MKULIMA JEMBE BLOG | KILIMO, MIFUGO, MAZINGIRA NA BIASHARA
Vijana 167 katika mikoa ya Mwanza, Kagera na Mara wamepata fursa ya kuanzisha na kuendeleza biashara ya ufugaji samaki kupitia mikopo yenye thamani ya Sh bilioni 4.3 iliyotolewa chini ya Programu ya Jenga Kesho Iliyobora katika Sekta ya Uvuvi (BBT Uvuvi), hatua inayolenga kuongeza ushiriki wa vijana katika uchumi wa buluu na kuimarisha uzalishaji wa mazao ya uvuvi nchini.
Mpango huo unaonesha namna uwekezaji katika sekta ya uvuvi unavyoweza kuwa njia muhimu ya kutengeneza ajira, kuongeza kipato cha kaya, kuimarisha usalama wa chakula na kufungua fursa mpya za biashara kwa vijana, hususan wale wanaoishi katika maeneo yenye rasilimali za maji.
Kupitia programu hiyo, vijana hawapati tu nafasi ya kujiajiri, bali pia wanawezeshwa kuingia katika mnyororo mzima wa thamani wa sekta ya uvuvi, kuanzia uzalishaji wa vifaranga, ufugaji, upatikanaji wa chakula cha samaki, uvunaji, usafirishaji hadi biashara ya bidhaa za uvuvi.
Ufugaji samaki kwa vizimba: Fursa inayobadilisha rasilimali za maji kuwa mitaji
Kati ya vikundi hivyo, vikundi vitatu vyenye vizimba 20 tayari vimeanza kuvuna samaki baada ya kukamilisha kipindi cha miezi saba ya uzalishaji.
Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa kuhusu programu hiyo, kila kizimba kinatarajiwa kuzalisha wastani wa tani saba hadi tisa za samaki. Hii inaashiria uwezekano mkubwa wa kuongeza kiasi cha samaki wanaozalishwa kupitia ufugaji wa kisasa katika maji ya Ziwa Victoria.
Kwa kuangalia makadirio hayo, vizimba 20 vinavyohusishwa na vikundi vilivyoanza kuvuna vina uwezo wa kufikia uzalishaji wa tani 140 hadi 180 kwa kila mzunguko wa uzalishaji, endapo kila kizimba kitafikia kiwango hicho.
Aidha, vizimba vyote 80 vinaweza kuwa na uwezo wa kuzalisha tani 560 hadi 720 kwa kila mzunguko, endapo vitafanya kazi kwa kiwango kilichokusudiwa.
Hata hivyo, kufikia uzalishaji huo kunategemea mambo mbalimbali ikiwemo ubora wa vifaranga, upatikanaji wa chakula bora, usimamizi wa afya ya samaki, ubora wa maji na uwezo wa vikundi kusimamia shughuli zao kibiashara.
Ufugaji wa samaki kwa vizimba ni nini na unafanyikaje
Mfumo huu huruhusu maji kuzunguka ndani na nje ya kizimba, jambo linalowezesha samaki kupata mazingira ya kuishi huku wakidhibitiwa katika eneo maalumu.
Tofauti na ufugaji wa kawaida unaohitaji kuchimba mabwawa makubwa kwenye ardhi, ufugaji wa vizimba unaweza kutumia maeneo ya maji yaliyopo, mradi yawe na kina, mtiririko wa maji na ubora unaokidhi mahitaji ya ufugaji.
Kwa Tanzania, mfumo huu una fursa kubwa katika maeneo yanayozunguka maziwa makubwa kama Victoria, Tanganyika na Nyasa.
Hata hivyo, uwekezaji huu unahitaji utaalamu wa kutosha ili kuhakikisha shughuli za uzalishaji hazisababishi uchafuzi wa mazingira ya maji au kuathiri viumbe wengine wanaoishi katika mifumo hiyo ya ikolojia.
Kwa nini ufugaji wa samaki una nafasi kubwa katika uchumi wa vijana?
Samaki wana protini bora, madini na virutubisho vingine vinavyohitajika katika lishe ya binadamu. Hivyo, uzalishaji wa kutosha unaweza kusaidia kupunguza changamoto za upatikanaji wa vyakula vyenye virutubisho na kuimarisha usalama wa chakula.
Kwa upande wa uchumi, ufugaji wa samaki unaweza kuingiza kipato kwa vijana kupitia njia mbalimbali.
Kwanza, kuna biashara ya uzalishaji na uuzaji wa samaki kwa wafanyabiashara wa jumla, rejareja, migahawa, hoteli na masoko ya ndani.
Pili, kuna fursa za ajira katika upatikanaji wa vifaranga, utengenezaji na usambazaji wa chakula cha samaki, usafirishaji na uhifadhi wa bidhaa za uvuvi.
Tatu, vijana wanaweza kuwekeza katika uchakataji wa samaki kwa njia ya kukaanga, kukaushwa, kugandishwa na kufungashwa kwa ajili ya masoko mbalimbali.
Hii ina maana kuwa sekta ya ufugaji samaki haiishii kwenye kumlea samaki hadi anapovunwa, bali ina uwezo wa kutengeneza biashara nyingi zinazotegemeana.
Mikopo ya BBT Uvuvi: Mtaji pekee hautoshi bila maarifa ya biashara
Hata hivyo, mafanikio ya programu kama hii hayatapimwa kwa kiasi cha fedha kilichotolewa pekee, bali pia kwa uwezo wa wanufaika kutumia mikopo hiyo kuzalisha faida, kurejesha mikopo na kuendeleza biashara zao.
Katika ufugaji wa samaki, gharama za chakula zinaweza kuwa sehemu kubwa ya gharama zote za uzalishaji. Hivyo, vijana wanapaswa kuwa na uelewa wa namna ya kupanga kiasi cha chakula kulingana na ukubwa wa samaki, aina ya chakula na hatua ya ukuaji.
Vilevile, wanahitaji kujua namna ya kutambua dalili za magonjwa, kupima ubora wa maji na kufuatilia kiwango cha ukuaji wa samaki.
Bila usimamizi mzuri, mfugaji anaweza kupata hasara kutokana na vifo vya samaki, ukuaji hafifu, matumizi makubwa ya chakula au kushindwa kupata soko wakati wa mavuno.
Kwa hiyo, mafunzo ya kitaalamu na ushauri wa kibiashara yanapaswa kwenda sambamba na utoaji wa mikopo.
TADB na mchango wake katika kuwawezesha vijana
Benki hiyo imepokea Sh bilioni 7.9 kwa ajili ya kusimamia na kuratibu mikopo ya programu, pamoja na kutoa ushauri wa kifedha kwa vijana wanaoshiriki katika shughuli za uvuvi.
Ushiriki wa taasisi ya kifedha katika programu za uzalishaji ni muhimu kwa sababu unasaidia kuwaunganisha vijana na mifumo rasmi ya fedha.
Kwa kawaida, vijana wengi wenye mawazo ya biashara hukabiliwa na changamoto ya kukosa mitaji, dhamana na uzoefu wa kuandaa mipango ya biashara inayokidhi vigezo vya taasisi za kifedha.
Kupitia ushauri wa kifedha, vijana wanaweza kujifunza namna ya kuandaa bajeti, kutunza kumbukumbu za mapato na matumizi, kutathmini gharama za uzalishaji na kupanga marejesho ya mikopo.
Haya ni maarifa muhimu katika kuhakikisha biashara za ufugaji samaki zinakuwa endelevu na hazitegemei mikopo mipya kila wakati.
BBT Uvuvi: Fursa nyingine zaidi ya ufugaji wa samaki
Miongoni mwa shughuli hizo ni kilimo cha mwani, unenepeshaji wa kaa na ufugaji wa majongoo bahari.
1. Kilimo cha mwani
Kilimo cha mwani ni shughuli inayoweza kuwa chanzo muhimu cha mapato kwa jamii zinazoishi katika maeneo ya pwani.
Mwani hutumika katika viwanda mbalimbali, ikiwemo vya chakula, vipodozi na bidhaa nyingine za viwandani.
Vijana wanaweza kushiriki katika uzalishaji, ukaushaji, uhifadhi, uchakataji na biashara ya mwani.
2. Unenepeshaji wa kaa
Biashara hii inaweza kuwa na fursa katika masoko ya hoteli, migahawa na maeneo mengine yanayotumia mazao ya baharini.
3. Ufugaji wa majongoo bahari
Ufugaji wake unaweza kuwa chanzo cha mapato kwa vijana wa maeneo ya pwani, lakini unahitaji utaalamu, usimamizi wa mazingira na uelewa wa mahitaji ya masoko.
Changamoto zinazohitaji kupewa kipaumbele katika ufugaji wa samaki
Gharama za chakula cha samaki: Upatikanaji wa chakula bora kwa bei nafuu ni muhimu katika kupunguza gharama za uzalishaji. Serikali na sekta binafsi zinapaswa kuendeleza uwekezaji katika viwanda vya kuzalisha chakula cha samaki kwa kutumia malighafi zinazopatikana nchini.
Upatikanaji wa vifaranga bora: Vifaranga visivyo na ubora vinaweza kusababisha ukuaji hafifu na uzalishaji mdogo. Hivyo, kuna umuhimu wa kuwa na vituo vya kuzalisha vifaranga bora vinavyokidhi mahitaji ya wafugaji.
Masoko na bei: Wafugaji wanahitaji taarifa sahihi kuhusu mahitaji ya soko, bei na njia za kuwafikia wanunuzi. Uzalishaji bila mpango wa soko unaweza kusababisha samaki kukosa wanunuzi kwa wakati unaofaa.
Magonjwa na ubora wa maji: Usimamizi wa afya ya samaki na mazingira ya ufugaji ni muhimu katika kupunguza vifo na kulinda uwekezaji.
Mabadiliko ya tabianchi: Mabadiliko ya joto la maji, mvua na hali nyingine za mazingira yanaweza kuathiri uzalishaji. Vijana wanahitaji elimu ya namna ya kukabiliana na athari hizo.
Usimamizi wa mazingira: Ufugaji wa vizimba unapaswa kuzingatia uwezo wa eneo husika kubeba shughuli za uzalishaji. Mabaki ya chakula na kinyesi cha samaki vinaweza kuongeza uchafuzi wa maji endapo vizimba havitasimamiwa vizuri.
Umuhimu wa ushirikiano kati ya Serikali, vyuo na sekta binafsi
Ushirikiano huu una nafasi muhimu katika kuunganisha mtaji, elimu na utaalamu wa uzalishaji.
Wizara ina jukumu la kusimamia sera, miongozo na mazingira ya utekelezaji wa shughuli za uvuvi.
TADB inachangia katika usimamizi wa mikopo na ushauri wa kifedha, huku FETA ikiwa na nafasi muhimu katika kuendeleza maarifa na ujuzi wa kitaalamu katika sekta ya uvuvi.
Ni muhimu pia sekta binafsi kushirikishwa katika kujenga viwanda vya chakula cha samaki, vituo vya vifaranga, mifumo ya usafirishaji wa samaki na masoko ya uhakika.
Kwa kufanya hivyo, vijana hawatabaki kuwa wazalishaji pekee, bali watakuwa sehemu ya mfumo mpana wa biashara ya uvuvi.
Serikali inalenga kuwafikia vijana zaidi ya 500
Programu ya BBT Uvuvi ni sehemu ya utekelezaji wa dhamira ya Serikali ya Awamu ya Sita chini ya Rais Samia Suluhu Hassan ya kuwawezesha vijana kiuchumi kupitia mitaji na uwekezaji katika sekta mbalimbali za uzalishaji.
Serikali inatarajia kuwafikia vijana zaidi ya 500 kupitia programu hiyo, huku ikipanga kuipanua katika Mkoa wa Geita na mikoa mingine nchini.
Upanuzi huo unaweza kuongeza ushiriki wa vijana katika shughuli za uzalishaji wa mazao ya uvuvi na kuchochea uwekezaji katika maeneo yenye fursa za kiuchumi zinazotokana na rasilimali za maji.
Hata hivyo, ni muhimu upanuzi huo uende sambamba na tathmini ya matokeo ya vikundi vilivyoanza kunufaika, ili kubaini changamoto zilizojitokeza, mafanikio yaliyopatikana na maeneo yanayohitaji maboresho.
Uchambuzi wa MKULIMA JEMBE: Je, vijana wanaweza kuifanya sekta ya uvuvi kuwa injini ya ajira na uchumi?
Uwekezaji wa Sh bilioni 4.3 kwa vijana 167 ni hatua inayofungua mjadala mpana kuhusu namna Tanzania inavyoweza kutumia rasilimali zake za maji kuimarisha uchumi wa vijana.
Tanzania ina fursa kubwa katika sekta ya uvuvi kutokana na uwepo wa maziwa, mito, mabwawa na bahari. Hata hivyo, kuwa na rasilimali hizo pekee hakutoshi kuhakikisha wananchi wananufaika nazo kiuchumi.
Kinachohitajika ni kuwekeza katika teknolojia, utaalamu, mitaji na mifumo bora ya masoko.
Kwa mfano, kijana anayefuga samaki katika kizimba anaweza kuongeza thamani ya biashara yake kwa kushirikiana na vijana wengine wanaojihusisha na usafirishaji, uchakataji na uuzaji wa samaki.
Vivyo hivyo, vikundi vya vijana vinaweza kuanzisha vyama vya ushirika ili kununua chakula cha samaki kwa pamoja, kupunguza gharama na kujadiliana bei nzuri wanapouza bidhaa zao.
Jambo jingine muhimu ni kuimarisha mifumo ya bima ya ufugaji wa samaki ili kupunguza athari za majanga yanayoweza kusababisha hasara kubwa kwa wawekezaji.
TADB, FETA na Wizara ya Mifugo na Uvuvi wana nafasi ya kuhakikisha vijana hawapati mikopo pekee, bali pia wanaendelea kupata ushauri na ufuatiliaji katika kipindi chote cha biashara zao.
Zaidi ya yote, mafanikio ya programu hii yanapaswa kuonekana katika idadi ya biashara zitakazodumu, ajira zitakazozalishwa, mikopo itakayorejeshwa, ongezeko la uzalishaji wa samaki na kipato kitakachopatikana kwa wanufaika.
Kutoka kwenye mikopo kwenda kwenye biashara endelevu
Mikopo ya Sh bilioni 4.3 kwa vijana 167 ni mwanzo wa uwekezaji ambao unaweza kuwa na matokeo makubwa zaidi endapo utaambatana na elimu, teknolojia, usimamizi mzuri wa fedha na upatikanaji wa masoko.
Kwa vijana wanaotaka kujiajiri, ufugaji samaki unaweza kuwa mojawapo ya maeneo ya kuzingatia, lakini ni muhimu kuanza kwa kufanya utafiti wa soko, kujifunza mbinu bora za uzalishaji na kuandaa mpango wa biashara kabla ya kuwekeza.
Kwa upande wa Serikali, taasisi za kifedha na wadau wa sekta binafsi, jukumu muhimu ni kuhakikisha fursa hizi zinageuka kuwa biashara zinazozalisha faida na ajira za kudumu.
Hatimaye, mafanikio ya BBT Uvuvi hayatapimwa kwa idadi ya vijana waliopokea mikopo pekee, bali kwa uwezo wao wa kujenga biashara imara, kuongeza uzalishaji wa samaki na kuchangia maendeleo ya uchumi wa Tanzania.
MKULIMA JEMBE BLOG
Ni juhudi zetu vijiji kuwa miji.

















































