M K U L I M A JEMBE BLOG

MKULIMA JEMBE — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

Serikali inaendelea kuhamasisha uzalishaji wa mazao makuu matano ya biashara ambayo ni pamba, korosho, tumbaku, kahawa na chai, ikiwa ni sehemu ya jitihada za kuongeza uzalishaji, kuimarisha masoko na kuongeza mchango wa kilimo katika uchumi wa nchi.

Akijibu maswali ya wabunge Bungeni Dodoma, Waziri Mkuu Mhe. Kassim Majaliwa alisema miongoni mwa mikakati ya kuendeleza mazao hayo ni kulima kisasa na kutafuta masoko ndani na nje ya nchi.

Kauli hii ina ujumbe mkubwa kwa mkulima.

Maana yake si kwamba Serikali inataka mkulima alime zaidi kwa kuongeza ukubwa wa mashamba pekee. Inamaanisha pia kwamba mkulima anatakiwa kuingia katika mfumo wa kilimo chenye tija, ubora, teknolojia, usimamizi wa gharama na uhakika wa soko.

Kwa upande wa pamba, Waziri Mkuu alisema Serikali inaendelea kutafuta namna ya kuweka mfumo endelevu wa ununuzi wa zao hilo kwa kukutana na watumiaji wa pamba nchini, huku Wizara ya Kilimo ikiendelea kutafuta masoko ya nje.

Kwa upande wa korosho, Serikali imeeleza umuhimu wa pembejeo, hususan salfa, baada ya ugawaji wa pembejeo hiyo kusaidia kuongeza uzalishaji kwa wakulima katika kipindi kilichopita.

Hata hivyo, mjadala wa mazao haya matano hauishii kwenye kuongeza uzalishaji.

Swali kubwa ni:

Je, Tanzania inaweza kuongeza uzalishaji wa pamba, korosho, tumbaku, kahawa na chai bila kuhakikisha kuwa mkulima anapata tija, soko, bei yenye ushindani na thamani kubwa zaidi ya mazao yake?

Hapo ndipo uchambuzi wa kilimo cha kisasa unapokuwa muhimu.

 

MAZAO HAYA MATANO YANA UMUHIMU GANI?

Pamba, korosho, tumbaku, kahawa na chai ni mazao yanayounganisha mkulima wa kijijini na masoko ya kitaifa na kimataifa.

Mnyororo wake unaweza kuwa:

Mkulima → mkusanyaji → usafirishaji → usindikaji → kiwanda → mfanyabiashara → soko la ndani/nje → mtumiaji.

Katika kila hatua kuna thamani inayoongezwa.

Tatizo linaloweza kujitokeza ni pale mkulima anapobaki kwenye hatua ya kwanza pekee—kuuza malighafi—wakati sehemu kubwa ya thamani inatengenezwa baadaye.

Ndiyo maana kauli ya Serikali kuhusu kulima kisasa na kutafuta masoko inapaswa kuangaliwa pamoja na suala la kuongeza thamani.

 

1. PAMBA: ZAO LINALOHITAJI SOKO NA UZALISHAJI WENYE TIJA

Pamba ni zao muhimu katika uchumi wa kilimo Tanzania na ni malighafi inayotumika katika sekta ya nguo na bidhaa nyingine.

Mkulima wa pamba anapofanya maamuzi ya uzalishaji anapaswa kufikiria zaidi ya kupata mavuno mengi.

Anapaswa kujiuliza:

• Nitapata kilo ngapi kwa ekari?
• Gharama yangu kwa kilo ni kiasi gani?
• Ubora wa pamba yangu ukoje?
• Nani atanunua?
• Bei itakuwaje?
• Je, kuna soko la uhakika?
• Pamba yangu itaishia wapi baada ya kuuzwa?

Hili ni muhimu kwa sababu ongezeko la uzalishaji lisipoambatana na ongezeko la mahitaji ya soko linaweza kuleta changamoto za bei.

 

PAMBA ISIISHIE KUUZWA KAMA MALIGHAFI

Mnyororo wa thamani wa pamba unaweza kuwa mpana sana.

Pamba inaweza kuingia katika:

• kuchambua nyuzi;
• kutengeneza uzi;
• kutengeneza vitambaa;
• nguo;
• taulo;
• mashuka;
• bidhaa nyingine za nguo.

Hivyo, kuongeza uzalishaji wa pamba kunapaswa kwenda sambamba na kuimarisha viwanda vinavyotumia pamba hiyo.

Hapa ndipo mkulima anaweza kunufaika zaidi.

Ikiwa pamba inazalishwa nchini, inachakatwa nchini na bidhaa zake zinauzwa ndani na nje ya nchi, thamani inayobaki ndani ya uchumi inaweza kuwa kubwa zaidi kuliko kuuza malighafi pekee.

 

SERIKALI NA SOKO LA PAMBA

Waziri Mkuu amesema Serikali inalenga kukutana na watumiaji wa pamba nchini ili kuweka mfumo endelevu wa ununuzi wa zao hilo.

Hii ni hatua muhimu kwa sababu mkulima anahitaji kujua kuwa uzalishaji wake unaendana na mahitaji ya soko.

Soko endelevu linaweza kusaidia:

• kuongeza ujasiri wa mkulima;
• kuongeza uwekezaji;
• kuboresha uzalishaji;
• kupanga uzalishaji;
• kupunguza kutokuwa na uhakika wa soko.

Lakini mkulima pia anapaswa kuwa sehemu ya majadiliano hayo kupitia vyama vya ushirika na taasisi zinazowawakilisha.

 

2. KOROSHO: PAMOJA NA SALFA, KUNA SWALI LA UCHAKATAJI

Korosho ni moja ya mazao muhimu ya biashara nchini.

Taarifa ya Serikali kuhusu ugawaji wa salfa inaonyesha jambo moja muhimu:

Pembejeo inaweza kuwa kichocheo cha uzalishaji.

Wakulima walipopata salfa, uzalishaji uliongezeka.

Lakini hapa kuna swali la pili:

Je, baada ya kuongeza uzalishaji, soko na uchakataji vinaongezeka kwa kiwango hicho hicho?

Hili ni swali muhimu kwa sababu uzalishaji na soko vinapaswa kukua kwa uwiano.

 

KWA NINI SALFA NI MUHIMU KWA MKULIMA WA KOROSHO?

Salfa hutumika katika usimamizi wa baadhi ya visumbufu na magonjwa ya korosho, hasa kwa mazingira ambayo matumizi yake yamependekezwa na wataalamu.

Lakini mkulima hapaswi kutumia salfa kwa mazoea.

Anapaswa:

• kufuata ushauri wa wataalamu;
• kutumia bidhaa iliyosajiliwa;
• kufuata kipimo;
• kuzingatia muda wa matumizi;
• kutumia vifaa vya kujikinga;
• kufuata maelekezo ya lebo.

Kwa kuwa pembejeo zina gharama, matumizi sahihi yanasaidia mkulima kupata tija bila kupoteza fedha.

 

KOROSHO ISIISHIE KUUZWA GHAFI

Hapa ndipo fursa kubwa ilipo.

Korosho inaweza kuchakatwa kuwa:

• korosho zilizokaangwa;
• korosho zilizofungashwa;
• siagi ya korosho;
• unga wa korosho;
• mafuta;
• bidhaa za confectionery;
• bidhaa nyingine za chakula.

Mkulima akiwa sehemu ya ushirika unaowezesha uchakataji, anaweza kuwa na nafasi ya kunufaika zaidi katika mnyororo wa thamani.

Zao linapoongezewa thamani, ajira nazo zinaongezeka.

 

3. TUMBAKU: ZAO LINALOHITAJI UTAWALA WA UBORA NA MASOKO

Tumbaku ni zao la biashara linalohusisha mnyororo wa uzalishaji, ukusanyaji, uchakataji na biashara.

Kwa mkulima, mafanikio yake yanategemea sana:

• ubora;
• uzalishaji kwa tija;
• ufuataji wa viwango;
• gharama;
• mahusiano na wanunuzi;
• mahitaji ya soko.

Kwa sababu tumbaku ni zao lenye masuala maalumu ya kiafya, mazingira na udhibiti, uzalishaji wake unapaswa kuzingatia sheria, kanuni na miongozo ya mamlaka husika.

Mkulima hapaswi kuangalia tu kiasi anachozalisha.

Anapaswa kuangalia:

“Je, ninazalisha kwa viwango vinavyohitajika na soko?”

 

4. KAHAWA: DHAHABU YA MKULIMA ANAYEJUA UBORA

Kahawa ni zao ambalo thamani yake inaweza kuongezeka sana kutokana na ubora.

Kuna tofauti kati ya kuuza kahawa kama malighafi na kuiuza katika mfumo unaotambulisha:

• eneo ilikozalishwa;
• aina ya kahawa;
• ubora;
• namna ilivyochakatwa;
• ladha;
• utambulisho wa mkulima au kikundi.

Hii ndiyo sababu mkulima wa kahawa anapaswa kuangalia zaidi ya mavuno.

 

KAHawa NA FURSA YA THAMANI

Kahawa inaweza kuingia katika:

Kahawa mbichi → uchakataji → kahawa iliyokaangwa → kusagwa → kufungashwa → chapa → mlaji.

Mkulima anayeshiriki kwenye hatua hizi anaweza kuwa sehemu ya biashara yenye thamani zaidi.

Tanzania ina fursa ya kujenga chapa za kahawa zinazotambulika ndani na nje ya nchi.

Lakini hilo linahitaji:

• ubora;
• usindikaji mzuri;
• ufungashaji;
• masoko;
• ufuatiliaji wa ubora;
• hadithi ya bidhaa.

 

5. CHAI: ZAO LINALOHITAJI TEKNOLOJIA NA UBORA

Chai ni zao lingine lenye nafasi katika masoko ya ndani na kimataifa.

Mkulima wa chai anahitaji kuzingatia:

• aina ya miche;
• afya ya shamba;
• usimamizi wa magugu;
• lishe;
• uvunaji;
• usafirishaji wa majani mabichi;
• muda wa kufikisha malighafi kiwandani.

Kwa chai, ubora wa majani na kasi ya kufikisha malighafi kwenye usindikaji ni mambo muhimu.

 

KWA NINI MAZAO HAYA MATANO?

Kwa mtazamo wa uchumi, mazao haya yanaunganisha:

UZALISHAJI

Mkulima anazalisha malighafi.

VIWANDA

Viwanda vinachakata mazao.

BIASHARA

Wafanyabiashara wanauza bidhaa.

AJIRA

Watu wanapata ajira katika mnyororo mzima.

MASOKO YA NJE

Bidhaa zinaweza kuuzwa kwenye masoko ya kimataifa.

Kwa hiyo, kuimarisha mazao haya kunaweza kusaidia kujenga uchumi mpana unaotegemea kilimo.

 

CHANGAMOTO: KUONGEZA UZALISHAJI PEKE YAKE HAKUTOSHI

Hapa ndipo tunapaswa kuwa waangalifu.

Serikali inaweza kusema:

“Tuzalishe zaidi.”

Mkulima akazalisha zaidi.

Lakini kama:

• bei inashuka;
• soko halitoshi;
• uhifadhi hakuna;
• usindikaji ni mdogo;
• gharama za uzalishaji ni kubwa;

mavuno mengi yanaweza yasitafsiriwe moja kwa moja kuwa faida kubwa kwa mkulima.

Kwa hiyo, uzalishaji lazima uende sambamba na soko.

 

SOKO LA NDANI NI MUHIMU

Mara nyingi tunapozungumzia mazao ya biashara tunafikiria kuuza nje.

Lakini Tanzania yenye watu wengi ina soko lake lenyewe.

Pamba inaweza kutumika katika viwanda vya nguo.

Korosho zinaweza kutumika katika bidhaa za chakula.

Kahawa inaweza kutumika kwenye hoteli, migahawa na maduka.

Chai inaweza kutumika kwenye soko la ndani.

Tumbaku ina mnyororo wake wa viwanda na biashara unaodhibitiwa.

Kwa hiyo:

Soko la ndani likijengewa viwanda, linaweza kuwa msingi wa uzalishaji wa wakulima.

 

SOKO LA NJE NALO NI MUHIMU

Masoko ya nje yanaweza kutoa nafasi kubwa ya kupata wanunuzi na fedha za kigeni.

Lakini soko la kimataifa lina ushindani.

Mteja wa kimataifa anaweza kuhitaji:

• ubora;
• kiasi maalumu;
• uthabiti wa usambazaji;
• viwango;
• ufuatiliaji;
• ufungashaji;
• usalama wa bidhaa.

Hivyo, mkulima wa Tanzania anapaswa kuanza kufikiria kwa kiwango cha kimataifa.

Bidhaa inayolengwa kwenye soko la dunia lazima iwe na ubora wa dunia.

 

KILIMO CHA KISASA NI NINI?

Waziri Mkuu ametaja kulima kisasa kama moja ya mikakati.

Kilimo kisasa si lazima kiwe mashine kubwa pekee.

Ni pamoja na:

• kutumia mbegu bora;
• kutumia pembejeo kwa usahihi;
• kufanya uchunguzi wa udongo;
• kutumia taarifa za hali ya hewa;
• umwagiliaji;
• usimamizi wa visumbufu;
• matumizi ya teknolojia;
• kumbukumbu za shamba;
• uchambuzi wa gharama;
• matumizi ya masoko ya kidijitali.

Mkulima anaweza kuwa na ekari moja lakini akalima kisasa kuliko mwenye ekari 20 anayelima kwa mazoea.

 

DATA NI PEMBEJEO YA KILIMO

Mkulima wa kisasa anapaswa kuwa na kumbukumbu.

Andika:

• tarehe ya kupanda;
• kiasi cha mbegu;
• gharama ya mbolea;
• gharama ya dawa;
• gharama za vibarua;
• mavuno;
• bei ya kuuza;
• gharama ya usafirishaji.

Baada ya msimu, unaweza kujua:

Ni zao gani linanilipa zaidi?

Ni ekari gani ina tija zaidi?

Ni pembejeo gani inatumika kwa ufanisi?

Hii ndiyo maana ya kugeuza kilimo kuwa biashara.

 

USHIRIKA NI MUHIMU KATIKA MAZAO HAYA

Wakulima wengi wanaweza kuwa wadogo mmoja mmoja lakini wakawa nguvu kubwa wakiwa pamoja.

Ushirika unaweza kusaidia katika:

• kununua pembejeo;
• kupata mikopo;
• kuhifadhi;
• kusafirisha;
• kuchakata;
• kutafuta masoko;
• kujadiliana bei;
• kupata mafunzo.

Kwa pamba, kahawa, chai na korosho, mfumo wa vikundi na ushirika unaweza kuwa na nafasi kubwa katika kuimarisha nguvu ya mkulima.

 

THAMANI IACHE KUBAKI NDANI YA TANZANIA

Hili ndilo swali kubwa zaidi.

Tanzania ikizalisha pamba, kwa nini isiwe na viwanda vingi zaidi vya nguo?

Ikiwa tunazalisha korosho, kwa nini sehemu kubwa isiende kwenye uchakataji?

Ikiwa tunazalisha kahawa, kwa nini tusiongeze bidhaa za kahawa zenye chapa za Tanzania?

Ikiwa tunazalisha chai, kwa nini tusipanue bidhaa za chai zenye thamani zaidi?

Hapa ndipo dhana ya:

“Kutoka shambani hadi kiwandani”

inapokuwa muhimu.

 

KILIMO KINAPOONGEZA THAMANI, VIJIJI VINABADILIKA

Kiwanda kikijengwa karibu na eneo la uzalishaji kinaweza kuleta:

• ajira;
• huduma;
• usafirishaji;
• biashara;
• mahitaji ya nyumba;
• maduka;
• mafundi;
• huduma za kifedha.

Hivyo, zao moja linaweza kuchochea maendeleo ya eneo zima.

Ndiyo maana kauli ya MKULIMA JEMBE:

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

inaendana moja kwa moja na kuongeza thamani ya mazao.

 

MIGOGORO YA ARDHI NA MISITU: MKULIMA AWE MAKINI

Katika majibu yake Bungeni, Waziri Mkuu pia alizungumzia migogoro ya mipaka kati ya vijiji, misitu na mapori.

Amesema Serikali imeagiza Wizara ya Maliasili na Utalii kushirikisha wananchi na viongozi wa vijiji wakati wa uwekaji wa mipaka.

Hili ni suala muhimu kwa mkulima.

Kwa nini?

Kwa sababu mkulima anahitaji uhakika wa ardhi ili aweze kuwekeza.

Mkulima hawezi kupanda kahawa, chai, korosho au miti ya matunda kwa mpango wa muda mrefu ikiwa hana uhakika wa matumizi ya ardhi.

 

UHIFADHI WA MISITU NA MAENDELEO YA KILIMO VINAWEZA KWENDA PAMOJA

Kilimo kinahitaji:

• mvua;
• maji;
• udongo;
• misitu;
• bioanuwai.

Misitu inapoharibiwa kupita kiasi, mfumo wa maji na mazingira unaweza kuathirika.

Kwa hiyo, mkulima anapaswa kuelewa kwamba uhifadhi wa mazingira si kinyume cha kilimo.

Mazingira salama ni msingi wa kilimo endelevu.

 

MKULIMA ASIPANUE SHAMBA KWA KUVAMIA MISITU

Hili ni jambo muhimu.

Kama mkulima anahitaji kuongeza uzalishaji, njia bora ni kuongeza tija kwa eneo analolima, badala ya kuvamia maeneo yaliyohifadhiwa.

Mfano:

Badala ya kuongeza shamba kutoka ekari 5 hadi 10 kwa kuvamia maeneo yaliyohifadhiwa, mkulima anaweza kuangalia namna ya kuongeza mavuno kutoka:

tani 5 → tani 8 → tani 10

kwa kutumia:

• mbegu bora;
• kilimo sahihi;
• mbolea inayofaa;
• umwagiliaji;
• teknolojia;
• udhibiti wa visumbufu.

Hii ndiyo dhana ya intensification yenye tija, badala ya upanuzi usio endelevu.

 

MAZAO HAYA MATANO NA FURSA KWA VIJANA

Vijana wanaweza kuingia kwenye mnyororo huu hata kama hawamiliki mashamba makubwa.

Wanaweza kufanya biashara ya:

• usafirishaji;
• huduma za mashine;
• uchakataji;
• ufungashaji;
• masoko;
• biashara ya pembejeo;
• teknolojia za kilimo;
• huduma za ushauri;
• ukusanyaji wa taarifa za soko.

Kwa hiyo, kilimo si kazi ya mkulima pekee.

Ni uchumi mzima.

 

FURSA KWA WANAWAKE

Wanawake wanaweza kushiriki katika:

• uzalishaji;
• usindikaji;
• ufungashaji;
• biashara;
• uongezaji thamani;
• usimamizi wa vikundi;
• masoko.

Katika zao la kahawa, chai, korosho na mazao mengine, ushiriki wa wanawake katika hatua za uzalishaji na biashara unaweza kuimarisha kipato cha kaya.

 

MKULIMA AJIANDAEJE?

Kama Serikali inaongeza juhudi za kuhamasisha mazao haya, mkulima anatakiwa kujiandaa.

1. Jua soko kabla ya kupanda

Usipande kwa kusikia tu kwamba zao lina bei.

2. Jua gharama zako

Andika kila matumizi.

3. Tumia pembejeo kwa usahihi

Pembejeo nyingi si lazima ziwe mavuno mengi.

4. Linda ubora

Soko la kisasa linataka ubora.

5. Jiunge na kikundi au ushirika

Nguvu ya pamoja inaweza kusaidia.

6. Ongeza thamani

Usifikirie kuuza malighafi pekee.

7. Tumia teknolojia

Simu inaweza kuwa chombo cha biashara.

8. Linda ardhi na mazingira

Kilimo cha leo kisiiharibu kesho.

Mpango wa Serikali wa kuhamasisha uzalishaji wa pamba, korosho, tumbaku, kahawa na chai unaweza kuwa fursa kubwa kwa Tanzania kuongeza uzalishaji, ajira, biashara na mapato ya wakulima.

Lakini mafanikio hayatapimwa kwa idadi ya ekari zilizopandwa pekee.

Mafanikio yatapimwa kwa kuuliza:

Mkulima amepata mavuno kiasi gani?

Gharama yake imekuwa kiasi gani?

Ameuza kwa bei gani?

Ameongeza thamani kiasi gani?

Je, soko ni endelevu?

Je, mazingira yamelindwa?

Je, vijana na wanawake wamepata nafasi?

Je, viwanda vya ndani vimeongezeka?

Hapo ndipo Tanzania inaweza kuhamisha kilimo kutoka mfumo wa “zalisha na uza” kwenda mfumo wa:

“zalisha → changia ubora → chakata → ongeza thamani → uza → rudisha faida kwenye uzalishaji.”

Kwa mkulima, ujumbe ni mmoja:

Usilime kwa sababu Serikali imesema zao fulani ni muhimu. Lima kwa mpango wa biashara, ubora, tija na soko.

Na kwa Serikali, sekta binafsi na wadau wa kilimo, kuongeza uzalishaji kunapaswa kwenda sambamba na:

masoko ya uhakika + pembejeo + teknolojia + usindikaji + miundombinu + fedha + elimu ya mkulima.

Kwa kufanya hivyo, pamba, korosho, tumbaku, kahawa na chai zinaweza kuwa zaidi ya mazao ya shambani.

Zinaweza kuwa injini za viwanda, ajira, biashara na maendeleo ya vijijini.

MKULIMA JEMBE

NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI