CHILD HOPE ORGANIZATION YASAIDIA WATOTO WA FAMILIA MASIKINI ZA WAFUGAJI KUPATA ELIMU NA HUDUMA ZA KIBINADAMU

Na Mwandishi – Mkulima Jembe Blog

Katika jamii nyingi za wafugaji nchini Tanzania, changamoto za kiuchumi, upatikanaji wa huduma za kijamii na mazingira magumu ya maisha zimeendelea kuwa miongoni mwa vikwazo vinavyoathiri ustawi wa watoto na maendeleo ya familia. Pamoja na umuhimu wa ufugaji katika uchumi wa kaya na taifa kwa ujumla, baadhi ya familia zinazotegemea shughuli hiyo bado zinakabiliwa na changamoto zinazoweza kuathiri upatikanaji wa elimu bora, makazi salama, chakula na huduma nyingine muhimu za kibinadamu.

Katika kukabiliana na changamoto hizo, Shirika la Child Hope Organization limeendelea kutoa mchango katika kusaidia watoto na familia zenye kipato cha chini, hususan wanaotoka katika jamii za wafugaji wanaoishi katika mazingira magumu, kwa kuwapatia fursa za elimu, msaada wa kiuchumi na mahitaji mbalimbali ya kibinadamu.

Juhudi hizo zinaonesha kuwa maendeleo ya jamii hayawezi kupimwa kwa wingi wa mifugo au uzalishaji wa mali pekee, bali pia kwa uwezo wa familia kuhakikisha watoto wanapata elimu, lishe bora, makazi yenye usalama na mazingira yanayowawezesha kukua na kutimiza ndoto zao.

 Elimu kwa watoto: Uwekezaji unaoweza kubadili maisha ya familia                                               za wafugaji

Miongoni mwa maeneo ambayo Child Hope Organization imeelekeza nguvu zake ni kusaidia watoto kutoka familia zisizo na uwezo kuendelea na masomo bila kukatishwa tamaa na changamoto za kiuchumi zinazozikabili kaya zao.

Shirika hilo limekuwa likiwasaidia watoto kwa kuwalipia gharama za masomo, kuwapatia sare za shule, mabegi, madaftari na vifaa vingine vinavyohitajika katika safari yao ya elimu.

Msaada huo una umuhimu mkubwa kwa familia za wafugaji zenye kipato kidogo, ambazo wakati mwingine hutegemea mapato yanayotokana na uuzaji wa mifugo au mazao ya mifugo kama maziwa na nyama.

Hali ya kutegemea shughuli hizo inaweza kusababisha changamoto pale mifugo inapokabiliwa na ukame, magonjwa, ukosefu wa malisho au kushuka kwa bei katika masoko.

Katika mazingira hayo, baadhi ya wazazi wanaweza kushindwa kumudu mahitaji yote ya watoto wao shuleni. Hivyo, msaada wa taasisi za kijamii unaweza kuwa daraja muhimu la kuhakikisha changamoto za kiuchumi za wazazi hazigeuki kuwa kikwazo cha kudumu kwa elimu ya watoto.

Kwa mtazamo wa maendeleo, kumwezesha mtoto kupata elimu ni uwekezaji wa muda mrefu unaoweza kubadilisha maisha ya familia nzima. Mtoto anayepata elimu ana nafasi ya kuongeza maarifa, kupata ujuzi wa kitaaluma na baadaye kushiriki katika shughuli mbalimbali za kiuchumi na kijamii.

Jambo muhimu ni kuhakikisha msaada huo hauishii katika kulipia mahitaji ya shule pekee, bali unaambatana na ufuatiliaji wa mahudhurio, maendeleo ya kitaaluma na mazingira salama ya kujifunzia.

Child Hope Organization: Msaada unaovuka mipaka ya elimu

Akizungumza katika mahafali ya wanafunzi wa shule ya awali ya Remiti Kindergarten School, Mwenyekiti wa shule hiyo ambaye pia ni Mkurugenzi wa Child Hope Organization, Emanueli Maro, amesema shirika hilo limejikita kuwafikia watu wenye uhitaji mkubwa, hasa wanawake na watoto wanaoishi katika mazingira hatarishi.

Maro amesema msaada wa shirika hilo hauishii katika kugharamia elimu, bali pia unahusisha mahitaji ya msingi ya kibinadamu yanayosaidia kuboresha maisha ya familia.

Ameeleza kuwa baadhi ya familia zimekuwa zikisaidiwa kupata chakula, huku nyingine zikijengewa nyumba na kupatiwa vitanda, makochi pamoja na samani nyingine za ndani.

Hatua hiyo inaonesha umuhimu wa kuangalia changamoto za familia kwa mtazamo mpana, kwa sababu elimu ya mtoto haiwezi kutenganishwa na mazingira anayoishi nyumbani.

Mtoto anayekosa chakula cha kutosha, sehemu salama ya kulala au mazingira bora ya malezi anaweza kukabiliwa na changamoto katika ukuaji wake na hata katika shughuli za kujifunza.

Kwa hiyo, msaada wa makazi na mahitaji ya nyumbani ni sehemu muhimu ya kuboresha ustawi wa watoto na kupunguza mazingira yanayoweza kuathiri maendeleo yao.

Uwezeshaji wa wanawake kiuchumi ni msingi wa kuimarisha familia

Katika juhudi za kupunguza umaskini wa kaya, Child Hope Organization pia imekuwa ikiwasaidia wanawake kiuchumi kwa kuwapatia mitaji ya kuanzisha na kuendesha shughuli za biashara.

Maro amesema shirika hilo linaamini kuwa kumsaidia mwanamke ni kuisaidia familia nzima kutokana na nafasi kubwa waliyonayo wanawake katika malezi ya watoto, ustawi wa kaya na maendeleo ya jamii.

Kauli hiyo ina umuhimu mkubwa katika jamii za wafugaji, ambako wanawake wanashiriki katika shughuli mbalimbali za uzalishaji na usimamizi wa familia, ikiwemo shughuli zinazohusiana na mifugo, maandalizi ya chakula na biashara ndogondogo.

Wanawake wanapopata mitaji na ujuzi wa kuendesha biashara, wanaweza kuongeza vyanzo vya mapato ya kaya na kupunguza utegemezi wa shughuli moja ya kiuchumi.

Kwa mfano, mwanamke anaweza kuanzisha biashara ya maziwa, bidhaa za mifugo, duka dogo la mahitaji ya nyumbani, biashara ya chakula au shughuli nyingine zinazolingana na fursa zilizopo katika eneo lake.

Hata hivyo, ili uwezeshaji huo uwe na matokeo endelevu, ni muhimu mitaji iambatane na elimu ya ujasiriamali, utunzaji wa kumbukumbu za biashara, usimamizi wa fedha, utambuzi wa masoko na namna ya kutenganisha fedha za biashara na matumizi ya nyumbani.

Hii itasaidia wanawake kujenga biashara zinazoweza kukua na kuendelea kutoa manufaa kwa familia zao kwa muda mrefu.

Ufugaji na elimu: Kwa nini familia za wafugaji zinahitaji kuwekeza katika mustakabali wa watoto?

Ufugaji ni moja ya shughuli muhimu za kiuchumi kwa jamii nyingi nchini Tanzania. Shughuli hiyo hutoa chakula, kipato, ajira na mali inayoweza kutumika katika kukabiliana na mahitaji mbalimbali ya familia.

Hata hivyo, maendeleo ya sekta ya mifugo yanahitaji kuendana na uwekezaji katika elimu ya watoto ili kuhakikisha kizazi kijacho kinakuwa na maarifa na ujuzi unaoweza kuboresha ufugaji na shughuli nyingine za uzalishaji.

Ni muhimu wazazi na walezi katika jamii za wafugaji kutambua kuwa elimu ya mtoto haipaswi kuonekana kama matumizi yanayopunguza uwezo wa familia kumiliki mifugo, bali ni uwekezaji unaoweza kuongeza uwezo wa familia kujenga maisha bora.

Mtoto anayepata elimu anaweza baadaye kuwa daktari wa mifugo, mtaalamu wa uzalishaji wa mifugo, afisa ugani, mjasiriamali, mchumi au mtaalamu wa biashara ya mazao ya mifugo.

Wataalamu hao wanaweza kurejea katika jamii zao na kusaidia kutatua changamoto zinazowakabili wafugaji, ikiwemo magonjwa ya mifugo, uzalishaji mdogo, uhaba wa malisho, uhifadhi wa maziwa na nyama pamoja na changamoto za upatikanaji wa masoko.

Kwa hiyo, kuwekeza katika elimu ni sehemu ya kuandaa kizazi cha wafugaji wenye maarifa ya kisasa, wanaoweza kutumia teknolojia na mbinu bora kuongeza tija katika shughuli zao.

Umuhimu wa makazi bora na chakula katika ustawi wa watoto

Msaada wa chakula, ujenzi wa nyumba na upatikanaji wa samani za ndani unaotolewa na Child Hope Organization unagusa eneo jingine muhimu katika maendeleo ya jamii, ambalo ni ustawi wa familia.

Makazi bora ni miongoni mwa mahitaji muhimu yanayochangia usalama, afya na heshima ya binadamu.

Familia inapoishi katika mazingira yasiyo salama, yenye msongamano au yasiyokidhi mahitaji ya msingi, watoto wanaweza kukabiliwa na changamoto mbalimbali zinazoweza kuathiri afya na maendeleo yao.

Vilevile, lishe bora ina nafasi muhimu katika ukuaji wa mtoto, afya ya mwili na uwezo wa kujifunza.

Kwa watoto wanaotoka katika familia za kipato cha chini, upatikanaji wa chakula chenye virutubisho muhimu ni jambo linalohitaji kupewa kipaumbele.

Kwa mtazamo huo, misaada ya kibinadamu inayolenga kuboresha chakula na makazi inaweza kuwa na mchango mkubwa katika kujenga mazingira ambayo mtoto anaweza kukua, kujifunza na kushiriki kikamilifu katika jamii.

Remiti Kindergarten School na changamoto ya uzio wa shule

Pamoja na mafanikio na juhudi za kusaidia watoto na familia zenye uhitaji, mahafali ya wanafunzi wa Remiti Kindergarten School yameibua changamoto ya miundombinu inayohitaji kufanyiwa kazi ili kuimarisha usalama wa mazingira ya kujifunzia.

Katika mahafali hayo, wanafunzi waliohitimu elimu ya awali na wanaotarajia kuanza Darasa la Kwanza mwaka 2027 wameeleza changamoto ya ukosefu wa uzio katika eneo la shule.

Wamesema hali hiyo inasababisha mifugo kuingia katika eneo la shule na kuharibu baadhi ya miundombinu pamoja na mazingira ya kujifunzia.

Changamoto hiyo inaonesha umuhimu wa kuimarisha ulinzi wa miundombinu ya shule, hasa katika maeneo ya vijijini ambako shughuli za ufugaji ni sehemu ya maisha ya kila siku ya wananchi.

Shule isiyo na uzio inaweza kukabiliwa na changamoto za mifugo kuingia katika madarasa, maeneo ya michezo na sehemu nyingine zinazotumiwa na watoto.

Aidha, uwepo wa mifugo ndani ya eneo la shule unaweza kusababisha uchafuzi wa mazingira, uharibifu wa vifaa na kuongezeka kwa hatari ya watoto kukutana na mifugo katika mazingira yasiyodhibitiwa.

Kwa sababu hiyo, ujenzi wa uzio unapaswa kupewa kipaumbele na uongozi wa shule, shirika linalomiliki shule, jamii inayozunguka shule pamoja na wadau wa elimu na maendeleo.

Ushirikiano wa wafugaji na shule unaweza kuwa suluhisho

Changamoto ya ukosefu wa uzio katika shule iliyopo katika jamii ya wafugaji inahitaji kutatuliwa kwa ushirikiano badala ya kuiachia shule pekee.

Wafugaji wanaoishi katika maeneo yanayozunguka shule wanaweza kushirikiana na uongozi wa shule katika kuhakikisha mifugo yao inachungwa kwa utaratibu unaozingatia usalama wa watoto na mali za taasisi.

Kwa upande mwingine, uongozi wa shule unaweza kushirikiana na serikali ya kijiji, kata na wadau wa maendeleo kuhamasisha upatikanaji wa vifaa na rasilimali kwa ajili ya ujenzi wa uzio.

Ujenzi wa uzio haupaswi kuonekana kama suala la kulinda majengo pekee, bali ni sehemu ya uwekezaji katika usalama wa watoto na ubora wa elimu.

Ni muhimu pia kuzingatia aina ya uzio unaofaa kwa eneo husika, uimara wake, gharama za ujenzi na matengenezo yake ili kuhakikisha unakuwa suluhisho la muda mrefu.

Elimu ya awali ni msingi wa mafanikio ya mtoto

Remiti Kindergarten School, inayomilikiwa na Child Hope Organization, ipo eneo la Masaini Mserakia, Kata ya Mabogini, Wilaya ya Moshi Vijijini, mkoani Kilimanjaro.

Shule hiyo imekuwa sehemu ya juhudi za kuhakikisha watoto wanapata msingi wa elimu kabla ya kujiunga na elimu ya msingi.

Elimu ya awali ina umuhimu mkubwa katika kumjengea mtoto uwezo wa kuwasiliana, kushirikiana na wenzake, kujifunza stadi za msingi na kujiandaa kwa hatua zinazofuata za masomo.

Katika kipindi hicho, watoto hujifunza kupitia michezo, nyimbo, mazoezi ya lugha, utambuzi wa namba na shughuli mbalimbali zinazochochea ukuaji wa akili na ubunifu.

Kwa hiyo, kuimarisha shule za awali ni hatua muhimu katika kuboresha msingi wa elimu, hasa kwa watoto wanaotoka katika familia zenye changamoto za kiuchumi.

Mahafali ya watoto wanaotarajia kuanza Darasa la Kwanza mwaka 2027 ni hatua muhimu kwao, wazazi, walezi na jamii inayowazunguka.

Ni wakati wa kuendelea kuwahamasisha wazazi kuhakikisha watoto hao wanaendelea na masomo na kupata mahitaji muhimu yatakayowawezesha kufikia malengo yao.

Nini kifanyike ili misaada hii ilete maendeleo endelevu?

Juhudi za Child Hope Organization zinaonesha umuhimu wa taasisi za kijamii kushiriki katika kutatua changamoto za umaskini na upatikanaji wa huduma za msingi.

Hata hivyo, ili msaada wa aina hiyo uwe na matokeo ya muda mrefu, kuna maeneo kadhaa yanayohitaji kupewa kipaumbele:

1\. Kuimarisha elimu ya watoto: Kuendelea kusaidia watoto kupata vifaa vya shule, ada na mahitaji mengine, huku maendeleo yao yakifuatiliwa ili kupunguza uwezekano wa kuacha masomo.

2\. Kuwezesha wanawake kiuchumi: Kutoa mitaji inayoambatana na mafunzo ya ujasiriamali, usimamizi wa fedha na utafutaji wa masoko.

3\. Kukuza ufugaji wa kisasa: Kutoa elimu kwa familia za wafugaji kuhusu lishe ya mifugo, chanjo, udhibiti wa magonjwa, uzalishaji bora na biashara ya bidhaa za mifugo.

4\. Kuboresha makazi na lishe: Kuendelea kushirikiana na wadau kuhakikisha familia zenye uhitaji zinapata makazi salama na chakula chenye virutubisho.

5\. Kuimarisha miundombinu ya shule: Kutafuta rasilimali kwa ajili ya ujenzi wa uzio wa Remiti Kindergarten School ili kulinda watoto na mazingira ya kujifunzia.

6\. Kushirikisha jamii: Kuwahusisha wazazi, wafugaji, viongozi wa serikali za mitaa na wadau wengine katika kutambua na kutatua changamoto zinazozikabili shule na familia.

Kumwezesha mtoto leo ni kujenga jamii bora ya kesho

Mchango wa Child Hope Organization kwa watoto na familia zenye kipato cha chini unaonesha kuwa kupambana na umaskini kunahitaji juhudi zinazogusa maeneo mbalimbali ya maisha ya binadamu.

Kusaidia mtoto kupata elimu, kumwezesha mwanamke kiuchumi, kuboresha makazi ya familia na kuhakikisha watoto wanapata chakula ni hatua zinazoweza kuimarisha ustawi wa jamii kwa ujumla.

Kwa jamii za wafugaji, uwekezaji katika elimu ni muhimu zaidi kwa sababu unatoa nafasi ya kujenga kizazi chenye maarifa ya kuendeleza ufugaji, kubuni fursa mpya za biashara na kukabiliana na changamoto za kiuchumi na kimazingira.

Hata hivyo, changamoto ya ukosefu wa uzio katika Remiti Kindergarten School inakumbusha kuwa juhudi za kuboresha elimu zinahitaji kuambatana na miundombinu salama na rafiki kwa watoto.

Ni wajibu wa wazazi, wafugaji, serikali, taasisi za kijamii na wadau wa maendeleo kushirikiana kuhakikisha watoto wote, bila kujali hali ya kiuchumi ya familia zao, wanapata nafasi sawa ya kujifunza na kujenga maisha bora.

Kwa hakika, mtoto anayepata elimu leo ni rasilimali muhimu kwa familia, jamii na taifa la kesho.

MKULIMA JEMBE BLOG

Kilimo, Mifugo, Mazingira na Biashara.

Elimu kwa mfugaji, maendeleo ya jamii na fursa za kiuchumi.

CRDB NA KITUO CHA TAIFA CHA BIASHARA YA KABONI VYAUNGANISHA NGUVU: MITAJI YA NDANI KUFUNGUA FURSA MPYA ZA UCHUMI WA KIJANI TANZANIA

Ushirikiano wa miaka mitano kuimarisha ufadhili wa miradi ya kaboni, kuongeza uwekezaji katika uhifadhi wa mazingira na kuifanya Tanzania kunufaika zaidi na uchumi unaotokana na kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi.

ANTALYA, UTURUKI. Tanzania imepiga hatua nyingine katika kuimarisha uchumi wa kijani baada ya Kituo cha Taifa cha Kuratibu Biashara ya Kaboni (NCMC) kusaini Hati ya Makubaliano ya Ushirikiano (MoU) na Benki ya CRDB, yenye lengo la kuendeleza, kufadhili na kukuza miradi ya biashara ya kaboni nchini.

Makubaliano hayo ya miaka mitano yanalenga kujenga mfumo imara wa kuunganisha miradi ya biashara ya kaboni na taasisi za kifedha za ndani, hatua inayotarajiwa kuongeza upatikanaji wa mitaji, kuvutia wawekezaji na kutoa nafasi kwa sekta binafsi kushiriki kikamilifu katika biashara inayohusisha uhifadhi wa mazingira na kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi.

Utiaji saini wa makubaliano hayo umefanyika Novemba 13, 2026, jijini Antalya nchini Uturuki, pembezoni mwa Mkutano wa Umoja wa Mataifa wa Mabadiliko ya Tabianchi (COP31), katika kikao cha pembezoni kilichoandaliwa na Benki ya CRDB chenye kaulimbiu ya “Dira 2050: Financing Tanzania’s Resilient, Green and Inclusive Future.”

Hatua hiyo inaashiria kuongezeka kwa nafasi ya taasisi za kifedha za Tanzania katika kuunga mkono ajenda ya taifa ya kujenga uchumi unaozingatia matumizi endelevu ya rasilimali, uhifadhi wa mazingira na uzalishaji unaozingatia ustahimilivu dhidi ya athari za mabadiliko ya tabianchi.

SERIKALI YAIPA UZITO BIASHARA YA KABONI KAMA NYENZO YA UCHUMI WA KIJANI

Akizungumza baada ya kushuhudia utiaji saini wa makubaliano hayo, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhe. Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, ameipongeza NCMC na Benki ya CRDB kwa kuanzisha ushirikiano unaolenga kukuza soko la biashara ya kaboni na kuongeza fursa za uwekezaji katika uchumi wa kijani.

Masauni amesema ushirikiano huo ni hatua muhimu katika kuimarisha juhudi za Serikali za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, huku akisisitiza umuhimu wa kuunganisha nguvu za Serikali na sekta binafsi ili kujenga soko lenye uwezo wa kuzalisha manufaa ya kiuchumi, kijamii na kimazingira.

Pongezi hizo kwa Benki ya CRDB zinaonesha nafasi inayoweza kuchukuliwa na taasisi za kifedha katika kusaidia utekelezaji wa sera na mikakati ya mazingira kupitia utoaji wa mitaji kwa miradi inayolenga kupunguza uzalishaji wa gesi joto, kuhifadhi misitu na kurejesha mifumo ya ikolojia iliyoharibika.

Kwa mtazamo mpana, ushirikiano wa aina hii unatoa fursa ya kuifanya sekta ya mazingira kuwa sehemu ya shughuli za uzalishaji na uwekezaji badala ya kuichukulia kama eneo la matumizi ya fedha pekee.

Hii ina maana kuwa uhifadhi wa misitu, vyanzo vya maji, ardhi na bioanuwai unaweza kuunganishwa na mifumo ya uzalishaji wa mapato, mradi shughuli hizo zinatekelezwa kwa kuzingatia sheria, viwango vya kimataifa na haki za jamii zinazotegemea rasilimali hizo.

DIRA YA 2050 NA NAFASI YA BIASHARA YA KABONI

Akizungumza awali, Katibu Mkuu wa Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Dkt. Richard Muyungi, amefafanua kuwa ushirikiano huo utawezesha utekelezaji wa Dira ya Taifa ya Maendeleo ya 2050, ambapo sekta ya biashara ya kaboni inaweza kuwa miongoni mwa nyenzo muhimu za kuvutia uwekezaji na kuchochea shughuli za uzalishaji.

Dira ya 2050 inahitaji Tanzania kujenga uchumi imara, jumuishi na unaoweza kukabiliana na changamoto mbalimbali za maendeleo, ikiwemo athari za mabadiliko ya tabianchi.

Katika mazingira hayo, biashara ya kaboni inaweza kuwa mojawapo ya vyanzo vya kuvutia mitaji kwa ajili ya miradi inayolinda mazingira huku ikiimarisha uchumi wa wananchi.

Kwa mfano, miradi ya upandaji miti, uhifadhi wa misitu ya asili, kilimo hifadhi, matumizi ya nishati safi na urejeshaji wa maeneo oevu inaweza kuhusishwa na mifumo ya biashara ya kaboni pale inapokidhi masharti ya kitaalamu.

Hata hivyo, ili sekta hii iweze kuchangia ipasavyo katika utekelezaji wa Dira ya 2050, Tanzania inahitaji mifumo ya uwazi, usimamizi madhubuti wa miradi, wataalamu wa kutosha na taasisi za kifedha zinazoweza kutoa mitaji kwa wakati.

Hapa ndipo umuhimu wa makubaliano kati ya NCMC na CRDB unapojitokeza, kwa sababu changamoto kubwa inayokabili miradi mingi ya mazingira ni upatikanaji wa fedha za kuanzisha na kuendeleza shughuli zake.

BIASHARA YA KABONI NI NINI NA INAFANYA KAZI VIPI?

Ili kuelewa umuhimu wa makubaliano haya, ni muhimu kufahamu maana ya biashara ya kaboni na namna inavyoweza kuleta manufaa katika uchumi wa taifa.

Biashara ya kaboni ni mfumo wa kiuchumi unaohusisha uzalishaji, uthibitishaji na uuzaji wa vipimo vya upunguzaji au uondoaji wa gesi joto kutoka kwenye angahewa.

Kwa lugha rahisi, biashara hii inatoa nafasi kwa miradi inayopunguza uzalishaji wa gesi zinazochangia ongezeko la joto duniani au kuondoa hewa hiyo katika angahewa kupata mapato kupitia mikopo ya kaboni (Carbon Credits).

Kwa kawaida, mkopo mmoja wa kaboni huwakilisha tani moja ya hewa ukaa (CO₂) au kiwango kinacholingana na tani moja ya gesi nyingine joto kwa kutumia kipimo cha CO₂ sawa (CO₂e), kilichopunguzwa au kuondolewa kwa mujibu wa viwango vinavyotambulika.

Kwa mfano, mradi wa uhifadhi wa msitu unaweza kupata mapato kutokana na kiasi cha hewa ukaa kinachozuiwa kuingia katika angahewa kutokana na kulinda miti dhidi ya ukataji na uharibifu, endapo mradi huo utathibitisha matokeo hayo kwa kufuata taratibu zinazokubalika.

Vilevile, mradi unaowezesha kaya kutumia majiko banifu au nishati safi unaweza kuchangia kupunguza matumizi ya kuni na mkaa na hivyo kupunguza uzalishaji wa gesi joto.

Baadhi ya maeneo mengine yanayoweza kunufaika na biashara ya kaboni ni:

1. Uhifadhi wa misitu: Kulinda misitu ya asili dhidi ya ukataji miti, uchomaji moto na uharibifu mwingine.

2. Upandaji miti: Kuanzisha na kuendeleza misitu mipya inayoweza kufyonza hewa ukaa.

3. Kilimo endelevu: Kutumia mbinu zinazopunguza uharibifu wa udongo, kuboresha rutuba na kupunguza uzalishaji wa gesi joto.

4. Nishati safi: Kuwekeza katika majiko banifu, nishati ya jua na teknolojia nyingine zinazopunguza utegemezi wa nishati zinazochafua mazingira.

5. Urejeshaji wa maeneo oevu: Kulinda vinamasi, mikoko na mifumo mingine ya ikolojia inayohifadhi kaboni.

6. Usimamizi wa taka: Kutumia teknolojia zinazopunguza uzalishaji wa gesi joto kutoka kwenye dampo na taka zinazooza.

CRDB KUWA DARASA LA MITAJI KWA MIRADI YA MAZINGIRA

Kwa upande wake, Mkurugenzi Mtendaji wa NCMC, Bi. Ngenda Kathryn Kigaraba, amesema ushirikiano huo katika maendeleo ya soko la biashara ya kaboni nchini utawezesha miradi ya kaboni kupata mitaji kutoka ndani ya nchi.

Kauli hiyo inaibua umuhimu wa kujenga mfumo wa kifedha unaoweza kusaidia miradi ya mazingira kuanzia hatua za maandalizi hadi utekelezaji na hatimaye kupata mapato.

Kwa kawaida, kuanzisha mradi wa kaboni kunahitaji uwekezaji wa awali katika tafiti za kisayansi, upembuzi yakinifu, maandalizi ya nyaraka, matumizi ya teknolojia, upimaji wa hewa ukaa, ufuatiliaji na uthibitishaji wa matokeo.

Shughuli hizo zinahitaji fedha nyingi kabla hata mradi haujaanza kupata mapato kutokana na mauzo ya mikopo ya kaboni.

Kwa hiyo, upatikanaji wa mitaji kupitia benki za ndani unaweza kupunguza changamoto hiyo na kuongeza uwezo wa wawekezaji wa ndani kushiriki katika sekta hii.

Ushirikiano wa CRDB na NCMC unaweza pia kuwa fursa ya kuimarisha uelewa wa taasisi za kifedha kuhusu namna ya kutathmini miradi ya kaboni, hatari zake, uwezo wake wa kuzalisha mapato na namna ya kutoa mikopo inayozingatia mazingira.

Hili ni muhimu kwa sababu miradi ya kaboni ina sifa tofauti na miradi ya kawaida ya biashara. Baadhi yake inaweza kuchukua miaka kadhaa kabla ya kuanza kutoa mapato yanayotokana na mauzo ya mikopo ya kaboni.

Hivyo, taasisi za kifedha zinahitaji kuwa na mifumo ya tathmini inayozingatia muda wa utekelezaji, uendelevu wa mradi, uthibitishaji wa matokeo na mabadiliko ya bei katika soko la kaboni.

NAFASI YA BENKI KATIKA KUJENGA UCHUMI JUMUISHI NA RAFIKI KWA MAZINGIRA

Naye Afisa Mtendaji Mkuu wa Benki ya CRDB, Dkt. Abdulmajid Mussa Nsekela, amesema ushirikiano huo utafungua fursa za uwekezaji, kuvutia mitaji na kuwezesha miradi ya kaboni yenye manufaa kwa uchumi na jamii.

Kauli hiyo inaonesha namna sekta ya benki inavyoweza kuwa sehemu muhimu ya mabadiliko kuelekea uchumi unaozingatia mazingira.

Kwa miaka mingi, taasisi za kifedha zimekuwa zikichangia maendeleo kupitia mikopo kwa wakulima, wafanyabiashara, viwanda na sekta nyingine za uzalishaji.

Sasa, kupitia uchumi wa kijani, benki zina nafasi ya kupanua wigo wa huduma zake na kusaidia miradi inayochangia kupunguza athari za mabadiliko ya tabianchi.

Kwa Tanzania, hatua hii inaweza kufungua milango ya uwekezaji katika maeneo mbalimbali ikiwemo nishati jadidifu, kilimo himilivu, uhifadhi wa misitu, usimamizi wa taka na teknolojia rafiki kwa mazingira.

Pia inaweza kusaidia kuibua aina mpya za biashara zinazotokana na matumizi endelevu ya rasilimali za nchi.

FURSA KWA WAKULIMA NA WAFUGAJI KUPITIA BIASHARA YA KABONI

Moja ya maeneo yenye fursa kubwa zinazoweza kuhusishwa na biashara ya kaboni nchini Tanzania ni kilimo na ufugaji, kutokana na idadi kubwa ya wananchi wanaojishughulisha na shughuli hizo.

Kilimo kinategemea kwa kiwango kikubwa hali nzuri ya mazingira, upatikanaji wa maji, rutuba ya udongo na hali ya hewa inayotabirika.

Hata hivyo, mabadiliko ya tabianchi yameendelea kuwa changamoto kwa uzalishaji wa mazao kutokana na mabadiliko ya misimu ya mvua, ukame, mafuriko na ongezeko la joto.

Kupitia miradi inayohusisha biashara ya kaboni, wakulima wanaweza kupata fursa ya kushiriki katika shughuli zinazolinda mazingira huku zikiboresha uzalishaji.

1. Kilimo mseto na upandaji miti

Mfumo wa kilimo mseto (Agroforestry) unahusisha kuunganisha miti na mazao ya chakula au biashara katika shamba moja.

Mfumo huu unaweza kusaidia kuhifadhi kaboni, kupunguza mmomonyoko wa udongo, kuboresha rutuba na kuongeza uwezo wa shamba kustahimili mabadiliko ya tabianchi.

Wakulima wanaweza kunufaika na mazao ya miti, kivuli, malisho ya mifugo na huduma nyingine za kimazingira.

2. Kilimo hifadhi

Kilimo hifadhi kinahusisha mbinu kama kutovuruga udongo kupita kiasi, kufunika udongo kwa mabaki ya mimea na kubadilisha mazao.

Mbinu hizo zinaweza kusaidia kuhifadhi unyevunyevu, kupunguza mmomonyoko na kuboresha afya ya udongo.

Baadhi ya mifumo hii inaweza pia kuchangia katika upunguzaji au uondoaji wa gesi joto na hivyo kuwa sehemu ya miradi inayostahili kuangaliwa katika soko la kaboni.

3. Ufugaji unaozingatia mazingira

Katika sekta ya mifugo, kuna fursa ya kuboresha mifumo ya ufugaji ili kupunguza uzalishaji wa gesi joto, hususan methane inayotokana na mmeng'enyo wa chakula kwa mifugo inayocheua.

Uboreshaji wa lishe ya mifugo, usimamizi wa samadi, mifumo bora ya malisho na teknolojia za uzalishaji wa nishati kutokana na taka za mifugo unaweza kuchangia katika kupunguza athari za kimazingira.

4. Biogas na matumizi ya samadi

Wafugaji wanaweza kutumia samadi kuzalisha gesi ya kupikia na nishati kupitia teknolojia ya biogas.

Mfumo huu unaweza kupunguza matumizi ya kuni na mkaa, kuboresha usimamizi wa taka za mifugo na kutoa mabaki yanayoweza kutumika kama mbolea.

Hata hivyo, ni muhimu kufahamu kuwa si kila shughuli ya kilimo au ufugaji inapata moja kwa moja sifa ya kuingizwa katika biashara ya kaboni. Ni lazima kuwe na vipimo, ushahidi na uthibitishaji wa upunguzaji au uondoaji wa gesi joto kwa mujibu wa viwango vinavyotumika.

JAMII ZA VIJIJI ZINAWEZA KUNUFAIKA VIPI?

Biashara ya kaboni inaweza kuwa na mchango mkubwa katika kuboresha maisha ya wananchi wanaoishi katika maeneo yenye misitu, vyanzo vya maji na rasilimali nyingine za asili.

Katika baadhi ya miradi, jamii hushirikishwa katika kulinda misitu, kuzuia uchomaji moto, kupanda miti, kurejesha maeneo yaliyoharibika na kusimamia matumizi ya ardhi.

Shughuli hizi zinapotekelezwa kwa ushirikiano na jamii zinaweza kuleta manufaa ya kiuchumi na kijamii.

Kwa mfano, mapato yanayotokana na miradi ya kaboni yanaweza kusaidia kuboresha huduma za kijamii kama shule, zahanati, maji safi, miradi ya wanawake na vijana pamoja na shughuli za kujipatia kipato.

Hata hivyo, manufaa hayo yanategemea masharti ya kila mradi, mikataba iliyosainiwa na namna mapato yanavyogawanywa kati ya wawekezaji na jamii husika.

Ni muhimu kuhakikisha wananchi wanapata taarifa sahihi kuhusu miradi, wanaelewa masharti ya mikataba na wanashiriki katika kufanya maamuzi yanayohusu ardhi na rasilimali zao.

Aidha, kuwepo kwa utaratibu wa wazi wa kugawana mapato ni jambo la msingi ili biashara ya kaboni isiwe chanzo cha migogoro badala ya maendeleo.

CHANGAMOTO ZINAZOHITAJI KUPATIWA UFUMBUZI

Pamoja na fursa zinazoweza kupatikana kupitia biashara ya kaboni, Tanzania inapaswa kuzingatia changamoto zinazoweza kuathiri maendeleo ya sekta hiyo.

Upatikanaji wa mitaji: Miradi mingi inahitaji fedha nyingi kwa ajili ya tafiti, teknolojia, ufuatiliaji na uthibitishaji. Hivyo, upatikanaji wa mikopo yenye masharti yanayoendana na muda wa miradi ni muhimu.

Uelewa mdogo kwa wananchi: Baadhi ya wananchi hawana uelewa wa kutosha kuhusu biashara ya kaboni, namna inavyofanya kazi na haki zao wanaposhiriki katika miradi hiyo.

Uthibitishaji wa mikopo ya kaboni: Soko la kaboni linahitaji ushahidi wa kisayansi unaoonesha kuwa upunguzaji au uondoaji wa gesi joto umefanyika kweli. Hii inahitaji mifumo imara ya upimaji, utoaji taarifa na uthibitishaji.

Uwazi katika mikataba: Mikataba ya miradi ya kaboni inapaswa kueleza wazi haki za wamiliki wa ardhi, wajibu wa wawekezaji, muda wa mradi, mgawanyo wa mapato na namna ya kutatua migogoro.

