EFTA YAREJESHA TAKRIBANI MILIONI 100 KWA WAKULIMA 37, NIDHAMU YA MIKOPO YAWA SILAHA YA KUONGEZA TIJA

 
                                                                                      ................................

                                                                  .......................................

Mkurugenzi Mtendaji wa Equity for Tanzania Limited (EFTA), Bw. Nicomed Bohay (katikati), akiwa katika picha ya pamoja na baadhi ya wafanyakazi wa EFTA kutoka Matawi ya Arusha na Moshi wakati wa hafla ya kukabidhi hundi za rejesho la asilimia 50 ya riba kwa wakulima walionufaika na Mpango wa EFTA wa Urejeshaji wa Asilimia 50 ya Riba (Interest Rebate Programme), iliyofanyika katika Maonesho ya Nanenane 2026 jijini Arusha. Kupitia mpango huo, EFTA imerejesha takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37 ikiwa ni kutambua nidhamu yao ya kifedha na marejesho ya mikopo kwa wakati.

Equity for Tanzania Limited (EFTA) imewarejeshea wakulima 37 takribani Shilingi milioni 100 kama sehemu ya mpango wake wa Interest Rebate Programme, unaolenga kuwazawadia wateja wanaorejesha mikopo yao kwa wakati na kwa kufuata masharti ya mikataba yao.

Mpango huo, ambao umefanyika kwa miaka miwili mfululizo, umehusisha kurejeshwa kwa Shilingi milioni 43 kwa wakulima 15 mwaka 2025 na Shilingi milioni 53 kwa wakulima 22 mwaka 2026, na kufikisha jumla ya takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37.

Maana ya kurejeshewa sehemu ya riba kwa mkulima

Kwa mkulima, suala la riba ni sehemu muhimu ya gharama ya mkopo. Mkulima anayekopa fedha au kupata ufadhili wa mashine anapaswa kuelewa kwamba gharama ya mkopo haiishii kwenye kiasi cha fedha alichopokea au thamani ya mashine aliyopata.

Kuna gharama nyingine zinazohusiana na mkopo, ikiwemo riba na masharti mengine yaliyowekwa katika mkataba.

Kwa hiyo, mpango wa kurejesha asilimia 50 ya riba kwa mteja anayetekeleza masharti ya marejesho unaweka msisitizo kwenye jambo muhimu sana katika biashara ya kilimo: nidhamu ya fedha.

Hii ina maana kwamba mkulima anatakiwa kuichukulia mikopo kama mtaji wa biashara na si fedha ya matumizi yasiyohusiana na shughuli iliyokusudiwa.

Mkulima anapopata mkopo kwa ajili ya trekta, mashine ya kuchakata mazao au kifaa kingine cha uzalishaji, ni muhimu kuhakikisha kifaa hicho kinatumika kuzalisha mapato yatakayowezesha kulipa mkopo kwa wakati.

EFTA: Nidhamu ya marejesho ni sehemu ya mafanikio

Akizungumza katika hafla ya kukabidhi fedha hizo iliyofanyika kwenye banda la EFTA wakati wa Maonesho ya Nanenane 2026 jijini Arusha, Mkurugenzi Mtendaji wa EFTA, Bw. Nicomed Bohay, alisema mpango huo ni sehemu ya mkakati wa kampuni wa kujenga utamaduni wa nidhamu ya kifedha kwa wateja wake.

"Interest Rebate Programme ni zaidi ya kurejesha sehemu ya riba kwa wateja wetu. Tunataka kuwajengea wakulima utamaduni wa nidhamu ya kifedha kwa kuwaonyesha kuwa kulipa mkopo kwa wakati kuna manufaa ya moja kwa moja," alisema.

Kauli hiyo inaonyesha kwamba mkopo unaweza kuwa chombo cha kujenga biashara endapo mkopaji ataweza kupanga matumizi ya fedha au mashine, kutengeneza mapato na kutenga sehemu ya mapato kwa ajili ya marejesho.

Kwa mkulima anayefikiria kukopa, jambo la msingi si kujiuliza tu, "Nitapata mkopo kiasi gani?" Bali pia anapaswa kujiuliza, "Nitautumiaje mkopo huu kuzalisha mapato na nitalipaje kwa wakati?"

NPL ya asilimia 1 ina maana gani kwa mkulima?

Kwa mujibu wa Bw. Bohay, hadi kufikia mwezi Juni mwaka huu, EFTA imefikia kiwango cha asilimia moja (1%) cha mikopo chechefu (Non-Performing Loans – NPL), kiwango ambacho ni miongoni mwa viwango vya chini zaidi katika sekta ya taasisi za fedha nchini.

