SIKU YA USAFI DUNIANI: USAFI SI KUFAGIA TU, NI KULINDA AFYA, MAZINGIRA NA UCHUMI WA JAMII

Na Mkulima Jembe Blog

Wakati dunia ikijiandaa kuadhimisha Siku ya Usafi Duniani Septemba 20, mjadala kuhusu usafi unapaswa kwenda zaidi ya zoezi la siku moja la kufagia barabara, kukusanya taka au kupanda miti.

Ni wakati wa jamii kujiuliza swali muhimu: Baada ya Septemba 20 kupita, tunafanya nini ili mazingira yetu yaendelee kuwa safi?

Swali hili lina umuhimu mkubwa kwa sababu mazingira machafu yanaweza kuathiri afya za watu, uzalishaji wa kilimo, mifugo, biashara, vyanzo vya maji na hata hadhi ya miji na vijiji.

Katika kuelekea maadhimisho hayo, wadau wa mazingira wameendelea kutoa elimu kwa jamii kuhusu umuhimu wa usafi, uhifadhi wa mazingira na uwajibikaji wa kila mmoja.

Miongoni mwa wanaoendelea kuhamasisha jamii ni Mkurugenzi wa Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP) inayojihusisha na masuala ya mazingira yenye makao yake mkoani Kilimanjaro.

Mushi amesisitiza kwamba usafi na utunzaji wa mazingira si jukumu la serikali pekee, bali ni wajibu unaohitaji ushiriki wa wananchi, taasisi, kampuni, shule, vikundi vya kijamii na wadau mbalimbali.

USAFI UNAANZA NA MTU MMOJA

Mara nyingi jamii inapozungumzia usafi, fikra huenda kwenye magari ya taka, wafagiaji, mamlaka za serikali za mitaa au kampuni zinazokusanya taka.

Lakini ukweli ni kwamba mfumo mzima wa usafi huanza kabla taka haijafika kwenye gari la taka.

Unaanzia nyumbani.

Unaanzia sokoni.

Unaanzia shuleni.

Unaanzia kwenye mgahawa.

Unaanzia kwenye shamba.

Unaanzia kwenye ofisi.

Unaanzia kwenye duka.

Na unaanzia kwenye uamuzi wa mtu mmoja wa kutotupa taka ovyo.

Hivyo, Siku ya Usafi Duniani inaweza kuwa fursa ya kuhamisha fikra kutoka “nani atasafisha?” kwenda “nani amesababisha taka na nani anawajibika kuzisimamia?”

Hapo ndipo dhana ya uwajibikaji wa mazingira inapopata maana halisi.

KILIMANJARO ENVIRONMENTAL PRESERVATION (KEP): ELIMU, UHIFADHI NA KUJENGA JAMII INAYOWAJIBIKA KWA MAZINGIRA

Katika juhudi za kuhamasisha jamii kuhusu mazingira, nafasi ya Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP), chini ya uongozi wa Nestory Ludovick Mushi, inaweza kutazamwa katika muktadha mpana wa elimu, uhamasishaji na ushirikishwaji wa jamii katika masuala ya mazingira.

Jambo muhimu katika kazi za mazingira si kusubiri tatizo litokee ndipo hatua zichukuliwe.

Elimu inapaswa kutangulia.

Jamii ikielewa madhara ya kutupa taka kwenye mifereji, mito, mabwawa na maeneo ya wazi, uwezekano wa kubadili tabia huongezeka.

Jamii ikielewa thamani ya chanzo cha maji, itakuwa rahisi kushiriki katika kukilinda.

Jamii ikielewa madhara ya plastiki, inaweza kuanza kutafuta njia bora za matumizi na utupaji wake.

Hii ndiyo sababu taasisi na majukwaa ya mazingira kama KEP yana umuhimu katika kuunganisha elimu ya mazingira na hatua za vitendo katika jamii.

Kwa mtazamo huu, usafi haupaswi kuonekana kama tukio la kalenda pekee, bali kama mchakato wa kujenga utamaduni mpya wa kuishi kwa kuheshimu mazingira.

TAKA SI TAKATAKA PEKE YAKE — NI RASILIMALI IKIENDESHWA VIZURI

Moja ya maeneo yanayohitaji elimu zaidi ni namna jamii inavyoitazama taka.

Kwa watu wengi, taka ni kitu kisichohitajika kinachopaswa kuondolewa.

Lakini baadhi ya taka zinaweza kuwa malighafi.

Mabaki ya chakula yanaweza kutumika kutengeneza mboji.

Baadhi ya mabaki ya kilimo yanaweza kutumika katika uzalishaji wa bidhaa nyingine.

Plastiki, chuma, karatasi na vifaa vingine vinaweza kukusanywa na kupelekwa kwenye mifumo ya urejelezaji pale inapowezekana.

Hapa ndipo usafi unapokutana na uchumi wa mzunguko (circular economy).

Badala ya mfumo wa:

Tengeneza → Tumia → Tupa

jamii inaweza kuelekea kwenye mfumo wa:

Tengeneza → Tumia → Kusanya → Tenganisha → Rejesha kwenye matumizi/uzalishaji.

Mfumo huu unaweza pia kuibua fursa za ajira kwa vijana na wanawake kupitia ukusanyaji, uchambuzi, urejelezaji na ubunifu wa bidhaa kutokana na baadhi ya taka.

USAFI NA AFYA: TAKA ZINAWEZA KUWA CHANZO CHA HATARI

Usafi wa mazingira una uhusiano mkubwa na afya ya jamii.

