USAFI WA MAZINGIRA NI JUKUMU LA KILA MTU: Kilimanjaro Yaelekea Maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani kwa Usafi, Uhamasishaji na Tuzo

 

                     Olga Shuma, ambaye ni mratibu wa maadhimisho kutoka Kilimanjaro Plantation.    
Nestory Ludovick Mushi, Balozi wa Mazingira kutoka Ofisi ya Makamu wa Rais – Muungano na Mazingira.

                                  **************

                                                       *********************************************

Na MKULIMA JEMBE BLOG | 16 Septemba 2026

Kuelekea Siku ya Usafi Duniani, inayoadhimishwa Septemba 20, jamii inakumbushwa kuwa usafi wa mazingira si tukio la siku moja, bali ni wajibu unaohitaji ushiriki wa wananchi, taasisi, kampuni, viongozi na wadau mbalimbali kwa kipindi chote cha mwaka.

Kwa upande wa Mkoa wa Kilimanjaro, maadhimisho hayo yanatarajiwa kuanza Jumamosi, Septemba 19, 2026, kwa shughuli za usafi wa mazingira pamoja na utoaji wa tuzo kwa watu, taasisi na vyombo vya habari vinavyotajwa kufanya vizuri katika kuhamasisha na kutekeleza shughuli za utunzaji wa mazingira.

Mgeni rasmi anatarajiwa kuwa Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava.

Zoezi la usafi litaanza saa 12:00 alfajiri, likianzia katika geti la ofisi za Kilimanjaro Plantation, katika eneo la mashamba ya kahawa chini ya Mlima Kilimanjaro.

Usafi: Zaidi ya kuokota taka

Katika maadhimisho haya, neno usafi halipaswi kutafsiriwa kwa maana ya kuokota taka pekee.

Usafi wa mazingira unahusisha namna jamii inavyotengeneza, kutumia, kuhifadhi na kutupa taka; namna vyanzo vya maji vinavyolindwa; usafi wa maeneo ya makazi na biashara; usafi wa barabara; pamoja na matumizi sahihi ya rasilimali za asili.

Changamoto ya taka inapoachwa bila kutatuliwa inaweza kuathiri afya ya jamii, mazingira, mifumo ya maji na hata shughuli za kiuchumi.

Kwa hiyo, maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani yanaweza kuwa fursa ya kujiuliza swali muhimu:

Baada ya siku ya usafi kuisha, tunafanya nini kuhakikisha mazingira yanaendelea kuwa safi?

Hapo ndipo maana ya maadhimisho inapopanuka kutoka kwenye tukio la siku moja kwenda kwenye utamaduni wa maisha.

Kilimanjaro Plantation: Kahawa, mazingira na jamii

Akizungumza katika maandalizi ya maadhimisho hayo, Olga Shuma, ambaye ni mratibu wa maadhimisho kutoka Kilimanjaro Plantation, amesema kampuni hiyo inashirikiana na jamii katika maeneo yanayozunguka mashamba yake katika kuhamasisha utunzaji wa mazingira.

Kilimanjaro Plantation ipo katika eneo la chini ya Mlima Kilimanjaro, ambako shughuli za kilimo, mazingira, maji na maisha ya jamii zinahusiana kwa karibu.

Hii inaifanya hoja ya usafi kuwa muhimu zaidi.

Kahawa haiwezi kutazamwa kama zao pekee linalotoka shambani. Nyuma yake kuna udongo, maji, mvua, misitu, viumbe hai, wakulima na mazingira yanayowezesha uzalishaji.

Iwapo mazingira yanaharibika, athari zinaweza kufika hadi kwenye uzalishaji wa mazao.

Ndiyo maana usafi wa mazingira unapaswa kuunganishwa na usalama wa chakula, kilimo endelevu na uchumi wa wananchi.

Taka zina uhusiano gani na mabadiliko ya tabianchi?

Katika maelezo yake, Shuma amesisitiza umuhimu wa wananchi kuepuka utupaji wa taka ovyo, akieleza kuwa tabia hiyo inaweza kuchangia athari zinazohusiana na mabadiliko ya tabianchi.

Hapa kuna jambo muhimu la kuelewa.

Taka na mabadiliko ya tabianchi vina uhusiano kupitia mfumo mzima wa uzalishaji, matumizi na utupaji wa taka.

Taka za kikaboni zinapopelekwa kwenye maeneo yasiyofaa na kuoza bila usimamizi unaofaa zinaweza kuzalisha gesi kama methane. Aidha, uchomaji holela wa taka unaweza kuzalisha moshi na vichafuzi mbalimbali.

Lakini suluhisho si kuokota taka pekee.

Suluhisho linahitaji mfumo unaojumuisha:

• kupunguza taka zinazozalishwa;

• kutumia tena vitu vinavyoweza kutumika;

• kutenganisha taka;

• kuchakata taka zinazoweza kuchakatwa;

• kutengeneza mboji kutokana na taka za kikaboni;

• kuboresha ukusanyaji na utupaji salama;

• na kutoa elimu endelevu kwa wananchi.

Kwa mkulima, taka za kikaboni zinaweza kuwa sehemu ya mnyororo wa uzalishaji badala ya kuwa uchafu unaotupwa ovyo.

Kwa nini vyanzo vya maji vipewe kipaumbele?

Kwa mujibu wa Nestory Ludovick Mushi, Balozi wa Mazingira kutoka Ofisi ya Makamu wa Rais – Muungano na Mazingira, ambaye pia ni Mkurugenzi wa Kilimanjaro Environment Conservation, maandalizi ya maadhimisho hayo yanahusisha usafi katika maeneo mbalimbali, yakiwemo vyanzo vya maji na barabarani.

Hili ni eneo muhimu sana.

Maji ni msingi wa maisha, kilimo, mifugo, viwanda na shughuli nyingine za kiuchumi.

Taka zinapoingia kwenye mito, chemchemi, mabwawa au maeneo yanayolisha vyanzo vya maji, zinaweza kuleta athari kwenye ubora wa maji na mazingira yanayozunguka chanzo hicho.

Kwa maeneo ya Kilimanjaro, ambako kilimo ni shughuli muhimu ya kiuchumi, ulinzi wa vyanzo vya maji una maana kubwa zaidi.

Chanzo cha maji kikilindwa leo, kinasaidia uzalishaji wa kesho.

Hivyo, usafi wa vyanzo vya maji haupaswi kuishia kwenye siku ya maadhimisho. Unahitaji ulinzi wa kudumu wa maeneo ya vyanzo, udhibiti wa shughuli zinazoweza kuviharibu na ushiriki wa jamii inayozunguka maeneo hayo.

Usafi wa barabarani ni wajibu wa nani?

Eneo jingine lililotajwa katika maandalizi ya maadhimisho ni usafi wa barabarani.

Barabara ni maeneo yenye mwingiliano mkubwa wa watu. Taka zinazotupwa pembeni mwa barabara zinaweza kuonekana kama jambo dogo, lakini zikiziba mifereji zinaweza kuongeza matatizo ya maji wakati wa mvua.

Mfuko wa plastiki unaotupwa barabarani unaweza kupelekwa na maji hadi kwenye mfereji.

Mifuko mingi ikikusanyika inaweza kuziba njia ya maji.

Maji yakikosa njia yanaweza kusababisha mafuriko katika maeneo husika.

Kwa hiyo, usafi wa barabara una uhusiano pia na usalama wa miundombinu na jamii.

Ni muhimu wananchi kuelewa kuwa sehemu ya barabara si sehemu ya kutupia taka.

Tuzo za mazingira: Kutambua juhudi zinazofanyika

Sehemu nyingine muhimu ya maadhimisho hayo ni utoaji wa tuzo za mazingira.

Kwa mujibu wa Olga Shuma, tuzo hizo zinalenga kutambua jamii inayofanya vizuri katika utunzaji wa mazingira kwa mwaka mzima.

Kwa mwaka huu pia kunatarajiwa kuwa na utoaji wa tuzo kwa awamu ya pili.

Tuzo za aina hii zinaweza kuwa na umuhimu katika kujenga utamaduni wa kutambua juhudi za mazingira.

Mazingira hayalindwi na mtu mmoja.

Kuna wananchi wanaofanya usafi katika maeneo yao, vikundi vinavyopanda miti, taasisi zinazotoa elimu, kampuni zinazowekeza katika uhifadhi, wakulima wanaotumia njia endelevu na vyombo vya habari vinavyofikisha elimu kwa jamii.

Kutambua juhudi hizo kunaweza kusaidia kuifanya jamii kuona kwamba kazi ya mazingira ina thamani.

Nafasi ya vyombo vya habari katika usafi wa mazingira

Katika maadhimisho hayo, vyombo vya habari pia vinatarajiwa kuwa miongoni mwa wanaotambuliwa kwa tuzo.

Hii inafungua mjadala mpana kuhusu nafasi ya uandishi wa habari katika mazingira.

Mazingira yanahitaji habari, elimu na ufuatiliaji.

Vyombo vya habari vinaweza:

• kuelimisha kuhusu athari za taka;

• kuibua changamoto za mazingira;

• kuonyesha maeneo yanayohitaji hatua;

• kuwapa wananchi elimu ya vitendo;

• kufuatilia utekelezaji wa mipango ya mazingira;

• kuonyesha mafanikio ya jamii;

• na kuwafikia wananchi ambao hawapati taarifa kupitia njia nyingine.

Kwa hiyo, mwandishi wa habari za mazingira si mtu anayesubiri tukio la maadhimisho.

Ni mtoa elimu na mfuatiliaji wa masuala yanayogusa maisha ya jamii.