NPL, kwa lugha rahisi, inahusisha mikopo ambayo haifanyi marejesho kwa mujibu wa masharti yaliyowekwa.

Kwa taasisi inayotoa fedha kwa ajili ya kununua mali za uzalishaji, kiwango cha chini cha mikopo chechefu ni kiashiria kwamba sehemu kubwa ya wateja inatimiza wajibu wao wa marejesho.

Kwa mkulima, jambo hili ni muhimu kwa sababu taasisi inapokuwa na uzoefu mzuri wa marejesho inaweza kuwa na uwezo mkubwa zaidi wa kuendelea kutoa huduma kwa wateja wengine wanaohitaji mitaji na vifaa vya uzalishaji.

Ufadhili wa mashine unaweza kubadilisha mfumo wa kilimo

EFTA inajihusisha na ufadhili wa mali zinazohamishika, zikiwemo matrekta, mashine za kilimo, magari ya biashara na vifaa vingine vya uzalishaji ambavyo kwa kawaida hubeba kiwango kikubwa zaidi cha hatari ya mikopo.

"Nidhamu waliyoionyesha wakulima hawa ndiyo imechangia EFTA kufikia kiwango hiki cha NPL. Hii inatuwezesha kuendelea kuwafikia wakulima wengi zaidi kwa huduma za ufadhili wa mashine na vifaa vya uzalishaji," alisema.

Hapa kuna somo kubwa kwa mkulima.

Kilimo cha kisasa kinahitaji kuangalia uzalishaji kama biashara. Matumizi ya mashine yanaweza kupunguza utegemezi wa nguvu kazi ya mikono, kuongeza kasi ya maandalizi ya mashamba na kusaidia mkulima kuhudumia eneo kubwa zaidi kwa muda mfupi.

Kwa mfano, trekta linaweza kutumika si tu katika shamba la mwenye trekta, bali pia kutoa huduma kwa wakulima wengine.

Hii inamaanisha kuwa mashine inaweza kuwa mali ya uzalishaji na chanzo cha mapato, badala ya kuwa gharama pekee.

Mkulima anayenunua trekta kwa ajili ya biashara ya huduma za kilimo anaweza kupata mapato kutokana na kulima mashamba ya wakulima wengine, wakati huo huo akilitumia katika shughuli zake mwenyewe.

Ajira zaidi ya 300 zatokana na uwekezaji wa mashine

Mbali na kuwanufaisha wakulima hao kwa kurejeshewa sehemu ya riba, uwekezaji walioufanya kupitia mashine na vifaa vilivyofadhiliwa na EFTA umechangia kufunguliwa kwa zaidi ya ajira 300.

Ajira hizo zinahusisha madereva wa matrekta, waendesha mitambo, mafundi, waendeshaji wa mashine pamoja na vibarua wanaoshiriki katika shughuli mbalimbali za uzalishaji na uchakataji wa mazao.

Hii inaonyesha kwamba uwekezaji katika kilimo cha kutumia mashine hauishii kwa mtu aliyenunua mashine pekee.

Mashine moja inaweza kuzalisha shughuli za kiuchumi kwa watu wengine.

Kwa mfano, trekta linahitaji dereva. Linahitaji matengenezo. Linaweza kuhitaji fundi wakati linapopata hitilafu. Linaweza kutumika kulima mashamba ya wakulima wengine. Huduma hizo zote zinaunda mnyororo wa thamani unaoweza kutoa ajira na kipato.

Kwa upande wa mashine za uchakataji, fursa zinaweza kuongezeka zaidi kwa sababu zinahusisha uzalishaji, ufungashaji, usafirishaji na uuzaji wa bidhaa zilizoongezwa thamani.

Mashine zinavyoweza kupunguza gharama za uzalishaji

Kupitia mashine hizo, wakulima wameongeza uzalishaji, kupunguza gharama za shughuli za kilimo na kuboresha thamani ya mazao yao.

Hili ni jambo ambalo mkulima anapaswa kulielewa kabla ya kuamua kupata mashine.

Si kila mashine inafaa kwa kila mkulima.

Mkulima anapaswa kuangalia ukubwa wa eneo analolima, aina ya mazao, mahitaji ya huduma katika eneo lake, gharama za mafuta, matengenezo, vipuri, bima pale inapohitajika, pamoja na uwezo wa mashine kuzalisha mapato.

Kwa mkulima anayepanga kununua trekta kwa mkopo, ni muhimu kutengeneza mpango wa biashara unaoonyesha:

• Gharama ya mashine.
• Kiasi cha fedha kinachohitajika kama mchango au malipo ya awali.
• Gharama za mafuta.
• Gharama za matengenezo.
• Mapato yanayotarajiwa.
• Idadi ya wateja watakaohudumiwa.
• Kiasi cha fedha kitakachotengwa kwa ajili ya marejesho.
• Muda ambao mashine inaweza kutumika kuzalisha mapato.

Mpango huo unaweza kumsaidia mkulima kuepuka kuchukua mkopo mkubwa ambao uwezo wake wa kurejesha ni mdogo.

Erimiti Mushi: Mashine imeongeza uwezo wa kuhudumia wakulima

Mmoja wa wanufaika wa mpango huo, Erimiti Mushi kutoka Arusha, alisema mashine aliyopata kupitia EFTA imemwezesha kuongeza uzalishaji na kuwahudumia wakulima wengine wanaohitaji huduma za kilimo cha mashine.

"Fedha tulizorejeshewa ni motisha kubwa kwetu. Zinathibitisha kwamba taasisi hii inathamini wateja wanaorejesha mikopo yao kwa wakati," alisema.

Uzoefu huu unaonyesha fursa nyingine muhimu katika kilimo: kilimo cha kutoa huduma kwa wakulima wengine.

Mkulima si lazima awe mzalishaji wa mazao pekee.

Anaweza kuwa mtoa huduma za trekta, usafirishaji, uchakataji, upandaji, uvunaji au shughuli nyingine zinazohitajika katika mnyororo wa kilimo.

Mfumo huu unaweza kuongeza vyanzo vya mapato na kusaidia mashine kutumika kwa kiwango kikubwa zaidi badala ya kukaa bila kufanya kazi kwa muda mrefu.

Sebastian Gwaltu: Ufanisi kutoka shambani hadi uchakataji

Naye Sebastian Gwaltu kutoka Katesh, mkoani Manyara, alisema ufadhili wa mashine za uzalishaji umemsaidia kuongeza ufanisi katika shughuli zake za kilimo kuanzia maandalizi ya mashamba hadi uchakataji wa mazao.

Alisema fedha alizorejeshewa kupitia mpango huo zitamuwezesha kuendelea kuwekeza katika shughuli zake za uzalishaji.

Hapa tunapata somo jingine muhimu: mkulima anapaswa kufikiria mnyororo mzima wa thamani.

Kilimo hakianzi na kupanda mbegu na kuishia kuvuna.

Kuna maandalizi ya shamba, upandaji, palizi, uvunaji, usafirishaji, uhifadhi, uchakataji, ufungashaji na masoko.

Mkulima anayefanikiwa kuongeza thamani ya mazao yake anaweza kupata fursa kubwa zaidi ya mapato kuliko anayelazimika kuuza mazao ghafi mara baada ya kuvuna.

Nanenane 2026 kuwa darasa la fursa za fedha

Mbali na hafla hiyo, EFTA imeendelea kutumia Maonesho ya Nanenane 2026 kuwaelimisha wakulima kuhusu fursa za kupata ufadhili wa matrekta, power tillers, mashine za uchakataji wa mazao na vifaa vingine vya uzalishaji vinavyosaidia kuongeza tija katika kilimo.

Katika maonesho hayo, mamia ya wakulima na wadau wa sekta ya kilimo wameendelea kutembelea banda la EFTA kupata elimu kuhusu huduma za kampuni hiyo na namna zinavyoweza kuwasaidia kukuza shughuli zao za kiuchumi.

Kwa mkulima, maonesho kama Nanenane si sehemu ya kutazama bidhaa pekee.

Ni nafasi ya kuuliza maswali kuhusu teknolojia, gharama, masharti ya ufadhili, matengenezo, matumizi ya mashine na namna ya kufanya uwekezaji wenye tija.

Mkulima anayefikiria kuchukua mkopo wa mashine anapaswa kutumia fursa kama hiyo kulinganisha chaguo mbalimbali kabla ya kufanya uamuzi.

Mkopo si fedha ya matumizi ya kawaida

Moja ya changamoto zinazoweza kumwangusha mkulima katika mikopo ni kutumia fedha au mali iliyopatikana kwa mkopo kwa shughuli ambazo hazikuwekwa kwenye mpango wa awali.

Kwa mfano, mkopo uliokusudiwa kununua mashine ya uzalishaji unapaswa kutumika kwa madhumuni yaliyokubaliwa.

Mkulima anapaswa kujenga utaratibu wa kutenganisha fedha za biashara na fedha za matumizi ya familia.

Hii inasaidia kujua kama biashara inaleta faida na kama ina uwezo wa kulipa mkopo.

Nidhamu hiyo ndiyo msingi wa uendelevu wa biashara.

Fedha ya rejesho inaweza kutumika kama mtaji mpya

Kwa wanufaika waliorejeshewa sehemu ya riba, fedha hizo zinaweza kuwa fursa ya kuongeza nguvu kwenye biashara.

Mkulima anaweza, kulingana na mahitaji na mipango yake, kutumia fedha hiyo kuongeza mtaji wa uendeshaji, kufanya matengenezo ya mashine, kununua vifaa vidogo vya uzalishaji au kuimarisha shughuli nyingine zinazoongeza mapato.

Hata hivyo, jambo la msingi ni kuhakikisha fedha hiyo haitumiki bila mpango.

Fedha ndogo inayowekezwa katika sehemu sahihi ya biashara inaweza kuwa na uwezo wa kuzalisha mapato zaidi kwa muda mrefu.

Interest Rebate Programme na somo kwa wakulima wengine

Kwa mujibu wa EFTA, mpango wa Interest Rebate unaonyesha kuwa huduma za kifedha zinaweza kuwa zaidi ya utoaji wa mikopo.

Kupitia kuhamasisha nidhamu ya marejesho, kampuni imeweza kurejesha takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37, kufikia kiwango cha asilimia 1 cha mikopo chechefu (NPL) na wakati huo huo kuchangia kuundwa kwa zaidi ya ajira 300 kupitia uwekezaji wa wakulima hao katika mashine na vifaa vya uzalishaji.

Kwa mkulima mwingine anayefikiria kutumia huduma za kifedha, ujumbe mkubwa hapa ni kwamba uwezo wa kupata mkopo haupaswi kuwa mwisho wa safari; matumizi sahihi ya mkopo na marejesho yenye nidhamu ndiyo msingi wa kujenga biashara endelevu.

Mkulima anayelipa kwa wakati anaweza kujenga historia nzuri ya kifedha, kuimarisha uaminifu wake kwa taasisi ya fedha na kuongeza nafasi ya kupata huduma za kifedha siku zijazo, kutegemea masharti ya taasisi husika.

Mambo 7 ambayo mkulima anapaswa kujifunza

1. Kopa kwa lengo la kuzalisha

Mkopo unapaswa kuwa na matumizi yanayoweza kuzalisha mapato.

2. Soma na elewa mkataba

Kabla ya kusaini mkataba wa mkopo au ufadhili, mkulima anapaswa kuelewa riba, muda wa marejesho, ada na masharti mengine.

3. Tengeneza mpango wa marejesho

Usisubiri siku ya mwisho ya malipo. Panga mapato yako mapema.

4. Tenganisha biashara na matumizi ya familia

Hii inasaidia kujua faida halisi ya biashara na kuhakikisha fedha za marejesho hazitumiki kwenye matumizi mengine.

5. Tumia mashine kuzalisha mapato

Mashine inaweza kutumika kwenye shamba lako na pia kutoa huduma kwa wakulima wengine pale inapowezekana.

6. Wekeza kwenye kuongeza thamani

Uzalishaji pekee hautoshi. Uchakatishaji na ufungashaji vinaweza kuongeza thamani ya mazao.

7. Tumia fursa za maonesho kupata elimu

Nanenane na maonesho mengine ni nafasi ya kujifunza kuhusu teknolojia, masoko na huduma za kifedha kabla ya kufanya maamuzi ya uwekezaji.

Tukio la EFTA kurejesha takribani Shilingi milioni 100 kwa wakulima 37 linatoa picha ya namna nidhamu ya kifedha inavyoweza kuhusishwa na uwekezaji katika uzalishaji.

Kwa upande mmoja, wakulima hao wamepata motisha kupitia kurejeshewa sehemu ya riba. Kwa upande mwingine, taasisi ya fedha imeonyesha umuhimu wa wateja kutimiza wajibu wao wa marejesho.

Zaidi ya hapo, uwekezaji katika matrekta, mashine za kilimo na vifaa vya uchakataji umechangia shughuli za kiuchumi na zaidi ya ajira 300, huku wakulima wakiongeza uwezo wa uzalishaji, kupunguza gharama na kuboresha thamani ya mazao.

Kwa hiyo, kwa mkulima wa Tanzania anayelenga kuingia katika kilimo cha kisasa, somo kubwa si kuhusu mkopo pekee. Ni kuhusu kuchukua mkopo unaoendana na uwezo wa biashara, kuutumia kwa malengo yaliyokusudiwa, kuzalisha mapato, kufanya marejesho kwa wakati na kutumia faida inayopatikana kupanua biashara.

Huo ndio msingi wa kubadilisha mkopo kutoka kuwa mzigo wa kifedha na kuwa chombo cha kuongeza uzalishaji, ajira na kipato katika sekta ya kilimo.