Mabadiliko ya soko: Bei ya mikopo ya kaboni inaweza kubadilika kulingana na ubora wa mikopo, mahitaji ya wanunuzi, aina ya mradi na viwango vinavyotumika. Hivyo, uwekezaji unahitaji tathmini makini ya hatari.

Kuhakikisha manufaa ya mazingira ni halisi: Miradi inapaswa kuthibitisha kuwa imepunguza au kuondoa gesi joto kwa kiwango kinachodaiwa, bila kuhamisha uharibifu wa mazingira kutoka eneo moja kwenda jingine.

Changamoto hizi zinahitaji ushirikiano wa Serikali, benki, wawekezaji, wataalamu wa mazingira na jamii ili kujenga soko lenye uaminifu na linaloweza kudumu.

TANZANIA INAWEZA KUJENGA UWEZO WA KUWA KITOVU CHA UCHUMI WA KIJANI

Tanzania ina rasilimali nyingi za asili zinazoweza kuwa msingi wa uwekezaji katika uchumi wa kijani.

Rasilimali hizo ni pamoja na misitu, ardhi ya kilimo, maeneo oevu, mikoko, vyanzo vya maji na mifumo mbalimbali ya ikolojia.

Hata hivyo, uwepo wa rasilimali hizo pekee hautoshi kuhakikisha nchi inanufaika na biashara ya kaboni.

Kinachohitajika ni uwezo wa kuandaa miradi yenye ubora, kusimamia uwekezaji, kuimarisha mifumo ya kitaalamu na kuhakikisha mikopo ya kaboni inayozalishwa nchini inapata masoko yenye thamani.

Pia ni muhimu kuongeza idadi ya wataalamu wa ndani katika masuala ya upimaji wa hewa ukaa, teknolojia za mazingira, fedha za tabianchi na usimamizi wa miradi ya kaboni.

Kwa upande mwingine, vyuo vikuu na taasisi za utafiti zina nafasi ya kutoa elimu na kufanya tafiti zitakazosaidia kuboresha utekelezaji wa miradi hiyo.

Ushirikiano kati ya NCMC na CRDB unaweza kuwa mwanzo wa kujenga mazingira ambayo miradi ya mazingira haitategemea pekee fedha kutoka nje ya nchi, bali pia itaweza kupata mitaji kupitia taasisi za kifedha za ndani.

UHIFADHI WA MAZINGIRA KUWA FURSA YA UWEKEZAJI NA AJIRA

Makubaliano ya miaka mitano kati ya Kituo cha Taifa cha Kuratibu Biashara ya Kaboni na Benki ya CRDB ni hatua yenye umuhimu katika juhudi za Tanzania kujenga uchumi wa kijani unaojumuisha sekta mbalimbali za uzalishaji.

Ushirikiano huo unapowekwa katika utekelezaji, unaweza kusaidia kuondoa changamoto ya mitaji inayokabili baadhi ya miradi ya kaboni, kuvutia wawekezaji wa ndani na kuongeza nafasi ya jamii kunufaika na uhifadhi wa mazingira.

Kwa wakulima, wafugaji, vijana, wanawake na jamii zinazotegemea rasilimali za asili, biashara ya kaboni inaweza kuwa eneo jipya la fursa za kiuchumi iwapo kutakuwa na elimu, ushirikishwaji na mifumo ya haki ya kugawana manufaa.

Jambo la msingi ni kuhakikisha kuwa biashara ya kaboni haibaki kuwa shughuli ya mikataba na uwekezaji wa taasisi kubwa pekee, bali inakuwa sehemu ya maendeleo yanayogusa maisha ya wananchi wa kawaida.

Kwa Tanzania, mafanikio ya uchumi wa kijani hayatapimwa kwa idadi ya mikataba iliyosainiwa pekee, bali pia kwa kiasi cha mitaji kinachowekezwa, misitu inayohifadhiwa, hewa ukaa inayopunguzwa, ajira zinazozalishwa na manufaa yanayofika kwa jamii.

Hatua ya CRDB na NCMC kwa hiyo inatoa fursa ya kuunganisha uhifadhi wa mazingira na maendeleo ya kiuchumi, huku ikiweka msingi wa kuhakikisha rasilimali za asili za Tanzania zinakuwa sehemu ya kujenga ustawi wa kizazi cha sasa na kijacho.

MKULIMA JEMBE BLOG – Kilimo, Mifugo, Mazingira na Biashara.

KILIMANJARO: WAFUGAJI KUTAKIWA KUJITOKEZA KUPATA HUDUMA ZA CHANJO NA UTAMBUZI WA MIFUGO

 

..........................................................................

MKULIMA JEMBE BLOG | MIFUGO | KILIMO NA MAENDELEO

Na Mwandishi wa Mkulima Jembe

Mkuu wa Mkoa wa Kilimanjaro, Mhe. Nurdin Babu, amewataka wafugaji wote mkoani humo kujitokeza kwa wingi na kuhakikisha mifugo yao inapata huduma za chanjo na utambuzi katika zoezi la awamu ya pili linalotarajiwa kuanza rasmi Novemba 13, 2026, ikiwa ni sehemu ya juhudi za Serikali za kuimarisha afya ya mifugo, kupunguza milipuko ya magonjwa na kulinda mitaji ya wafugaji.

Akizungumza na waandishi wa habari Novemba 12, 2026, Mkuu huyo wa Mkoa amesisitiza kuwa ushiriki wa wafugaji ni jambo la msingi katika kufanikisha zoezi hilo, akieleza kuwa chanjo ni moja ya njia muhimu za kuzuia magonjwa yanayoweza kusababisha vifo vya mifugo, kupunguza uzalishaji na kuathiri kipato cha kaya zinazotegemea ufugaji.

Amesema Serikali kupitia Wizara ya Mifugo imetenga jumla ya shilingi milioni 165.65 kwa ajili ya kutekeleza zoezi hilo katika halmashauri zote za Mkoa wa Kilimanjaro.

Katika utekelezaji wake, Mkoa umepokea dozi 222,500 za chanjo ya homa ya mapafu kwa ng'ombe, dozi 1,700,000 za chanjo nyingine za mifugo pamoja na dozi 541,300 za chanjo ya sotoka kwa mbuzi na kondoo.

Uwekezaji huo unaonesha umuhimu ambao Serikali imeupa ulinzi wa afya ya mifugo kama sehemu ya kujenga uchumi imara wa wafugaji na kukuza mchango wa sekta hiyo katika maendeleo ya taifa.

CHANJO NI KINGA YA MTAA NA UWEKEZAJI KWA MFUGAJI

Katika shughuli za ufugaji, afya ya mifugo ni msingi wa mafanikio ya kiuchumi. Mfugaji anaweza kuwa na idadi kubwa ya ng'ombe, mbuzi au kondoo, lakini kama hatakuwa na mpango madhubuti wa kuzuia na kudhibiti magonjwa, uwekezaji wake unaweza kuingia kwenye hatari kubwa.

Magonjwa ya mifugo yanaweza kusababisha vifo, kupungua kwa uzalishaji wa maziwa na nyama, kudhoofika kwa wanyama, gharama kubwa za matibabu na wakati mwingine kupotea kwa masoko kutokana na masharti ya afya ya mifugo.

Kwa mfano, ng'ombe anapougua ugonjwa unaoathiri mfumo wa upumuaji, anaweza kupoteza hamu ya kula, kudhoofika na kupunguza uzalishaji wa maziwa. Hali hiyo inapojitokeza kwa mifugo mingi kwa wakati mmoja, hasara inaweza kuwa kubwa zaidi kwa mfugaji.

Ndiyo maana chanjo inapaswa kuonekana siyo kama gharama ya ziada katika ufugaji, bali kama uwekezaji wa kulinda mali na kipato cha mfugaji.

Ni muhimu kuelewa kuwa chanjo husaidia kuandaa mfumo wa kinga ya mnyama dhidi ya magonjwa mahususi. Hata hivyo, chanjo pekee haitoshi bila kuzingatia usafi wa mazizi, lishe bora, maji safi, udhibiti wa mienendo ya mifugo na ushauri wa wataalamu wa mifugo.

HOMA YA MAPAFU KWA NG'OMBE: TISHIO LINALOHITAJI KINGA YA MAPEMA

Miongoni mwa magonjwa yanayolengwa katika kampeni hii ni homa ya mapafu kwa ng'ombe, ugonjwa unaoweza kuathiri afya ya mifugo na kusababisha hasara kubwa kwa wafugaji endapo hautadhibitiwa kwa wakati.

Magonjwa ya mfumo wa upumuaji kwa ng'ombe yanaweza kujitokeza kwa dalili mbalimbali, zikiwemo kukohoa, kutoka makamasi, kupumua kwa shida, homa na kupungua kwa hamu ya kula. Hata hivyo, utambuzi sahihi wa ugonjwa unapaswa kufanywa na mtaalamu wa mifugo kwa sababu magonjwa mbalimbali yanaweza kuwa na dalili zinazofanana.

Kwa wafugaji wa Kilimanjaro, ambako ufugaji wa ng'ombe wa maziwa na nyama ni shughuli muhimu za kiuchumi katika maeneo mbalimbali, kuimarisha kinga dhidi ya magonjwa ni hatua yenye umuhimu mkubwa.

Ugonjwa unapodhibitiwa mapema, mfugaji ana nafasi nzuri zaidi ya kulinda mifugo yake, kuendelea kupata maziwa, kuzalisha ndama na kutimiza mahitaji ya soko.

Wafugaji wanapaswa kutumia fursa ya kampeni hii kuwasiliana na maafisa mifugo ili kupata maelekezo kuhusu chanjo zinazotolewa, muda wa chanjo na utaratibu unaopaswa kufuatwa.

SOTOKA KWA MBUZI NA KONDOO: KINGA YA MIFUGO YENYE THAMANI KIUCHUMI

Uamuzi wa Mkoa wa Kilimanjaro kupokea dozi 541,300 za chanjo ya sotoka kwa mbuzi na kondoo ni hatua muhimu katika kulinda mifugo hiyo ambayo ina mchango mkubwa katika uchumi wa kaya nyingi.

Sotoka ni moja ya magonjwa hatari yanayoweza kuathiri mbuzi na kondoo. Ugonjwa huu unaweza kusababisha vifo vingi, hasa pale mifugo inapokuwa katika mazingira yenye maambukizi na kinga duni.

Kwa mfugaji mdogo, kupoteza hata mbuzi au kondoo wachache kunaweza kuwa pigo kubwa kiuchumi, kwa kuwa mifugo hiyo hutumika kama akiba ya mali, chanzo cha kipato, chakula na mtaji wa kukabiliana na mahitaji ya familia.

Mbuzi na kondoo pia wana nafasi katika biashara ya nyama, mifugo ya kuzalisha na shughuli nyingine za kiuchumi.

Hivyo, chanjo dhidi ya magonjwa kama sotoka inapaswa kupewa kipaumbele katika mipango ya ufugaji, sambamba na kuhakikisha mifugo inapata lishe bora na huduma za mara kwa mara za kitaalamu.

UTAMBUZI WA MIFUGO: MSINGI WA UFUGAJI WA KISASA

Mbali na chanjo, zoezi hili linahusisha pia utambuzi wa mifugo, ambao ni nyenzo muhimu katika kuimarisha usimamizi wa sekta ya mifugo.

Utambuzi wa mifugo unahusisha kuweka alama au utaratibu maalumu unaomwezesha mfugaji na mamlaka husika kumtambua mnyama mmoja mmoja na kufuatilia taarifa zake.

Mfumo huo unaweza kusaidia kujua idadi ya mifugo, mmiliki wake, taarifa za chanjo, matibabu, uzalishaji na mienendo ya mifugo pale utaratibu wa kumbukumbu unapotekelezwa vizuri.

Kwa mfano, mfugaji anayefuga ng'ombe wengi anaweza kupata changamoto ya kufuatilia historia ya chanjo na matibabu ya kila mnyama iwapo hana mfumo wa utambuzi na kumbukumbu.

Kupitia utambuzi, taarifa za mnyama zinaweza kufuatiliwa kwa urahisi zaidi na kusaidia wataalamu wa mifugo kupanga huduma zinazohitajika.

Aidha, utambuzi na ufuatiliaji wa mifugo vinaweza kusaidia katika kudhibiti wizi wa mifugo, kurahisisha usimamizi wa biashara ya mifugo na kuimarisha ufuatiliaji wa magonjwa.

Kwa mtazamo wa kibiashara, mifumo hii ni muhimu katika kujenga mnyororo wa thamani wa mifugo unaozingatia ubora, usalama na uaminifu wa taarifa zinazohusu mnyama na bidhaa zake.

WAJIBU WA MFUGAJI KATIKA KUFANIKISHA ZOEZI

Pamoja na Serikali kutenga fedha na kuandaa chanjo, mafanikio ya kampeni hii yanategemea kwa kiasi kikubwa ushiriki wa wafugaji wenyewe.

Wafugaji wanapaswa kuzingatia mambo yafuatayo:

1. Kujitokeza katika maeneo yaliyopangwa na halmashauri zao kwa ajili ya kupata huduma za chanjo na utambuzi.

2. Kushirikiana na maafisa mifugo kwa kutoa taarifa sahihi kuhusu idadi na hali ya mifugo yao.

3. Kufuatilia ratiba na maelekezo ya wataalamu kuhusu aina za chanjo zinazotolewa.

4. Kuhakikisha mifugo inatunzwa katika mazingira safi na yenye lishe bora.

5. Kuhifadhi kumbukumbu za chanjo na matibabu ya mifugo yao.

6. Kutoa taarifa mapema kwa maafisa mifugo wanapoona dalili za ugonjwa katika mifugo yao.

Ni muhimu pia wafugaji wasichanje mifugo kwa kufuata maelekezo yasiyo rasmi. Wanapaswa kuhakikisha huduma inatolewa na wataalamu wenye sifa na kwamba chanjo zinatunzwa na kutumika kwa kufuata taratibu za kitaalamu.

Chanjo haiwezi kuchukua nafasi ya matibabu kwa mnyama ambaye tayari ni mgonjwa. Hivyo, mnyama mwenye dalili za ugonjwa anapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa mifugo.

HALMASHAURI ZINA WAJIBU WA KUFIKISHA HUDUMA KWA WAFUGAJI

Mkuu wa Mkoa, Mhe. Nurdin Babu, amewaelekeza Wakuu wa Wilaya na Wakurugenzi wa Halmashauri zote za Mkoa wa Kilimanjaro kusimamia kikamilifu utekelezaji wa zoezi hilo ili kuhakikisha linafanyika kwa ufanisi na kufikia idadi kubwa ya mifugo inayolengwa.

Maelekezo hayo yana umuhimu mkubwa kwa sababu mafanikio ya kampeni ya chanjo hayaishii kwenye upatikanaji wa dozi pekee, bali yanahitaji mipango madhubuti ya usambazaji, wataalamu wa kutosha, vifaa, usafiri na utoaji wa elimu kwa wafugaji.

Halmashauri zinapaswa kuhakikisha wafugaji wanapata taarifa mapema kuhusu maeneo na ratiba za utoaji wa huduma ili kuepusha changamoto ya wafugaji kukosa taarifa au kushindwa kufikisha mifugo yao katika vituo vinavyotengwa.

Pia, usimamizi unapaswa kuzingatia takwimu sahihi za mifugo iliyofikiwa, idadi ya dozi zilizotumika na changamoto zilizojitokeza wakati wa utekelezaji.

Takwimu hizo zitasaidia kupima mafanikio ya zoezi na kubaini maeneo ambayo yanahitaji kuongezewa nguvu.

SERIKALI YAWEKEZA SHILINGI MILIONI 165.65 KULINDA SEKTA YA MIFUGO

Kutengwa kwa shilingi milioni 165.65 kupitia Wizara ya Mifugo kunaonesha umuhimu wa uwekezaji wa umma katika kuimarisha huduma za afya ya mifugo.

Mkuu wa Mkoa wa Kilimanjaro, Mhe. Nurdin Babu, amemshukuru Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Dkt. Samia Suluhu Hassan, kwa kuendelea kuimarisha sekta ya mifugo kupitia uwekezaji katika huduma za chanjo na utambuzi wa mifugo.

Kwa mtazamo mpana wa uchumi, uwekezaji katika afya ya mifugo una manufaa yanayovuka mipaka ya mfugaji mmoja mmoja. Unachangia kulinda upatikanaji wa maziwa na nyama, kuongeza tija katika uzalishaji, kuimarisha biashara ya mifugo na kulinda ajira zinazotokana na shughuli za ufugaji.

Aidha, mifugo yenye afya ni msingi wa kuvutia uwekezaji katika viwanda vya maziwa, nyama, ngozi na bidhaa nyingine zinazotokana na mifugo.

Hata hivyo, ni muhimu uwekezaji huu uende sambamba na kuimarisha huduma za ugani, upatikanaji wa wataalamu katika maeneo ya wafugaji, miundombinu ya malisho na maji pamoja na elimu ya ufugaji wa kisasa.

FURSA KWA KILIMANJARO KUJENGA UFUGAJI WENYE TIJA

Mkoa wa Kilimanjaro una fursa kubwa ya kukuza sekta ya mifugo kutokana na shughuli za ufugaji zinazofanyika katika maeneo mbalimbali ya mkoa huo.

Ili fursa hizo ziweze kuleta matokeo makubwa kiuchumi, ni muhimu kuunganisha huduma za afya ya mifugo na mbinu bora za uzalishaji.

Wafugaji wanapaswa kuhamasishwa kuwekeza katika:

• Ufugaji wa kisasa: Kuchagua mifugo yenye uwezo mzuri wa kuzalisha kulingana na mazingira ya eneo husika.

• Lishe bora: Kutengeneza na kuhifadhi malisho kwa ajili ya kipindi cha kiangazi.

• Usimamizi wa afya: Kufanya chanjo kwa ratiba na kupata huduma za uchunguzi wa mifugo.

• Uzalishaji wa maziwa na nyama: Kuboresha ubora na kuongeza kiwango cha uzalishaji.

• Masoko: Kujiunga na vikundi na vyama vya wafugaji ili kuongeza nguvu ya kujadiliana na wanunuzi.

• Kumbukumbu za biashara: Kuweka hesabu za gharama, mapato, uzalishaji na maendeleo ya mifugo.

Hatua hizi zitasaidia kubadilisha ufugaji kutoka shughuli ya kujikimu na kuwa biashara yenye mipango, tija na uwezo wa kuzalisha kipato cha uhakika.

 MFUGAJI ANAPOLINDA MIFUGO, ANALINDA UCHUMI WAKE

Zoezi la awamu ya pili la chanjo na utambuzi wa mifugo linaloanza Novemba 13, 2026, ni fursa muhimu kwa wafugaji wa Mkoa wa Kilimanjaro kuimarisha afya ya mifugo yao na kulinda uwekezaji walioufanya katika sekta hiyo.

Ujumbe muhimu kwa kila mfugaji ni kwamba kinga ni bora kuliko kusubiri ugonjwa utokee ndipo aanze kutafuta matibabu.

Serikali imeweka rasilimali, imeandaa chanjo na kutoa maelekezo ya usimamizi. Sasa ni wajibu wa wafugaji kujitokeza na kutumia huduma hizo kwa kushirikiana na wataalamu wa mifugo.

Kwa upande mwingine, halmashauri zinapaswa kuhakikisha huduma zinawafikia wafugaji katika maeneo yao na kutoa elimu ya kutosha ili kampeni hiyo iwe na matokeo yanayopimika.

Afya ya mifugo ni mtaji wa mfugaji, usalama wa chakula na msingi wa uchumi imara. Kulinda mifugo leo ni kujenga uhakika wa kipato cha kesho.

MKULIMA JEMBE – KILIMO, MIFUGO, MAZINGIRA NA BIASHARA

BBT Yafungua Milango ya Kilimo Biashara kwa Vijana 229 Kibaha, Serikali Yatenga Ekari 300 za Ardhi

 

                        -------------------------

KILIMO | UWEZESHAJI VIJANA | BIASHARA YA KILIMO | PWANI

Na Mwandishi wa Mkulima Jembe

Serikali imeendelea kuimarisha jitihada za kuwawezesha vijana na wanawake kushiriki kikamilifu katika sekta ya kilimo kupitia Programu ya Jenga Kesho Iliyo Bora (Building a Better Tomorrow – BBT), baada ya vijana na wanawake 229 katika Halmashauri ya Wilaya ya Kibaha mkoani Pwani kupatiwa fursa ya kuingia katika kilimo biashara kupitia ardhi iliyotengwa na Serikali kwa ajili ya shughuli za uzalishaji.

Katika utekelezaji wa mpango huo, Serikali imetenga jumla ya ekari 300 za ardhi katika Kata ya Kikongo, ambapo kila mnufaika atapatiwa ekari moja kwa ajili ya kuendesha shughuli za kilimo na kujenga msingi wa kujitegemea kiuchumi.

Kati ya wanufaika hao, wanawake ni 115 huku wanaume wakiwa 114. Mgawanyo huo unaonesha umuhimu wa kuwashirikisha wanawake na wanaume katika fursa za kiuchumi zinazotokana na kilimo, sekta ambayo inaendelea kuwa mhimili muhimu wa maisha ya Watanzania wengi.

Hatua hiyo ni sehemu ya juhudi za Serikali chini ya uongozi wa Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan za kupanua fursa za ajira, kuwawezesha vijana kupata rasilimali za uzalishaji na kuwajengea uwezo wa kujiajiri badala ya kutegemea ajira za kuajiriwa pekee.

Ardhi: Msingi wa kuwawezesha vijana kuingia katika uchumi wa kilimo

Upatikanaji wa ardhi ni moja ya changamoto zinazowakabili vijana wengi wanaotaka kuingia katika shughuli za kilimo, hususan wale ambao hawana mitaji mikubwa au uwezo wa kumiliki mashamba yao binafsi.

Kwa kijana mwenye nia, maarifa na utayari wa kufanya kazi, kukosa eneo la kuzalishia kunaweza kuwa kikwazo kikubwa cha kuanzisha shughuli za kilimo kibiashara.

Kwa mantiki hiyo, kutengwa kwa ekari 300 katika Kata ya Kikongo kuna umuhimu mkubwa kwa sababu kunatoa fursa ya kuanza uzalishaji kwa kundi la vijana ambao huenda wasingekuwa na uwezo wa kupata ardhi kwa gharama zao wenyewe.

Hata hivyo, upatikanaji wa ekari moja haupaswi kuishia kuwa suala la kugawa ardhi pekee. Unapaswa kuwa mwanzo wa safari ya kumjenga kijana kuwa mjasiriamali wa kilimo mwenye uwezo wa kuzalisha, kusimamia biashara, kutafuta masoko na kupata faida.

Ni muhimu wanufaika hawa waunganishwe na huduma za ugani, mbegu bora, mbolea, teknolojia za kisasa, mifumo ya umwagiliaji na taasisi za kifedha zinazoweza kuwapatia mitaji yenye masharti rafiki.

BBT inalenga ajira milioni 1.6 kupitia kilimo biashara

Akizungumza kuhusu utekelezaji wa programu hiyo, Muhidin Semgonde kutoka Timu ya Uratibu wa BBT ya Wizara ya Kilimo amesema kuwa programu hiyo inalenga kuzalisha ajira milioni 1.6 na kuwawezesha vijana kuanzisha kampuni za biashara zinazotokana na shughuli za kilimo.

Lengo hilo linaonesha kuwa BBT haijajikita katika kuongeza idadi ya vijana wanaojishughulisha na kilimo pekee, bali pia inakusudia kujenga kizazi cha vijana wenye uwezo wa kuendesha shughuli za kilimo kama biashara zinazoweza kuajiri watu wengine na kuchangia ukuaji wa uchumi.

Hii ni dhana muhimu katika mabadiliko ya kilimo kutoka mfumo wa uzalishaji unaolenga zaidi kujikimu na familia kwenda katika kilimo cha kibiashara kinachozingatia mahitaji ya soko, ubora wa bidhaa, tija na faida.

Kwa mfano, kijana anayepatiwa ekari moja anaweza kuitumia kama msingi wa kuanzisha biashara ya uzalishaji wa mboga, matunda, nafaka au mazao mengine yanayofaa kulingana na mazingira ya eneo husika na mahitaji ya soko.

Kadiri anavyopata uzoefu, anaweza kupanua shughuli zake kwa kuongeza uzalishaji, kuajiri wafanyakazi, kuingia mikataba na wanunuzi na hatimaye kuanzisha kampuni inayojihusisha na uzalishaji, ukusanyaji, uchakataji au usambazaji wa mazao.

   Kilimo biashara kinahitaji uzalishaji wenye tija, usimamizi wa gharama na uhakika wa soko.

Awamu ya pili: Vijana 2,960 wanatarajiwa kunufaika kupitia mashamba ya pamoja

Katika maelezo yake, Semgonde amesema kuwa katika awamu ya pili ya programu hiyo, Serikali imechagua vijana 2,960 watakaonufaika kupitia mashamba ya pamoja 19 yaliyopo katika halmashauri 18.

Mpango huo unaashiria upanuzi wa wigo wa kuwafikia vijana wengi zaidi kupitia utaratibu unaowawezesha kupata maeneo ya uzalishaji na kushiriki katika shughuli za kilimo kwa mfumo uliopangwa.

Mfumo wa mashamba ya pamoja unaweza kuwa na faida nyingi iwapo utasimamiwa vizuri. Kwanza, unatoa nafasi ya vijana kushirikiana katika kutumia miundombinu ya uzalishaji, zikiwemo njia za umwagiliaji, maghala, maeneo ya kuhifadhia pembejeo na vifaa vya kilimo.

Pili, ushirikiano unaweza kupunguza baadhi ya gharama ambazo mkulima mmoja mmoja angezibeba kwa kiwango kikubwa. Kwa mfano, matumizi ya matrekta, mashine za kupanda, kuvuna na kusindika yanaweza kuwa nafuu zaidi yanapopangwa kwa pamoja.

Tatu, mashamba ya pamoja yanaweza kuwa sehemu ya kujifunza kwa vitendo, ambapo vijana wanapata nafasi ya kubadilishana uzoefu, maarifa na mbinu bora za uzalishaji.

Hata hivyo, mafanikio ya mfumo huo yanategemea uwepo wa uongozi wenye uwazi, kanuni za usimamizi, mgawanyo wa majukumu na utaratibu wa kuweka na kutumia mapato.

Ni muhimu pia kuhakikisha kuwa ushirikiano hauondoi uwajibikaji wa kila mnufaika katika kutekeleza majukumu yake ya uzalishaji.

Ekari 136,216 zatambuliwa kwa mashamba ya pamoja

Katika hatua nyingine, Semgonde ameeleza kuwa Serikali imetambua jumla ya ekari 136,216 kwa ajili ya mashamba ya pamoja, ambazo ni sawa na asilimia 40 ya lengo la ekari 340,000 lililowekwa katika kipindi cha utekelezaji wa programu hiyo.

Takwimu hizo zinaonesha hatua iliyofikiwa katika juhudi za kutafuta na kutenga maeneo ya ardhi kwa ajili ya kuwawezesha vijana kuingia katika uzalishaji wa kilimo.

Kwa kuzingatia lengo lililowekwa, bado kuna ekari 203,784 zinazohitajika ili kufikia jumla ya ekari 340,000.

Hii ina maana kwamba utekelezaji wa programu unahitaji kuendelea kuimarishwa katika maeneo mbalimbali ili kuhakikisha ardhi inayotambuliwa inakuwa na uwezo halisi wa kutumika kwa shughuli za uzalishaji.

Jambo muhimu hapa ni kutofautisha kati ya ardhi iliyotambuliwa na ardhi iliyo tayari kwa uzalishaji. Ardhi inaweza kuwa imetambuliwa, lakini bado ikahitaji maandalizi ya mashamba, upimaji, miundombinu ya maji, barabara za kufikika na huduma nyingine muhimu.

Kwa hiyo, mafanikio ya lengo la ekari 340,000 hayatapimwa kwa ukubwa wa ardhi iliyotambuliwa pekee, bali pia kwa kiwango ambacho maeneo hayo yanatumika kuzalisha mazao yenye tija na kuingiza kipato kwa wanufaika.

Maeneo ya mashamba ya kilimo biashara yanahitaji miundombinu ya uzalishaji, hususan maji na umwagiliaji.

Kutoka awamu ya kwanza hadi ya pili: Mafunzo na upanuzi wa fursa

Programu ya BBT ilianza kutekelezwa katika awamu ya kwanza mwaka 2022/2023, ambapo vijana 686 walidahiliwa kupitia mchakato wa ushindani wa kitaifa kabla ya kugawiwa mashamba katika maeneo ya Chinangali na Ndogowe, Wilaya ya Chamwino mkoani Dodoma.

Utaratibu wa kutumia mchakato wa ushindani wa kitaifa unaonesha umuhimu wa kuwapa nafasi vijana wenye nia na utayari wa kushiriki katika kilimo biashara.

Kwa upande wa utekelezaji, uzoefu wa awamu ya kwanza ni muhimu katika kuboresha awamu zinazofuata. Mafanikio na changamoto zinazojitokeza katika mashamba yaliyotangulia zinapaswa kutumika kama msingi wa kupanga vizuri huduma, miundombinu na usimamizi wa wanufaika wapya.

Ni muhimu pia kuhakikisha vijana hawapati ardhi pekee, bali wanapata mafunzo yanayowawezesha kuelewa mnyororo mzima wa thamani wa mazao wanayozalisha.

Mnyororo huo unahusisha hatua kuanzia maandalizi ya shamba, uchaguzi wa mbegu, upandaji, utunzaji wa mimea, uvunaji, uhifadhi, uchakataji, ufungashaji hadi usafirishaji na uuzaji.

Kwa kufanya hivyo, kijana hataishia kuwa mkulima wa kuzalisha malighafi, bali atakuwa na uwezo wa kuona fursa za biashara katika hatua mbalimbali za mnyororo wa thamani.

Wanufaika waishukuru Serikali, waahidi kutumia fursa kwa tija

Kwa upande wao, wanufaika wa programu hiyo, Hamida Abdallah, Paulina Bendera, Sanane Malulo na Rose Liymo, wameishukuru Serikali kwa kuwapatia fursa ya kupata ardhi kwa ajili ya shughuli za kilimo biashara.

Wamesema wako tayari kufanya kazi kwa bidii na kuzingatia miongozo ya kitaalamu ili kuhakikisha wanatimiza malengo yaliyokusudiwa kupitia programu hiyo.

Kauli ya wanufaika hao inaonesha matumaini waliyonayo kuhusu nafasi ya kilimo katika kuboresha maisha yao na kujenga msingi wa kujitegemea kiuchumi.

Hata hivyo, matarajio hayo yanahitaji kuambatana na juhudi za wanufaika wenyewe pamoja na usimamizi wa karibu kutoka kwa wataalamu wa kilimo na taasisi zinazohusika na utekelezaji wa programu.

Mambo muhimu yatakayobainisha mafanikio ya BBT Kibaha

Ili fursa iliyotolewa kwa vijana 229 wa Kibaha iweze kuleta matokeo yanayotarajiwa, kuna maeneo kadhaa yanayohitaji kupewa kipaumbele.

1. Upatikanaji wa maji na teknolojia za umwagiliaji

Maji ni rasilimali muhimu katika uzalishaji wa kilimo. Serikali na wadau wanapaswa kuhakikisha mashamba yanapata huduma ya maji na miundombinu ya umwagiliaji inayoweza kupunguza utegemezi wa mvua.

Matumizi ya mifumo ya umwagiliaji wa matone yanaweza kusaidia kupunguza upotevu wa maji na kuongeza ufanisi wa uzalishaji, hasa kwa mazao ya mboga na matunda.

2. Mafunzo ya kilimo kinachozingatia mabadiliko ya tabianchi

Vijana wanapaswa kupewa elimu kuhusu matumizi ya mbegu zinazostahimili mazingira husika, uhifadhi wa unyevunyevu wa udongo, udhibiti wa wadudu na magonjwa pamoja na matumizi sahihi ya pembejeo.

Hii itawasaidia kupunguza hasara zinazoweza kusababishwa na mabadiliko ya hali ya hewa.

3. Mitaji na huduma za kifedha

Kilimo biashara kinahitaji fedha kwa ajili ya kununua pembejeo, kulipia huduma za mashine, usafirishaji na shughuli nyingine za uzalishaji.

Ni muhimu vijana kuunganishwa na taasisi za kifedha ili kupata mikopo inayozingatia mzunguko wa uzalishaji na mavuno badala ya masharti yanayoweza kuwakatisha tamaa wakulima wanaoanza.

4. Masoko kabla ya uzalishaji

Moja ya changamoto kubwa zinazoweza kuwakabili wakulima ni kuzalisha bila kuwa na uhakika wa soko.

Wanufaika wanapaswa kusaidiwa kutambua mazao yenye mahitaji katika masoko ya Kibaha, Dar es Salaam na maeneo mengine, pamoja na kuunganishwa na wafanyabiashara, wasindikaji na viwanda.

Uzalishaji unaozingatia mahitaji ya soko unaweza kupunguza uwezekano wa mazao kukosa wanunuzi wakati wa mavuno.

5. Uhifadhi na kuongeza thamani ya mazao

Kupotea kwa mazao baada ya kuvuna ni changamoto inayoweza kupunguza kipato cha mkulima.

Kwa hiyo, vijana wanapaswa kuelimishwa kuhusu uvunaji sahihi, uhifadhi, upangaji madaraja, ufungashaji na uchakataji wa mazao ili kuongeza thamani kabla ya kuyafikisha sokoni.

Uchambuzi, upangaji madaraja na ufungashaji wa mazao ni hatua muhimu katika kuongeza thamani na ushindani wa bidhaa sokoni.

Kilimo biashara ni fursa ya kujenga kizazi kipya cha wajasiriamali

Kwa mtazamo mpana, programu ya BBT ina nafasi ya kuwa kichocheo cha mabadiliko katika sekta ya kilimo nchini Tanzania, hasa katika kukabiliana na changamoto ya ukosefu wa ajira miongoni mwa vijana.

Kwa muda mrefu, baadhi ya vijana wamekuwa wakichukulia kilimo kama shughuli ya kujikimu inayofanywa na watu wasio na fursa nyingine za kiuchumi. Mtazamo huo unahitaji kubadilika kwa kuonesha kuwa kilimo kinaweza kuwa biashara yenye faida, teknolojia, ubunifu na uwezo wa kuzalisha ajira.

Kijana anaweza kuanza kwa kulima ekari moja, lakini kupitia mipango mizuri ya uzalishaji, usimamizi wa fedha na upatikanaji wa masoko, anaweza kupanua biashara yake na kuwa na mashamba makubwa zaidi.

Vilevile, fursa hazipo katika uzalishaji pekee. Kuna nafasi za ajira katika usambazaji wa pembejeo, uuzaji wa zana za kilimo, usafirishaji, uhifadhi wa mazao, uchakataji, teknolojia za kilimo na huduma za ushauri wa kitaalamu.

Hivyo, BBT inapaswa kuangaliwa kama uwekezaji katika kujenga mfumo mpana wa uchumi wa kilimo unaowaunganisha vijana na fursa mbalimbali za kibiashara.

 Mafanikio ya BBT yapimwe kwa matokeo ya kiuchumi

Kuwapatia vijana na wanawake 229 wa Kibaha ardhi ya ekari 300 ni hatua muhimu katika kupanua ushiriki wao kwenye sekta ya kilimo.

Lakini mafanikio ya kweli ya mpango huo hayatapimwa kwa idadi ya vijana waliopata ardhi pekee, bali pia kwa idadi ya mashamba yatakayoanza kuzalisha, kiwango cha ongezeko la kipato cha wanufaika, ajira zitakazozalishwa, kampuni zitakazoanzishwa na masoko yatakayofikiwa.

Ni muhimu Serikali kuendelea kufuatilia maendeleo ya wanufaika na kuhakikisha kuwa changamoto za mitaji, maji, teknolojia, pembejeo na masoko zinapatiwa ufumbuzi.

Kwa vijana wa Kibaha, ekari moja waliyopewa inaweza kuwa mwanzo wa safari kubwa ya kiuchumi. Ikiwa itatumika vizuri, ardhi hiyo inaweza kuwa msingi wa kujenga biashara, kuajiri vijana wengine na kuchangia usalama wa chakula nchini.

Ujumbe mkubwa ni kwamba kilimo si shughuli ya kuzalisha chakula pekee; ni biashara, ajira, uwekezaji na njia ya kujenga uchumi imara wa mtu mmoja mmoja na taifa kwa ujumla.

MKULIMA JEMBE BLOG

Kilimo, Mifugo, Mazingira na Biashara
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.

PASS TRUST na TAHA waunganisha wakulima, mabenki na wawekezaji kukuza sekta ya mazao ya bustani Tanzania

Meneja Mwandamizi wa Biashara wa PASS Trust, Mbwaike Mahyenga, akizungumza na waandishi wa habari jijini Arusha kuhusu mikakati ya kuongeza uwekezaji na upatikanaji wa mitaji katika sekta ya mazao ya bustani nchini.

ARUSHA: Taasisi ya PASS TRUST kwa kushirikiana na Chama cha Wakulima wa Mazao ya Bustani Tanzania (TAHA) imeweka mikakati ya kuimarisha ushirikiano kati ya wakulima, wafanyabiashara, taasisi za kifedha na wawekezaji, kwa lengo la kuongeza upatikanaji wa mitaji, kuboresha miundombinu na kukuza ushindani wa mazao ya bustani katika masoko ya ndani na nje ya nchi.

Hatua hiyo inalenga kuimarisha mnyororo mzima wa thamani wa sekta ya hortikacha, kuanzia uzalishaji mashambani, upatikanaji wa pembejeo, uvunaji, ukusanyaji, uhifadhi, usafirishaji hadi kufikia masoko ya uhakika.

Mikakati hiyo imejadiliwa katika maonesho ya HortiLogistics Africa 2026 yanayofanyika jijini Arusha, ambayo yamewakutanisha wadau mbalimbali wa sekta ya mazao ya bustani kwa ajili ya kubadilishana uzoefu, kujadili changamoto na kutafuta fursa za uwekezaji.

Mitaji: Nguzo muhimu ya kuibadilisha sekta ya hortikacha

Akizungumza katika maonesho hayo, Meneja Mwandamizi wa Biashara kutoka PASS Trust, Mbwaike Mahyenga, amesema lengo la ushirikiano huo ni kuwakutanisha wadau wote wanaoshiriki katika mnyororo wa thamani wa mazao ya bustani ili kujadili namna bora ya kuongeza uwekezaji na kuwezesha upatikanaji wa mitaji.

Amesema katika mkutano huo wamewashirikisha mabenki, wadau wa masoko pamoja na watunga sera, wakiwemo wawakilishi kutoka Kituo cha Uwekezaji Tanzania, ili kujenga mazingira yatakayowezesha wakulima na wafanyabiashara kupata fedha za kuendeleza shughuli zao.

Kwa mujibu wa Mahyenga, upatikanaji wa mitaji ni jambo la msingi katika kuongeza uzalishaji, kuboresha biashara na kuwawezesha wadau wa sekta ya hortikacha kufanya kazi kwa pamoja ili kufikia malengo ya maendeleo yaliyowekwa na Serikali kupitia Dira ya Taifa ya Maendeleo 2050.

Maelezo hayo yanaonesha kuwa changamoto ya sekta ya mazao ya bustani haiwezi kutatuliwa kwa kuhimiza wakulima kuongeza uzalishaji pekee, bali inahitaji mfumo wa kifedha unaoweza kuunga mkono shughuli zote zinazofanyika kabla na baada ya mavuno.

Kwa mfano, mkulima anaweza kuwa na eneo kubwa la uzalishaji na ujuzi wa kutosha wa kilimo, lakini akakosa fedha za kununua mbegu bora, mbolea, viuatilifu, kujenga mfumo wa umwagiliaji au kulipia gharama za wafanyakazi. Hali hiyo inaweza kumzuia kutumia kikamilifu fursa zilizopo.

Vilevile, wafanyabiashara wanaweza kuwa na masoko ya uhakika lakini wakakosa magari maalumu, maghala ya kuhifadhi mazao au mitaji ya kununua mazao kwa wakulima kwa wakati.

Hivyo, ushirikiano wa taasisi za kifedha na wadau wa sekta hiyo unaweza kusaidia kuziba pengo hilo na kuifanya sekta ya hortikacha kuwa shughuli yenye tija na inayovutia uwekezaji.

Miundombinu ya kisasa kupunguza upotevu wa mazao baada ya kuvuna

Kwa upande wake, Meneja wa Kitengo cha Masoko, Biashara na Uwekezaji wa TAHA, Dkt. Steven Tumaini, amesema uwekezaji unaoungwa mkono na PASS Trust katika sekta ya hortikacha utasaidia kuboresha usafirishaji, uhifadhi wa mazao na kuongeza tija kwa wakulima.

Amesema PASS inaunga mkono upatikanaji wa magari maalumu ya kusafirisha mazao yanayoharibika haraka (Perishable Trucks), ambayo yatasaidia kupunguza uharibifu wa mazao kuanzia shambani hadi sokoni.

Hili ni eneo muhimu sana kwa sababu mazao mengi ya bustani kama nyanya, pilipili hoho, matango, kabichi, lettuce, matunda na mboga za majani huhitaji kushughulikiwa kwa uangalifu mkubwa baada ya kuvunwa.

Tofauti na mazao yanayoweza kuhifadhiwa kwa muda mrefu yakiwa yamekaushwa, mazao mengi ya bustani yana kiwango kikubwa cha maji na huendelea kufanya michakato ya kibiolojia hata baada ya kuvunwa. Hali hiyo husababisha kuendelea kuiva, kupoteza unyevunyevu, kunyauka na hatimaye kuoza iwapo hayatashughulikiwa katika mazingira yanayofaa.

Ndiyo maana mfumo wa usafirishaji wenye ubaridi una umuhimu mkubwa katika biashara ya mazao ya bustani.

Magari maalumu ya kusafirisha mazao hayo yanaweza kusaidia kudhibiti joto wakati wa safari, kupunguza kasi ya kuharibika kwa mazao na kuyafikisha sokoni yakiwa katika ubora unaotakiwa na wanunuzi.

Kwa mkulima, jambo hili lina maana ya kupunguza hasara inayotokana na mazao kuharibika kabla hayajafika kwa mlaji. Kwa mfanyabiashara, linaongeza uwezekano wa kusafirisha bidhaa katika umbali mrefu na kuhudumia masoko yenye mahitaji makubwa.

Hata hivyo, magari yenye mifumo ya ubaridi yanapaswa kuendana na miundombinu mingine kama sehemu za kupooza mazao baada ya kuvuna, vifungashio vinavyofaa na usimamizi mzuri wa mnyororo wa baridi (Cold Chain).

Pack Houses na Aggregation Centres kuongeza thamani ya mazao

Dkt. Tumaini amesema uwekezaji mwingine unaohimizwa ni ujenzi wa miundombinu ya kuhifadhi na kukusanya mazao, ikiwemo Pack Houses na Aggregation Centres.

Miundombinu hiyo ina nafasi kubwa katika kuimarisha biashara ya mazao ya bustani kwa sababu inasaidia kukusanya mazao kutoka kwa wakulima mbalimbali na kuyafanyia maandalizi kabla ya kupelekwa sokoni.

Pack House ni kituo maalumu ambako mazao yanapokelewa, kupangwa, kusafishwa inapohitajika, kuchambuliwa kwa madaraja, kupimwa na kufungashwa kulingana na mahitaji ya soko.

Kwa upande mwingine, Aggregation Centre ni kituo cha kukusanya mazao kutoka kwa wakulima wengi ili kupata kiasi kikubwa kinachoweza kukidhi mahitaji ya wanunuzi wakubwa, viwanda na masoko ya nje ya nchi.

Mfumo huu unaweza kuwa mkombozi kwa wakulima wadogo ambao mara nyingi huzalisha kiasi kidogo kisichotosheleza mahitaji ya wanunuzi wakubwa.

Kwa mfano, mkulima mmoja anaweza kuvuna tani mbili za nyanya, mwingine tani tatu na mwingine tani tano. Wakishirikiana kupitia kituo cha ukusanyaji, wanaweza kupata shehena ya tani kumi ambayo inaweza kuvutia mnunuzi mkubwa zaidi kuliko kila mkulima kutafuta soko lake binafsi.

Hata hivyo, ili mfumo huu uwe na mafanikio, ni muhimu kuwepo kwa mizani sahihi, uwazi katika upimaji, utaratibu wa kupanga madaraja ya ubora, taarifa za bei na mikataba inayoeleweka kati ya wakulima na wanunuzi.

Pia, vituo hivyo vinapaswa kusimamiwa kitaalamu ili kuepusha migogoro inayoweza kujitokeza kuhusu ubora, kiasi cha mazao na malipo.

Matrekta na umwagiliaji wa matone kuongeza uzalishaji 

 

Katika hatua nyingine, uwekezaji katika matrekta na mifumo ya umwagiliaji wa matone umetajwa kuwa miongoni mwa maeneo yanayoweza kuongeza uzalishaji na kupunguza gharama za shughuli za kilimo.

Matrekta yanasaidia wakulima kuandaa mashamba kwa wakati, kupunguza utegemezi wa nguvu kazi kubwa ya mikono na kuongeza uwezo wa kulima maeneo makubwa kwa muda mfupi.

Kwa mkulima mdogo ambaye hana uwezo wa kumiliki trekta, uwepo wa huduma za kukodisha matrekta kupitia watoa huduma au vikundi vya wakulima unaweza kuwa suluhisho la kupunguza gharama za uwekezaji.

Kwa upande wa umwagiliaji wa matone (Drip Irrigation), mfumo huu huruhusu maji kufikishwa karibu na mizizi ya mmea kwa kiwango kinachohitajika.

Faida zake ni pamoja na:

1. Kupunguza matumizi yasiyo ya lazima ya maji.

2. Kuwezesha mimea kupata maji kwa wakati unaofaa.

3. Kupunguza baadhi ya magonjwa yanayochochewa na unyevunyevu mwingi kwenye majani.

4. Kuwezesha matumizi yenye ufanisi ya mbolea zinazoweza kutolewa kupitia maji ya umwagiliaji.

5. Kusaidia uzalishaji katika maeneo yenye upungufu wa mvua.

Pamoja na faida hizo, wakulima wanapaswa kufahamu kuwa mifumo ya umwagiliaji wa matone inahitaji matengenezo, usafishaji wa vichujio na usimamizi wa ubora wa maji ili kuzuia matundu kuziba.

Uwekezaji katika teknolojia hizo utakuwa na tija zaidi iwapo utaambatana na mafunzo ya matumizi sahihi ya vifaa, upatikanaji wa vipuri na huduma za kitaalamu.

PASS Trust kufungua fursa kwa wafanyabiashara wa pembejeo na wataalamu

Dkt. Tumaini amefafanua kuwa PASS pia inawawezesha wafanyabiashara wa pembejeo na viuatilifu pamoja na wahandisi wanaotoa huduma za kitaalamu, huku ikiunga mkono maonesho yanayounganisha wadau wa mnyororo mzima wa thamani.

Hatua hii inaonesha kuwa ukuaji wa sekta ya hortikacha hauishii kwa mkulima anayelima pekee, bali unahusisha biashara nyingi zinazotegemeana.

Kwa mfano, mkulima anahitaji mbegu bora, mbolea, viuatilifu vinavyoruhusiwa, vifaa vya umwagiliaji na ushauri wa kitaalamu. Wakati huohuo, wafanyabiashara wanaotoa huduma hizo wanahitaji mitaji ya kuagiza bidhaa, kuhifadhi bidhaa kwa usalama na kuzisambaza kwa wakati.

Wahandisi wa kilimo nao wana nafasi katika kusanifu na kufunga mifumo ya umwagiliaji, kujenga miundombinu ya kisasa na kuhakikisha vifaa vinatumika kwa ufanisi.

Hivyo, kuwezesha makundi haya kupata mitaji kunaweza kuongeza upatikanaji wa huduma karibu na wakulima na kuimarisha uchumi wa maeneo ya uzalishaji.

Ni muhimu pia kuhakikisha matumizi ya viuatilifu yanafuata maelekezo ya kitaalamu, viwango vya usalama na muda unaotakiwa kati ya matumizi ya dawa na uvunaji, ili kulinda afya za walaji na kukidhi masharti ya masoko.

TAHA kuongeza mafunzo na taarifa za masoko kwa wakulima

Akizungumzia hatua zinazofuata, Dkt. Tumaini amesema TAHA, ambayo imefikisha miaka 20 ya kuendeleza sekta ya hortikacha, itaongeza mafunzo na usambazaji wa taarifa kwa wakulima kuhusu mahitaji halisi ya wanunuzi ili waweze kuzalisha mazao yanayokidhi viwango vya masoko.

Amesema elimu hiyo ni muhimu katika kuwasaidia wakulima kuondokana na changamoto ya kuzalisha mazao bila kuwa na taarifa za kutosha kuhusu mahitaji ya wanunuzi.

Kwa kawaida, baadhi ya wakulima huamua kulima zao fulani kutokana na kuona bei yake imepanda sokoni bila kufanya tathmini ya mahitaji, kiasi kinachohitajika na uwezekano wa bei hiyo kuendelea kuwa nzuri wakati wa mavuno.

Hali hiyo inaweza kusababisha wakulima wengi kulima zao moja kwa wakati mmoja na hatimaye kuzalisha kiasi kikubwa kuliko mahitaji ya soko. Matokeo yake ni kushuka kwa bei na wakati mwingine mazao kukosa wanunuzi.

Kwa hiyo, elimu ya masoko inapaswa kuwa sehemu ya msingi ya mafunzo ya kilimo, sambamba na elimu ya uzalishaji.

Mkulima anapaswa kufahamu maswali muhimu kabla ya kuanza uzalishaji:

• Ni zao gani lina uhitaji mkubwa katika soko?

• Wanunuzi wanahitaji kiasi gani?

• Wanahitaji mazao yenye ukubwa, rangi na ubora wa kiwango gani?

• Ni wakati gani unaofaa zaidi kupeleka mazao sokoni?

• Gharama za uzalishaji na usafirishaji ni kiasi gani?

• Kuna mkataba au uhakika wa mnunuzi kabla ya kuanza uzalishaji?

Majibu ya maswali hayo yanaweza kumsaidia mkulima kufanya maamuzi yanayotokana na taarifa badala ya kutegemea hisia au mwenendo wa bei unaoonekana kwa muda mfupi.

Perishable Observatory System kuimarisha upatikanaji wa taarifa za masoko

Katika kuimarisha upatikanaji wa taarifa, Dkt. Tumaini amesema TAHA inaanzisha mfumo wa Perishable Observatory System utakaowaunganisha wadau na kurahisisha upatikanaji wa taarifa kuhusu mahitaji ya masoko, changamoto na hatua zinazopaswa kuchukuliwa ili kukuza sekta hiyo nchini.

Mfumo huo una umuhimu wa kipekee kwa sababu biashara ya mazao yanayoharibika haraka inahitaji taarifa zinazopatikana kwa wakati.

Taarifa kuhusu bei, kiasi cha mazao kinachohitajika, maeneo yenye uhitaji, viwango vya ubora na changamoto za usafirishaji zinaweza kusaidia wadau kupanga shughuli zao kwa ufanisi zaidi.

Kwa mkulima, taarifa hizo zinaweza kusaidia kuchagua mazao ya kuzalisha na kupanga muda wa kupanda na kuvuna.

Kwa mfanyabiashara, zinaweza kusaidia kutambua maeneo yenye ziada ya mazao na masoko yenye upungufu wa bidhaa hizo.

Kwa wawekezaji, taarifa hizo zinaweza kuonesha maeneo yenye mahitaji makubwa ya maghala, magari ya ubaridi, vituo vya ukusanyaji na huduma nyingine za kilimo.

Hata hivyo, mafanikio ya mfumo huo yatategemea upatikanaji wa taarifa sahihi, zinazosasishwa mara kwa mara na zinazoweza kuwafikia hata wakulima wadogo waishio vijijini.

Ni muhimu pia taarifa hizo zitolewe kwa lugha rahisi na kupitia njia mbalimbali kama simu za mkononi, majukwaa ya kidijitali, vikundi vya wakulima na maafisa ugani.

Changamoto zinazohitaji kupewa kipaumbele katika sekta ya hortikacha

Pamoja na fursa zinazotokana na uwekezaji, sekta ya mazao ya bustani bado inahitaji kutatua changamoto kadhaa ili kuhakikisha wakulima wanapata manufaa ya moja kwa moja.

1. Gharama za uzalishaji: Bei za pembejeo, mbegu bora, mbolea, viuatilifu na gharama za nishati zinaweza kupunguza faida ya wakulima. Upatikanaji wa mitaji yenye masharti yanayoweza kumudu wakulima ni muhimu.

2. Upotevu baada ya kuvuna: Kukosekana kwa miundombinu ya kuhifadhi, kupooza na kusafirisha mazao kunaweza kusababisha sehemu ya mavuno kuharibika kabla ya kufika sokoni.

3. Masoko yasiyotabirika: Wakulima wanahitaji taarifa za bei na mahitaji ya wanunuzi pamoja na mifumo ya mikataba inayolinda maslahi ya pande zote.

4. Viwango vya ubora: Masoko makubwa yanahitaji mazao yenye ubora unaokubalika, ufuatiliaji wa matumizi ya viuatilifu, usalama wa chakula na mifumo ya uthibitishaji.

5. Mabadiliko ya tabianchi: Mabadiliko ya mvua, ukame, joto kali na wadudu waharibifu yanaathiri uzalishaji. Hivyo, uwekezaji katika umwagiliaji, teknolojia na mbinu himilivu ni muhimu.

6. Upatikanaji wa taarifa: Wakulima wanahitaji taarifa za uhakika kuhusu uzalishaji, masoko, bei na fursa za mikopo ili kufanya maamuzi sahihi.

Nini kifanyike ili mkulima anufaike na uwekezaji huu?

Kwa kuzingatia mikakati iliyotajwa na PASS Trust pamoja na TAHA, ni muhimu kuhakikisha kuwa uwekezaji unaofanyika hauishii katika mikutano, maonesho na makubaliano ya wadau, bali unafika hadi kwa mkulima anayezalisha mazao mashambani.

Kwanza, vikundi na vyama vya wakulima vinapaswa kuimarishwa ili viweze kukusanya mazao, kufanya manunuzi ya pamoja ya pembejeo na kujadiliana na wanunuzi wakiwa na nguvu ya pamoja.

Pili, taasisi za kifedha zinapaswa kuandaa bidhaa za mikopo zinazozingatia mzunguko wa uzalishaji wa mazao ya bustani. Hii ni pamoja na kuangalia muda wa kupanda, kuvuna, kuuza na kurejesha mikopo badala ya kutumia masharti yasiyozingatia mazingira halisi ya kilimo.

Tatu, wawekezaji wanapaswa kuona fursa zilizopo katika huduma zinazosaidia uzalishaji na biashara, ikiwemo maghala, vituo vya ukusanyaji, magari ya ubaridi, vifungashio na mifumo ya umwagiliaji.

Nne, wakulima wanapaswa kupewa mafunzo ya usimamizi wa fedha, utunzaji wa kumbukumbu za mashamba, upangaji wa gharama na kufanya tathmini ya faida na hasara.

Tano, kuwe na ushirikiano wa karibu kati ya wakulima, wasindikaji, wasafirishaji na wanunuzi ili kuhakikisha uzalishaji unaendana na mahitaji halisi ya soko.

Sekta ya hortikacha na mchango wake katika uchumi wa Tanzania

Sekta ya hortikacha ina nafasi kubwa katika kukuza uchumi wa Tanzania kutokana na uwezo wake wa kutoa ajira, kuongeza kipato cha kaya, kuchochea biashara na kupanua fursa za mauzo ya mazao katika masoko ya ndani na nje ya nchi.

Sekta hiyo inahusisha uzalishaji wa mboga, matunda, maua na mazao mengine ya bustani ambayo yanaweza kutumika kama chakula, malighafi za viwanda na bidhaa za biashara.

Pia, inatoa fursa kwa vijana na wanawake kujihusisha na shughuli mbalimbali kama uzalishaji wa miche, biashara ya pembejeo, ukusanyaji wa mazao, usafirishaji, ufungashaji, uhifadhi na usindikaji.

Endapo uwekezaji katika maeneo hayo utaimarishwa, Tanzania inaweza kuongeza ushindani wa mazao yake, kupunguza upotevu baada ya kuvuna na kuongeza thamani ya bidhaa kabla ya kufikishwa kwa walaji.

Hata hivyo, ili kufikia malengo hayo, ni muhimu kuhakikisha kuwa wakulima wadogo wanashirikishwa katika fursa za uwekezaji na hawabaki kuwa wazalishaji wa malighafi pekee bila kunufaika na hatua nyingine za mnyororo wa thamani.

Ushirikiano wa wadau ndio ufunguo wa mapinduzi ya hortikacha

Hatua zinazochukuliwa na PASS Trust na TAHA zinaonesha umuhimu wa kuimarisha ushirikiano kati ya sekta binafsi, taasisi za kifedha, Serikali na wakulima katika kujenga sekta ya mazao ya bustani yenye ushindani.

Uwekezaji katika mitaji, magari ya ubaridi, Pack Houses, Aggregation Centres, matrekta, umwagiliaji wa matone na mifumo ya taarifa za masoko unaweza kuwa msingi wa kuongeza tija na kupunguza changamoto zinazowakabili wadau wa sekta hiyo.

Lakini mafanikio ya mikakati hiyo yatapimwa kwa matokeo yanayoonekana: wakulima kupata mikopo na masoko, mazao kupotea kwa kiwango kidogo, biashara kukua, ajira kuongezeka na kipato cha wazalishaji kuboreka.

Kwa hiyo, ni muhimu kuhakikisha kuwa kaulimbiu ya kuunganisha wadau wa mnyororo wa thamani inageuka kuwa utekelezaji unaomfikia mkulima kuanzia shambani hadi sokoni.

MKULIMA JEMBE BLOG

Kilimo, Mifugo, Mazingira na Biashara