Taka zinapotupwa ovyo zinaweza kuziba mifereji na kusababisha maji kutuama.

Maji yanapotawanyika katika maeneo yasiyofaa, mazingira yanaweza kuwa hatarishi kwa afya na usalama wa jamii.

Vyanzo vya maji vinapochafuka, tatizo linakuwa kubwa zaidi kwa sababu maji ni msingi wa maisha.

Kwa hiyo, usafi haupaswi kuangaliwa kama suala la uzuri wa mji pekee.

Ni suala la afya.

Ni suala la usalama.

Ni suala la ustawi wa jamii.

Na ni suala la gharama za maisha.

KILIMO KINAHITAJI MAZINGIRA SAFI

Kwa msomaji wa Mkulima Jembe, suala hili lina umuhimu wa kipekee.

Mkulima hawezi kutenganisha kilimo na mazingira.

Udongo ni mazingira.

Maji ni mazingira.

Hewa ni mazingira.

Misitu ni mazingira.

Vyanzo vya maji ni mazingira.

Hata wadudu na viumbe wengine wanaosaidia mfumo wa ikolojia wana nafasi katika uzalishaji wa chakula.

Taka zinazotupwa kwenye maeneo ya kilimo zinaweza kuleta changamoto katika uzalishaji na usalama wa mazingira.

Ndiyo maana kampeni ya usafi inapaswa kufika hadi mashambani na vijijini, si kubaki kwenye miji pekee.

Mkulima anapaswa kuelimishwa kuhusu utunzaji wa udongo, matumizi sahihi ya pembejeo, usimamizi wa taka za shambani na ulinzi wa vyanzo vya maji.

USAFI WA SOKO NI USAFI WA BIASHARA

Masoko ni maeneo muhimu katika uchumi wa jamii.

Ndiyo sehemu ambayo mkulima anakutana na mnunuzi.

Lakini soko lisilo safi linaweza kupunguza mvuto wa eneo na kuleta changamoto kwa wafanyabiashara na walaji.

Usafi wa masoko kwa hiyo unahitaji ushirikiano wa:

• Wafanyabiashara

• Wanunuzi

• Serikali za mitaa

• Wasimamizi wa masoko

• Watoa huduma za usafi

• Vikundi vya vijana

• Vikundi vya wanawake

• Taasisi za mazingira

Hapa ndipo tunapoona kwamba usafi unaweza kuwa sehemu ya mkakati wa kukuza biashara, si gharama pekee.

VIJANA: NGUVU KUBWA YA MABADILIKO

Kama kuna kundi ambalo linaweza kuifanya Siku ya Usafi Duniani iwe mwanzo wa mabadiliko ya muda mrefu, ni vijana.

Vijana wana nguvu kazi.

Wana ubunifu.

Wana uwezo wa kutumia teknolojia.

Wanaweza kuanzisha biashara za taka na urejelezaji.

Wanaweza kuendesha kampeni za elimu kupitia mitandao ya kijamii.

Wanaweza kuanzisha vikundi vya usafi katika mitaa na vijiji.

Kwa hiyo, badala ya kuwaona vijana kama washiriki wa zoezi la kusafisha tu, wanapaswa kuonekana kama wabunifu wa suluhisho za mazingira.

SHULE ZIWE MAABARA ZA UTAMADUNI WA USAFI

Mtoto anayefundishwa kutunza mazingira akiwa shuleni ana nafasi kubwa ya kuendeleza tabia hiyo nyumbani.

Shule zinaweza kuwa na:

Klabu za mazingira.

Mifumo ya kutenganisha taka.

Bustani za shule.

Miti ya shule.

Mafunzo ya urejelezaji.

Mashindano ya madarasa yenye mazingira safi.

Hivyo, Siku ya Usafi Duniani inaweza kuwa mwanzo wa kuanzisha kizazi ambacho hakisubiri kuambiwa kusafisha, bali kinaona usafi kama sehemu ya maisha.

KUTOKA “CLEAN-UP DAY” KWENDA “CLEAN-UP CULTURE”

Hili ndilo jambo kubwa ambalo jamii inapaswa kulifikiria kuelekea Septemba 20.

Siku moja ya usafi haitoshi.

Kama jamii itasafisha tarehe 20 Septemba halafu tarehe 21 taka zikatupwa tena kwenye maeneo yale yale, tutakuwa tumefanya tukio, lakini hatujabadilisha tabia.

Lengo linapaswa kuwa kujenga:

CLEAN-UP CULTURE

Utamaduni ambao:

• Mtu hatupi taka ovyo.

• Mfanyabiashara anasimamia taka za biashara yake.

• Shule inafundisha usafi.

• Mkulima analinda mazingira ya shamba.

• Mwananchi analinda chanzo cha maji.

• Kampuni inazingatia wajibu wake kwa mazingira.

• Serikali inaweka mifumo bora ya usimamizi wa taka.

• Vijana wanageuza changamoto za taka kuwa fursa.

UBUNIFU WA KIPEKEE: “TANGAZA TAKA, USITUPIE TAKA”

Katika kuelekea maadhimisho hayo, ujumbe wa kampeni unaweza kuwa:

“TANGAZA TAKA, USITUPIE TAKA!”

Maana yake ni kwamba kila mwananchi anaweza kuwa mtoa taarifa na mlinzi wa mazingira.

Anapoona eneo linalotupwa taka ovyo, badala ya kupita kimya, anaweza kutoa taarifa kwa mamlaka husika au viongozi wa eneo.

Anapoona chanzo cha maji kinachafuliwa, suala hilo linapaswa kuibua hatua.

Anapoona mifereji inazibwa na taka, jamii inaweza kuchukua hatua mapema.

Hii inaweza kuunganisha mazingira + teknolojia + uandishi wa habari + uwajibikaji wa wananchi.

NESTORY MUSHI: ELIMU YA MAZINGIRA ISIISHIE KWENYE MANENO

Katika mazungumzo yake na Mkulima Jembe, Nestory Ludovick Mushi amesisitiza umuhimu wa kila mmoja kushiriki katika usafi na utunzaji wa mazingira.

Kauli hiyo inatoa ujumbe mpana: mazingira hayawezi kulindwa na mtu mmoja.

Serikali ina wajibu wake.

Wananchi wana wajibu wao.

Taasisi zina wajibu.

Sekta binafsi ina wajibu.

Shule zina wajibu.

Vikundi vya kijamii vina wajibu.

Vyombo vya habari vina wajibu.

Na taasisi za mazingira kama KEP Environmental Platform zina nafasi muhimu katika kuendelea kuunganisha elimu, uhamasishaji na ushiriki wa jamii.

Hapo ndipo tunapoweza kutoka kwenye kaulimbiu na kwenda kwenye matokeo.

SEPTEMBA 20 ISIWE MWISHO — IWE MWANZO

Tunapoelekea Siku ya Usafi Duniani, ujumbe mkubwa si kwamba wananchi watoke nje na kusafisha.

Ujumbe mkubwa ni kwamba tujenge mfumo unaozuia uchafu kabla haujatokea.

Tusisubiri taka zijaze mifereji ndipo tusafishe.

Tusisubiri chanzo cha maji kichafuke ndipo tukimbilie kukilinda.

Tusisubiri mafuriko ndipo tukumbuke mifereji.

Tusisubiri magonjwa ndipo tukumbuke usafi.

Tusisubiri mazingira yaharibike ndipo tuanze kuyazungumzia.

Tuanze sasa.

Kwa sababu mazingira safi si zawadi tunayopokea kutoka kwa serikali.

Ni urithi tunaouandaa kwa kizazi kijacho.

 UJUMBE WA MKULIMA JEMBE

Septemba 20 inaweza kuwa tarehe kwenye kalenda, lakini usafi unatakiwa kuwa utamaduni wa kila siku.

Kutoka nyumbani hadi shambani.

Kutoka shuleni hadi sokoni.

Kutoka kijijini hadi mjini.

Kutoka kwa mwananchi hadi kampuni.

Kila mtu ana nafasi. Kila mtu ana wajibu. Kila mtu anaweza kuwa sehemu ya suluhisho.

MKULIMA JEMBE BLOG

“Ni Juhudi Zetu Vijiji Kuwa Miji”

USAFI UNAANZA NA WEWE.
MAZINGIRA NI YETU SOTE.
TULINDE LEO KWA AJILI YA KESHO.

MVUA KUBWA ZINAPOWEZA KUNYESHA: DC MNZAVA AWATAKA WANANCHI WANAOISHI MAENEO HATARISHI KUCHUKUA TAHADHARI

Usalama wa maisha ya binadamu unapaswa kuwa jambo la kwanza wakati wa kukabiliana na majanga ya mvua

Mkuu wa Wilaya ya Moshi,
, ametoa wito kwa wananchi wanaoishi katika maeneo hatarishi kuchukua tahadhari na, pale inapobidi, kuondoka katika maeneo hayo kutokana na uwezekano wa kunyesha kwa mvua nyingi nchini.

Kauli hiyo inakuja wakati ambapo mvua kubwa zinaweza kusababisha changamoto mbalimbali katika maeneo ambayo tayari yana historia au mazingira yanayoweza kuchochea mafuriko, maporomoko ya ardhi, mmomonyoko wa udongo na majanga mengine yanayohusiana na mvua.

Mnzava amesisitiza umuhimu wa wananchi kusikiliza na kuzingatia tahadhari zinazotolewa na mamlaka husika, akieleza kuwa usalama wa wananchi unapaswa kupewa kipaumbele.

Kwa mtazamo mpana, ujumbe huu si wa watu wanaoishi Moshi pekee. Ni wito unaogusa jamii nzima kwa sababu mvua inapozidi kiwango cha kawaida, madhara yake yanaweza kuathiri nyumba, barabara, madaraja, mashamba, mifugo, biashara, shule na hata huduma muhimu kama maji na umeme.

MAENEO HATARISHI NI YAPI?

Moja ya changamoto kubwa katika kukabiliana na majanga ya mvua ni kwamba baadhi ya wananchi wanaweza wasitambue kwamba maeneo wanayoishi yana hatari.

Eneo hatarishi si lazima liwe mahali ambapo mafuriko yamewahi kutokea jana. Linaweza kuwa eneo ambalo mazingira yake yanaifanya iwe rahisi kupata madhara wakati mvua kubwa inaponyesha.

Maeneo yanayoweza kuwa hatarishi ni pamoja na:

• Maeneo ya mabondeni na karibu na mito.

• Maeneo yanayopitiwa na maji wakati wa mvua kubwa.

• Maeneo yenye miteremko mikali yanayoweza kukumbwa na maporomoko ya ardhi.

• Maeneo yenye udongo unaoweza kulowa sana na kupoteza uimara.

• Maeneo yaliyojengwa karibu sana na kingo za mito au mifereji.

• Maeneo yenye mifereji midogo au iliyozibwa.

• Nyumba zilizo chini ya miinuko mikubwa.

• Maeneo ambayo tayari yanaonekana kuwa na nyufa kwenye ardhi au majengo.

• Maeneo ambayo yamewahi kuathiriwa na mafuriko au maporomoko hapo nyuma.

Kwa hiyo, wananchi hawapaswi kusubiri maji yaanze kuingia ndani ya nyumba ndipo waanze kutafuta mahali salama.

KWA NINI KUONDOKA MAPEMA NI MUHIMU?

Katika majanga mengi, dakika na saa za mwanzo zinaweza kuwa na umuhimu mkubwa.

Maji yakianza kujaa kwa kasi, barabara zinaweza kukatika, madaraja yanaweza kujaa maji, miti inaweza kuanguka na maeneo ya kupita yanaweza kuwa hatarishi.

Mtu anayesubiri mpaka hali iwe mbaya anaweza kushindwa kuondoka kwa urahisi.

Ndiyo maana ujumbe wa kuondoka mapema unatakiwa kueleweka kama hatua ya kuokoa maisha, siyo kama jambo la kuleta hofu.

Familia inayohama mapema kutoka eneo hatarishi inaweza kuwa imeokoa maisha yake kabla ya janga halijatokea.

WANANCHI WASIPUUZE DALILI ZA HATARI

Wananchi wanaishi katika maeneo yao kwa muda mrefu na mara nyingi huwa ndio wanaoweza kuona mabadiliko ya mazingira mapema.

Kwa mfano, iwapo kuna:

• Nyufa mpya kwenye ardhi;

• Nyufa kwenye kuta za nyumba;

• Miti kuanza kuinama au kusogea;

• Maji kuanza kutoka sehemu ambazo hayakuwahi kutoka;

• Mteremko kuanza kupasuka;

• Maji ya mto kuongezeka kwa kasi;

• Mifereji kujaa na kushindwa kupitisha maji;

• Mawe au udongo kuanza kushuka kutoka mlimani;

• Sakafu au msingi wa nyumba kuanza kusogea;

hizo zinaweza kuwa ishara zinazohitaji kuchukuliwa kwa uzito.

Katika mazingira kama haya, si busara kusubiri kuona nini kitatokea.

MAFURIKO SI TISHIO KWA NYUMBA PEKE YAKE

Mafuriko yanaweza kuleta madhara mengi kwa jamii.

Maji yanapoingia katika makazi yanaweza kuharibu samani, chakula, nyaraka, vifaa vya biashara na mali nyingine.

Lakini madhara yanaweza kuwa makubwa zaidi.

Maji machafu yanaweza kuchafua vyanzo vya maji na kuongeza uwezekano wa magonjwa yanayohusiana na maji yasiyo salama na mazingira machafu.

Kwa familia zinazofuga mifugo, mafuriko yanaweza pia kuathiri mabanda, malisho na mifugo yenyewe.

Kwa wakulima, maji mengi kupita kiasi yanaweza kuharibu mazao, kuosha udongo wenye rutuba na kusababisha mmomonyoko.

Hivyo, maandalizi ya mvua kubwa yanapaswa kuhusisha maisha ya binadamu, afya, chakula, mifugo, mazingira na uchumi wa familia.

MKULIMA ANATAKIWA KUCHUKUA HATUA GANI?

Kwa mkulima, mvua kubwa inaweza kuwa na faida na hasara.

Mvua ni muhimu kwa uzalishaji wa mazao, lakini inapozidi uwezo wa ardhi na miundombinu, inaweza kusababisha madhara makubwa.

Wakulima wanapaswa kuhakikisha mashamba yana mifereji inayofaa kupitisha maji bila kusababisha mmomonyoko mkubwa.

Katika maeneo yenye mteremko, hatua za kuhifadhi udongo na maji zinapaswa kupewa kipaumbele.

Kilimo kwenye miteremko kinahitaji mbinu zinazosaidia kupunguza kasi ya maji, kama vile kilimo cha kufuata kontua, matuta na hatua nyingine zinazofaa kulingana na aina ya ardhi.

Mkulima pia anatakiwa kuepuka kujenga nyumba, mabanda ya mifugo au maghala katika maeneo yanayoweza kufikiwa na maji ya mafuriko.

USALAMA WA WATOTO UWE KIPAUMBELE

Wakati wa mvua kubwa, watoto wanahitaji uangalizi wa karibu.

Mito, mifereji, madimbwi na maeneo yenye maji yanayotiririka kwa kasi si sehemu salama za kuchezea au kuvuka.

Wazazi na walezi wanapaswa kuwaelimisha watoto kwamba maji yanayotiririka kwa kasi yanaweza kuwa na nguvu kubwa kuliko yanavyoonekana.

Pia, mtoto hapaswi kutumwa kuvuka mto au eneo lililojaa maji kwa sababu tu maji yanaonekana kuwa mafupi.

USIVUKE MAJI YANAYOTIRIRIKA KWA NGUVU

Moja ya makosa yanayoweza kugharimu maisha wakati wa mvua kubwa ni kujaribu kuvuka maji yanayotiririka.

Maji yanaweza kuwa na nguvu kubwa, hata kama kina chake hakionekani kuwa kikubwa.

Dereva pia hapaswi kulazimisha kupita katika barabara iliyofunikwa na maji ikiwa hawezi kutathmini kina na hali ya barabara chini ya maji.

Ni bora kuchelewa kufika kuliko kupoteza maisha.

FAMILIA IWE NA MPANGO WA DHARURA

Kila familia inayokaa katika eneo linaloweza kuathiriwa na mvua kubwa inashauriwa kuwa na mpango wa dharura.

Familia ijue:

Tukilazimika kuondoka, tutaenda wapi?

Tutatumia njia gani?

Tutakutana wapi ikiwa tutatengana?

Nani atamsaidia mtoto, mzee au mtu mwenye uhitaji maalumu?

Maswali haya yakijibiwa kabla ya janga, familia huwa katika nafasi nzuri zaidi ya kuchukua hatua haraka.

Ni muhimu pia kuweka vitu muhimu mahali vinapoweza kuchukuliwa kwa urahisi iwapo familia italazimika kuondoka.

Vitu kama nyaraka muhimu, dawa zinazohitajika, simu, chaja, tochi, nguo muhimu na mahitaji ya msingi vinapaswa kuandaliwa mapema.

JAMII INAPASWA KUSHIRIKIANA

Maandalizi ya majanga si jukumu la mtu mmoja.

Majirani wanapaswa kusaidiana kutambua maeneo hatarishi na kuwafikishia taarifa watu ambao huenda hawajasikia tahadhari.

Familia yenye uwezo wa kumsaidia jirani mzee, mgonjwa au mwenye uhitaji maalumu inapaswa kufanya hivyo kwa usalama.

Viongozi wa mitaa na vijiji pia wana nafasi muhimu katika kuhakikisha wananchi wanapata taarifa kwa wakati.

Taarifa inapokuwa imefika mapema, wananchi wanapata muda wa kufanya maamuzi.

SERIKALI NA MAMLAKA ZINAHITAJIKA KUWA KARIBU NA WANANCHI

Wito kwa wananchi kuchukua tahadhari unapaswa kwenda sambamba na hatua za mamlaka.

Ni muhimu maeneo hatarishi kutambuliwa na wananchi kufahamishwa kuhusu hatari zinazoweza kujitokeza.

Pale inapohitajika, maeneo salama ya muda yanapaswa kutambuliwa na wananchi wajue wapi pa kwenda wakati wa dharura.

Pia, miundombinu ya kupitisha maji inahitaji kutunzwa.

Mifereji iliyozibwa na taka inaweza kuongeza tatizo la mafuriko katika maeneo ya mijini na vijijini.

Hivyo, suala la usafi wa mazingira linahusiana moja kwa moja na usalama wakati wa mvua.

TAKA NA MIFEREJI: TATIZO LINALOWEZA KUEPUKIKA

Baadhi ya mafuriko mijini yanaweza kuwa makubwa zaidi kutokana na kuzibwa kwa mifereji.

Plastiki, chupa, mabaki ya vyakula, udongo na taka nyingine zinapoziba njia za maji, maji hukosa njia ya kupita.

Matokeo yake yanaweza kuwa maji kuingia barabarani, kwenye nyumba na maeneo ya biashara.

Kwa hiyo, wananchi wanapaswa kuepuka kutupa taka kwenye mifereji, mito na maeneo ya wazi yanayoweza kuwa njia ya maji.

Usafi wa mazingira ni sehemu ya kinga dhidi ya mafuriko.

TAHADHARI SIYO HOFU

Ni muhimu kutofautisha kati ya kuchukua tahadhari na kueneza hofu.

Tahadhari inamaanisha kutumia taarifa rasmi, kutathmini hatari na kuchukua hatua zinazofaa.

Wananchi wanapaswa kuepuka kusambaza taarifa ambazo hazijathibitishwa kupitia mitandao ya kijamii.

Taarifa za hali ya hewa na tahadhari za majanga zinapaswa kufuatiliwa kupitia mamlaka husika.

Kabla ya kusambaza ujumbe wa kutisha, mtu anapaswa kujiuliza:

Chanzo cha taarifa hii ni kipi?

Imetolewa na mamlaka gani?

Ni taarifa ya sasa au ya zamani?

KUNA FUNZO KUBWA KATIKA KAULI YA DC MNZAVA

Kauli ya Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava, inapaswa kutazamwa zaidi ya ujumbe wa wakati mmoja.

Ni sehemu ya mjadala mpana kuhusu namna jamii inavyoweza kujenga utamaduni wa kujiandaa kabla ya janga.

Kwa muda mrefu, jamii nyingi zimekuwa zikichukua hatua baada ya madhara kutokea.

Nyumba ikifurika ndipo tunaanza kutafuta mifereji.

Barabara ikikatika ndipo tunaanza kuzungumza kuhusu miundombinu.

Mteremko ukianguka ndipo tunaanza kuuliza kama eneo lilikuwa salama kwa makazi.

Mtazamo huu unahitaji kubadilika.

Kinga ni bora kuliko kusubiri maafa yatokee.

MAZINGIRA NA USALAMA WA BINADAMU VINA UHUSIANO

Utunzaji wa mazingira haupaswi kuonekana kama suala la miti na misitu pekee.

Ni suala linalohusiana na maisha ya kila siku.

Misitu inapoharibiwa, udongo unaweza kupoteza uwezo wake wa kushikilia maji na kuongeza changamoto za mmomonyoko katika baadhi ya mazingira.

Mito inapovamiwa, njia za asili za maji zinaweza kuathirika.

Mabwawa na maeneo ya asili yanapozibwa au kubadilishwa matumizi bila mipango sahihi, uwezo wa mazingira kukabiliana na maji unaweza kupungua.

Hivyo, kulinda mazingira ni sehemu ya kulinda maisha ya jamii.

UJUMBE KWA WANANCHI

Kwa wananchi wanaoishi katika maeneo ambayo tayari yanajulikana kuwa hatarishi, ujumbe ni mmoja:

Usisubiri janga likufikie ndipo uchukue hatua.

Fuatilia taarifa za mamlaka.

Zungumza na viongozi wa eneo lako.

Tambua eneo salama la kwenda.

Waandalie watoto na familia yako mpango wa dharura.

Linda mifugo na mali muhimu kwa kadiri inavyowezekana.

Na ikiwa mamlaka zimeagiza kuondoka katika eneo hatarishi, chukua agizo hilo kwa uzito.

Mali inaweza kutafutwa tena, lakini maisha ya binadamu hayawezi kurudishwa.

HITIMISHO: MVUA NI BARAKA, LAKINI MAANDALIZI NI KINGA

Mvua ni sehemu muhimu ya maisha ya Tanzania. Inaleta maji kwa kilimo, mifugo, vyanzo vya maji na mazingira.

Lakini mvua inapokuwa kubwa, jamii inahitaji kuwa tayari kukabiliana na athari zinazoweza kutokea.

Wito wa Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava, kwa wananchi wanaoishi katika maeneo hatarishi kuondoka na kuchukua tahadhari unatukumbusha jambo muhimu:

Usalama wa maisha unatakiwa kupewa kipaumbele kabla ya mali.

Jamii yenye uelewa wa hatari, inayofuatilia taarifa sahihi, inayotunza mazingira na inayochukua hatua mapema ina nafasi kubwa zaidi ya kupunguza madhara ya majanga.

Kwa hiyo, kabla mvua kubwa haijaanza, kila familia ijiulize:

“Iwapo mvua itakuwa kubwa kuliko kawaida leo, familia yangu iko tayari?”

Jibu la swali hilo linaweza kuwa mwanzo wa kuokoa maisha.

MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

KUELEKEA MAADHIMISHO YA USAFI DUNIANI: NESTORY MUSHI ATOA WITO WA USHIRIKIANO KULINDA MAZINGIRA

MOSHI, KILIMANJARO — Wakati dunia ikijiandaa kuadhimisha Siku ya Usafi Duniani inayoadhimishwa kila mwaka Septemba 20, wadau wa mazingira wameendelea kutoa elimu kwa jamii kuhusu umuhimu wa usafi, utunzaji wa mazingira na uwajibikaji wa kila mmoja katika kuhakikisha maeneo ya kuishi na kufanya shughuli za kiuchumi yanakuwa salama na yenye afya.

Katika kuelekea maadhimisho hayo, Nestory Ludovick Mushi, Balozi wa Mazingira kutoka Ofisi ya Makamu wa Rais – Muungano na Mazingira, ambaye pia ni Mkurugenzi wa shirika la KEP, linalojihusisha na masuala ya mazingira na lenye makao yake mkoani Kilimanjaro, ameendelea na jukumu la kuelimisha jamii kuhusu umuhimu wa usafi na uhifadhi wa mazingira.

Akizungumza na Mkulima Jembe, Mushi amesisitiza umuhimu wa jamii kutambua kwamba usafi na utunzaji wa mazingira si jukumu la serikali pekee, bali ni wajibu unaomhusu kila mwananchi, taasisi, kampuni, shule, vikundi vya kijamii na wadau wengine.

USAFI SI TUKIO LA SIKU MOJ

Kwa mujibu wa mtazamo wa Mushi, kuelekea maadhimisho ya Septemba 20 kunapaswa kuwa zaidi ya maandalizi ya kufanya usafi kwa siku moja na kisha kurudi katika hali ya kawaida.

Badala yake, maadhimisho hayo yanapaswa kuwa sehemu ya kujenga utamaduni wa kudumu wa usafi katika jamii.

Hii ina maana kwamba usafi unatakiwa kuanzia katika ngazi ya mtu mmoja, familia, nyumba, shule, soko, eneo la biashara, mashamba, maeneo ya mifugo, mitaa na hatimaye katika jamii nzima.

Tatizo la uchafuzi wa mazingira mara nyingi huanza kwa vitendo vidogo ambavyo vinaweza kuonekana havina madhara makubwa. Taka inayotupwa pembeni mwa barabara, plastiki inayotupwa kwenye mfereji, taka zinazochomwa ovyo au mabaki ya shughuli za uzalishaji yanayoachwa bila kudhibitiwa yanaweza kugeuka kuwa changamoto kubwa kwa jamii.

Kwa hiyo, elimu ya mazingira inapaswa kumsaidia mwananchi kuelewa kwa nini anatakiwa kutunza mazingira, si kumlazimisha tu kufanya usafi.

KILIMANJARO KUANZA MAADHIMISHO KWA KUTOA TUZO

Mushi amesema kuwa kwa mwaka huu, katika Mkoa wa Kilimanjaro, shughuli za maadhimisho hayo zinatarajiwa kuanza rasmi Septemba 19, 2026, ambapo kutakuwa na utoaji wa tuzo kwa watu binafsi na makundi mbalimbali yanayoshiriki katika kuhakikisha mazingira yanakuwa salama.

Mgeni rasmi anatarajiwa kuwa Mkuu wa Wilaya ya Moshi.

Uamuzi wa kutambua na kuwatunuku watu na makundi yanayofanya kazi ya kulinda mazingira una umuhimu mkubwa kwa sababu unatoa ujumbe kwamba juhudi za mazingira zina thamani na zinapaswa kuthaminiwa.

Katika jamii, mara nyingi watu wanaofanya kazi za usafi na uhifadhi wa mazingira huonekana kama wanafanya shughuli za kawaida. Hata hivyo, kazi hiyo ina mchango mkubwa katika afya ya jamii, uzalishaji, utalii, biashara na ustawi wa wananchi.

Tuzo zinaweza kuwa njia mojawapo ya kuhamasisha wengine kuiga mifano mizuri.

KWA NINI USAFI NI MUHIMU KWA MKULIMA?

Kwa mtazamo wa Mkulima Jembe, suala la usafi na mazingira lina uhusiano wa moja kwa moja na kilimo.

Mkulima anahitaji mazingira salama ili aweze kuzalisha chakula na mazao yenye ubora.

Udongo, maji na hewa ni sehemu muhimu ya mfumo wa uzalishaji wa kilimo. Endapo mazingira yatachafuliwa, madhara yake yanaweza kumrudia mkulima kwa namna mbalimbali.

Kwa mfano, taka zinapotupwa katika vyanzo vya maji zinaweza kuathiri ubora wa maji yanayotumika kwa matumizi ya binadamu, mifugo na kilimo.

Vilevile, uchafu unaoachwa katika mashamba unaweza kuwa chanzo cha kuongezeka kwa wadudu, magonjwa na kuharibika kwa mazingira ya uzalishaji.

Hivyo, mkulima anapaswa kuiona shughuli ya kutunza mazingira kama sehemu ya uwekezaji katika kilimo, na si kazi inayofanywa na watu wengine pekee.

USAFI WA SHAMBA UNAANZA NA USIMAMIZI WA TAKA

Katika shughuli za kilimo huzalishwa aina mbalimbali za taka.

Kuna mabaki ya mazao, vifungashio vya pembejeo, mifuko, plastiki, vifaa vilivyoharibika na taka nyingine zinazoweza kujitokeza katika mchakato wa uzalishaji.

Si kila taka ni taka isiyokuwa na thamani.

Mabaki mengi ya mimea yanaweza kutumika kutengeneza mboji na kurudisha virutubisho kwenye udongo.

Hii inasaidia kupunguza kiasi cha taka kinachotupwa na wakati huo huo kuongeza matumizi ya rasilimali zilizopo shambani.

Kwa hiyo, mkulima anashauriwa kujenga utaratibu wa kutenganisha taka, kuhifadhi zinazoweza kutumika tena na kuhakikisha zile zisizoweza kutumika zinapelekwa katika maeneo salama ya utupaji.

PLASTIKI NI CHANGAMOTO INAYOHITAJI UWAJIBIKAJI

Moja ya changamoto kubwa katika mazingira ni matumizi na utupaji usio sahihi wa plastiki.

Plastiki inapotelekezwa katika mazingira inaweza kuendelea kuwepo kwa muda mrefu na kuathiri udongo, mifereji ya maji na maeneo ya uzalishaji.

Kwa mkulima, plastiki inaweza pia kuingia katika mifumo ya maji na kuleta athari katika mazingira ya kilimo na mifugo.

Kwa hiyo, kampeni za usafi zinapaswa kwenda sambamba na elimu kuhusu kupunguza matumizi yasiyo ya lazima ya plastiki, kutumia tena pale inapowezekana na kukusanya taka kwa ajili ya urejelezaji.

USAFI NA AFYA YA JAMII

Mazingira machafu yanaweza kuwa mazingira yanayorahisisha kuenea kwa matatizo mbalimbali ya kiafya.

Taka zinapokusanyika katika maeneo ya makazi zinaweza kuvutia wadudu na wanyama waharibifu.

Maji yanapotuama kutokana na kuzibwa kwa mifereji na taka, mazingira hayo yanaweza pia kuongeza hatari ya matatizo yanayohusiana na maji na wadudu.

Hivyo, usafi si suala la kupendezesha mji pekee.

Ni suala linalohusisha afya, uchumi na ubora wa maisha ya wananchi.

ELIMU YA MAZINGIRA IANZE KWA WATOTO                

 Katika kujenga jamii inayojali mazingira, elimu inapaswa kuanzia kwa watoto.

Mtoto anayefundishwa kutotupa taka ovyo, kutunza maji, kupanda na kutunza miti na kuheshimu mazingira anaweza kukua akiwa mwananchi mwenye mtazamo chanya kuhusu mazingira.

Shule zinaweza kuwa vituo muhimu vya kujenga utamaduni huu kupitia klabu za mazingira, siku za usafi, upandaji miti na miradi ya urejelezaji.

Watoto pia wanaweza kuwa mabalozi wa mazingira katika familia zao.

WAKULIMA NA VIKUNDI VINAWEZA KUWA MABALOZI WA MAZINGIRA

Katika maeneo mengi ya Kilimanjaro, wakulima wameunganishwa kupitia vikundi na vyama mbalimbali.

Vikundi hivi vinaweza kuwa na nafasi kubwa katika kuendeleza ajenda ya mazingira.

Badala ya mazingira kuzungumzwa katika mikutano mikubwa pekee, elimu inaweza kufikishwa moja kwa moja kwenye vikundi vya wakulima.

Wakulima wanaweza kujifunza namna ya kutengeneza mboji, kutunza vyanzo vya maji, kupunguza uchomaji holela wa mabaki ya kilimo, kutumia rasilimali kwa ufanisi na kuhifadhi udongo.

Kwa kufanya hivyo, usafi na uhifadhi wa mazingira vinaweza kuwa sehemu ya shughuli za kila siku za uzalishaji.

SEKTA BINAFSI NAYO INA WAJIBU

Mazingira hayawezi kulindwa na serikali pekee.

Wafanyabiashara, viwanda, kampuni, taasisi za fedha na wadau wengine wa sekta binafsi wana nafasi kubwa katika kuhakikisha shughuli zao hazileti madhara yasiyodhibitiwa kwa mazingira.

Makampuni yanaweza kusaidia kampeni za usafi, urejelezaji, upandaji miti na elimu ya mazingira.

Aidha, biashara zinaweza kubuni bidhaa na huduma zinazozingatia matumizi bora ya rasilimali na kupunguza uzalishaji wa taka.

TUZO ZINAWEZA KUJENGA UTAMADUNI WA KUIGA MAZURI

Utoaji wa tuzo kwa watu na makundi yanayofanya vizuri katika mazingira unaweza kuwa na athari kubwa zaidi ya kumpongeza mshindi.

Unaweza kuifanya jamii kuona kwamba mabadiliko yanawezekana.

Kikundi kimoja kikifanikiwa kuweka eneo lake katika hali nzuri, jamii nyingine inaweza kuiga.

Mtaa mmoja ukifanikiwa kusimamia taka, mwingine unaweza kujifunza.

Shule moja ikianzisha mradi mzuri wa mazingira, shule nyingine zinaweza kuufuata.

Kwa hiyo, tuzo zinaweza kuwa chombo cha kueneza mifano ya mafanikio.

MAADHIMISHO YAWE MWANZO, SI MWISHO

Moja ya changamoto kubwa katika kampeni nyingi za usafi ni kufanya shughuli kubwa siku ya maadhimisho na baadaye kasi kupungua.

Hili ndilo jambo ambalo jamii inapaswa kuliepuka.

Septemba 19 na Septemba 20 zinapaswa kuonekana kama sehemu ya kampeni pana ya kujenga utamaduni wa kudumu.

Baada ya maadhimisho, kila jamii inapaswa kujiuliza:

Tumejifunza nini?

Tumebadilisha nini?

Taka zetu zinaishia wapi?

Maji tunayatumia yanatoka wapi?

Tunafanya nini kulinda vyanzo vyetu vya maji?

Je, watoto wetu wanajifunza nini kuhusu mazingira?

Maswali haya yanaweza kusaidia kugeuza maadhimisho kutoka kuwa tukio la kalenda na kuwa mchakato wa mabadiliko ya tabia.

KILIMO, MAZINGIRA NA UCHUMI HAIWEZI KUTENGANISHWA

Kwa nchi inayotegemea kwa kiasi kikubwa kilimo, mazingira salama ni msingi wa uchumi.

Mkulima anahitaji udongo wenye afya, maji salama na mazingira yenye uwiano mzuri wa kiikolojia.

Mazingira yakiharibika, gharama za uzalishaji zinaweza kuongezeka na uzalishaji wenyewe kuathirika.

Kwa upande mwingine, kilimo kinachosimamiwa vizuri kinaweza kuwa sehemu ya suluhisho la mazingira kupitia uhifadhi wa udongo, kilimo kinachozingatia matumizi bora ya maji, agroforestry, urejeshaji wa ardhi na matumizi ya mabaki ya mazao kwa tija.

Hii ndiyo sababu Mkulima Jembe inaona elimu ya mazingira kuwa sehemu muhimu ya elimu ya mkulima.

WITO KWA JAMII

Kuelekea maadhimisho hayo, ujumbe muhimu kwa jamii ni kwamba kila mtu ana nafasi ya kuchangia.

Si lazima mtu awe na taasisi kubwa ili awe mtunza mazingira.

Mwananchi mmoja anaweza kuanza kwa kutotupa taka ovyo.

Familia inaweza kuanza kwa kutenganisha taka.

Mkulima anaweza kuanza kwa kutunza udongo na maji.

Shule inaweza kuanzisha klabu ya mazingira.

Kikundi kinaweza kuanzisha siku maalumu ya usafi.

Mfanyabiashara anaweza kupunguza taka zinazozalishwa na biashara yake.

Na mamlaka zinaweza kuendelea kuweka mifumo inayowezesha taka kukusanywa, kusafirishwa, kutibiwa na kutumika tena kwa usalama.

Maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani Septemba 20 yanatoa nafasi ya kutafakari uhusiano uliopo kati ya usafi, afya, mazingira, kilimo na maendeleo ya jamii.

Kwa Kilimanjaro, kuanza shughuli za maadhimisho Septemba 19, 2026, kwa kutoa tuzo kwa watu binafsi na makundi yanayochangia usalama wa mazingira ni fursa ya kutambua juhudi za wananchi na kuhamasisha wengine kuingia katika harakati za kulinda mazingira.

Akizungumza na Mkulima Jembe, Nestory Ludovick Mushi ameendelea kusisitiza umuhimu wa elimu na ushirikiano katika kulinda mazingira.

Ujumbe mkubwa unaobaki ni kwamba mazingira salama hayawezi kujengwa na mtu mmoja.

Ni matokeo ya maamuzi ya kila siku ya mamilioni ya watu.

Na kama jamii itachagua usafi, utunzaji wa mazingira na matumizi bora ya rasilimali, faida yake haitabaki katika siku moja ya maadhimisho—itaonekana katika afya ya jamii, uzalishaji wa mkulima, uchumi na maisha ya vizazi vijavyo.

MKULIMA JEMBE BLOG — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.