Mfumo wa Stakabadhi za Ghala Waingiza Zaidi ya Shilingi Trilioni 2.2 kwa Wakulima; Wataalamu Waona Ni Nguzo Muhimu ya Masoko ya Kilimo Tanzania

Na Mkulima Jembe Blog

Sekta ya kilimo nchini Tanzania inaendelea kushuhudia mageuzi makubwa yanayolenga kuongeza tija, kipato cha wakulima na ukuaji wa uchumi wa taifa. Miongoni mwa mageuzi hayo ni kuimarika kwa Mfumo wa Stakabadhi za Ghala (Warehouse Receipt System – WRS), ambao umeendelea kujidhihirisha kama suluhisho la changamoto za muda mrefu zilizokuwa zikiwakabili wakulima katika masoko ya mazao.

Katika mwaka wa fedha 2025/2026, mfumo huo umeandika historia mpya baada ya kuwawezesha wakulima na wazalishaji kuingiza zaidi ya Shilingi trilioni 2.298 kupitia mauzo ya mazao yaliyofanyika kwa uwazi kupitia minada ya kidijitali. Mafanikio hayo yameambatana na ongezeko la asilimia 43.6 la kiasi cha mazao yaliyouzwa kupitia mfumo huo ikilinganishwa na mwaka uliopita.

Kwa wachambuzi wa uchumi wa kilimo, mafanikio haya yanaonyesha kuwa Tanzania inaendelea kujenga mfumo wa kisasa unaolenga kumlinda mkulima dhidi ya unyonyaji wa bei, kuongeza ushindani wa soko na kuhakikisha mazao yanauzwa kwa thamani inayostahili.

WRRB Yaeleza Mafanikio ya Mwaka wa Fedha 2025/2026

Akitoa taarifa kwa vyombo vya habari leo jijini Dodoma kuhusu utekelezaji wa miradi ya maendeleo ya Bodi ya Usimamizi wa Stakabadhi za Ghala (WRRB) kwa mwaka wa fedha 2025/2026 pamoja na mwelekeo wa mwaka wa fedha 2026/2027, Mkurugenzi Mtendaji wa WRRB, Asangye Bangu, amesema mafanikio hayo yanaakisi kuongezeka kwa imani ya wakulima pamoja na wadau mbalimbali katika matumizi ya mfumo huo.

Kwa mujibu wa Bangu, kuongezeka kwa matumizi ya Mfumo wa Stakabadhi za Ghala ni ishara kwamba wakulima wameanza kutambua manufaa ya kuuza mazao yao kupitia mfumo rasmi unaotoa uwazi wa bei, ushindani wa wanunuzi na uhakika wa malipo.

Kutoka Korosho Pekee Hadi Mazao na Bidhaa 18

Moja ya mafanikio makubwa ya mfumo huu ni kupanuka kwake kwa kiwango kikubwa.

Awali, Mfumo wa Stakabadhi za Ghala ulianza kutekelezwa kwa zao la korosho pekee, lakini sasa umejumuisha mazao na bidhaa 18, ambazo ni:

• Korosho

• Kahawa

• Kakao

• Ufuta

• Soya

• Mbaazi

• Dengu

• Choroko

• Mahindi

• Mpunga

• Mchele

• Chai

• Maharage

• Karanga

• Asali

• Mihogo

• Vitunguu swaumu

Pia mfumo huu sasa unatekelezwa katika mikoa 23 nchini, jambo linaloonyesha kupanuka kwa huduma na kuongezeka kwa fursa za wakulima wengi zaidi kunufaika.

Serikali Yawekeza Katika Kuimarisha Mfumo

Katika mwaka wa fedha 2025/2026, Serikali ilitoa Shilingi milioni 950 kwa ajili ya utekelezaji wa miradi ya maendeleo ya WRRB.

Fedha hizo zilitumika katika maeneo muhimu ambayo ni:

• utoaji wa elimu kwa wakulima na wadau;

• uhamasishaji wa matumizi ya mfumo;

• kuboresha miundombinu ya TEHAMA;

• kuendeleza mifumo ya kidijitali;

• kuimarisha ukaguzi na usimamizi wa maghala;

• kununua vitendea kazi vilivyoongeza ufanisi wa WRRB.

Kwa mujibu wa Bangu, uwekezaji huo umeongeza uwezo wa WRRB kusimamia Mfumo wa Stakabadhi za Ghala kwa ufanisi zaidi na kuhakikisha wananchi wanapata huduma bora.

Zaidi ya Kilo Bilioni 1.12 Zauzwa Kupitia Minada ya Kidijitali

Takwimu zilizotolewa zinaonyesha kuwa jumla ya:

Kilo 1,122,246,475

za mazao tisa ziliuzwa kupitia minada ya kidijitali inayosimamiwa na Soko la Bidhaa Tanzania (TMX).

Mazao hayo ni:

• Korosho

• Ufuta

• Kahawa

• Kakao

• Mbaazi

• Dengu

• Choroko

• Soya

• Chai

Mwaka uliopita kiasi kilichouzwa kilikuwa:

Kilo 781,659,285

Hivyo ndani ya mwaka mmoja pekee kumekuwa na ongezeko la zaidi ya:

Kilo milioni 340

Bangu amesema:

"Ongezeko hili la zaidi ya kilo milioni 340 ndani ya mwaka mmoja linaonesha kuwa wakulima wengi zaidi wanaendelea kuuamini Mfumo wa Stakabadhi za Ghala kutokana na uwazi, ushindani wa bei na uhakika wa soko unaopatikana kupitia mfumo huu."

Wakulima Waingiza Trilioni 2.298

Kutokana na mauzo hayo:

• Wakulima na wauzaji walilipwa jumla ya Shilingi trilioni 2.298.

• Serikali za Mitaa zilikusanya Shilingi bilioni 61.05 kupitia ushuru wa mazao (CESS).

• Thamani yote ya biashara iliyofanyika kupitia mfumo huo ilifikia Shilingi trilioni 2.679.

Hizi ni takwimu zinazoonyesha jinsi kilimo kinavyoendelea kuwa injini muhimu ya uchumi wa Tanzania.

Uchambuzi: Kwa Nini Mfumo Huu Ni Muhimu kwa Wakulima?

Kwa miaka mingi, wakulima wengi walikuwa wanauza mazao mara tu baada ya mavuno kwa sababu ya ukosefu wa sehemu salama za kuhifadhi. Hali hiyo ilisababisha:

• kushuka kwa bei;

• udalali;

• hasara kubwa kwa wakulima;

• kukosekana kwa ushindani wa wanunuzi.

Mfumo wa Stakabadhi za Ghala umeleta mabadiliko makubwa kwa kuruhusu mazao kuhifadhiwa katika maghala yaliyoidhinishwa huku mkulima akipata stakabadhi inayotambulika kisheria. Bidhaa huuzwa baadaye kupitia minada ya wazi, hivyo kuongeza nafasi ya kupata bei yenye ushindani.

Minada ya Kidijitali Yaleta Uwazi

Matumizi ya minada ya kidijitali kupitia TMX yameondoa changamoto nyingi zilizokuwa zikisababisha wakulima kuuza mazao kwa bei ya chini.

Faida zake ni pamoja na:

• ushindani wa wanunuzi wengi;

• uwazi wa bei;

• kupunguza mianya ya rushwa;

• kuongeza imani ya wakulima;

• kuharakisha malipo.

Hii ni hatua muhimu katika safari ya Tanzania kuelekea uchumi wa kidijitali katika sekta ya kilimo.

Faida kwa Kaya za Wakulima

Fedha zilizowafikia wakulima zimeendelea kuleta mabadiliko makubwa katika maisha yao.

Kwa mujibu wa WRRB, mapato hayo yamechangia kuwawezesha wakulima:

• kugharamia elimu ya watoto;

• kupata huduma bora za afya;

• kuboresha makazi;

• kuongeza uwekezaji katika shughuli za uzalishaji;

• kununua pembejeo bora;

• kupanua mashamba;

• kuongeza uzalishaji wa misimu inayofuata.

Kwa mtazamo wa maendeleo ya vijijini, ongezeko la kipato cha mkulima lina maana ya kuongezeka kwa mzunguko wa fedha katika uchumi wa maeneo hayo.

Serikali za Mitaa Nazo Zafaidika

Mbali na wakulima, Halmashauri nazo zimeendelea kunufaika kupitia ushuru wa mazao.

Mapato ya Shilingi bilioni 61.05 yaliyokusanywa kupitia CESS yanazisaidia Halmashauri kuwekeza katika:

• ujenzi wa barabara;

• ukarabati wa miundombinu;

• shule;

• vituo vya afya;

• masoko ya kisasa;

• miradi mingine ya maendeleo.

Hii inaonyesha kuwa mafanikio ya mfumo huu hayamnufaishi mkulima pekee bali pia yanachochea maendeleo ya jamii nzima.

Mustakabali wa Mfumo wa Stakabadhi za Ghala

Kadiri mazao mengi yanavyoendelea kuingizwa kwenye mfumo na mikoa zaidi kujiunga, matarajio ni kuona wakulima wengi zaidi wakifikiwa na manufaa ya masoko yenye ushindani.

Hata hivyo, wataalamu wanaona bado kuna haja ya kuendelea:

• kuongeza elimu kwa wakulima kuhusu matumizi ya mfumo;

• kuboresha maghala na miundombinu ya kuhifadhi;

• kuimarisha matumizi ya teknolojia za kidijitali;

• kuongeza upatikanaji wa mikopo inayotumia stakabadhi za ghala kama dhamana;

• kuhamasisha ushiriki wa vyama vya ushirika na sekta binafsi ili mfumo uzidi kuwa jumuishi.

Mafanikio ya Mfumo wa Stakabadhi za Ghala katika mwaka wa fedha 2025/2026 yanaonyesha kuwa Tanzania inaendelea kujenga soko la kisasa la mazao linalomweka mkulima katikati ya maendeleo. Kuongezeka kwa kiasi cha mazao yaliyouzwa kwa asilimia 43.6, mauzo yenye thamani ya zaidi ya Shilingi trilioni 2.298 na mapato ya Shilingi bilioni 61.05 kwa Halmashauri ni ushahidi kwamba uwekezaji katika mifumo ya masoko, TEHAMA na usimamizi wa maghala una matokeo chanya kwa uchumi wa kaya na taifa.

Kwa MKULIMA JEMBE BLOG, maendeleo haya yanaonyesha kwamba safari ya kuifanya sekta ya kilimo kuwa biashara yenye tija inazidi kushika kasi. Mfumo wa Stakabadhi za Ghala si njia ya kuhifadhi mazao pekee, bali ni nyenzo ya kujenga uchumi wa mkulima, kuongeza uwazi wa masoko na kuimarisha maendeleo endelevu ya vijiji na taifa kwa ujumla.