Ushirikiano wa wadau unavyoweza kubadilisha matokeo

Maadhimisho hayo yanatarajiwa kuwakutanisha wadau mbalimbali, akiwemo Bonite, Zara, TANAPA, pamoja na Kilimanjaro Plantation na Kilimanjaro Environment Conservation.

Ushirikiano huu unaonyesha jambo moja muhimu: mazingira ni suala la pamoja.

Kampuni zina rasilimali na uwezo wa kuwekeza.

Taasisi za serikali zina wajibu wa kusimamia sheria na kutoa mwelekeo.

Mashirika ya mazingira yanaweza kutoa elimu na kuhamasisha jamii.

Vyombo vya habari vinaweza kufikisha ujumbe.

Wananchi ndio wanaoishi katika mazingira hayo kila siku.

Na taasisi za elimu zinaweza kujenga kizazi kinachoelewa umuhimu wa mazingira.

Ushirikiano unapofanyika kwa mpango mzuri, usafi unaweza kugeuka kuwa mfumo wa kudumu wa utunzaji wa mazingira.

Kilimo na mazingira haviwezi kutenganishwa

Kwa msomaji wa MKULIMA JEMBE, suala hili lina umuhimu wa pekee.

Mkulima anahitaji udongo wenye rutuba, maji salama, mvua inayotabirika kwa kiwango kinachowezekana, viumbe hai na mazingira yenye uwezo wa kuendeleza uzalishaji.

Kwa upande mwingine, shughuli za kilimo pia zinahitaji kusimamiwa kwa njia inayolinda mazingira.

Hii ndiyo maana ya kilimo endelevu.

Mkulima anaweza kuchangia utunzaji wa mazingira kupitia hatua kama:

1. Kutupa taka katika maeneo maalumu.

2. Kutenganisha taka za plastiki na taka zinazooza.

3. Kutengeneza mboji kutokana na mabaki ya mimea.

4. Kulinda vyanzo vya maji.

5. Kupanda na kutunza miti.

6. Kuepuka kuchoma taka ovyo.

7. Kutumia maji kwa ufanisi.

8. Kulinda udongo dhidi ya mmomonyoko.

9. Kuhifadhi mabaki ya mazao kwa matumizi yanayofaa.

10. Kushirikiana na jamii katika shughuli za uhifadhi.

Hizi si hatua zinazohitaji kusubiri Septemba 20.

Ni hatua zinazoweza kufanyika kila siku.

Kwa nini jamii isishiriki siku moja tu?

Mushi ametoa wito kwa wananchi kujitokeza kushiriki maadhimisho hayo ya Jumamosi, Septemba 19.

Ushiriki wa wananchi ni muhimu kwa sababu mazingira ni mali inayotumiwa na jamii nzima.

Lakini baada ya zoezi kumalizika, swali linabaki:

Tutaendeleaje?

Kama leo tunakusanya taka, kesho tunatupa tena taka zilezile katika eneo lilelile, tatizo halijatatuliwa.

Kama leo tunasafisha chanzo cha maji, lakini kesho shughuli hatarishi zinaendelea kwenye chanzo hicho, usafi wa siku moja hautoshi.

Kama leo tunapanda miti, lakini hatuihudumii, idadi ya miti iliyopandwa pekee haitoshi kueleza mafanikio.

Kwa hiyo, mafanikio ya maadhimisho yatapimwa zaidi na mabadiliko ya tabia na mifumo baada ya tukio, si picha za siku ya tukio pekee.

Wananchi wanaweza kufanya nini kuanzia leo?

Kuelekea Septemba 19 na Septemba 20, kila mwananchi anaweza kuanza na hatua rahisi.

Nyumbani

Tenganisha taka zinazoweza kuoza na zile zisizoweza kuoza.

Sokoni

Epuka kutupa mifuko, mabaki ya bidhaa na taka nyingine barabarani.

Shambani

Tumia mabaki ya mazao kwa njia yenye manufaa badala ya kuyachoma bila sababu.

Kwenye vyanzo vya maji

Epuka kutupa taka kwenye mito, chemchemi na maeneo yanayozunguka vyanzo vya maji.

Barabarani

Tumia maeneo yaliyowekwa kwa ajili ya taka na epuka kutupa taka kwenye mifereji.

Shuleni

Wanafunzi wafundishwe kuwa mazingira ni sehemu ya maisha yao, si somo la darasani pekee.

Katika biashara

Wafanyabiashara waweke utaratibu wa kukusanya na kuhifadhi taka zinazozalishwa na shughuli zao.

Septemba 19 iwe mwanzo, si mwisho

Kwa Kilimanjaro, shughuli za maadhimisho zitaanza Jumamosi, Septemba 19, 2026, huku Siku ya Usafi Duniani ikiwa ni Septemba 20, 2026.

Kwa mujibu wa taarifa za maandalizi zilizotolewa leo Jumatano, Septemba 16, wananchi wanahimizwa kushiriki katika zoezi hilo, ambalo litaanza saa 12:00 alfajiri katika geti la ofisi za Kilimanjaro Plantation.

Mgeni rasmi anatarajiwa kuwa Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava.

Lakini ujumbe mkubwa wa maadhimisho haya haupaswi kuwa wa siku moja.

Unapaswa kuwa:

Usafi ni utamaduni. Uhifadhi ni wajibu. Mazingira ni msingi wa maisha na uchumi.

Kilimanjaro ikiwa chini ya Mlima Kilimanjaro, mazingira yake yana umuhimu mkubwa kwa jamii, kilimo, utalii, maji na shughuli nyingine za kiuchumi.

Kwa hiyo, kulinda mazingira ni kulinda maisha ya sasa na kuweka msingi wa maisha ya vizazi vijavyo.

 Mazingira safi yanaanza na maamuzi madogo

Siku ya Usafi Duniani inaweza kuonekana kama tukio kubwa linalohitaji viongozi, taasisi na wadau.

Lakini msingi wake unaanzia kwenye jambo dogo sana:

Mtu mmoja kuamua kutotupa taka ovyo.

Familia moja kuanza kutenganisha taka.

Mkulima mmoja kuanza kutunza chanzo cha maji.

Kikundi kimoja kuanzisha usafi wa eneo lake.

Kampuni moja kuwekeza katika mazingira.

Mwandishi mmoja kuandika habari inayomfanya mwananchi achukue hatua.

Na jamii nzima kukubaliana kwamba mazingira safi si jukumu la serikali pekee.

Ni jukumu la kila mmoja wetu.

Kuelekea maadhimisho ya Septemba 20, Kilimanjaro inapojiandaa kuanza shughuli zake Septemba 19, ujumbe unapaswa kuwa wazi:

TUSISAFISHE KWA AJILI YA MAADHIMISHO PEKEE — TUJENGE UTAMADUNI WA USAFI KILA SIKU.

MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

TANZANIA NA UCHUMI WA KIJANI: JINSI CHANGAMOTO ZA MAZINGIRA ZINAVYOWEZA KUWA FURSA ZA AJIRA, BIASHARA NA MAENDELEO

Na MKULIMA JEMBE BLOG

Kwa muda mrefu, mazingira yamekuwa yakizungumziwa zaidi katika muktadha wa uharibifu wa misitu, ukame, mafuriko, uchafuzi wa mazingira, upotevu wa vyanzo vya maji, mabadiliko ya tabianchi na kupungua kwa bioanuwai.

Lakini mjadala unaendelea kubadilika.

Leo, mazingira hayaangaliwi tu kama eneo linalohitaji kulindwa, bali pia kama chanzo cha fursa za kiuchumi, ajira, biashara, ubunifu, teknolojia na uwekezaji.

Huo ndio msingi wa ujumbe uliotolewa katika ufunguzi wa Tanzania Green Summit 2026, uliofanyika Dar es Salaam Septemba 15, 2026, chini ya kaulimbiu “Turning Climate Action into Opportunity”—yaani kugeuza hatua za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kuwa fursa. Mkutano huo umepangwa kufanyika Septemba 15–16, 2026 na kuwakutanisha wadau kutoka Serikali, sekta binafsi, taasisi za fedha, wabunifu, mashirika na washirika wa maendeleo. (VPO

Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amesema Tanzania inapaswa kuona changamoto za mabadiliko ya tabianchi kama eneo linaloweza kuzalisha ajira, uwekezaji, ubunifu na ukuaji wa uchumi wa kijani.

Kauli hiyo inaibua swali muhimu:

Je, Tanzania inaweza kweli kugeuza matatizo ya mazingira kuwa biashara na ajira bila kuharibu mazingira yenyewe?

Jibu linahitaji kubadili namna tunavyolitazama suala la mazingira.

Mazingira si gharama pekee, ni mtaji wa taifa

Mazingira mara nyingi huonekana kama kitu kinachohitaji fedha za Serikali, wafadhili au mashirika ya kimataifa ili yalindwe.

Lakini kwa mtazamo wa uchumi wa kijani, mazingira yenye afya ni sehemu ya mtaji wa taifa.

Misitu hutoa huduma za ikolojia, ardhi huzalisha chakula, mito na vyanzo vya maji huwezesha kilimo na matumizi ya majumbani, bahari na maziwa huwezesha uvuvi, maeneo ya asili huunga mkono utalii na taka zinaweza kuwa malighafi katika uchumi wa mzunguko.

Kwa hiyo, uharibifu wa mazingira si hasara ya mazingira pekee.

Unaweza pia kuwa hasara ya kiuchumi.

Mkulima anayepoteza rutuba ya udongo anaathirika kiuchumi. Mfugaji anayekosa malisho anaathirika kiuchumi. Mvuvi anayekutana na kupungua kwa samaki anaathirika kiuchumi. Mwananchi anayepoteza nyumba kutokana na mafuriko anaathirika kiuchumi.

Ndiyo maana hatua za kuhifadhi mazingira zinapaswa kuonekana pia kama uwekezaji katika uchumi wa baadaye.

Kilimo kinaweza kuwa sehemu kubwa ya uchumi wa kijani

Kwa Tanzania, mjadala wa uchumi wa kijani hauwezi kutenganishwa na kilimo.

Mamilioni ya wananchi wanategemea kilimo moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja.

Mabadiliko ya tabianchi yanapobadilisha mwenendo wa mvua, kuongeza vipindi vya ukame au kuongeza matukio ya hali mbaya ya hewa, uzalishaji wa kilimo unaweza kuathirika.

Lakini changamoto hiyo inaweza pia kuwa kichocheo cha ubunifu.

Hapa ndipo dhana ya kilimo himilivu kwa tabianchi inapopata nafasi.

Mkulima anaweza kuwekeza katika:

• mbegu zinazofaa mazingira ya eneo;

• umwagiliaji wenye ufanisi;

• uvunaji na uhifadhi wa maji;

• kilimo cha kuhifadhi udongo;

• matumizi sahihi ya mbolea;

• kilimo mseto;

• agroforestry;

• nishati safi kwenye uzalishaji;

• teknolojia za taarifa za hali ya hewa;

• uhifadhi wa mazao baada ya mavuno;

• kuongeza thamani ya mazao.

Hivyo, mazingira yanaweza kugeuka kuwa eneo la biashara kwa vijana, wataalamu, wazalishaji wa teknolojia, taasisi za fedha na wajasiriamali.

Taka: Tatizo linaloweza kuwa malighafi

Mojawapo ya maeneo makubwa ambayo yanaweza kuonyesha maana ya uchumi wa mzunguko ni taka.

Kwa mtazamo wa kawaida, taka ni kitu cha kutupwa.

Lakini katika uchumi wa mzunguko, sehemu ya taka inaweza kuchukuliwa kama malighafi inayoweza kutumika tena.

Taka za kikaboni zinaweza kutumika kutengeneza mboji.

Baadhi ya taka za plastiki zinaweza kukusanywa, kuchakatwa na kutengeneza bidhaa nyingine.

Vyuma, karatasi na vifaa vingine vinaweza kukusanywa na kuingia katika mnyororo wa kuchakata.

Hapa ndipo fursa za ajira zinapoweza kujitokeza.

Badala ya vijana kuona taka kama uchafu pekee, wanaweza kuona pia fursa ya:

kukusanya → kutenganisha → kuchakata → kuongeza thamani → kuuza.

Lakini biashara hiyo inahitaji usimamizi sahihi, teknolojia, viwango, usalama wa wafanyakazi na mifumo ya ukusanyaji wa taka.

Nishati jadidifu: Soko linalokua pamoja na mahitaji ya maisha

Masauni ametaja nishati jadidifu na nishati safi ya kupikia miongoni mwa maeneo ambayo Tanzania inaweza kutumia fursa za uchumi wa kijani. (VPO)

Nishati ya jua, upepo, biogas na teknolojia nyingine zinaweza kuwa sehemu ya suluhisho kwa maeneo yenye changamoto za upatikanaji wa nishati.

Kwa upande wa biashara, fursa zinaweza kuwepo katika:

Uuzaji wa vifaa → ufungaji → matengenezo → ushauri → mafunzo → huduma za baada ya mauzo.

Hii ina maana kwamba uchumi wa kijani hauishii katika kujenga mradi mkubwa.

Unaweza kuanzia kwenye biashara ndogo ya kijana mwenye ujuzi wa kufunga mfumo wa sola hadi kampuni kubwa inayowekeza katika miradi ya nishati.

Nishati safi ya kupikia na fursa za kiuchumi

Nishati safi ya kupikia ni eneo jingine lenye umuhimu wa mazingira, afya na uchumi.

Kupunguza utegemezi wa nishati zinazochochea ukataji wa miti ni sehemu ya jitihada za kupunguza shinikizo kwenye misitu.

Ofisi ya Makamu wa Rais pia imeendelea kusisitiza matumizi ya nishati safi kama sehemu ya juhudi za kuhifadhi mazingira. (VPO Blog)

Hapa kuna nafasi kwa wafanyabiashara na wabunifu kutengeneza au kusambaza majiko yenye ufanisi, mifumo ya biogas, vifaa vya nishati safi na huduma za ushauri.

Lakini mafanikio yatategemea pia gharama, upatikanaji, ubora, urahisi wa matumizi na uwezo wa mwananchi kumudu teknolojia hiyo.

Vijana: Kutoka kutafuta ajira hadi kutengeneza suluhisho

Moja ya ujumbe muhimu kutoka Tanzania Green Summit ni kwamba vijana wanapaswa kutazamwa kama wabunifu, watafiti, wajasiriamali na viongozi wa uchumi wa kijani.

Hili ni eneo muhimu kwa Tanzania yenye vijana wengi.

Changamoto za mazingira zinaweza kuibua biashara mpya.

Kwa mfano, kijana anaweza kubuni mfumo wa kidigitali unaowaunganisha wakulima na taarifa za hali ya hewa.

Mwingine anaweza kuanzisha biashara ya kuchakata taka.

Mwingine anaweza kuunda mfumo wa umwagiliaji unaotumia maji kwa ufanisi.

Mwingine anaweza kuanzisha biashara ya bidhaa zinazotengenezwa kutokana na malighafi zilizorejelewa.

Mwingine anaweza kufanya utafiti wa teknolojia za nishati safi.

Hivyo, tatizo linaweza kuwa chanzo cha swali la biashara: “Ni suluhisho gani ninaweza kulijenga?”

Tanzania Green Summit pia inaeleza umuhimu wa kuunganisha vijana na ujuzi, teknolojia, mitaji, ushauri wa kitaalamu na masoko. (JAMHURI MEDIA)

Sekta ya fedha ina nafasi gani?

Hakuna uchumi wa kijani unaoweza kukua kwa kasi bila fedha.

Wazo linaweza kuwa zuri, lakini bila mtaji linaweza kubaki kwenye daftari.

Hapa ndipo taasisi za fedha zinapokuwa na nafasi muhimu

Mkurugenzi Mtendaji wa CRDB Bank, Abdulmajid Nsekela, amesema sekta ya fedha ina wajibu wa kusaidia kujenga uchumi endelevu.

Kwa mujibu wa taarifa zilizotolewa katika mkutano huo, CRDB imesema imekusanya takribani Sh bilioni 101.8 kupitia green bond, fedha ambazo zimeelekezwa katika maeneo mbalimbali ya uchumi wa kijani, yakiwemo kilimo kinachozingatia mabadiliko ya tabianchi, nishati jadidifu, nishati safi ya kupikia, usafirishaji safi, ufanisi wa matumizi ya nishati na ufugaji wa samaki. (Full Shangwe Blog)

CRDB pia imesema programu yake ya kukabiliana na athari za tabianchi katika kilimo imewafikia zaidi ya wanufaika 26,000 moja kwa moja na takribani 480,000 kwa njia isiyo ya moja kwa moja katika mikoa 27. (Full Shangwe Blog)

Takwimu hizi zinaonyesha jambo moja muhimu:

Uchumi wa kijani unahitaji mfumo wa fedha unaoelewa miradi ya mazingira na uwezo wake wa kuzalisha mapato.

Tatizo kubwa: Mawazo yapo, lakini yanafikaje sokoni?

Mwakilishi wa Umoja wa Mataifa, Susan Ngongi Namondo, ameonyesha changamoto ya kupeleka mawazo na ubunifu wa mazingira katika kiwango kikubwa.

Hili ni eneo ambalo Tanzania inahitaji kulifanyia kazi.

Kuna vijana wenye mawazo.

Kuna watafiti.

Kuna vyuo.

Kuna mashirika.

Kuna taasisi za fedha.

Kuna Serikali.

Kuna sekta binafsi.

Lakini swali ni:

Je, mifumo hii inaunganishwa vya kutosha?

Mawazo mengi yanaweza kuishia kwenye mashindano ya ubunifu, maonesho au warsha bila kufika katika uzalishaji wa kibiashara.

Ndiyo maana kuna umuhimu wa kuwa na mfumo unaoweza kumsaidia mbunifu kutoka:

Wazo → utafiti → mfano wa bidhaa → mtaji → uzalishaji → soko → upanuzi.

Hapo ndipo ubunifu unapoanza kuwa biashara halisi.

Biashara ya kaboni nayo inahitaji elimu

Moja ya maeneo yanayozungumziwa katika uchumi wa kijani ni biashara ya kaboni.

Lakini hii ni sekta inayohitaji uelewa mkubwa.

Jamii inapaswa kuelewa ardhi yake, misitu, miradi, mikataba, haki za wananchi, taratibu za uthibitishaji na namna mapato yanavyogawanywa.

Kwa Tanzania, fursa za fedha za kimataifa za mazingira na tabianchi pamoja na miradi ya biashara ya kaboni zimekuwa sehemu ya mjadala wa uchumi wa kijani. (Habari za uhifadhi)

Hata hivyo, biashara ya kaboni haipaswi kutazamwa kama njia rahisi ya kupata fedha.

Inahitaji uwazi, kanuni, ufuatiliaji na kuhakikisha jamii inayohifadhi rasilimali inapata manufaa yanayoeleweka.

Uchumi wa buluu: Bahari, maziwa na mito kama sehemu ya uchumi

Tanzania ina pwani ndefu pamoja na maziwa na mito.

Hivyo, uchumi wa kijani hauishii kwenye misitu na kilimo.

Uchumi wa buluu unaweza kuhusisha uvuvi endelevu, ufugaji wa samaki, utalii wa baharini, usafirishaji, mwani na shughuli nyingine zinazotegemea rasilimali za maji.

Lakini msingi wake ni mmoja:

Kutumia rasilimali bila kuimaliza.

Mvuvi akivua samaki wadogo kwa kiwango kisichodhibitiwa, anaweza kupata mapato leo lakini akapunguza uzalishaji wa kesho.

Mfugaji wa samaki akichafua maji, anaweza kuharibu mazingira ambayo biashara yake inategemea.

Kwa hiyo, uendelevu si kikwazo cha biashara; ni sehemu ya kulinda msingi wa biashara yenyewe.

Utalii na mazingira: Kulinda kile kinachovutia wageni

Tanzania ina rasilimali nyingi zinazovutia watalii.

Milima, misitu, wanyamapori, fukwe, maziwa na maeneo ya asili ni sehemu ya mtaji wa utalii.

Uharibifu wa mazingira unaweza kupunguza mvuto wa maeneo hayo.

Lakini uhifadhi unaweza pia kuzalisha ajira kupitia:

• utalii wa mazingira;

• waongoza watalii;

• huduma za malazi;

• usafirishaji;

• bidhaa za asili;

• sanaa na utamaduni;

• chakula;

• huduma za kidigitali;

• tafiti na elimu ya mazingira.

Hivyo, jamii inayolinda mazingira inaweza pia kuwa inalinda chanzo chake cha mapato.

Mazingira na biashara ya kilimo: Thamani haiko shambani pekee

Kwa mtazamo wa MKULIMA JEMBE BLOG, moja ya maeneo muhimu zaidi ni kuunganisha mazingira na mnyororo mzima wa thamani wa kilimo.

Mkulima asiuze tu mazao ghafi.

Anaweza kuongeza thamani.

Kwa mfano:

Alizeti → mafuta → sabuni → bidhaa nyingine.

Karanga → siagi ya karanga → mafuta → bidhaa za lishe.

Mihogo → unga → bidhaa za chakula.

Asali → bidhaa za lishe, vipodozi na bidhaa nyingine.

Matunda → juisi, jamu, bidhaa zilizokaushwa.

Taka za kilimo → mboji au bidhaa nyingine kulingana na teknolojia.

Hii inaweza kuongeza thamani ya mazao huku ikisaidia kupunguza upotevu.

Lakini uzalishaji huo unapaswa kufanywa kwa kuzingatia viwango vya ubora, usalama wa chakula na usimamizi wa taka.

---

Mazingira yanaweza kuwa darasa la ujasiriamali

Changamoto za mazingira zinaweza pia kuwa chanzo cha elimu.

Shule, vyuo na vituo vya mafunzo vinaweza kuwa na programu zinazowawezesha vijana kutambua tatizo la mazingira na kulitengenezea suluhisho.

Mfano:

Tatizo: taka nyingi za plastiki.

Swali: zinaweza kutumika vipi?

Hatua: utafiti, ubunifu, mfano wa bidhaa.

Hatua inayofuata: mtaji.

Mwisho: biashara na ajira.

Hii inabadilisha elimu kutoka kwenye kujifunza kuhusu mazingira pekee hadi kujifunza namna ya kutengeneza suluhisho la mazingira.

Changamoto iliyopo: Uchumi wa kijani usiwe wa watu wachache

Kuna hatari moja ambayo inapaswa kujadiliwa.

Ikiwa uchumi wa kijani utaendelea kama eneo la miradi mikubwa pekee, kampuni kubwa na wawekezaji wakubwa wanaweza kunufaika zaidi huku vijana na wananchi wa kawaida wakibaki watazamaji.

Ndiyo maana sera na programu zinahitaji kuangalia pia:

• wafanyabiashara wadogo;

• vikundi vya vijana;

• vikundi vya wanawake;

• wakulima;

• wafugaji;

• wavuvi;

• wachakata taka;

• wajasiriamali wa vijijini;

• wabunifu wa teknolojia;

• watafiti;

• vyama vya ushirika.

Uchumi wa kijani unakuwa na maana zaidi unapounda fursa katika ngazi ya jamii.

Serikali, sekta binafsi na wananchi wanapaswa kufanya nini?

Serikali

Serikali ina nafasi ya kuweka sera, sheria, miundombinu na mazingira ya biashara yanayowezesha uwekezaji wa kijani.

Pia inahitajika kuhakikisha usimamizi wa mazingira unakwenda sambamba na utekelezaji.

Waziri Masauni amesisitiza umuhimu wa kuunganisha ajenda ya mazingira na mipango ya maendeleo ya taifa, sambamba na Dira ya Maendeleo ya Tanzania 2050. (VPO)

Sekta binafsi

Sekta binafsi inaweza kuwekeza katika teknolojia safi, uzalishaji unaotumia rasilimali kwa ufanisi, usimamizi wa taka, nishati jadidifu, kilimo himilivu na bidhaa zenye thamani.

Taasisi za fedha

Taasisi za fedha zinaweza kutengeneza bidhaa zinazofaa kwa miradi ya kijani na kuwasaidia wajasiriamali kuelewa namna ya kuandaa miradi inayoweza kufadhiliwa.

Vijana

Vijana wanaweza kuangalia changamoto zinazowazunguka kama maeneo ya ubunifu.

Wananchi

Wananchi wanaweza kuanza na hatua ndogo kama kutenganisha taka, kupanda miti, kuhifadhi maji, kutumia nishati kwa ufanisi na kushiriki katika shughuli za uhifadhi.

Tanzania Green Summit: Kutoka majadiliano kwenda vitendo

Tanzania Green Summit imejengwa kama jukwaa la kuwaunganisha wadau wa Serikali, sekta binafsi, asasi za kiraia, wabunifu, taasisi za fedha na washirika wa maendeleo katika kujadili hatua za kuelekea maendeleo endelevu. (Tanzania Green Summit)

Lakini thamani kubwa ya jukwaa kama hili haitapimwa kwa idadi ya hotuba pekee.

Itapimwa na kile kinachotokea baada ya mikutano.

Je, kuna biashara mpya?

Je, vijana wamepata mitaji?

Je, teknolojia mpya zimeingia sokoni?

Je, wakulima wamepata suluhisho?

Je, taka zimepungua?

Je, nishati safi imeongezeka?

Je, misitu inalindwa?

Je, jamii zinazolinda mazingira zinapata manufaa?

Maswali hayo ndiyo yanayoweza kusaidia kupima kama mjadala wa uchumi wa kijani umegeuka kuwa matokeo.

Mazingira ni msingi wa uchumi wa kesho

Ujumbe mkubwa kutoka Tanzania Green Summit 2026 ni kwamba mazingira hayapaswi kuonekana kama jukumu la kulinda miti, mito, misitu na wanyamapori pekee.

Ni pia suala la uchumi, ajira, biashara, afya, kilimo, teknolojia na ustawi wa jamii.

Changamoto za mabadiliko ya tabianchi zinaweza kuleta hasara kubwa ikiwa hazitadhibitiwa.

Lakini hatua za kukabiliana nazo zinaweza pia kuibua masoko mapya, teknolojia mpya, ajira mpya na fursa za uwekezaji.

Hata hivyo, fursa hizo hazitokei zenyewe.

Zinahitaji sera bora, elimu, mitaji, utafiti, teknolojia, masoko, uwazi na ushirikiano.

Kwa Tanzania, safari ya uchumi wa kijani inaweza kuanzia katika maeneo madogo kabisa—shambani, nyumbani, sokoni, kiwandani, shuleni na kwenye jamii—na kuendelea hadi kwenye uwekezaji mkubwa wa kitaifa.

Kwa mkulima, mazingira bora ni mtaji wa uzalishaji.

Kwa mfanyabiashara, mazingira yanaweza kuwa chanzo cha bidhaa na huduma mpya.

Kwa kijana, changamoto ya mazingira inaweza kuwa chanzo cha ubunifu na ajira.

Kwa taasisi ya fedha, uchumi wa kijani unaweza kuwa eneo la uwekezaji.

Kwa Serikali, mazingira ni sehemu ya msingi wa maendeleo ya muda mrefu.

Na kwa kizazi kijacho, uamuzi unaofanyika leo utaamua aina ya Tanzania itakayoachwa kesho.

Kwa hiyo, kulinda mazingira na kukuza uchumi si lazima iwe ajenda mbili zinazopingana. Changamoto ni kujenga mfumo ambao maendeleo ya leo hayaharibu uwezo wa kizazi cha kesho kuendelea kuishi, kuzalisha na kustawi.

MKULIMA JEMBE BLOG — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.

TABAKA LA OZONI HATARINI? HATUA ZA JAMII KULINDA MAZINGIRA NA MUSTAKABALI WA KILIMO

 

Na MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

Kesho, Septemba 16, 2026, dunia itaadhimisha Siku ya Kimataifa ya Hifadhi ya Tabaka la Ozoni, siku inayotukumbusha kuwa hewa tunayopumua, mazingira tunayoyaishi na chakula tunachozalisha vina uhusiano mkubwa kuliko tunavyofikiri.

Maadhimisho ya mwaka huu yana ujumbe “Global action for a cooler planet”, unaosisitiza hatua za pamoja duniani kuelekea matumizi endelevu ya teknolojia za kupooza, huku kukiwa na kumbukumbu ya miaka 10 tangu kupitishwa kwa Marekebisho ya Kigali ya Itifaki ya Montreal. (United Nations)

Kwa Tanzania, ujumbe huo unakuja wakati ambapo Serikali imetoa wito kwa wananchi kuepuka kuingiza nchini gesi zilizopigwa marufuku na vifaa vinavyotumia gesi zinazoharibu Tabaka la Ozoni, hususan baadhi ya majokofu na viyoyozi vilivyotumika. (Vice President's Office Tanzania)

Lakini kwa MKULIMA JEMBE, suala hili haliishii kwenye majokofu na viyoyozi.

Linagusa shamba, mifugo, chakula, maji, afya ya mkulima, uzalishaji, uhifadhi wa mazao na uchumi wa familia.

Na wakati dunia ikiendelea kuelekea Siku ya Usafi Duniani, Septemba 20, tunapaswa kujiuliza swali moja kubwa:

Je, tunaweza kuwa na jamii safi bila kulinda anga, udongo, maji na mfumo mzima wa mazingira?

Jibu ni hapana.

TABAKA LA OZONI NI NINI NA KWA NINI LINAPASWA KUTUHUSU?

Tabaka la Ozoni ni sehemu ya angahewa yenye mkusanyiko mkubwa wa gesi ya ozoni, inayopatikana zaidi katika stratosphere, takribani kilomita 10 hadi 40 kutoka kwenye uso wa dunia.

Kazi yake kubwa ni kufyonza sehemu kubwa ya mionzi hatari ya ultraviolet kutoka kwenye jua.

Ndiyo maana wataalamu huliona kama ngao ya asili ya dunia.

Umoja wa Mataifa unaeleza kuwa takribani asilimia 90 ya ozoni ya angahewa iko kwenye stratosphere, ambako husaidia kulinda viumbe dhidi ya mionzi hatari ya ultraviolet. (United Nations)

Hapa ndipo tunapopaswa kuondoa dhana kwamba Tabaka la Ozoni ni jambo la wanasayansi pekee.

Si hivyo.

Ni suala la mkulima.

Ni suala la mfugaji.

Ni suala la mvuvi.

Ni suala la mtoto.

Ni suala la mfanyabiashara.

Ni suala la kila familia.

OZONI INAHUSIANAJE NA KILIMO?

 

Mkulima anategemea mazingira yenye uwiano ili apate mazao.

Anahitaji:

• jua kwa kiwango kinachofaa;

• maji;

• udongo wenye rutuba;

• wadudu na viumbe rafiki;

• mimea yenye afya;

• hali ya hewa inayotabirika;

• mazingira salama kwa binadamu na wanyama.

Mabadiliko katika mazingira yanaweza kuathiri mifumo hii.

Uharibifu wa Tabaka la Ozoni unaweza kuongeza kiasi cha mionzi hatari ya UV kinachofika kwenye uso wa dunia. Mionzi hiyo inapoongezeka inaweza kuathiri afya za binadamu, wanyama na mimea. Umoja wa Mataifa unaeleza kuwa mionzi ya UV inayofikia kiwango cha juu inaweza kuleta madhara kwa mimea na viumbe mbalimbali. (United Nations)

Kwa mkulima, maana yake ni kwamba kulinda Tabaka la Ozoni ni sehemu ya kulinda mazingira ya uzalishaji wa chakula.

MKULIMA ANAPASWA KUHOFIA NINI?

Mkulima anaweza kujiuliza:

“Mimi shambani ninatumia friji au kiyoyozi gani kinachoharibu Ozoni?”

Swali hilo ni zuri, lakini suala ni pana zaidi.

Baadhi ya kemikali zilizowahi kutumika katika mifumo ya majokofu, viyoyozi, dawa za kunyunyizia na matumizi mengine ya viwandani zimehusishwa na uharibifu wa Tabaka la Ozoni. Baadhi ya kemikali hizo pia zinaweza kuwa na athari katika ongezeko la joto duniani. (United Nations)

Ndiyo maana Serikali inasisitiza matumizi ya teknolojia na kemikali rafiki kwa mazingira.

MAJOKOFU NA UHIFADHI WA MAZAO: HAPA MKULIMA ANAINGIA MOJA KWA MOJA

Leo hii kilimo hakijaishia kwenye kulima na kuvuna.

Mkulima anayelima:

• vitunguu,

• nyanya,

• karoti,

• viazi,

• matunda,

• mboga,

• nyama,

• maziwa,

• samaki,

anahitaji namna bora ya kuhifadhi bidhaa baada ya kuvuna.

Majokofu na mifumo ya kupooza imekuwa muhimu katika mnyororo wa thamani wa chakula.

Hapa ndipo ujumbe wa Siku ya Tabaka la Ozoni unapokutana na uchumi wa mkulima.

Tunataka teknolojia za kupooza.

Lakini tunataka teknolojia salama kwa mazingira.

Tunataka kuhifadhi chakula.

Lakini hatutaki kufanya hivyo kwa kuongeza tatizo jingine la mazingira.

Hii ndiyo maana ya dhana ya sustainable cooling — upoaji endelevu.

UN inaeleza kuwa utekelezaji wa Marekebisho ya Kigali unalenga kupunguza matumizi ya HFCs zenye uwezo mkubwa wa kuchangia ongezeko la joto duniani, huku ukihamasisha mifumo yenye ufanisi zaidi wa nishati na teknolojia endelevu za kupooza. (United Nations)

KILIMO NA TEKNOLOJIA RAFIKI KWA MAZINGIRA

Kilimo cha kisasa hakipaswi kupimwa kwa kiasi cha mazao pekee.

Tunapaswa kujiuliza:

Tumezalisha kwa gharama gani kwa mazingira?

Mkulima anaweza kuongeza uzalishaji lakini wakati huo huo:

• kuharibu udongo;

• kuchafua maji;

• kutumia kemikali bila kufuata maelekezo;

• kuchoma taka hovyo;

• kutupa plastiki shambani;

• kuharibu vyanzo vya maji;

• kukata miti bila kupanda mingine.

Huo si uzalishaji endelevu.

Kilimo endelevu kinahitaji uzalishaji unaozingatia chakula, kipato na mazingira kwa pamoja.

NA HAPA NDIPO USAFI UNAPOINGIA

Tunapozungumzia Tabaka la Ozoni na tunapokaribia Siku ya Usafi Duniani, hatupaswi kutenganisha mambo haya mawili.

Usafi si kufagia barabara pekee.

Usafi ni mfumo mzima wa namna tunavyoshughulikia taka.

Usafi ni namna tunavyotumia rasilimali.

Usafi ni namna tunavyolinda maji.

Usafi ni namna tunavyohifadhi chakula.

Usafi ni namna tunavyotumia kemikali.

Usafi ni namna tunavyoshughulikia vifaa chakavu.

Na zaidi ya yote:

Usafi ni utamaduni.

SEPTEMBA 20: DUNIA INAANGAZIA USAFI NA TAKA

Kwa mujibu wa Umoja wa Mataifa, Siku ya Usafi Duniani huadhimishwa Septemba 20, na mwaka 2026 inalenga zaidi suala la upotevu na utupaji wa chakula chini ya kaulimbiu “From Clean Plates to Clean Cities” — kutoka sahani safi hadi miji safi. (United Nations)

Hii ni ajenda muhimu sana kwa Tanzania.

Kwa nini?

Kwa sababu chakula kinachopotea si chakula pekee kinachopotea.

Tunapoteza pia:

• maji yaliyotumika kukizalisha;

• mbolea;

• nguvu kazi;

• mafuta;

• usafirishaji;

• muda wa mkulima;

• ardhi;

• nishati;

• fedha.

Kwa hiyo, kupunguza upotevu wa chakula ni sehemu ya kutunza mazingira.

TAKA SI TAKATAKA PEKE YAKE — TAKA INAWEZA KUWA RASILIMALI

Hapa ndipo tunapotakiwa kubadili mtazamo.

Mabaki ya mazao yanaweza kutumika katika shughuli mbalimbali kulingana na aina yake na usalama wake.

Mabaki ya mimea yanaweza kusaidia kutengeneza:

• mboji;

• matandazo;

• chakula cha mifugo kwa aina zinazofaa;

• nishati;

• bidhaa nyingine zenye thamani.

Taka za kikaboni zikisimamiwa vizuri zinaweza kuingia kwenye mfumo wa uchumi unaozunguka badala ya kuishia kwenye dampo.

Hii ndiyo dhana ya circular economy — uchumi unaozunguka.

PLASTIKI SHAMBANI: TATIZO LINALOKUA

Katika kilimo cha kisasa, plastiki inaweza kupatikana kwenye:

• mifuko ya pembejeo;

• chupa;

• mabomba;

• vifungashio;

• mifuko ya miche;

• vifaa vya umwagiliaji;

• vifungashio vya mazao;

• baadhi ya vifaa vya kilimo.

Tatizo si matumizi ya plastiki pekee.

Tatizo ni plastiki inapoachwa bila mfumo wa ukusanyaji na matumizi ya pili.

Mkulima anatakiwa kuwa sehemu ya suluhisho.

Badala ya kutupa taka shambani:

ikusanye → itenganishe → ihifadhi → peleka kwenye mfumo wa ukusanyaji/recycling inapowezekana.

KEMIKALI ZA KILIMO: ELIMU NI KINGA

Wakulima wanatumia pembejeo mbalimbali ili kulinda mazao.

Lakini matumizi ya kemikali yanahitaji elimu.

Mkulima anatakiwa:

1. Kusoma lebo.

2. Kutumia kiasi kilichoelekezwa.

3. Kutumia vifaa vya kujikinga.

4. Kutohifadhi kemikali karibu na chakula.

5. Kutotupa mabaki ya kemikali kwenye mito au vyanzo vya maji.

6. Kutotumia chupa za kemikali kwa kuhifadhia maji au chakula.

7. Kufuatilia maelekezo ya wataalamu wa kilimo.

Kemikali si tatizo kwa sababu tu ni kemikali; matumizi yasiyo sahihi ndiyo yanaweza kuleta madhara makubwa.

MTO, CHEMCHEMI NA ZIWA: USIMAMIZI WA MAZINGIRA UNAANZA HAPA

Mkulima hawezi kuwa na kilimo endelevu kama chanzo cha maji kinaharibiwa.

Kwa hiyo, jamii inapaswa:

• kutunza maeneo ya vyanzo vya maji;

• kuzuia utupaji wa taka kwenye mito;

• kupanda miti inayofaa katika maeneo husika;

• kuzuia shughuli zinazoharibu kingo za mito;

• kutumia maji kwa ufanisi;

• kuzuia uchafuzi wa maji unaotokana na taka na kemikali.

Maji safi ni mtaji wa kilimo.

JE, TABAKA LA OZONI LINAHUSIANA NA ONGEZEKO LA JOTO DUNIANI?

Hapa kuna jambo muhimu ambalo jamii inapaswa kulielewa.

Uharibifu wa Tabaka la Ozoni na mabadiliko ya tabianchi si kitu kilekile, lakini vina uhusiano kupitia baadhi ya kemikali na sera za mazingira.

Baadhi ya vitu vinavyoharibu ozoni pia vina uwezo wa kuchangia ongezeko la joto duniani. Ndiyo maana Itifaki ya Montreal na Marekebisho ya Kigali vina umuhimu mkubwa katika kushughulikia masuala yote mawili. (United Nations)

Hivyo, tunapolinda Ozoni tunakuwa pia tunasaidia kujenga mfumo salama zaidi wa mazingira.

KUNA HABARI NJEMA: DUNIA IMESHAONA MATOKEO YA USHIRIKIANO

Suala hili si la kukata tamaa.

Itifaki ya Montreal ni mfano mkubwa kwamba nchi zikikubaliana, wataalamu wakafanya kazi pamoja na sekta binafsi zikabadilisha teknolojia, tatizo kubwa la mazingira linaweza kushughulikiwa.

UN inaeleza kuwa Itifaki ya Montreal imeiweka Tabaka la Ozoni kwenye njia ya kupona, huku Marekebisho ya Kigali yakipanua juhudi hizo kwa kushughulikia HFCs na teknolojia endelevu za kupooza. (United Nations)

Hii inatupa somo moja:

Mazingira hayaokolewi na mtu mmoja; yanaokolewa na jamii inayochukua hatua kwa pamoja.

SERIKALI: WITO WA KULINDA TABAKA LA OZONI

Katika tamko la Septemba 14, 2026, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amewataka Watanzania kuepuka kuingiza nchini gesi zilizopigwa marufuku pamoja na vifaa vinavyotumia gesi zinazoharibu Tabaka la Ozoni, ikiwemo baadhi ya majokofu na viyoyozi vilivyotumika. (Vice President's Office Tanzania)

Masauni pia amesisitiza umuhimu wa Tabaka la Ozoni katika kuchuja mionzi hatari ya jua na kueleza madhara yanayoweza kutokana na kuharibika kwake, yakiwemo hatari kwa afya ya binadamu na mazingira. (Vice President's Office Tanzania)

Hii ni elimu ambayo haipaswi kubaki kwenye ofisi za Serikali.

Inapaswa kufika sokoni, vijijini, mashambani, shule, vyuoni, gereji, maduka ya vifaa vya majokofu na kwenye jamii nzima.

MFANYABIASHARA WA MAJOKOFU NA VIYOYOZI ANA NAFASI GANI?

Huyu ni mdau muhimu sana.

Fundi anayefanya kazi na mifumo ya kupooza anatakiwa kuwa na elimu kuhusu:

• aina ya jokofu/gesi inayotumika;

• namna sahihi ya kuhudumia mfumo;

• namna ya kuzuia uvujaji;

• namna ya kushughulikia gesi kwa usalama;

• teknolojia mbadala rafiki kwa mazingira;

• utunzaji na utupaji salama wa vifaa chakavu.

Hii ndiyo sababu kaulimbiu ya mwaka 2026 kuhusu sayari yenye ubaridi zaidi ina umuhimu mkubwa kwa uchumi wa kilimo.

Tunataka baridi kwa ajili ya kuhifadhi chakula.

Lakini tunahitaji baridi endelevu.

MKULIMA ANAWEZA KUANZA NINI LEO?

Haya ni mambo ambayo mkulima anaweza kuanza bila kusubiri kampeni kubwa.

1. Usichome taka ovyo

Chunguza kwanza kama taka hiyo inaweza kutumika tena, kuchakatwa au kutengenezwa mboji.

2. Linda vyanzo vya maji

Usiruhusu taka, mafuta au kemikali kuingia kwenye mito, mabwawa na chemchemi.

3. Tumia pembejeo kwa usahihi

Fuata maelekezo ya wataalamu na yaliyo kwenye lebo.

4. Punguza upotevu wa chakula

Usivune zaidi ya uwezo wa soko bila mpango wa kuhifadhi au kuchakata.

5. Tumia teknolojia salama

Unaponunua jokofu, freezer au mfumo wa kupooza, uliza kuhusu teknolojia inayotumia gesi na mfumo unaokidhi viwango vya mazingira.

6. Tunza vifaa chakavu

Usitupe jokofu au kiyoyozi chakavu hovyo.

Vifaa hivyo vinaweza kuwa na gesi au sehemu zinazohitaji kushughulikiwa kitaalamu.

7. Panda na tunza miti

Miti ni sehemu ya mfumo mpana wa kukabiliana na changamoto za mazingira na tabianchi.

8. Elimisha familia

Mtoto anayejifunza kutotupa taka leo anaweza kuwa mtunza mazingira kesho.

SHULE ZINAWEZA KUFANYA NINI?

Shule zinaweza kutumia maadhimisho haya kama darasa la mazingira.

Wanafunzi wanaweza kufundishwa:

• Tabaka la Ozoni ni nini?

• Kwa nini tunahitaji kulilinda?

• Tofauti kati ya Ozoni nzuri na ozoni ya ardhini.

• Taka ni nini?

• Chakula kinapoteaje?

• Kwa nini maji yanapaswa kulindwa?

• Kwa nini miti ni muhimu?

• Kemikali zinapaswa kutumika kwa usalama gani?

Wanafunzi wanaweza pia kufanya:

usafi + upandaji miti + utenganishaji taka + elimu ya mazingira.

Hapo ndipo maadhimisho yanageuka kuwa elimu yenye matokeo.

JAMII ISIISHIE KWENYE KUFAGIA

Hili ni jambo muhimu kuelekea Siku ya Usafi Duniani, Septemba 20.

Usafi wa siku moja ni mzuri.

Lakini utamaduni wa usafi ni bora zaidi.

Kusafisha mtaa leo halafu kesho kuanza kutupa taka tena hakutatui tatizo.

Tunapaswa kujiuliza:

Taka imetoka wapi?

Inaishia wapi?

Inaweza kutumika tena?

Inaweza kuchakatwa?

Inaweza kutengeneza kipato?

Inaweza kugeuzwa kuwa mboji?

Hapo ndipo usafi unapoingia kwenye uchumi.

“FROM CLEAN PLATES TO CLEAN CITIES” — CHAKULA KINACHOTUPWA NI RASILIMALI INAYOPOTEA

Kaulimbiu ya kimataifa ya World Cleanup Day 2026, “From Clean Plates to Clean Cities,” inalenga kuonyesha uhusiano kati ya upotevu wa chakula na mifumo ya taka katika jamii. Umoja wa Mataifa unasema takribani tani bilioni 1.05 za chakula zilipotea katika ngazi za kaya, huduma za chakula na rejareja mwaka 2022. (United Nations)

Kwa Tanzania, ujumbe huu unaweza kuwa fursa kubwa kwa wakulima na wafanyabiashara.

Badala ya kutupa mazao yaliyofikia ukomavu wa kupita kiasi, tunaweza kuongeza thamani kupitia:

Nyanya → mchuzi

Matunda → juisi

Embe → bidhaa zilizokaushwa

Maziwa → mtindi

Ndizi → unga

Nafaka → unga na bidhaa nyingine

Mabaki salama ya mimea → mboji

Hapo tunakuwa tumepunguza taka na wakati huo huo tumeongeza kipato.

TUNAHITAJI KUBADILI SWALI: “TAKA TUTAITUPA WAPI?”

Na kuwa:

“TAKA HII TUNAWEZA KUITUMIAJE?”

Hilo ndilo swali la uchumi wa kijani.

Hilo ndilo swali la kilimo endelevu.

Hilo ndilo swali la mazingira ya kizazi kijacho.

TABAKA LA OZONI NI JUKUMU LETU SOTE

Kesho, Septemba 16, dunia itaangalia Tabaka la Ozoni.

Baada ya siku chache, Septemba 20, dunia itaangalia suala la usafi na taka kupitia World Cleanup Day. Umoja wa Mataifa unatambua Septemba 20 kama Siku ya Usafi Duniani na mwaka huu msisitizo mkubwa ni upotevu wa chakula na kujenga jamii zenye matumizi bora ya rasilimali. (United Nations)

Siku hizi mbili zinatufundisha jambo moja:

Mazingira hayana mipaka.

Taka tunayozalisha leo inaweza kuwa tatizo la kesho.

Kemikali tunayotumia bila elimu inaweza kuathiri mazingira.

Jokofu tunalolitupa hovyo linaweza kuhitaji utunzaji maalumu.

Chakula tunachotupa ni rasilimali iliyopotea.

Maji tunayoyachafua yanaweza kuwa chanzo cha matatizo ya baadaye.

Na mazingira tunayoyaharibu leo ndiyo watoto wetu watakayoishi ndani yake kesho.

Kwa hiyo, hifadhi ya Tabaka la Ozoni, usafi wa mazingira, kilimo endelevu, matumizi sahihi ya kemikali, usimamizi wa taka na uhifadhi wa vyanzo vya maji si ajenda tofauti.

Ni sehemu za mfumo mmoja wa maisha.

Na kwa mkulima, mfumo huo unaanza shambani.

Tuilinde ardhi.
Tuilinde maji.
Tuilinde hewa.
Tupunguze taka.
Tutumie teknolojia salama.
Tulinde Tabaka la Ozoni.
Na tujenge kilimo kinachoweza kulisha kizazi cha leo bila kuiba kesho ya kizazi kijacho.

MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

USAFI DUNIANI 2026: Serikali YATOA WITO WA KUZIBUA MITARO KUKABILIANA NA MVUA ZA EL NIÑO

 

                                                                     Mhe. Prof.Riziki Shemdoe.

                               xxxxxxxx
Maadhimisho ya Usafi Duniani yageuke kuwa hatua ya vitendo ya kulinda jamii, mazingira na miundombinu dhidi ya mafuriko

Tunapokaribia Maadhimisho ya Usafi Duniani 2026, yanayofanyika Septemba 20, mjadala kuhusu usafi haupaswi kuishia kwenye kufagia barabara, kukusanya taka na kupamba maeneo ya mijini. Unapaswa kwenda hatua moja zaidi—kuangalia namna usafi unavyoweza kuwa sehemu ya mkakati wa kuzuia mafuriko, kulinda afya za wananchi, kuhifadhi mazingira na kupunguza uharibifu wa miundombinu.

Maadhimisho ya mwaka huu yanaingia katika kipindi ambacho Tanzania imepewa tahadhari kuhusu mwenendo wa mvua za msimu wa Vuli 2026. Kwa mujibu wa Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA), msimu wa Vuli 2026 unatarajiwa kuathiriwa kwa kiwango kikubwa na hali ya El Niño, huku baadhi ya maeneo yakitarajiwa kupata mvua za wastani hadi juu ya wastani. TMA pia imetahadharisha kuhusu uwezekano wa unyevu uliopitiliza, mafuriko, ongezeko la kina cha maji katika mito na mabwawa pamoja na magonjwa yanayoweza kutokana na uchafuzi wa maji. (Meteo Tanzania)

Katika mazingira hayo, kauli na maelekezo ya Serikali kuhusu kuzibua mitaro na mifereji ya maji yanapaswa kutazamwa kama hatua muhimu ya maandalizi ya kukabiliana na majanga, si zoezi la kawaida la usafi.

Prof. Shemdoe: Wilaya na Halmashauri zizibue mitaro kabla ya mvua

Waziri wa Nchi, Ofisi ya Waziri Mkuu, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (OWM–TAMISEMI), Mhe. Prof. Riziki Shemdoe, amezielekeza Wilaya na Halmashauri zote nchini kuhakikisha zinafanya kazi ya kuzibua mitaro na mifereji ya maji ili kujiandaa na kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua za El Niño.

Prof. Shemdoe ametoa maelekezo hayo Septemba 13, 2026 akiwa Somanga, Wilaya ya Kilwa, mkoani Lindi, katika siku ya kwanza ya ziara yake ya kikazi mkoani humo.

Ziara hiyo inalenga kukagua utekelezaji wa miradi ya maendeleo, kuhimiza uwajibikaji kwa viongozi na watumishi wa Serikali za Mitaa, kusikiliza na kutatua kero za wananchi pamoja na kuwahamasisha wananchi kushiriki katika shughuli za maendeleo.

Katika mazingira ya maandalizi ya mvua, ujumbe huu una maana kubwa zaidi kwa sababu miundombinu ya maji inaposhindwa kufanya kazi, athari zake zinaweza kugusa nyumba, barabara, biashara, shule, vituo vya afya, mashamba na maeneo ya uzalishaji.

Kwa nini kuzibua mitaro ni suala la usalama wa wananchi?

Mara nyingi jamii huona mfereji uliojaa udongo, taka, majani au plastiki kama suala dogo la usafi.

Lakini mvua kubwa inaponyesha, mfereji huo unaweza kubadilika kuwa chanzo cha tatizo kubwa.

Maji yanaposhindwa kupita katika njia yake, hutafuta njia nyingine. Njia hiyo inaweza kuwa:

• barabarani;

• kwenye viwanja vya wananchi;

• ndani ya nyumba;

• kwenye maeneo ya biashara;

• mashambani;

• kwenye shule;

• karibu na vituo vya afya;

• au kuelekea kwenye maeneo ya mabondeni.

Hivyo, mfereji ulioziba leo unaweza kuwa mafuriko ya kesho.

Tatizo linakuwa kubwa zaidi pale taka ngumu zinapotupwa kwenye mifereji. Chupa za plastiki, mifuko, maboksi, mabaki ya chakula, udongo na taka nyingine hujikusanya na kuzuia mtiririko wa maji.

Ndiyo maana zoezi la kuzibua mitaro linapaswa kuhusisha usafi, udhibiti wa taka, ujenzi na matengenezo ya miundombinu pamoja na elimu kwa wananchi.

Maelekezo kwa Wakuu wa Wilaya, Wakurugenzi na TARURA

Prof. Shemdoe amewataka Wakuu wa Wilaya, Wakurugenzi wa Halmashauri na Mameneja wa TARURA Wilaya kushirikiana na taasisi nyingine katika maandalizi ya kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua.

Lengo ni kuhakikisha miundombinu ya kupitisha maji iko katika hali nzuri na inakidhi mahitaji.

Hii ina maana kwamba maandalizi hayapaswi kusubiri mvua ianze.

Ni lazima yafanyike kabla ya mvua kubwa.

Katika eneo la Kilwa, Prof. Shemdoe amesisitiza:

“Nimuelekeze Meneja wa TARURA Wilaya ya Kilwa na Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa kushirikiana na wananchi kuzibua mifereji ya maji iliyoziba ili kipindi cha mvua za El Niño maji yasipate nafasi ya kuchepuka na kuvamia makazi ya wananchi na kuleta madhara, Mkuu wa Wilaya ya Kilwa simamia jambo hili.”

Kauli hii inaweka wazi jambo moja muhimu: maandalizi ya mafuriko ni jukumu la pamoja.

Si jukumu la Serikali pekee.

Si jukumu la TARURA pekee.

Si jukumu la Halmashauri pekee.

Na si jukumu la mwananchi pekee.

Ni jukumu linalohitaji Serikali, wananchi, wafanyabiashara, taasisi, shule, viwanda, mashirika na wadau wa mazingira kufanya kazi kwa pamoja.

Usafi Duniani: Kwa nini maadhimisho ya mwaka huu yana umuhimu wa kipekee?

World Cleanup Day 2026 inafanyika Septemba 20, 2026, ikiwa ni siku inayolenga kuhamasisha hatua za pamoja dhidi ya tatizo la taka na uchafuzi wa mazingira. (World Cleanup Day)

Kwa Tanzania, siku hiyo inaweza kuwa fursa muhimu ya kuunganisha ajenda mbili:

Usafi wa mazingira + maandalizi ya mvua.

Badala ya zoezi la siku moja, jamii inaweza kutumia maadhimisho hayo kuanzisha mfumo wa kudumu wa:

“Safi leo, salama kesho.”

Maana yake ni kwamba usafi haupaswi kufanyika kwa sababu tu kuna maadhimisho.

Usafi unatakiwa kuwa sehemu ya maisha ya kila siku.

Taka na mafuriko: Tatizo linaanzia wapi?

Mara nyingi tunapozungumzia mafuriko tunataja mvua nyingi.

Lakini mvua peke yake si sababu pekee ya ukubwa wa madhara.

Kuna tofauti kati ya:

mvua kubwa + mifereji safi

na

mvua kubwa + mifereji iliyozibwa.

Katika mazingira ya kwanza, maji yana nafasi ya kupita.

Katika mazingira ya pili, maji yanazuiwa, yanajaa na kuanza kutafuta njia nyingine.

Hapo ndipo maeneo ya makazi yanaweza kuathirika.

Kwa hiyo, kutupa taka kwenye mtaro si kitendo kisicho na madhara.

Taka inayotupwa leo inaweza kuziba mfereji na kuchangia mafuriko baada ya mvua.

TMA: El Niño inahitaji maandalizi mapema

TMA imeeleza kuwa msimu wa Vuli 2026 utaathiriwa kwa kiwango kikubwa na El Niño, huku maeneo mbalimbali yakitarajiwa kupata mvua za wastani hadi juu ya wastani. TMA imesema mvua zinaweza kuanza katika baadhi ya maeneo kuanzia mwishoni mwa Septemba hadi wiki za mwanzo za Oktoba, na katika msimu huu mvua za nje ya msimu zinaweza kuendelea hadi Januari 2027. (Meteo Tanzania)

TMA pia imeonya kuhusu uwezekano wa:

• mafuriko;

• unyevu uliopitiliza kwenye udongo;

• kuongezeka kwa kina cha maji katika mito na mabwawa;

• athari kwenye miundombinu;

• uchafuzi wa vyanzo vya maji;

• magonjwa ya mlipuko;

• pamoja na changamoto kwenye kilimo, usafiri na sekta nyingine.

Kwa hiyo, taarifa ya hali ya hewa inapaswa kuwa chombo cha kupanga, si taarifa ya kusikiliza baada ya mvua kuanza.

Serikali za Mitaa zifanye nini sasa?

Maelekezo ya kuzibua mitaro yanahitaji kutafsiriwa kuwa mpango wa vitendo katika kila Wilaya na Halmashauri.

1. Kutambua maeneo hatarishi

Halmashauri zinapaswa kutambua maeneo ambayo:

• yamewahi kuathiriwa na mafuriko;

• yana mifereji midogo isiyotosheleza;

• yana mitaro iliyoziba;

• yako mabondeni;

• yana makazi yaliyo karibu na mito;

• yana barabara zinazokatizwa na maji;

• au yana miundombinu dhaifu ya kupitisha maji.

Maeneo hayo yawekwe kwenye mpango wa maandalizi.

2. Kuzibua mitaro na mifereji

Hili ndilo jambo ambalo Prof. Shemdoe amelisisitiza.

Lakini kuzibua mfereji hakumaanishi kuondoa taka na kuziacha pembeni.

Taka hizo zinapaswa kukusanywa na kupelekwa kwenye maeneo yanayofaa ya utupaji au usimamizi wa taka.

Vinginevyo, mvua inaweza kuzirudisha kwenye mfereji huo huo.

3. Kukagua madaraja na makalavati

Mara nyingi tatizo haliko kwenye mtaro pekee.

Maji yanaweza kuzuiwa na:

• makalavati madogo;

• madaraja;

• mabomba;

• majani;

• magogo;

• taka;

• au udongo uliosombwa.

Kwa hiyo, maandalizi yanapaswa kuangalia mfumo mzima wa maji kutoka eneo moja hadi jingine.

Wananchi wana nafasi gani?

Serikali inaweza kujenga miundombinu, lakini wananchi wana jukumu kubwa katika kuhakikisha miundombinu hiyo haizibwi.

Mwananchi anaweza kuanza na hatua ndogo:

Usitupe taka kwenye mtaro.

Hili linaonekana kuwa jambo rahisi, lakini lina athari kubwa.

Jamii inaweza pia:

• kushiriki katika usafi wa maeneo yao;

• kutoa taarifa kuhusu mifereji iliyoziba;

• kuondoa taka katika maeneo ya makazi kwa usalama;

• kushirikiana na viongozi wa mitaa;

• kuelimisha watoto kuhusu usimamizi wa taka;

• na kuhakikisha biashara hazizuii njia za maji.

Mfano mzuri unaonekana katika baadhi ya kampeni za usafi za Serikali za Mitaa Tanzania, ambapo wananchi wamekuwa wakishirikishwa katika kusafisha maeneo ya makazi na mifereji.

Usafi ni kinga dhidi ya magonjwa

Mafuriko yanaweza kuchanganya maji machafu na maji yanayotumika katika shughuli za kila siku.

Maji hayo yanaweza kuingia kwenye:

• visima;

• mabwawa;

• mito;

• maeneo ya kuchotea maji;

• vyoo;

• na maeneo ya kuhifadhi chakula.

TMA imeonya kwamba uchafuzi wa maji wakati wa msimu wa mvua unaweza kuongeza hatari ya magonjwa ya mlipuko. (Meteo Tanzania)

Kwa hiyo, usafi wa mazingira si suala la uzuri wa mji pekee.

Ni suala la afya ya jamii.

Usafi na kilimo: Mkulima naye ana jukumu

Kwa kuwa mvua zinatarajiwa kuwa na athari katika maeneo mbalimbali, wakulima wanapaswa pia kujiandaa.

Mkulima anapaswa kuhakikisha:

• mifereji ya maji shambani iko wazi;

• maji hayatuami kwa muda mrefu;

• udongo una kinga dhidi ya mmomonyoko;

• maeneo ya miteremko yanaimarishwa;

• vyanzo vya maji havichafuliwi;

• taka za plastiki haziachwi shambani;

• na maji yanayotiririka kutoka mashambani hayaharibu maeneo ya chini.

Hapa ndipo suala la usafi linapokutana na uhifadhi wa mazingira na usalama wa chakula.

Shule na taasisi nazo ziwe sehemu ya maandalizi

Maadhimisho ya Usafi Duniani yanaweza kutumika kuwaelimisha wanafunzi kwamba mazingira safi si jukumu la wafanyakazi wa usafi pekee.

Shule zinaweza kuanzisha:

Klabu za Usafi na Mazingira

ambazo zitawafundisha wanafunzi:

• umuhimu wa kutupa taka mahali sahihi;

• kutenganisha taka;

• kutunza miti;

• kulinda vyanzo vya maji;

• na kuelewa uhusiano kati ya taka, mifereji na mafuriko.

Mtoto anayefundishwa leo anaweza kuwa mwananchi anayelinda mazingira kesho.

Wafanyabiashara wana nafasi kubwa

Maeneo ya biashara mara nyingi huzalisha taka nyingi.

Mifuko, maboksi, chupa, mabaki ya vyakula na vifungashio vinaweza kuishia kwenye mifereji.

Wafanyabiashara wanapaswa kuhakikisha taka zao zinakusanywa na kuhifadhiwa kwa utaratibu.

Biashara safi inahitaji mazingira safi.

Na mazingira safi yanahitaji ushiriki wa mfanyabiashara.

Je, kuzibua mitaro pekee kunatosha?

Jibu ni hapana.

Kuzibua mitaro ni hatua muhimu, lakini si suluhisho la kila tatizo la mafuriko.

Ikiwa mitaro ni midogo kuliko kiwango cha maji kinachotarajiwa, bado inaweza kujaa.

Ikiwa eneo limejengwa bila kuzingatia njia za asili za maji, tatizo linaweza kuendelea.

Ikiwa taka zitaendelea kutupwa kwenye mifereji, mitaro itaziba tena.

Ikiwa makalavati hayatoshi, maji yataendelea kuzuiwa.

Kwa hiyo, maandalizi yanahitaji mfumo mzima wa usimamizi wa maji ya mvua.

Mabadiliko ya tabianchi yanaongeza umuhimu wa maandalizi

Katika dunia inayokabiliwa na mabadiliko ya tabianchi, jamii haiwezi tena kutegemea uzoefu wa zamani pekee.

Mvua inaweza kuwa kubwa zaidi katika muda mfupi, na maeneo ambayo hayakuwa yakipata mafuriko yanaweza kuanza kukumbwa na changamoto.

Ndiyo maana taarifa za TMA zinapaswa kufuatiliwa mara kwa mara.

TMA yenyewe imewahimiza wadau kutumia taarifa za hali ya hewa katika kufanya maandalizi ya kisekta na kuchukua hatua mapema. (Meteo Tanzania)

Maadhimisho ya Usafi Duniani yawe mwanzo, si mwisho

Septemba 20 isiwe siku ambayo wananchi watafanya usafi, wapige picha, viongozi wazungumze, halafu kila kitu kirudi kama kilivyokuwa.

Badala yake, iwe mwanzo wa mpango wa kudumu.

Kila:

Mtaa

uwe na mpango wa usafi.

Kila:

Kijiji

kiwe na mpango wa usafi.

Kila:

Kata

iwe na mpango wa maeneo hatarishi.

Kila:

Halmashauri

iwe na ramani ya maeneo yanayoweza kuathiriwa na mafuriko.

Na kila:

Wilaya

iwe na mpango wa maandalizi na mwitikio wa haraka.

Ujumbe kwa wananchi: Usisubiri Serikali ifanye kila kitu

Serikali ina wajibu mkubwa wa kujenga na kutunza miundombinu.

Lakini mwananchi pia ana wajibu wa kutunza miundombinu hiyo.

Kama Serikali itajenga mfereji leo na kesho wananchi wakautumia kama dampo, tatizo litarudi.

Kama wananchi watafanya usafi lakini hakuna mfumo wa ukusanyaji taka, tatizo litarudi.

Hivyo, suluhisho ni ushirikiano.

Ujumbe wa mwisho kuelekea Septemba 20

Maadhimisho ya Usafi Duniani 2026 yanakuja wakati ambao Tanzania inahitaji kuongeza umakini katika usafi wa mazingira, usimamizi wa taka na maandalizi ya mvua.

Maelekezo ya Prof. Riziki Shemdoe kuhusu kuzibua mitaro yanaweza kuwa sehemu muhimu ya maandalizi hayo.

Lakini mafanikio hayatapimwa kwa idadi ya mitaro iliyozibwa tu.

Yatapimwa kwa swali:

Mvua ikinyesha, maji yatapita wapi?

Kama yana njia salama, jamii imejiandaa.

Kama mitaro imejaa taka, makalavati yameziba na njia za maji zimevamiwa, jamii iko kwenye hatari.

Kwa hiyo, usafi ni zaidi ya mazingira mazuri.

Ni:

usalama,

afya,

uchumi,

kilimo,

miundombinu,

na maisha ya wananchi.

Tanzania inapokaribia Maadhimisho ya Usafi Duniani Septemba 20, ujumbe unapaswa kuwa mmoja:

“TUSAFISHE LEO, TUJILINDE DHIDI YA MAFURIKO KESHO.”

Na kwa kila mwananchi:

Mtaro si dampo. Maji yanahitaji njia. Mazingira yanahitaji ulinzi. Usalama unaanza na maandalizi.

Chanzo cha taarifa za hali ya hewa: Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA). TMA inaeleza kuwa msimu wa Vuli 2026 utaathiriwa kwa kiwango kikubwa na El Niño na inashauri wadau kutumia taarifa za hali ya hewa kupanga hatua za mapema. (Meteo Tanzania)

Kumbuka: Taarifa rasmi ya TMA niliyoangalia inaeleza msimu wa Vuli Oktoba–Desemba 2026, huku mvua za nje ya msimu zikitarajiwa kuendelea hadi Feb 2027 katika baadhi ya maeneo; hivyo taarifa mpya za TMA zinapaswa kufuatiliwa kadri msimu unavyokaribia. (Meteo Tanzania)

MKULIMA JEMBE BLOG

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI