Na Mkulima Jembe
JARIBIO la kwanza la Mbegu ya viazi
mviringo lililotafitiwa na Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI)
limeonesha mafanikio makubwa mkoani Dodoma katika shamba la Makamu wa Rais
Mstaafu Mhe. Dkt Philip Mpango lililopo Kijiji cha Mayamaya, Wilaya ya Bahi
mkoani Dodoma.
Mafanikio haya yanafungua ukurasa
mpya katika sekta ya kilimo mkoani Dodoma, hasa katika jitihada za kuongeza
aina ya mazao yanayoweza kuzalishwa na wakulima katika maeneo ambayo kwa muda
mrefu yamekuwa yakihusishwa zaidi na mazao kama mtama, mahindi, zabibu na
alizeti.
Jaribio hilo ni mfano wa namna
ambavyo utafiti wa kilimo unaweza kusaidia kuvunja dhana kwamba eneo fulani
linafaa kwa zao moja au machache pekee. Kwa wakulima, hatua hii ni muhimu
kwa sababu kuongeza aina ya mazao kunasaidia kupunguza utegemezi wa zao moja,
kuongeza vyanzo vya kipato na kuimarisha upatikanaji wa chakula katika kaya.
Siku
104 za majaribio zatoa majibu muhimu
Jaribio hilo lililochukua siku 104
za majaribio shambani hadi kuvuna limedhihirisha kuwa zao la viazi mviringo
linaweza kustawi katika mazingira ya Mkoa wa Dodoma.
Matokeo hayo yanaweza kuufanya Mkoa
huo kuwa na fursa mpya ya zao la chakula na biashara ambalo linaweza kuwasaidia
wananchi wa mkoa huo kuondokana na umasikini.
Kwa mtazamo wa kilimo cha kibiashara,
jambo muhimu hapa si kuona tu viazi vimeota na kuvunwa, bali ni kupata ushahidi
wa kisayansi kwamba zao hilo linaweza kujaribiwa katika mazingira ya Dodoma.
Hii ina maana kwamba wakulima
hawapaswi kuangalia utafiti huu kama suala la zao jipya pekee, bali kama sehemu
ya mabadiliko makubwa katika namna ya kuangalia kilimo cha maeneo yenye
changamoto za hali ya hewa na upatikanaji wa maji.
Dkt.
Mpango: Dodoma isitegemee mazao machache pekee
Akiongelea kuhusu jaribio hilo na
matokeo yake, Makamu wa Rais Mstaafu Mhe. Dkt. Philip Mpango, ameishukuru TARI
kwa kusimamia jaribio hilo ambalo kwa mara ya kwanza limeonyesha mafanikio
katika Kijiji cha Mayamaya na kuwataka wakazi wa Mkoa wa Dodoma kuchangamkia
fursa ya kulima zao hilo pindi utafiti utakapokamilika.
“Wakazi wa Dodoma sasa tuanze
kuchangamkia hii fursa na TARI wako tayari kutusaidia kwa kutupatia mbegu bora
zinazofaa zaidi na hii itatusaidia chakula na kipato kwa ajili ya kusaidia
watoto wetu kwenda shule. Dodoma sio nusu jangwa, ni maarifa tu ya kupata na
kuvuna maji kwa ajili ya kuendeleza kilimo chetu, hatuwezi kuendelea kwa
kutegemea mtama, mahindi, zabibu au alizeti pekee lazima tuongeze na mazao
mengine,” alisema Mhe. Dkt. Mpango.
Kauli hii inagusa jambo muhimu sana
katika kilimo cha Dodoma: changamoto ya uzalishaji haipaswi kutazamwa kwa
kuangalia ukame pekee, bali pia uwezo wa mkulima kutumia maarifa, teknolojia,
mbegu bora na mbinu sahihi za usimamizi wa maji.
Kwa hiyo, endapo zao la viazi
mviringo litaendelea kuthibitishwa kuwa linafaa katika mazingira mbalimbali ya
Dodoma, linaweza kuwa sehemu ya mkakati wa wakulima kuongeza mazao katika
mashamba yao.
Kwa
nini mafanikio haya ni muhimu kwa mkulima wa Dodoma?
Kwa kawaida mkulima anayelima eneo
lenye mvua zisizotabirika hukabiliwa na hatari kubwa ya kupoteza mavuno iwapo
anategemea zao moja pekee.
Mfano, mkulima akitegemea mahindi
pekee na mvua zikawa chache, anaweza kupata mavuno madogo na hivyo kupoteza
sehemu kubwa ya kipato chake.
Lakini mfumo wa kilimo chenye
mchanganyiko wa mazao unaweza kumsaidia mkulima kugawanya hatari. Zao moja
likifanya vibaya, mazao mengine yanaweza kutoa chakula au kipato.
Hapa ndipo utafiti wa viazi mviringo
unapopata umuhimu mkubwa kwa Dodoma.
Ikiwa utafiti utakamilika na mbegu
hiyo kuthibitishwa kwa matumizi ya kibiashara, wakulima watakuwa na fursa ya
kuongeza zao jingine katika mfumo wao wa uzalishaji.
TARI
kupanga majaribio kwa wakulima wadogo
Kwa upande wake Mkurugenzi Mkuu wa
TARI, Dkt. Thomas Bwana amemshukuru Mhe. Dkt. Mpango kwa kukubali TARI kuweka
jaribio la viazi mviringo katika shamba lake lililopo katika Kijiji cha
Mayamaya na kueleza kuwa kwa sasa TARI imepanga kuweka majaribio ya zao hilo
kwa wakulima wadogo wanaolima kwa kutegemea mvua.
Hatua hii ni muhimu kwa sababu
shamba la utafiti au shamba la mtu mmoja haliwezi kutoa picha kamili ya namna
zao litakavyofanya kazi katika mazingira yote.
Wakulima wadogo wana mazingira
tofauti ya udongo, mvua, usimamizi wa shamba na upatikanaji wa pembejeo.
Kwa hiyo, majaribio katika mashamba
ya wakulima wadogo yanaweza kusaidia watafiti kupata taarifa zaidi kuhusu namna
zao hilo linavyofanya katika mazingira halisi ya uzalishaji.
Hii pia inampa mkulima nafasi ya
kujifunza moja kwa moja kutoka kwa watafiti na kuona teknolojia ikifanyiwa kazi
katika mazingira yake.
Utafiti
usiendelee maabara pekee, uende kwa mkulima
Katika hatua nyingine Dkt. Bwane
ameongeza kuwa TARI itaendelea na majaribio ya utafiti wa mazao katika maeneo
mbalimbali nchini ili kuondoa dhana iliyojengeka ya ikolojia hii ni ya mazao
Fulani pekee na kuwaomba wananchi hususan wakulima kuwakaribisha TARI kuweka
majaribio ya utafiti katika mashamba yao.
Hili ni jambo ambalo wakulima
wanapaswa kulichukua kwa uzito.
Mara nyingi mkulima anaweza kuamini
kwamba kwa sababu zao fulani halijawahi kulimwa katika eneo lake, basi haliwezi
kustawi.
Lakini kilimo cha kisasa kinategemea
ushahidi.
Udongo, mvua, mbegu, muda wa
kupanda, teknolojia ya umwagiliaji, virutubisho na usimamizi wa shamba vinaweza
kubadilisha uwezo wa eneo kuzalisha zao.
Kwa hiyo, majaribio ya TARI yanaweza
kusaidia kutoa majibu ya kisayansi badala ya kutegemea mazoea pekee.
Mbegu
mpya ina sifa gani?
Kwa mujibu wa Mtafiti Kiongozi wa
zao la viazi mviringo kutoka kituo cha TARI - Uyole Dkt. Owekisha Kwigizila,
mbegu hiyo mpya ya TARI ina sifa ya kukomaa kwa muda mfupi wa takribani siku
90, kustahimili ukame na baadhi ya magonjwa pamoja na kuwa na uwezo wa
kuzalisha tani 35 hadi 40 kwa hekta moja.
Hizi ni sifa muhimu ambazo mkulima
anapaswa kuzielewa kwa upana.
Kukomaa
ndani ya takribani siku 90
Muda mfupi wa kukomaa unaweza kuwa
na faida kwa mkulima katika maeneo ambayo msimu wa mvua ni mfupi.
Zao linaloweza kufikia ukomavu kwa
muda mfupi linaweza kumpa mkulima nafasi ya kupanga kalenda yake ya kilimo kwa
ufanisi zaidi.
Hata hivyo, mkulima anapaswa
kusubiri matokeo ya utafiti yakamilike na kupata maelekezo rasmi ya wataalamu
kuhusu maeneo, misimu na kanuni bora za uzalishaji.
Kustahimili
ukame
Sifa ya kustahimili ukame ni muhimu
sana kwa mazingira kama Dodoma ambako upatikanaji wa maji unaweza kuwa
changamoto.
Lakini kustahimili ukame
hakumaanishi kwamba zao hilo halihitaji maji.
Mkulima bado anahitaji kutumia mbinu
bora za kuhifadhi unyevu, kuvuna maji ya mvua na kusimamia maji kwa ufanisi
pale yanapopatikana.
Kwa maana nyingine, mbegu
inayostahimili ukame inapaswa kuunganishwa na usimamizi mzuri wa shamba.
Kustahimili
baadhi ya magonjwa
Uwezo wa kustahimili baadhi ya
magonjwa unaweza kupunguza changamoto kwa mkulima na kusaidia kulinda
uzalishaji.
Lakini mkulima hapaswi kuchukulia
kwamba mbegu hiyo haiwezi kushambuliwa na ugonjwa wowote.
Usafi wa shamba, mbegu bora,
ufuatiliaji wa mazao na ushauri wa wataalamu bado ni muhimu.
Uwezo
wa tani 35 hadi 40 kwa hekta
TARI imeeleza kuwa mbegu hiyo ina
uwezo wa kuzalisha tani 35 hadi 40 kwa hekta moja.
Hii ni taarifa yenye umuhimu mkubwa
katika kuangalia uwezekano wa zao hilo kibiashara.
Mkulima anayefikiria kuingia katika
kilimo cha kibiashara anatakiwa kuangalia zaidi ya uzalishaji kwa hekta.
Anapaswa pia kuangalia gharama za mbegu, maandalizi ya shamba, mbolea, maji,
palizi, udhibiti wa magonjwa na wadudu, uvunaji, usafirishaji pamoja na bei ya
soko.
Kwa hiyo, tani nyingi kwa hekta
hazitoshi pekee kufanya zao liwe na faida; gharama za uzalishaji na soko nalo
ni muhimu.
Wakulima
wa Mayamaya washangazwa na matokeo
Baadhi ya wakazi wa Kijiji cha
Mayamaya walioshiriki katika zoezi la uvunaji wa viazi hivyo wameonesha
kustaajabishwa na kustawi kwa zao hilo katika Kijiji hicho cha Mayamaya na
kueleza kuwa hiyo ni mara yao ya kwanza kuona zao hilo la viazi likilimwa na
kustawi Mkoani Dodoma na kuonyesha shauku kubwa ya kujaribu kulima zao hilo
katika mashamba yao.
Mwitikio huu unaonyesha kwamba
utafiti unapofanywa karibu na jamii unaweza kuzalisha uelewa mpya kwa wakulima.
Mkulima anapoona kwa macho yake zao
likikua, kustawi na kuvunwa, anaweza kupata ujasiri wa kuuliza maswali na
kujifunza zaidi.
Hata hivyo, ni muhimu kwa wakulima kutokimbilia
kulima kibiashara mara moja kwa sababu tu wameona jaribio limefanikiwa.
Utafiti bado unaendelea, hivyo hatua
sahihi ni kufuatilia taarifa rasmi kutoka TARI na wataalamu wa kilimo kuhusu
mbegu hiyo.
Utafiti
bado unaendelea—mkulima asubiri hatua ya mwisho
Utafiti huo wa zao la viazi Mkoani
Dodoma bado unaendelea ili kukamilisha hatua zote muhimu kabla ya mbegu hiyo
kuingizwa rasmi sokoni.
Hili ni jambo muhimu sana kwa
mkulima kulifahamu.
Kabla mbegu mpya haijaingia rasmi
sokoni, kuna hatua mbalimbali za utafiti na uthibitishaji zinazohitajika ili
kuhakikisha kuwa mbegu hiyo ina ubora unaotakiwa na inafaa kwa matumizi
yaliyokusudiwa.
Kwa hiyo, mkulima anapaswa kuwa
makini na watu wanaoweza kuanza kuuza mbegu kwa jina la mbegu mpya kabla ya
kutolewa rasmi.
Mkulima anapaswa kununua mbegu
kutoka vyanzo vinavyotambulika na kufuata maelekezo ya wataalamu.
Fursa
kwa chakula na kipato
Viazi mviringo vinaweza kuwa na
nafasi mbili muhimu kwa mkulima: chakula na biashara.
Kwa upande wa chakula, zao hilo
linaweza kuongeza aina ya chakula kinachopatikana katika kaya.
Kwa upande wa biashara, linaweza
kuwa chanzo cha mapato endapo kutakuwa na soko la uhakika na gharama za
uzalishaji zitakuwa na uwiano mzuri na bei ya mauzo.
Hii ina maana kwamba maendeleo ya
zao hili hayapaswi kuishia shambani.
Inahitajika pia kuangalia mnyororo
mzima wa thamani unaohusisha uzalishaji, ukusanyaji, uhifadhi, usafirishaji,
uuzaji na matumizi ya zao hilo.
Fursa
kwa vijana na wanawake
Endapo zao hilo litathibitishwa na
kuenea kwa wakulima, linaweza pia kutoa fursa kwa vijana na wanawake kushiriki
katika mnyororo wa thamani.
Vijana wanaweza kushiriki katika
uzalishaji, usambazaji wa pembejeo, huduma za mashine za kilimo, usafirishaji,
masoko na biashara ya mazao.
Wanawake nao wanaweza kushiriki
katika uzalishaji na uongezaji thamani wa zao hilo.
Hivyo, utafiti wa mbegu mpya
haupaswi kutazamwa kama suala la shamba pekee, bali kama fursa ya kujenga
shughuli mbalimbali za kiuchumi zinazozunguka zao hilo.
Maji
bado ni msingi wa mafanikio
Kauli ya Mhe. Dkt. Mpango kwamba
Dodoma sio nusu jangwa, bali ni suala la maarifa ya kupata na kuvuna maji,
inatoa somo kubwa kwa wakulima.
Hata kama mbegu ina uwezo wa
kustahimili ukame, maji bado ni rasilimali muhimu katika kilimo.
Wakulima wanapaswa kuendelea
kujifunza mbinu za uvunaji wa maji ya mvua, uhifadhi wa unyevu ardhini,
matumizi sahihi ya umwagiliaji na utunzaji wa udongo.
Teknolojia ya kilimo inaweza
kusaidia kutumia kila tone la maji kwa ufanisi zaidi.
Hivyo, mafanikio ya viazi mviringo
Dodoma yanaweza kwenda sambamba na uwekezaji katika miundombinu ya maji na
teknolojia za kilimo kinachozingatia mazingira.
Dodoma
inaweza kuvunja utegemezi wa mazao machache
Mafanikio haya yanaendelea
kuthibitisha kuwa Dodoma inaweza kuzalisha mazao mbalimbali ya chakula na
biashara kupitia nguvu ya utafiti, ubunifu na teknolojia za kilimo na
kubadilisha maisha ya wakulima wa Mkoa wa Dodoma.
Kwa muda mrefu, wakulima wamekuwa
wakizoea kulima mazao ambayo wameyazoea kutokana na mazingira, historia na
uzoefu wa jamii.
Lakini kilimo cha sasa kinahitaji
mkulima kuwa tayari kujifunza na kujaribu teknolojia mpya zinazothibitishwa
kisayansi.
Kama utafiti wa viazi mviringo
utaendelea kutoa matokeo mazuri katika maeneo mbalimbali ya Dodoma, zao hilo
linaweza kuwa sehemu ya mabadiliko ya kilimo cha mkoa huo.
Somo
kubwa kwa mkulima wa Tanzania
Tukio hili la Mayamaya linatoa somo
kubwa zaidi ya viazi mviringo.
Linaonyesha umuhimu wa kuunganisha
utafiti, mkulima, teknolojia na soko.
Utafiti unapofanyika bila kumfikia
mkulima, matokeo yake yanaweza kubaki kwenye taarifa na ripoti. Lakini utafiti
unapofika shambani, mkulima anaposhiriki na matokeo yakafanyiwa tathmini katika
mazingira halisi, uwezekano wa teknolojia hiyo kutumika kwa mafanikio
huongezeka.
Kwa upande mwingine, mkulima naye
anapaswa kuwa sehemu ya mchakato huo kwa kutoa taarifa kuhusu changamoto
anazokutana nazo shambani.
MKULIMA
JEMBE: Usikimbilie mbegu kabla ya utafiti kukamilika
Kwa wakulima wanaovutiwa na zao
hili, ujumbe muhimu ni mmoja: fursa ipo, lakini subira na taarifa sahihi ni
muhimu.
Utafiti huo bado unaendelea ili
kukamilisha hatua zote muhimu kabla ya mbegu hiyo kuingizwa rasmi sokoni.
Kwa hiyo, mkulima anashauriwa:
- Kufuatilia taarifa rasmi kutoka TARI na wataalamu wa
kilimo.
- Kutotumia mbegu isiyothibitishwa.
- Kujifunza kuhusu udongo na mazingira ya shamba lake.
- Kujiandaa na mbinu za uvunaji na uhifadhi wa maji.
- Kujifunza kuhusu gharama za uzalishaji kabla ya kuingia
kwenye kilimo cha kibiashara.
- Kufuatilia upatikanaji wa soko.
- Kushirikiana na maafisa ugani na watafiti.
- Kushiriki katika majaribio ya utafiti pale anapopata
fursa.
Hitimisho
JARIBIO la kwanza la Mbegu ya viazi
mviringo lililotafitiwa na Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI) katika
shamba la Makamu wa Rais Mstaafu Mhe. Dkt. Philip Mpango lililopo Kijiji cha
Mayamaya, Wilaya ya Bahi mkoani Dodoma, limeonyesha kuwa kuna uwezekano wa
kuongeza zao hilo katika kilimo cha Dodoma.
Jaribio lililochukua siku 104
kutoka majaribio shambani hadi kuvuna limeonyesha kuwa viazi mviringo
vinaweza kustawi katika mazingira ya Dodoma.
Kwa mujibu wa TARI, mbegu hiyo mpya
ina uwezo wa kukomaa kwa takribani siku 90, kustahimili ukame na baadhi
ya magonjwa, huku ikiwa na uwezo wa kuzalisha tani 35 hadi 40 kwa hekta
moja.
Hata hivyo, jambo la msingi ni
kwamba utafiti bado unaendelea kabla ya mbegu hiyo kuingizwa rasmi
sokoni.
Kwa hiyo, mafanikio haya hayamaanishi
kwamba mkulima aanze mara moja kununua na kulima mbegu hiyo bila kupata taarifa
rasmi. Badala yake, ni ishara kwamba kupitia utafiti, maarifa, teknolojia,
mbegu bora na usimamizi mzuri wa maji, maeneo yenye changamoto za hali ya hewa
yanaweza kupata fursa mpya za kilimo.
Dodoma sasa ina nafasi ya kuendelea
kujenga kilimo chenye mchanganyiko wa mazao, kuongeza uzalishaji wa chakula,
kuongeza vyanzo vya kipato na kupunguza utegemezi wa mazao machache.
Mafanikio ya Mayamaya yanaweza kuwa
mwanzo wa safari mpya ya viazi mviringo Dodoma—safari ambayo mwisho wake
utategemea kukamilika kwa utafiti, ubora wa mbegu, uwezo wa mkulima,
upatikanaji wa maji, teknolojia, gharama za uzalishaji na zaidi ya yote, soko
la uhakika.
MKULIMA JEMBE — NI JUHUDI ZETU VIJIJI
KUWA MIJI.
No comments:
Post a Comment