Ushirikiano wa miaka mitano kuimarisha ufadhili wa miradi ya kaboni, kuongeza uwekezaji katika uhifadhi wa mazingira na kuifanya Tanzania kunufaika zaidi na uchumi unaotokana na kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi.
ANTALYA, UTURUKI. Tanzania imepiga hatua nyingine katika kuimarisha uchumi wa kijani baada ya Kituo cha Taifa cha Kuratibu Biashara ya Kaboni (NCMC) kusaini Hati ya Makubaliano ya Ushirikiano (MoU) na Benki ya CRDB, yenye lengo la kuendeleza, kufadhili na kukuza miradi ya biashara ya kaboni nchini.
Makubaliano hayo ya miaka mitano yanalenga kujenga mfumo imara wa kuunganisha miradi ya biashara ya kaboni na taasisi za kifedha za ndani, hatua inayotarajiwa kuongeza upatikanaji wa mitaji, kuvutia wawekezaji na kutoa nafasi kwa sekta binafsi kushiriki kikamilifu katika biashara inayohusisha uhifadhi wa mazingira na kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi.
Utiaji saini wa makubaliano hayo umefanyika Novemba 13, 2026, jijini Antalya nchini Uturuki, pembezoni mwa Mkutano wa Umoja wa Mataifa wa Mabadiliko ya Tabianchi (COP31), katika kikao cha pembezoni kilichoandaliwa na Benki ya CRDB chenye kaulimbiu ya “Dira 2050: Financing Tanzania’s Resilient, Green and Inclusive Future.”
Hatua hiyo inaashiria kuongezeka kwa nafasi ya taasisi za kifedha za Tanzania katika kuunga mkono ajenda ya taifa ya kujenga uchumi unaozingatia matumizi endelevu ya rasilimali, uhifadhi wa mazingira na uzalishaji unaozingatia ustahimilivu dhidi ya athari za mabadiliko ya tabianchi.
Akizungumza baada ya kushuhudia utiaji saini wa makubaliano hayo, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhe. Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, ameipongeza NCMC na Benki ya CRDB kwa kuanzisha ushirikiano unaolenga kukuza soko la biashara ya kaboni na kuongeza fursa za uwekezaji katika uchumi wa kijani.
Masauni amesema ushirikiano huo ni hatua muhimu katika kuimarisha juhudi za Serikali za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, huku akisisitiza umuhimu wa kuunganisha nguvu za Serikali na sekta binafsi ili kujenga soko lenye uwezo wa kuzalisha manufaa ya kiuchumi, kijamii na kimazingira.
Pongezi hizo kwa Benki ya CRDB zinaonesha nafasi inayoweza kuchukuliwa na taasisi za kifedha katika kusaidia utekelezaji wa sera na mikakati ya mazingira kupitia utoaji wa mitaji kwa miradi inayolenga kupunguza uzalishaji wa gesi joto, kuhifadhi misitu na kurejesha mifumo ya ikolojia iliyoharibika.
Kwa mtazamo mpana, ushirikiano wa aina hii unatoa fursa ya kuifanya sekta ya mazingira kuwa sehemu ya shughuli za uzalishaji na uwekezaji badala ya kuichukulia kama eneo la matumizi ya fedha pekee.
Hii ina maana kuwa uhifadhi wa misitu, vyanzo vya maji, ardhi na bioanuwai unaweza kuunganishwa na mifumo ya uzalishaji wa mapato, mradi shughuli hizo zinatekelezwa kwa kuzingatia sheria, viwango vya kimataifa na haki za jamii zinazotegemea rasilimali hizo.
DIRA YA 2050 NA NAFASI YA BIASHARA YA KABONI
Dira ya 2050 inahitaji Tanzania kujenga uchumi imara, jumuishi na unaoweza kukabiliana na changamoto mbalimbali za maendeleo, ikiwemo athari za mabadiliko ya tabianchi.
Katika mazingira hayo, biashara ya kaboni inaweza kuwa mojawapo ya vyanzo vya kuvutia mitaji kwa ajili ya miradi inayolinda mazingira huku ikiimarisha uchumi wa wananchi.
Kwa mfano, miradi ya upandaji miti, uhifadhi wa misitu ya asili, kilimo hifadhi, matumizi ya nishati safi na urejeshaji wa maeneo oevu inaweza kuhusishwa na mifumo ya biashara ya kaboni pale inapokidhi masharti ya kitaalamu.
Hata hivyo, ili sekta hii iweze kuchangia ipasavyo katika utekelezaji wa Dira ya 2050, Tanzania inahitaji mifumo ya uwazi, usimamizi madhubuti wa miradi, wataalamu wa kutosha na taasisi za kifedha zinazoweza kutoa mitaji kwa wakati.
Hapa ndipo umuhimu wa makubaliano kati ya NCMC na CRDB unapojitokeza, kwa sababu changamoto kubwa inayokabili miradi mingi ya mazingira ni upatikanaji wa fedha za kuanzisha na kuendeleza shughuli zake.
BIASHARA YA KABONI NI NINI NA INAFANYA KAZI VIPI?
Ili kuelewa umuhimu wa makubaliano haya, ni muhimu kufahamu maana ya biashara ya kaboni na namna inavyoweza kuleta manufaa katika uchumi wa taifa.
Biashara ya kaboni ni mfumo wa kiuchumi unaohusisha uzalishaji, uthibitishaji na uuzaji wa vipimo vya upunguzaji au uondoaji wa gesi joto kutoka kwenye angahewa.
Kwa lugha rahisi, biashara hii inatoa nafasi kwa miradi inayopunguza uzalishaji wa gesi zinazochangia ongezeko la joto duniani au kuondoa hewa hiyo katika angahewa kupata mapato kupitia mikopo ya kaboni (Carbon Credits).
Kwa kawaida, mkopo mmoja wa kaboni huwakilisha tani moja ya hewa ukaa (CO₂) au kiwango kinacholingana na tani moja ya gesi nyingine joto kwa kutumia kipimo cha CO₂ sawa (CO₂e), kilichopunguzwa au kuondolewa kwa mujibu wa viwango vinavyotambulika.
Kwa mfano, mradi wa uhifadhi wa msitu unaweza kupata mapato kutokana na kiasi cha hewa ukaa kinachozuiwa kuingia katika angahewa kutokana na kulinda miti dhidi ya ukataji na uharibifu, endapo mradi huo utathibitisha matokeo hayo kwa kufuata taratibu zinazokubalika.
Vilevile, mradi unaowezesha kaya kutumia majiko banifu au nishati safi unaweza kuchangia kupunguza matumizi ya kuni na mkaa na hivyo kupunguza uzalishaji wa gesi joto.
Baadhi ya maeneo mengine yanayoweza kunufaika na biashara ya kaboni ni:
Uhifadhi wa misitu: Kulinda misitu ya asili dhidi ya ukataji miti, uchomaji moto na uharibifu mwingine.
Upandaji miti: Kuanzisha na kuendeleza misitu mipya inayoweza kufyonza hewa ukaa.
Kilimo endelevu: Kutumia mbinu zinazopunguza uharibifu wa udongo, kuboresha rutuba na kupunguza uzalishaji wa gesi joto.
Nishati safi: Kuwekeza katika majiko banifu, nishati ya jua na teknolojia nyingine zinazopunguza utegemezi wa nishati zinazochafua mazingira.
Urejeshaji wa maeneo oevu: Kulinda vinamasi, mikoko na mifumo mingine ya ikolojia inayohifadhi kaboni.
Usimamizi wa taka: Kutumia teknolojia zinazopunguza uzalishaji wa gesi joto kutoka kwenye dampo na taka zinazooza.
CRDB KUWA DARASA LA MITAJI KWA MIRADI YA MAZINGIRA
Kwa upande wake, Mkurugenzi Mtendaji wa NCMC, Bi. Ngenda Kathryn Kigaraba, amesema ushirikiano huo katika maendeleo ya soko la biashara ya kaboni nchini utawezesha miradi ya kaboni kupata mitaji kutoka ndani ya nchi.
Kauli hiyo inaibua umuhimu wa kujenga mfumo wa kifedha unaoweza kusaidia miradi ya mazingira kuanzia hatua za maandalizi hadi utekelezaji na hatimaye kupata mapato.
Kwa kawaida, kuanzisha mradi wa kaboni kunahitaji uwekezaji wa awali katika tafiti za kisayansi, upembuzi yakinifu, maandalizi ya nyaraka, matumizi ya teknolojia, upimaji wa hewa ukaa, ufuatiliaji na uthibitishaji wa matokeo.
Shughuli hizo zinahitaji fedha nyingi kabla hata mradi haujaanza kupata mapato kutokana na mauzo ya mikopo ya kaboni.
Kwa hiyo, upatikanaji wa mitaji kupitia benki za ndani unaweza kupunguza changamoto hiyo na kuongeza uwezo wa wawekezaji wa ndani kushiriki katika sekta hii.
Ushirikiano wa CRDB na NCMC unaweza pia kuwa fursa ya kuimarisha uelewa wa taasisi za kifedha kuhusu namna ya kutathmini miradi ya kaboni, hatari zake, uwezo wake wa kuzalisha mapato na namna ya kutoa mikopo inayozingatia mazingira.
Hili ni muhimu kwa sababu miradi ya kaboni ina sifa tofauti na miradi ya kawaida ya biashara. Baadhi yake inaweza kuchukua miaka kadhaa kabla ya kuanza kutoa mapato yanayotokana na mauzo ya mikopo ya kaboni.
Hivyo, taasisi za kifedha zinahitaji kuwa na mifumo ya tathmini inayozingatia muda wa utekelezaji, uendelevu wa mradi, uthibitishaji wa matokeo na mabadiliko ya bei katika soko la kaboni.
NAFASI YA BENKI KATIKA KUJENGA UCHUMI JUMUISHI NA RAFIKI KWA MAZINGIRA
Naye Afisa Mtendaji Mkuu wa Benki ya CRDB, Dkt. Abdulmajid Mussa Nsekela, amesema ushirikiano huo utafungua fursa za uwekezaji, kuvutia mitaji na kuwezesha miradi ya kaboni yenye manufaa kwa uchumi na jamii.
Kauli hiyo inaonesha namna sekta ya benki inavyoweza kuwa sehemu muhimu ya mabadiliko kuelekea uchumi unaozingatia mazingira.
Kwa miaka mingi, taasisi za kifedha zimekuwa zikichangia maendeleo kupitia mikopo kwa wakulima, wafanyabiashara, viwanda na sekta nyingine za uzalishaji.
Sasa, kupitia uchumi wa kijani, benki zina nafasi ya kupanua wigo wa huduma zake na kusaidia miradi inayochangia kupunguza athari za mabadiliko ya tabianchi.
Kwa Tanzania, hatua hii inaweza kufungua milango ya uwekezaji katika maeneo mbalimbali ikiwemo nishati jadidifu, kilimo himilivu, uhifadhi wa misitu, usimamizi wa taka na teknolojia rafiki kwa mazingira.
Pia inaweza kusaidia kuibua aina mpya za biashara zinazotokana na matumizi endelevu ya rasilimali za nchi.
FURSA KWA WAKULIMA NA WAFUGAJI KUPITIA BIASHARA YA KABONI
Moja ya maeneo yenye fursa kubwa zinazoweza kuhusishwa na biashara ya kaboni nchini Tanzania ni kilimo na ufugaji, kutokana na idadi kubwa ya wananchi wanaojishughulisha na shughuli hizo.
Kilimo kinategemea kwa kiwango kikubwa hali nzuri ya mazingira, upatikanaji wa maji, rutuba ya udongo na hali ya hewa inayotabirika.
Hata hivyo, mabadiliko ya tabianchi yameendelea kuwa changamoto kwa uzalishaji wa mazao kutokana na mabadiliko ya misimu ya mvua, ukame, mafuriko na ongezeko la joto.
Kupitia miradi inayohusisha biashara ya kaboni, wakulima wanaweza kupata fursa ya kushiriki katika shughuli zinazolinda mazingira huku zikiboresha uzalishaji.
1. Kilimo mseto na upandaji miti
Mfumo wa kilimo mseto (Agroforestry) unahusisha kuunganisha miti na mazao ya chakula au biashara katika shamba moja.
Mfumo huu unaweza kusaidia kuhifadhi kaboni, kupunguza mmomonyoko wa udongo, kuboresha rutuba na kuongeza uwezo wa shamba kustahimili mabadiliko ya tabianchi.
Wakulima wanaweza kunufaika na mazao ya miti, kivuli, malisho ya mifugo na huduma nyingine za kimazingira.
2. Kilimo hifadhi
Kilimo hifadhi kinahusisha mbinu kama kutovuruga udongo kupita kiasi, kufunika udongo kwa mabaki ya mimea na kubadilisha mazao.
Mbinu hizo zinaweza kusaidia kuhifadhi unyevunyevu, kupunguza mmomonyoko na kuboresha afya ya udongo.
Baadhi ya mifumo hii inaweza pia kuchangia katika upunguzaji au uondoaji wa gesi joto na hivyo kuwa sehemu ya miradi inayostahili kuangaliwa katika soko la kaboni.
3. Ufugaji unaozingatia mazingira
Katika sekta ya mifugo, kuna fursa ya kuboresha mifumo ya ufugaji ili kupunguza uzalishaji wa gesi joto, hususan methane inayotokana na mmeng'enyo wa chakula kwa mifugo inayocheua.
Uboreshaji wa lishe ya mifugo, usimamizi wa samadi, mifumo bora ya malisho na teknolojia za uzalishaji wa nishati kutokana na taka za mifugo unaweza kuchangia katika kupunguza athari za kimazingira.
4. Biogas na matumizi ya samadi
Wafugaji wanaweza kutumia samadi kuzalisha gesi ya kupikia na nishati kupitia teknolojia ya biogas.
Mfumo huu unaweza kupunguza matumizi ya kuni na mkaa, kuboresha usimamizi wa taka za mifugo na kutoa mabaki yanayoweza kutumika kama mbolea.
Hata hivyo, ni muhimu kufahamu kuwa si kila shughuli ya kilimo au ufugaji inapata moja kwa moja sifa ya kuingizwa katika biashara ya kaboni. Ni lazima kuwe na vipimo, ushahidi na uthibitishaji wa upunguzaji au uondoaji wa gesi joto kwa mujibu wa viwango vinavyotumika.
JAMII ZA VIJIJI ZINAWEZA KUNUFAIKA VIPI?
Biashara ya kaboni inaweza kuwa na mchango mkubwa katika kuboresha maisha ya wananchi wanaoishi katika maeneo yenye misitu, vyanzo vya maji na rasilimali nyingine za asili.
Katika baadhi ya miradi, jamii hushirikishwa katika kulinda misitu, kuzuia uchomaji moto, kupanda miti, kurejesha maeneo yaliyoharibika na kusimamia matumizi ya ardhi.
Shughuli hizi zinapotekelezwa kwa ushirikiano na jamii zinaweza kuleta manufaa ya kiuchumi na kijamii.
Kwa mfano, mapato yanayotokana na miradi ya kaboni yanaweza kusaidia kuboresha huduma za kijamii kama shule, zahanati, maji safi, miradi ya wanawake na vijana pamoja na shughuli za kujipatia kipato.
Hata hivyo, manufaa hayo yanategemea masharti ya kila mradi, mikataba iliyosainiwa na namna mapato yanavyogawanywa kati ya wawekezaji na jamii husika.
Ni muhimu kuhakikisha wananchi wanapata taarifa sahihi kuhusu miradi, wanaelewa masharti ya mikataba na wanashiriki katika kufanya maamuzi yanayohusu ardhi na rasilimali zao.
Aidha, kuwepo kwa utaratibu wa wazi wa kugawana mapato ni jambo la msingi ili biashara ya kaboni isiwe chanzo cha migogoro badala ya maendeleo.
CHANGAMOTO ZINAZOHITAJI KUPATIWA UFUMBUZI
Pamoja na fursa zinazoweza kupatikana kupitia biashara ya kaboni, Tanzania inapaswa kuzingatia changamoto zinazoweza kuathiri maendeleo ya sekta hiyo.
Upatikanaji wa mitaji: Miradi mingi inahitaji fedha nyingi kwa ajili ya tafiti, teknolojia, ufuatiliaji na uthibitishaji. Hivyo, upatikanaji wa mikopo yenye masharti yanayoendana na muda wa miradi ni muhimu.
Uelewa mdogo kwa wananchi: Baadhi ya wananchi hawana uelewa wa kutosha kuhusu biashara ya kaboni, namna inavyofanya kazi na haki zao wanaposhiriki katika miradi hiyo.
Uthibitishaji wa mikopo ya kaboni: Soko la kaboni linahitaji ushahidi wa kisayansi unaoonesha kuwa upunguzaji au uondoaji wa gesi joto umefanyika kweli. Hii inahitaji mifumo imara ya upimaji, utoaji taarifa na uthibitishaji.
Uwazi katika mikataba: Mikataba ya miradi ya kaboni inapaswa kueleza wazi haki za wamiliki wa ardhi, wajibu wa wawekezaji, muda wa mradi, mgawanyo wa mapato na namna ya kutatua migogoro.
Mabadiliko ya soko: Bei ya mikopo ya kaboni inaweza kubadilika kulingana na ubora wa mikopo, mahitaji ya wanunuzi, aina ya mradi na viwango vinavyotumika. Hivyo, uwekezaji unahitaji tathmini makini ya hatari.
Kuhakikisha manufaa ya mazingira ni halisi: Miradi inapaswa kuthibitisha kuwa imepunguza au kuondoa gesi joto kwa kiwango kinachodaiwa, bila kuhamisha uharibifu wa mazingira kutoka eneo moja kwenda jingine.
Changamoto hizi zinahitaji ushirikiano wa Serikali, benki, wawekezaji, wataalamu wa mazingira na jamii ili kujenga soko lenye uaminifu na linaloweza kudumu.
TANZANIA INAWEZA KUJENGA UWEZO WA KUWA KITOVU CHA UCHUMI WA KIJANI
Tanzania ina rasilimali nyingi za asili zinazoweza kuwa msingi wa uwekezaji katika uchumi wa kijani.
Rasilimali hizo ni pamoja na misitu, ardhi ya kilimo, maeneo oevu, mikoko, vyanzo vya maji na mifumo mbalimbali ya ikolojia.
Hata hivyo, uwepo wa rasilimali hizo pekee hautoshi kuhakikisha nchi inanufaika na biashara ya kaboni.
Kinachohitajika ni uwezo wa kuandaa miradi yenye ubora, kusimamia uwekezaji, kuimarisha mifumo ya kitaalamu na kuhakikisha mikopo ya kaboni inayozalishwa nchini inapata masoko yenye thamani.
Pia ni muhimu kuongeza idadi ya wataalamu wa ndani katika masuala ya upimaji wa hewa ukaa, teknolojia za mazingira, fedha za tabianchi na usimamizi wa miradi ya kaboni.
Kwa upande mwingine, vyuo vikuu na taasisi za utafiti zina nafasi ya kutoa elimu na kufanya tafiti zitakazosaidia kuboresha utekelezaji wa miradi hiyo.
Ushirikiano kati ya NCMC na CRDB unaweza kuwa mwanzo wa kujenga mazingira ambayo miradi ya mazingira haitategemea pekee fedha kutoka nje ya nchi, bali pia itaweza kupata mitaji kupitia taasisi za kifedha za ndani.
UHIFADHI WA MAZINGIRA KUWA FURSA YA UWEKEZAJI NA AJIRA
Makubaliano ya miaka mitano kati ya Kituo cha Taifa cha Kuratibu Biashara ya Kaboni na Benki ya CRDB ni hatua yenye umuhimu katika juhudi za Tanzania kujenga uchumi wa kijani unaojumuisha sekta mbalimbali za uzalishaji.
Ushirikiano huo unapowekwa katika utekelezaji, unaweza kusaidia kuondoa changamoto ya mitaji inayokabili baadhi ya miradi ya kaboni, kuvutia wawekezaji wa ndani na kuongeza nafasi ya jamii kunufaika na uhifadhi wa mazingira.
Kwa wakulima, wafugaji, vijana, wanawake na jamii zinazotegemea rasilimali za asili, biashara ya kaboni inaweza kuwa eneo jipya la fursa za kiuchumi iwapo kutakuwa na elimu, ushirikishwaji na mifumo ya haki ya kugawana manufaa.
Jambo la msingi ni kuhakikisha kuwa biashara ya kaboni haibaki kuwa shughuli ya mikataba na uwekezaji wa taasisi kubwa pekee, bali inakuwa sehemu ya maendeleo yanayogusa maisha ya wananchi wa kawaida.
Kwa Tanzania, mafanikio ya uchumi wa kijani hayatapimwa kwa idadi ya mikataba iliyosainiwa pekee, bali pia kwa kiasi cha mitaji kinachowekezwa, misitu inayohifadhiwa, hewa ukaa inayopunguzwa, ajira zinazozalishwa na manufaa yanayofika kwa jamii.
Hatua ya CRDB na NCMC kwa hiyo inatoa fursa ya kuunganisha uhifadhi wa mazingira na maendeleo ya kiuchumi, huku ikiweka msingi wa kuhakikisha rasilimali za asili za Tanzania zinakuwa sehemu ya kujenga ustawi wa kizazi cha sasa na kijacho.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni