia, ukuaji wa biashara ya mbegu ndani na nje ya Tanzania umechangia kuongeza ushindani na kuwafanya wazalishaji wa mbegu kuwekeza zaidi katika ubora na teknolojia mpya.

Ithibati ya kimataifa ya maabara za mbegu kuongeza uaminif

Mbali na mafanikio katika mifumo ya kitaifa ya mbegu, Tanzania imeendelea kudumisha ithibati ya kimataifa ya International Seed Testing Association (ISTA).

Hatua hiyo imeifanya Tanzania kuwa miongoni mwa nchi 14 za Afrika na 80 duniani zenye maabara zilizoidhinishwa kufanya upimaji wa ubora wa mbegu kwa viwango vya kimataifa.

Ithibati hiyo ni muhimu kwa sababu inahakikisha mbegu zinazozalishwa na kusafirishwa kutoka Tanzania zinakidhi viwango vinavyotambulika katika masoko ya kimataifa.

Chimangu amesema ithibati hiyo imeipa TOSCI uwezo wa kutoa vyeti vya ISTA Orange International Certificate (OIC) kwa mbegu zinazouzwa katika masoko ya nje.

Vyeti hivyo vinaongeza imani kwa wanunuzi wa kimataifa na kufungua milango kwa kampuni za mbegu kuwekeza zaidi nchini Tanzania.

Ukuaji wa kampuni za mbegu nchini

Kutokana na kuimarika kwa mazingira ya biashara ya mbegu, Tanzania imeendelea kuvutia kampuni mbalimbali za ndani na nje ya nchi zinazojihusisha na uzalishaji na usambazaji wa mbegu.

Kwa sasa, kampuni za kimataifa za uzalishaji na biashara ya mbegu nchini zimefikia takribani 29.

Ukuaji huo unaonyesha kuwa sekta ya mbegu imekuwa eneo lenye fursa kubwa za uwekezaji, ajira na kuongeza upatikanaji wa mbegu bora kwa wakulima.

Kadri idadi ya wazalishaji inavyoongezeka, ushindani nao unakuwa mkubwa, jambo linaloweza kusaidia kupunguza gharama na kuongeza chaguo kwa wakulima.

Tanzania kufungua masoko mapya kupitia OECD Seed Schemes

Aidha, Tanzania inaendelea kuwa mwanachama wa Skimu za Mbegu za Shirika la Ushirikiano wa Kiuchumi na Maendeleo (OECD), ikiwa miongoni mwa nchi 10 pekee za Afrika zinazoshiriki katika mfumo huo wa kimataifa.

Uanachama huo unaipa Tanzania nafasi ya kushiriki katika mifumo ya kimataifa ya biashara ya mbegu na kuongeza ushindani wa mbegu zinazozalishwa nchini.

Kupitia mfumo huo, wazalishaji wa mbegu nchini wanaweza kupata fursa zaidi za kufikia masoko ya kimataifa kwa kuwa bidhaa zao zinatambulika katika viwango vinavyokubalika duniani.

Biashara ya mbegu za Tanzania yazidi kuku

Katika mwaka wa fedha 2025/2026 pekee, TOSCI ilitoa vibali 392 vya kusafirisha nje ya nchi tani 993.21 za mbegu.

Katika kiasi hicho, tani 722.20 zilikuwa mbegu za mikunde, tani 204.07 za nafaka, tani 55.44 za mazao ya bustani na tani 11.50 za mazao ya mafuta.

Takwimu hizo zinaonyesha kuwa Tanzania imeanza kutumia fursa ya biashara ya mbegu katika masoko ya kikanda na kimataifa.

Mbegu za mikunde zimeendelea kuwa miongoni mwa bidhaa zinazohitajika kutokana na umuhimu wake katika lishe, biashara na kuongeza rutuba ya udongo.

Umuhimu wa mbegu bora kwa mkulima wa Tanzania

Kwa mkulima wa kawaida, mafanikio haya yana maana kubwa kwa sababu upatikanaji wa mbegu bora unaweza kubadilisha kabisa matokeo ya uzalishaji.

Mkulima anayetumia mbegu bora ana nafasi kubwa ya kupata mavuno mengi, kupunguza gharama za uzalishaji na kupata bidhaa yenye ubora unaokubalika sokoni.

Hata hivyo, elimu kwa wakulima bado ni muhimu ili kuhakikisha wanachagua mbegu sahihi kulingana na eneo lao, aina ya udongo, hali ya hewa na mahitaji ya soko.

Wakulima wanapaswa pia kuwa makini kununua mbegu kutoka kwa wauzaji wanaotambulika na kuhakikisha vifungashio vina taarifa muhimu kama jina la mbegu, tarehe ya uzalishaji na alama za uthibitisho wa ubora.

Tanzania kuelekea kuwa kitovu cha mbegu Afrika

Kwa ujumla, hatua zinazochukuliwa katika sekta ya mbegu zinaendelea kuiweka Tanzania katika nafasi nzuri ya kuwa kitovu cha uzalishaji na usambazaji wa mbegu bora barani Afrika.

Kuimarika kwa mifumo ya udhibiti, uwepo wa maabara zenye viwango vya kimataifa, ukuaji wa kampuni za mbegu na upanuzi wa masoko ya nje ni ishara kuwa sekta hii ina nafasi kubwa ya kuchangia maendeleo ya kilimo nchini.

Kwa wakulima, mbegu bora siyo tu pembejeo ya kawaida bali ni msingi wa mafanikio ya shamba, ongezeko la kipato na mchango mkubwa katika kuhakikisha Tanzania inaendelea kuwa na usalama wa chakula.

MKULIMA JEMBE BLOG inaendelea kutoa elimu kuhusu teknolojia za kilimo, mbegu bora, masoko na fursa mbalimbali zinazoweza kumsaidia mkulima wa Tanzania kuongeza tija na kujenga kilimo chenye faida.

Benki ya Azania Yatoa Suluhisho la Kifedha kwa Wakulima na Wafanyabiashara Kuongeza Uzalishaji na Masoko

Katika dunia ya sasa ambapo kilimo kinaelekea kuwa sekta ya biashara yenye ushindani mkubwa, upatikanaji wa huduma sahihi za kifedha umekuwa nguzo muhimu katika kuwasaidia wakulima, wafanyabiashara wa mazao na wazalishaji kuongeza tija, kuhifadhi mazao na kufikia masoko yenye thamani zaidi.

Hilo limeendelea kuonekana katika maonesho ya kilimo ya Nanenane, ambapo taasisi mbalimbali za kifedha zimeendelea kutoa elimu kwa wananchi kuhusu namna wanavyoweza kutumia huduma za benki kukuza shughuli zao za uzalishaji na biashara.

Miongoni mwa taasisi hizo ni Benki ya Azania, ambayo imewahimiza wakulima, wafanyabiashara wa mazao na wauzaji wa bidhaa nje ya nchi kutumia huduma mbalimbali za kifedha zinazotolewa na benki hiyo ili kuongeza uzalishaji na kupanua fursa za biashara.

Benki hiyo imeeleza kuwa imeandaa huduma zinazolenga kuwasaidia wafanyabiashara kufanya miamala ya ndani na kimataifa kwa usalama, huku ikitoa suluhisho la kifedha kwa wale wanaojihusisha na biashara ya mazao ya kilimo.

Mikopo kwa wafanyabiashara wa mazao kusaidia wakulima

Akizungumza baada ya kutembelewa na Mkuu wa Wilaya ya Hai katika banda la Benki ya Azania wakati wa maonesho ya Nanenane, Meneja wa Tawi la Benki ya Azania, Ambokile Tuntufye, amesema benki hiyo inatoa mikopo yenye masharti rafiki kwa wafanyabiashara wa mazao.

Amesema mikopo hiyo inalenga kuwawezesha wafanyabiashara kununua mazao kutoka kwa wakulima wakati wa mavuno, kuyahifadhi na kuyauza wakati ambapo bei zinakuwa nzuri zaidi sokoni.

Kwa mujibu wa Tuntufye, utaratibu huo unasaidia kutatua changamoto kubwa inayowakabili wakulima wengi ambao mara nyingi hulazimika kuuza mazao yao haraka baada ya kuvuna kutokana na kukosa uwezo wa kifedha wa kuhifadhi au kusubiri bei nzuri.

“Tunataka kuwa sehemu ya suluhisho katika mnyororo wa thamani wa kilimo kwa kuhakikisha wafanyabiashara wanapata mitaji ya kununua mazao na wakulima nao wanapata soko la uhakika,” alisema.

Huduma za kifedha kwa makundi mbalimbali ya wananchi

Mbali na mikopo ya biashara ya mazao, Benki ya Azania imeeleza kuwa ina huduma zinazolenga makundi mbalimbali ya wananchi kuanzia watoto, wanafunzi hadi wafanyabiashara wakubwa.

Tuntufye amesema benki hiyo ina akaunti na bidhaa mbalimbali za kifedha zinazowezesha wananchi kuanza kujenga utamaduni wa kuweka akiba na kutumia huduma rasmi za kifedha tangu umri mdogo.

Amesema kuwa kuwafikia wananchi katika makundi yote ni sehemu ya mkakati wa benki hiyo kuhakikisha huduma za kifedha zinakuwa jumuishi na kusaidia maendeleo ya kiuchumi.

Nanenane kuwa jukwaa la elimu ya fedha kwa wakulima

Akizungumzia ushiriki wa Benki ya Azania katika maonesho ya Nanenane, Tuntufye amesema mwaka huu wameona ongezeko kubwa la wananchi wanaotembelea banda lao kupata elimu kuhusu huduma za kifedha.

Amesema maonesho hayo yamekuwa fursa muhimu ya kukutana moja kwa moja na wakulima, wafugaji, wafanyabiashara na wajasiriamali ambao wanahitaji uelewa kuhusu namna ya kutumia fedha kukuza shughuli zao.

Kwa muda mrefu, changamoto ya elimu ya fedha imekuwa moja ya vikwazo vinavyowafanya baadhi ya wakulima kushindwa kutumia kikamilifu fursa zinazopatikana kupitia taasisi za fedha.

Baadhi ya wakulima wamekuwa wakikosa taarifa kuhusu namna ya kuomba mikopo, namna ya kuandaa mipango ya biashara na umuhimu wa kutenganisha fedha za biashara na matumizi binafsi.

Mkuu wa Wilaya ya Hai aipongeza Azania Bank

Kwa upande wake, Mkuu wa Wilaya ya Hai, Hassan Bomboko, ameipongeza Benki ya Azania kwa kuendelea kutoa huduma zinazolenga kuwasaidia wananchi, hususan wakulima, wafugaji na wafanyabiashara.

Bomboko amesema huduma hizo zinaonyesha umuhimu wa ushirikiano kati ya sekta ya fedha na sekta ya kilimo katika kujenga uchumi unaowanufaisha wananchi wengi.

Amesema baada ya kutembelea banda hilo amepata elimu kuhusu huduma mbalimbali zinazoweza kuwasaidia wananchi kuongeza uzalishaji na kuboresha biashara zao.

Kwa mujibu wa Bomboko, sekta ya kilimo haiwezi kukua kwa kiwango kinachotarajiwa bila kuwepo kwa mifumo imara ya kifedha itakayowawezesha wakulima kupata mitaji, teknolojia na masoko.

Wito wa kupanua huduma za kifedha vijijini

Mkuu huyo wa Wilaya ameielekeza Benki ya Azania kuendelea kupanua wigo wa huduma zake ili kuwafikia wananchi wengi zaidi, hasa katika Kanda ya Kaskazini na Mkoa wa Kilimanjaro ambako kuna shughuli nyingi za kilimo, ufugaji na biashara.

Amesema maeneo hayo yana wakulima wengi wanaozalisha mazao mbalimbali ambao wanahitaji huduma za kifedha ili kuongeza uzalishaji na kuingia katika masoko yenye ushindani.

Aidha, Bomboko amesema akiwa mkulima pia amepata maarifa mapya kupitia maelezo aliyoyapata katika banda hilo na ameahidi kuwa mmoja wa wahamasishaji wa matumizi ya huduma rasmi za kifedha.

Umuhimu wa benki katika mapinduzi ya kilimo

Kwa mtazamo mpana, ushiriki wa taasisi za fedha katika sekta ya kilimo una umuhimu mkubwa katika kuibadilisha sekta hiyo kutoka kuwa shughuli ya kujikimu na kuwa biashara yenye faida.

Wakulima wanapopata mikopo nafuu, huduma za malipo salama, elimu ya fedha na ushauri wa kibiashara, wana nafasi kubwa ya kuongeza uzalishaji, kuongeza kipato na kuboresha maisha yao.

Aidha, wafanyabiashara wa mazao wanapopata mitaji wanaweza kusaidia kupunguza upotevu wa mazao baada ya mavuno kwa kuwa na uwezo wa kununua, kuhifadhi na kusafirisha mazao kwenda kwenye masoko mbalimbali.

Kwa hiyo, ushirikiano kati ya wakulima, wafanyabiashara, serikali na taasisi za kifedha ni muhimu katika kujenga mnyororo imara wa thamani wa kilimo nchini.

MKULIMA JEMBE BLOG inaendelea kutoa elimu kwa wakulima kuhusu fursa mbalimbali zinazoweza kuwasaidia kuongeza uzalishaji, kupata masoko na kuboresha maisha kupitia kilimo chenye tija na biashara endelevu.

KAMPUNI YA ZAWADI AGROVETY YAWATAKA VIJANA KUCHANGAMKIA KILIMO CHA MBOGAMBOGA KWA AJIRA NA BIASHARA

Na Mkulima Jembe Blog

Kilimo cha mbogamboga kimeelezwa kuwa moja ya sekta zenye uwezo mkubwa wa kuwaondoa vijana kwenye ukosefu wa ajira na kuwawezesha kujenga maisha bora kupitia uzalishaji wenye tija, matumizi ya mbegu bora na uendeshaji wa kilimo kama biashara.

Katika kipindi ambacho ajira rasmi zinaendelea kuwa changamoto kwa vijana wengi, wataalamu na wadau wa kilimo wanaendelea kusisitiza umuhimu wa vijana kuangalia kilimo kama shughuli ya kiuchumi yenye uwezo wa kuzalisha kipato, ajira na fursa nyingine katika mnyororo wa thamani.

Kilimo cha mbogamboga ni miongoni mwa maeneo ambayo yanaweza kutoa fursa hiyo kwa sababu baadhi ya mazao yake yana mzunguko mfupi wa uzalishaji na yanaweza kuuzwa kwa vipindi tofauti kulingana na mahitaji ya soko.

Akizungumza katika Maonesho ya Nanenane yanayoendelea katika Viwanja vya Njiro mkoani Arusha, Mwakilishi wa kampuni ya Zawadi Agrovety, Hawa Abdallah, amesema kampuni hiyo inaendelea kutoa elimu kwa wakulima na vijana kuhusu matumizi ya mbegu bora zilizothibitishwa na Taasisi ya Udhibiti na Uthibitishaji wa Mbegu Tanzania (TOSCI) ili kuongeza mavuno na ubora wa mazao.

Kwa mujibu wa Hawa, matumizi ya mbegu bora ni miongoni mwa hatua muhimu zinazoweza kumsaidia mkulima kuongeza tija katika eneo dogo la uzalishaji na kupata mazao yenye ubora unaokubalika katika masoko.

MBOGAMBOGA NA AJIRA KWA VIJANA

Changamoto ya ajira kwa vijana ni suala linalohitaji majibu kutoka katika sekta mbalimbali za uchumi, na kilimo ni miongoni mwa sekta zinazoweza kutoa nafasi kubwa ya kujiajiri.

Hii ni kwa sababu kilimo hakihitaji kila kijana kusubiri kuajiriwa na taasisi au kampuni.

Badala yake, kijana anaweza kuanzisha uzalishaji wake mwenyewe, kuuza mazao na baadaye kupanua biashara kwa kuajiri vijana wengine.

Kwa mtazamo huo, shamba la mbogamboga linaweza kuwa zaidi ya eneo la kulima chakula.

Linaweza kuwa biashara, chanzo cha ajira na msingi wa kujenga mtaji wa shughuli nyingine za kiuchumi.

Hawa amesema:

“Napenda kuwaasa vijana nchini kubadili mtazamo kuhusu kilimo na kukiona kama biashara yenye faida badala ya kusubiri ajira rasmi, kwani uzalishaji wa mbogamboga unaweza kuwa chanzo cha kujitegemea na kuboresha ustawi wa familia.”

Ujumbe huo unaweka wazi umuhimu wa kubadili mtazamo kuhusu kilimo.

Kilimo cha kisasa hakiwezi kuendelea kutazamwa kama shughuli inayofanywa kwa ajili ya kujikimu pekee. Kinapaswa kuangaliwa kama biashara inayohitaji mipango, mtaji, teknolojia, taarifa za soko, ubora na usimamizi wa fedha.

ZAWADI AGROVETY YASAMBAZA MBEGU ZA MBOGAMBOGA

Hawa amesema Zawadi Agrovety inasambaza mbegu za aina mbalimbali za mbogamboga, ikiwemo mchicha, mnavu, lettuce, Chinese cabbage, tikiti maji na matango, ambazo zimeonyesha matokeo mazuri kwa wakulima wanaozitumia katika maeneo mbalimbali nchini.

Upatikanaji wa aina mbalimbali za mbegu unampa mkulima nafasi ya kuchagua zao kulingana na mazingira yake, mahitaji ya soko na uwezo wake wa uzalishaji.

Hata hivyo, mkulima hapaswi kuchagua mbegu kwa kuangalia jina la zao pekee.

Anapaswa pia kujiuliza maswali muhimu kama vile:

·         Je, mbegu hii inafaa kwa mazingira ya eneo langu?

·         Je, ina sifa gani za uzalishaji?

·         Inahitaji muda gani kufikia mavuno?

·         Soko la zao hilo liko wapi?

·         Wateja wanahitaji ubora gani?

·         Gharama za uzalishaji ni kiasi gani?

·         Na ninawezaje kupata faida baada ya kutoa gharama zote?

Maswali haya yanaweza kumsaidia mkulima kuondoka katika mfumo wa kulima kwa mazoea na kuingia katika mfumo wa kulima kwa mpango wa biashara.

MBEGU BORA NI MSINGI WA UZALISHAJI

Mwakilishi huyo amesisitiza matumizi ya mbegu bora zilizothibitishwa na TOSCI.

Hili ni jambo muhimu kwa mkulima kwa sababu mbegu ni moja ya nguzo za msingi za uzalishaji wa mazao.

Mkulima anaweza kuwa na shamba lenye udongo mzuri, maji ya kutosha na kutumia nguvu nyingi katika kilimo, lakini uchaguzi usio sahihi wa mbegu unaweza kuathiri matokeo ya uzalishaji.

Mbegu bora, kwa upande mwingine, inaweza kuwa sehemu ya mkakati wa kuongeza uwezekano wa kupata mazao yenye ubora na tija inayotarajiwa pale inapounganishwa na kanuni nyingine sahihi za kilimo.

Lakini ni muhimu pia kuelewa kwamba mbegu bora peke yake haitoshi.

Mkulima anahitaji kuunganisha mbegu bora na maandalizi mazuri ya shamba, lishe sahihi ya mimea, umwagiliaji unaofaa, udhibiti wa magonjwa na wadudu, palizi, uvunaji sahihi na utunzaji baada ya mavuno.

Hapo ndipo tija inaweza kuongezeka kwa kiwango kikubwa.

KILIMO CHA MBOGAMBOGA HAKIHITAJI ENEO KUBWA KUANZA

Hawa amesema kilimo cha mbogamboga hakihitaji mtaji mkubwa kuanza, lakini kinaweza kumwezesha mkulima kupata kipato cha kila siku kupitia mauzo ya mazao kwa wateja wa majumbani, masokoni, migahawani na sehemu nyingine za biashara.

Kauli hii ina umuhimu mkubwa kwa vijana ambao wanaweza kuwa na hofu kwamba hawawezi kuingia katika kilimo kwa sababu hawana mashamba makubwa.

Kwa baadhi ya mbogamboga, uzalishaji unaweza kuanza katika eneo dogo na kupanuliwa hatua kwa hatua kadiri mkulima anavyopata uzoefu, soko na mtaji.

Hii inamaanisha kuwa kijana mwenye eneo dogo anaweza kuanza kwa kiwango anachoweza kukimudu badala ya kusubiri mpaka awe na shamba kubwa.

Muhimu ni kuanza kwa mpango.

KIPATO CHA MARA KWA MARA

Moja ya faida zinazoweza kuifanya sekta ya mbogamboga kuvutia ni mzunguko wa baadhi ya mazao yake kuwa mfupi ukilinganisha na mazao ya muda mrefu.

Hii inaweza kumpa mkulima nafasi ya kupanga uzalishaji kwa awamu na kuvuna kwa vipindi tofauti.

Kwa mfano, badala ya kupanda eneo lote kwa wakati mmoja, mkulima anaweza kupanga uzalishaji kwa awamu kulingana na mahitaji ya soko, upatikanaji wa maji na uwezo wa kuhudumia shamba.

Kwa kufanya hivyo, anaweza kuwa na mazao yanayofikia hatua tofauti za uzalishaji badala ya kuvuna kila kitu kwa wakati mmoja.

Hii ni muhimu katika biashara kwa sababu uzalishaji unapaswa kuendana na soko.

SOKO NI MUHIMU KULIKO KULIMA PEKE YAKE

Changamoto mojawapo ambayo wakulima wengi hukutana nayo ni kuzalisha bila kuwa na mpango wa soko.

Mkulima anaweza kuzalisha kwa wingi, lakini kama hana wateja wa uhakika, anaweza kulazimika kuuza kwa bei ya chini au kupata hasara kutokana na bidhaa kuharibika.

Mbogamboga nyingi ni bidhaa zinazoharibika kwa haraka.

Kwa hiyo, mkulima anayefanya kilimo hiki kwa biashara anapaswa kufikiria soko kabla ya kuanza uzalishaji.

Wateja wanaweza kuwa:

familia, wafanyabiashara wa masoko, migahawa, hoteli, shule, taasisi, wauzaji wa jumla, maduka na wasindikaji, kulingana na aina ya zao na mazingira ya eneo.

Hivyo, kijana anayepanga kuingia katika kilimo cha mbogamboga anapaswa kuanza kwa kufanya uchunguzi mdogo wa soko.

Azungumze na wauzaji.

Aulize bei.

Ajue aina zinazohitajika zaidi.

Ajue kiasi kinachohitajika.

Ajue siku ambazo mahitaji huwa makubwa.

Na muhimu zaidi, ajue gharama ya kufikisha bidhaa kwa mnunuzi.

KILIMO CHA MBOGAMBOGA NI BIASHARA

Mkulima wa kisasa anapaswa kujua tofauti kati ya kulima na kuendesha biashara ya kilimo.

Kulima ni kuzalisha.

Lakini biashara ya kilimo inahusisha kuzalisha kwa kuzingatia gharama, soko, ubora, bei na faida.

Kijana anapoingia katika kilimo cha mbogamboga anapaswa kuwa na daftari la kumbukumbu.

Aandike kiasi cha fedha alichotumia kununua mbegu.

Aandike gharama za maandalizi ya shamba.

Aandike gharama za maji, usafiri, vibarua na pembejeo nyingine.

Baada ya kuvuna, aandike kiasi alichouza na fedha alizopata.

Hii itamsaidia kujua kama anapata faida au hasara.

Bila kumbukumbu, mkulima anaweza kuona fedha zinaingia lakini asijue kama biashara yake inakua.

FURSA KWA VIJANA KUANZA KWA ENEO DOGO

Aidha, Hawa ametoa wito kwa vijana kuchangamkia fursa hiyo ya kilimo cha mbogamboga kwani hakina gharama na kwamba unaweza kulima sehemu ndogo na ukapata matokeo makubwa sana na hata wakati mwingine kuweza kuajiri vijana wengine.

Ujumbe huu unaonyesha kwamba vijana hawapaswi kusubiri mazingira makamilifu ili kuanza.

Kijana anaweza kuanza na eneo dogo alilonalo, akajifunza, akapata soko na kuongeza uzalishaji hatua kwa hatua.

Lakini “kuanza kidogo” hakumaanishi kulima bila mpango.

Kinyume chake, kuanza kwa eneo dogo kunaweza kuwa njia ya kufanya majaribio, kujifunza soko, kuelewa gharama na kupima uwezo wa uzalishaji kabla ya kupanua mradi.

KILIMO CHA MBOGAMBOGA NA AJIRA NYINGINE

Faida nyingine ya kilimo cha mbogamboga ni uwezo wake wa kuanzisha shughuli nyingine katika mnyororo wa thamani.

Kadiri uzalishaji unavyoongezeka, kuna mahitaji ya watu wanaohusika katika:

·         uzalishaji wa mbegu na miche;

·         maandalizi ya mashamba;

·         umwagiliaji;

·         huduma za pembejeo;

·         usafirishaji;

·         ukusanyaji;

·         ufungashaji;

·         uuzaji;

·         uhifadhi;

·         usindikaji;

·         uuzaji wa jumla na rejareja.

Kwa hiyo, kijana mmoja anapoanzisha shamba la mbogamboga na kupanua uzalishaji, anaweza kuunda fursa ambazo zinawanufaisha vijana wengine.

Hii ndiyo sababu kilimo kinaweza kuwa sehemu ya suluhisho la changamoto ya ajira.

UMUHIMU WA ELIMU KWA MKULIMA

Hawa amesema kupitia Maonesho hayo, kampuni hiyo imeendelea kuwafikia wakulima kwa kuwapatia elimu, ushauri wa kitaalamu na mbegu bora, hatua inayolenga kuongeza tija katika kilimo na kuchochea maendeleo ya sekta ya kilimo nchini.

Elimu hii ni muhimu kwa sababu changamoto nyingi katika kilimo haziwezi kutatuliwa kwa kuongeza pembejeo pekee.

Mkulima anahitaji kujua kwa nini anafanya jambo fulani, anafanya lini, anafanya kwa kiwango gani na matokeo anayotarajia ni yapi.

Kwa mfano, matumizi ya maji yanahitaji mpango.

Umwagiliaji kupita kiasi unaweza kuwa na madhara kama vile kuongeza gharama na kuathiri afya ya mimea, wakati maji machache yanaweza kupunguza ukuaji na mavuno.

Vilevile, matumizi ya pembejeo yanahitaji kuzingatia ushauri wa kitaalamu badala ya kutumia bidhaa kwa mazoea.

TEKNOLOJIA INAWEZA KUBADILI KILIMO CHA MBOGAMBOGA

Kilimo cha mbogamboga kinaweza kunufaika sana na teknolojia.

Teknolojia za umwagiliaji zinaweza kusaidia kutumia maji kwa ufanisi.

Mifumo ya taarifa inaweza kumsaidia mkulima kupata taarifa za bei na masoko.

Simu inaweza kutumika kuwasiliana na wanunuzi.

Mitandao ya kijamii inaweza kutumika kutangaza bidhaa.

Teknolojia za kuhifadhi na kufungasha zinaweza kusaidia kupunguza upotevu baada ya mavuno.

Hivyo, kijana mwenye ujuzi wa teknolojia anaweza kutumia maarifa yake kuunganisha kilimo na biashara ya kisasa.

KUONGEZA THAMANI NI FURSA NYINGINE

Mkulima hapaswi kuishia kuuza mazao akiwa shambani.

Kadiri uwezo unavyoongezeka, kuna fursa za kuongeza thamani kwa kupanga vizuri usafi, upangaji wa bidhaa kwa madaraja, ufungashaji na usindikaji pale inapowezekana.

Kwa mfano, bidhaa zinazofikia viwango vya soko fulani zinaweza kutenganishwa na zile zinazohitaji kuelekezwa katika matumizi mengine.

Hii inaweza kusaidia kupunguza upotevu na kuongeza thamani ya sehemu ya mavuno ambayo isingeweza kupata soko la bei nzuri ikiwa ingeuzwa kwa njia moja pekee.

CHANGAMOTO AMBAZO KIJANA ANAPASWA KUZITAMBUA

Pamoja na fursa zilizopo, kijana anayeingia katika kilimo cha mbogamboga anapaswa kutambua kwamba biashara hii ina changamoto.

Miongoni mwa changamoto hizo ni mabadiliko ya hali ya hewa, magonjwa na wadudu, gharama za pembejeo, upatikanaji wa maji, mabadiliko ya bei na upotevu baada ya mavuno.

Kwa hiyo, mafanikio hayapaswi kutegemea bahati.

Yanahitaji mpango wa uzalishaji, usimamizi wa hatari na ufuatiliaji wa soko.

Mkulima anapaswa pia kujifunza kuzalisha kwa viwango vinavyokubalika na walaji na wanunuzi.

NANENANE NI JUKWAA LA KUJIFUNZA NA KUUNGANISHA FURSA

Ushiriki wa Zawadi Agrovety katika Maonesho ya Nanenane unaonyesha umuhimu wa maonesho hayo katika kuwaunganisha wakulima na wadau wa sekta ya kilimo.

Kwa mkulima, Nanenane si sehemu ya kwenda kuangalia bidhaa pekee.

Ni fursa ya kupata elimu, kuuliza maswali, kujifunza teknolojia mpya, kujua mbegu zinazopatikana na kutafuta masoko.

Vijana wanaotembelea maonesho wanapaswa kutumia nafasi hiyo kujenga mahusiano na kampuni, wataalamu na wakulima wengine.

Wanaweza pia kujifunza kuhusu biashara ambazo zinaweza kuanzishwa bila kuhitaji mtaji mkubwa mwanzoni.

KILIMO CHA MBOGAMBOGA KINAWEZA KUANZA KIDOGO NA KUKUA

Moja ya ujumbe muhimu kutoka kwa Hawa ni kwamba kijana anaweza kulima sehemu ndogo na kupata matokeo makubwa sana na hata wakati mwingine kuweza kuajiri vijana wengine.

Hii inapaswa kuwa sehemu ya mjadala mpana kuhusu ajira nchini.

Badala ya kila kijana kutafuta mwajiri, baadhi yao wanaweza kuwa waajiri kupitia kilimo.

Kijana mmoja anaweza kuanza na shamba dogo.

Akapata faida.

Akaongeza eneo.

Akanunua vifaa vya umwagiliaji.

Akaongeza uzalishaji.

Akaanza kusambaza kwa migahawa.

Akaajiri vijana wa kusaidia shambani.

Baadaye akaingia katika ufungashaji na usafirishaji.

Hapo ndipo kilimo kidogo kinapoweza kubadilika na kuwa biashara kubwa.

HITIMISHO: VIJANA WASUBIRI AJIRA AU WAJENGE AJIRA KUPITIA KILIMO?

Ujumbe uliotolewa na Zawadi Agrovety kupitia Hawa Abdallah katika Maonesho ya Nanenane mkoani Arusha unaibua mjadala muhimu kuhusu nafasi ya kilimo cha mbogamboga katika kutatua changamoto ya ajira kwa vijana na kuongeza kipato cha kaya.

Kilimo cha mbogamboga kinaweza kuwa fursa yenye thamani kubwa kwa vijana kutokana na uwezo wa kuanza kwa kiwango kidogo, kutumia mbegu bora, kuzalisha kwa awamu na kuuza katika masoko mbalimbali.

Hata hivyo, mafanikio yake yanahitaji zaidi ya kupanda mbegu na kusubiri mavuno.

Yanahitaji elimu, mbegu bora, maji, usimamizi mzuri wa shamba, taarifa za soko, kumbukumbu za kifedha, teknolojia, ubora wa mazao na nidhamu ya biashara.

Kwa hiyo, kijana anayetaka kuingia katika kilimo cha mbogamboga hapaswi kujiuliza tu:

“Nitalima nini?”

Anapaswa pia kujiuliza:

“Nitalima kwa ajili ya nani, nitauza wapi, nitauza lini, gharama zangu zitakuwa kiasi gani na nitapata faida kiasi gani?”

Hapo ndipo kilimo kinapogeuka kuwa biashara.

Na kama vijana wengi wataweza kutumia maeneo madogo waliyonayo, kuwekeza katika elimu na teknolojia, kutumia mbegu bora na kuzalisha kwa kuzingatia mahitaji ya soko, kilimo cha mbogamboga kinaweza kuwa zaidi ya chanzo cha chakula.

Kinaweza kuwa chanzo cha ajira, kipato, biashara, usalama wa chakula na maendeleo ya familia na Taifa kwa ujumla.

Kwa maana hiyo, ujumbe wa Zawadi Agrovety kwa vijana ni muhimu: kilimo hakipaswi kuwa chaguo la mwisho baada ya kukosa ajira; kinaweza kuwa chaguo la kwanza la kujenga ajira na biashara ikiwa kitaendeshwa kwa maarifa na mtazamo wa kibiashara.

MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

 

PARACHICHI HASS: AVOAFRICA YAWASHAURI WAKULIMA WA MAENEO YA BARIDI KUONGEZA UZALISHAJI, SOKO LA NJE LINAENDELEA KUKUA

ARUSHA: Kampuni ya ununuzi wa zao la parachichi aina ya Hass na Fuerte, AVOAfrica, imewataka wakulima katika maeneo yenye hali ya hewa ya baridi kuongeza uzalishaji wa parachichi aina ya Hass, maarufu kwa baadhi ya wakulima kama Upele, ikieleza kuwa zao hilo linaendelea kuwa na mahitaji makubwa katika masoko ya kimataifa na kutoa fursa ya kuongeza kipato kwa wakulima.

Wito huo umetolewa wakati Tanzania ikiendelea kuona ongezeko la uzalishaji wa mazao ya bustani, huku parachichi likiwa miongoni mwa mazao yenye uwezo mkubwa wa kuunganisha mkulima wa Tanzania na masoko ya ndani na nje ya nchi.

Kwa mujibu wa kampuni hiyo, wakulima wanaoishi katika maeneo yenye mazingira yanayofaa kwa uzalishaji wa parachichi wanapaswa kutumia fursa hiyo kwa kuongeza uzalishaji wa Hass, hasa kwa kuzingatia ubora wa zao, mahitaji ya wanunuzi na taratibu zinazohitajika ili kufikia masoko ya kimataifa.

MAHITAJI YA PARACHICHI HASS YAONGEZEKA KIMATAIF

Aidha, imeelezwa kuwa zao hilo la parachichi linaendelea kupata mahitaji makubwa katika masoko ya kimataifa na kuwapa wakulima fursa ya kuongeza kipato.

Hayo yamesemwa na Afisa Mazingira wa AVOAfrica, Getruda Salingo, wakati akizungumza na waandishi wa habari kwenye Maonesho ya Nanenane yanayoendelea katika Viwanja vya Themi, Njiro mkoani Arusha.

Getruda amesema AVOAfrica imeshiriki maonesho hayo kwa lengo la kuwafikia wakulima, kutoa elimu kuhusu kilimo cha parachichi aina ya Hass na kuwahakikishia soko la uhakika kwa mazao yao.

Ujumbe huo ni muhimu kwa wakulima kwa sababu moja ya changamoto kubwa katika kilimo cha mazao ya biashara ni suala la soko.

Mkulima anaweza kutumia muda, nguvu na fedha kuanzisha shamba, kununua pembejeo, kulima, kupalilia, kupogoa na kuhudumia miti yake kwa miaka kadhaa kabla ya kuanza kupata mavuno.

Iwapo anapofikia hatua ya kuvuna anakosa soko, gharama zote hizo zinaweza kumweka katika mazingira magumu ya kiuchumi.

Ndiyo maana kuwepo kwa wanunuzi wanaowafikia wakulima na kutoa taarifa kuhusu mahitaji ya soko ni jambo linaloweza kusaidia kupanga uzalishaji kwa mtazamo wa kibiashara.

AVOAFRICA YANUA MABAWA KUTOKA NJOMBE HADI KANDA NYINGINE

Getruda amesema kampuni hiyo, yenye makao yake mkoani Njombe, inajishughulisha na ununuzi wa parachichi kutoka kwa wakulima na kwa sasa inakusanya mazao hayo katika mikoa ya Njombe, Mbeya, Iringa na Ruvuma, huku ikitarajia kupanua shughuli zake hadi mkoani Arusha kutokana na mwitikio mkubwa wa wakulima.

Upanuzi huo unaweza kuwa na umuhimu kwa wakulima wa Arusha ambao wameonyesha nia ya kuingia katika uzalishaji wa parachichi.

Kwa upande mwingine, kuongezeka kwa wanunuzi katika eneo la uzalishaji kunaweza kusaidia kupunguza umbali ambao mkulima analazimika kusafirisha mazao yake baada ya kuvuna.

Hata hivyo, kwa mkulima ni muhimu kutambua kwamba kuwa na soko hakumaanishi kwamba kila parachichi litauzwa kwa bei moja.

Ubora wa zao, ukubwa wa tunda, ukomavu, usafi, uharibifu, namna ya kuvuna, utunzaji baada ya mavuno na mahitaji ya mnunuzi vinaweza kuwa na nafasi kubwa katika thamani ya bidhaa.

Kwa hiyo, elimu ya soko inapaswa kwenda sambamba na elimu ya uzalishaji.

KWA NINI HASS INAANGALIWA KWA JICHO LA KIMATAIFA?

“Parachichi aina ya Hass ndiyo inayohitajika zaidi katika masoko ya nje kwa sababu ina kiwango kikubwa cha mafuta na ubora unaokidhi mahitaji ya wanunuzi wa kimataifa,” amesema Getruda.

Kauli hiyo inaonyesha umuhimu wa kuchagua aina ya parachichi kulingana na soko linalolengwa.

Hass ni miongoni mwa aina za parachichi zinazojulikana katika biashara ya kimataifa.

Tunda lake linapokomaa huwa na ngozi inayobadilika na kuwa nyeusi-kijani hadi nyeusi, kutegemea hatua ya ukomavu na mazingira, huku ndani likiwa na nyama yenye mafuta mengi.

Kwa mkulima, jambo muhimu si tu kujua kwamba Hass inalipa, bali kuelewa kwa nini soko linaitaka na ni ubora gani unaotakiwa.

Hapo ndipo elimu ya kilimo cha kibiashara inapokuwa muhimu.

SOKO LA SAUDI ARABIA NA DUBAI

Getruda amebainisha kuwa kwa sasa kampuni hiyo inauza zaidi katika masoko ya Saudi Arabia na Dubai, ambako mahitaji ni makubwa, hivyo wakulima wanapaswa kuchangamkia fursa hiyo ambayo soko lake ni la uhakika.

Kauli hiyo inatoa picha ya fursa iliyopo katika kuunganisha uzalishaji wa wakulima na masoko ya nje.

Saudi Arabia na masoko ya Mashariki ya Kati kwa ujumla yana mahitaji ya bidhaa mbalimbali za chakula, na parachichi ni miongoni mwa bidhaa zinazoweza kuingia katika mifumo hiyo ya biashara.

Hata hivyo, mkulima anapaswa kuelewa kwamba soko la kimataifa lina viwango.

Mataifa yanayonunua bidhaa kutoka nje yanaweza kuweka masharti kuhusu ubora, usalama wa chakula, mabaki ya viuatilifu, usafi, ufungashaji, ufuatiliaji wa bidhaa na namna ya kusafirisha mazao.

Hivyo, safari ya kufikia soko la nje inaanzia shambani.

MKULIMA ANATAKIWA KUZALISHA KWA KUZINGATIA SOKO

Mkulima wa parachichi hapaswi kuanza uzalishaji kwa kujiuliza tu:

“Nitapata bei gani?”

Anapaswa kuanza kwa kujiuliza:

“Nani atanunua? Anataka ubora gani? Anahitaji kiasi gani? Anataka parachichi katika msimu gani? Na mimi nitazalishaje kulingana na mahitaji hayo?”

Huo ndio msingi wa kilimo kinachoongozwa na soko.

Mkulima anayezalisha bila kujua soko anaweza kuvuna kwa wakati ambao bidhaa nyingi zimeingia sokoni na hivyo kukutana na bei ndogo.

Lakini mkulima anayeelewa mnyororo wa thamani anaweza kupanga uzalishaji wake kwa kuzingatia mahitaji ya soko, msimu, ubora na uwezo wa mnunuzi.

ARUSHA YATAZAMWA KAMA ENEO JIPYA LA UPANUZI

“Wakulima wengi wa Arusha wameonyesha nia ya kuingia katika kilimo hicho, lakini wamekuwa wakikabiliwa na changamoto ya ukosefu wa soko la uhakika. Hivyo kutokana na hali hiyo, AVOAfrica inapanga kufungua ofisi mkoani Arusha ili kurahisisha huduma kwa wakulima na kuongeza kasi ya ukusanyaji wa mazao,” amesema Getruda.

Uamuzi huo unaweza kuwa na umuhimu mkubwa kwa wakulima wa Arusha iwapo utafuatiwa na huduma zinazowawezesha wakulima kuzalisha kwa viwango vinavyohitajika na masoko.

Ofisi ya kampuni katika eneo la uzalishaji inaweza kurahisisha mawasiliano kati ya mkulima na mnunuzi.

Mkulima anaweza kupata taarifa kuhusu mahitaji ya soko, ratiba za ukusanyaji, ubora unaotakiwa na taratibu za mauzo.

Kwa upande wa mnunuzi, kuwa karibu na wakulima kunaweza kurahisisha ukusanyaji wa kiasi kikubwa cha mazao.

Hii ndiyo dhana ya kujenga mnyororo wa thamani wenye ufanisi.

ELIMU YA PARACHICHI IANZIE KABLA YA KUPANDA

Kwa mkulima anayefikiria kuanzisha shamba la Hass, jambo la kwanza si kununua miche.

Jambo la kwanza ni kupata elimu na kufanya tathmini ya eneo.

Mkulima anatakiwa kuangalia hali ya hewa, aina ya udongo, upatikanaji wa maji, mwinuko wa eneo, mifereji ya maji, upatikanaji wa barabara na umbali kutoka shambani hadi kituo cha ukusanyaji au soko.

Pia anapaswa kujua kama eneo lake linafaa kwa parachichi na aina gani ya miche inafaa.

Miche bora kutoka chanzo kinachoaminika ni msingi muhimu wa kuanzisha shamba lenye tija.

Mkulima hapaswi kununua miche kwa sababu tu inaonekana kuwa na afya.

Anapaswa kujua aina yake, chanzo chake, ubora wake na historia ya uzalishaji wa miche hiyo.

UBORA WA PARACHICHI UNAANZA SHAMBANI

Kuna dhana kwamba ubora wa parachichi unaanza wakati wa kuvuna.

Ukweli ni kwamba ubora hujengwa tangu hatua ya kuandaa shamba.

Mkulima anapaswa kuzingatia uchaguzi wa miche, nafasi za kupanda, lishe ya mimea, umwagiliaji pale inapohitajika, udhibiti wa magonjwa na wadudu, usafi wa shamba na usimamizi wa miti.

Kupogoa kwa usahihi kunaweza kusaidia katika usimamizi wa mwavuli wa mti na kurahisisha baadhi ya shughuli za shamba.

Pia usimamizi mzuri wa maji ni muhimu.

Parachichi linahitaji mazingira yanayofaa kwa ukuaji, lakini maji yaliyotuama yanaweza kuwa tatizo kubwa kwa mizizi.

Hivyo, mfumo mzuri wa mifereji na usimamizi wa unyevu wa udongo ni sehemu muhimu ya kilimo cha kibiashara.

UVUNAJI NA UTUNZAJI BAADA YA MAVUNO

Mkulima anaweza kuzalisha parachichi bora lakini akapoteza sehemu ya thamani yake kwa kuvuna vibaya.

Tunda linapaswa kuvunwa kwa kuzingatia ukomavu unaofaa kwa soko linalolengwa.

Kuvuna mapema sana au kuchelewa kunaweza kuathiri ubora wa bidhaa.

Baada ya kuvuna, parachichi linahitaji kushughulikiwa kwa uangalifu ili kupunguza michubuko na uharibifu.

Hapa ndipo suala la post-harvest handling, yaani utunzaji baada ya mavuno, linapokuwa muhimu.

Mkulima anapaswa kuelewa kwamba soko la nje haliangalii tu kiasi cha parachichi alichozalisha.

Linaangalia pia kiasi cha bidhaa kinachofika sokoni katika hali inayokubalika.

SOKO LA NJE LINAHITAJI UAMINIFU

Wakulima wanapotaka kuingia katika soko la kimataifa wanapaswa kuelewa kuwa mnunuzi wa nje anahitaji uhakika wa kupata bidhaa yenye ubora unaofanana mara kwa mara.

Hivyo, ubora wa mzigo mmoja haupaswi kuwa mzuri wakati mzigo mwingine ni wa kiwango cha chini.

Hii ndiyo sababu traceability, yaani uwezo wa kufuatilia bidhaa kutoka ilikotoka hadi hatua za mwisho za mnyororo wa thamani, ni muhimu katika biashara ya kisasa ya chakula.

Mkulima anayejenga kumbukumbu nzuri za shamba lake, matumizi ya pembejeo na shughuli za uzalishaji anajiweka katika nafasi nzuri zaidi ya kufuata taratibu za masoko rasmi.

FURSA YA KUONGEZA KIPATO CHA MKULIMA

Getruda amewataka wakulima kutumia fursa ya mahitaji makubwa ya parachichi hiyo katika soko la kimataifa, kwani wanunuzi wa nje wamekuwa wakisifu ubora wa parachichi zinazozalishwa nchini na kuendelea kuonyesha nia ya kuzinunua kwa wingi.

Hii ni fursa ambayo wakulima wanapaswa kuitazama kwa mtazamo wa muda mrefu.

Parachichi si zao la msimu mfupi kama baadhi ya mazao ya chakula.

Kuanzisha shamba ni uwekezaji unaohitaji uvumilivu, mtaji, usimamizi na mipango.

Kwa hiyo, mkulima anapaswa kuangalia faida katika mzunguko mzima wa maisha ya shamba badala ya kutegemea bei ya msimu mmoja.

HATA HIVYO, MKULIMA ASIINGIE KWA HARAKA BILA MPANGO

Licha ya fursa ya soko, mkulima hapaswi kuingia katika kilimo cha Hass kwa kusikia tu kwamba bei ni nzuri au soko ni la uhakika.

Anapaswa kufanya utafiti.

Anapaswa kujua gharama za kuanzisha shamba.

Anapaswa kujua gharama za miche, maandalizi ya shamba, mbolea, umwagiliaji, dawa pale inapohitajika, kazi za shambani, usafirishaji na utunzaji baada ya mavuno.

Pia anapaswa kujua muda ambao miti itaanza kutoa mavuno ya kibiashara kulingana na mfumo wa uzalishaji na aina ya miche.

Hii itamsaidia kutengeneza mpango wa biashara na kujua kama ana uwezo wa kugharamia shamba hadi kufikia uzalishaji.

VIKUNDI VYA WAKULIMA VINAWEZA KUWA SULUHISHO

Wakulima wadogo wanaweza pia kutumia nguvu ya vikundi au vyama vya ushirika.

Mkulima mmoja anaweza kuwa na kiasi kidogo cha parachichi, lakini wakulima 100 wakiwa wamejipanga wanaweza kuwa na kiasi kikubwa kinachoweza kumvutia mnunuzi.

Kupitia vikundi, wakulima wanaweza pia kujadiliana kuhusu ununuzi wa pembejeo, kupata elimu, kupanga uvunaji na kurahisisha ukusanyaji.

Nguvu ya pamoja inaweza kuongeza uwezo wa mkulima kujadiliana na wanunuzi na taasisi nyingine.

PARACHICHI NA UCHUMI WA TAIFA

Aidha, Getruda amesisitiza kuwa kuongezeka kwa uzalishaji wa parachichi aina ya Hass kutasaidia kuongeza mapato ya wakulima, kuchochea ukuaji wa sekta ya kilimo na kuongeza mchango wa mazao ya bustani katika uchumi wa Taifa kupitia mauzo ya nje.

Hii ni hoja yenye uzito kwa sababu kilimo cha mazao ya biashara kinaweza kuwa sehemu ya kuongeza mapato ya kaya na fedha za kigeni kupitia mauzo ya nje.

Mnyororo wa thamani wa parachichi pia unahusisha ajira na biashara nyingine kama uzalishaji wa miche, usafirishaji, ufungashaji, ukusanyaji, usindikaji, huduma za pembejeo na huduma za kitaalamu.

Kwa hiyo, parachichi linaweza kuwa zaidi ya zao la mkulima mmoja.

Linaweza kuwa sekta inayozalisha fursa kwa watu wengi katika mnyororo mzima wa thamani.

TANZANIA INAHITAJI KUONGEZA THAMANI

Wakati Tanzania ikiendelea kuongeza uzalishaji, suala la kuongeza thamani linapaswa pia kupewa kipaumbele.

Si kila parachichi litakwenda katika soko la fresh produce.

Baadhi ya mazao yanaweza kuelekezwa kwenye usindikaji kulingana na ubora, ukubwa, mahitaji ya soko na teknolojia iliyopo.

Mafuta ya parachichi, bidhaa za chakula na bidhaa nyingine zinazotokana na zao hilo zinaweza kuwa sehemu ya fursa za kuongeza thamani.

Hii inaweza kupunguza utegemezi wa kuuza bidhaa ikiwa ghafi pekee na kuongeza fursa za ajira na biashara.

NANENANE NI DARASA LA MKULIMA

Ushiriki wa AVOAfrica katika Maonesho ya Nanenane unaonyesha umuhimu wa maonesho hayo kama sehemu ya kuunganisha wakulima na sekta binafsi.

Kwa mkulima, maonesho hayapaswi kuwa sehemu ya kutembelea na kuangalia bidhaa pekee.

Ni sehemu ya kuuliza maswali, kutafuta taarifa, kulinganisha teknolojia na kutafuta masoko.

Mkulima wa Arusha anayefikiria kuingia katika kilimo cha Hass anaweza kutumia fursa kama hii kujifunza kutoka kwa wataalamu na wanunuzi kabla ya kuwekeza.

UJUMBE KWA MKULIMA WA ARUSHA NA MAENEO YA BARIDI

Kwa wakulima wa maeneo yenye hali ya hewa inayofaa kwa parachichi, ujumbe wa AVOAfrica unafungua mjadala mpana kuhusu namna Tanzania inaweza kutumia vizuri mazingira yake ya uzalishaji.

Lakini hatua inayofuata inapaswa kuwa uzalishaji wenye tija na ubora.

Mkulima asipande miti mingi bila mpango.

Asipande kwa sababu tu jirani yake anapanda.

Asichague miche kwa bei rahisi pekee.

Asitumie pembejeo bila ushauri.

Asivune bila kujua mahitaji ya mnunuzi.

Na asiuze bila kuelewa gharama halisi za uzalishaji.

Kilimo cha kibiashara kinahitaji maamuzi yanayotokana na taarifa.

HASS NI FURSA, LAKINI ELIMU NA UBORA NDIO UFUNGUA MILANGO YA SOKO

Taarifa kutoka AVOAfrica kuhusu kuongezeka kwa mahitaji ya parachichi aina ya Hass katika masoko ya nje inatoa matumaini kwa wakulima wanaotafuta mazao yenye uwezo wa kuongeza kipato.

Kwa sasa, kampuni hiyo inakusanya parachichi katika Njombe, Mbeya, Iringa na Ruvuma, huku ikitarajia kupanua shughuli zake hadi Arusha kutokana na mwitikio mkubwa wa wakulima.

Masoko ya Saudi Arabia na Dubai yaliyotajwa na kampuni hiyo yanaonyesha fursa ya kuunganisha uzalishaji wa Tanzania na mahitaji ya kimataifa.

Hata hivyo, fursa hiyo itakuwa na maana zaidi iwapo mkulima atazalisha kwa kuzingatia ubora, usalama wa chakula, mahitaji ya mnunuzi, utunzaji baada ya mavuno na mipango ya biashara.

Kwa Tanzania, kuongeza uzalishaji wa Hass kunaweza kusaidia kuongeza mapato ya wakulima na kuchochea sekta ya mazao ya bustani, lakini mafanikio ya muda mrefu yanahitaji zaidi ya kuongeza idadi ya miti.

Yanahitaji miche bora, elimu, teknolojia, miundombinu, masoko, ushirikiano wa wakulima, upatikanaji wa mitaji, uhifadhi na usafirishaji wenye ufanisi pamoja na mifumo imara ya kuwaunganisha wakulima na wanunuzi.

Kwa mkulima, ujumbe mkuu ni mmoja:

USIPANDE PARACHICHI KWA SABABU TU UMEAMBIA LINALIPA—PANDE KWA KUJUA SOKO, UBORA UNAOTAKIWA, GHARAMA ZAKO NA MPANGO WA BIASHARA.

Kwa sababu katika soko la kimataifa, si kila tunda linalozalishwa ndilo linalouzwa kwa bei nzuri; tunda lenye ubora unaotakiwa na soko ndilo linaloweza kumrudishia mkulima thamani ya kazi yake.

MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI