Na MKULIMA JEMBE BLOG
Kwa muda mrefu, mazingira yamekuwa yakizungumziwa zaidi katika muktadha wa uharibifu wa misitu, ukame, mafuriko, uchafuzi wa mazingira, upotevu wa vyanzo vya maji, mabadiliko ya tabianchi na kupungua kwa bioanuwai.
Lakini mjadala unaendelea kubadilika.
Leo, mazingira hayaangaliwi tu kama eneo linalohitaji kulindwa, bali pia kama chanzo cha fursa za kiuchumi, ajira, biashara, ubunifu, teknolojia na uwekezaji.
Huo ndio msingi wa ujumbe uliotolewa katika ufunguzi wa Tanzania Green Summit 2026, uliofanyika Dar es Salaam Septemba 15, 2026, chini ya kaulimbiu “Turning Climate Action into Opportunity”—yaani kugeuza hatua za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi kuwa fursa. Mkutano huo umepangwa kufanyika Septemba 15–16, 2026 na kuwakutanisha wadau kutoka Serikali, sekta binafsi, taasisi za fedha, wabunifu, mashirika na washirika wa maendeleo. (VPO
Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amesema Tanzania inapaswa kuona changamoto za mabadiliko ya tabianchi kama eneo linaloweza kuzalisha ajira, uwekezaji, ubunifu na ukuaji wa uchumi wa kijani.
Kauli hiyo inaibua swali muhimu:
Je, Tanzania inaweza kweli kugeuza matatizo ya mazingira kuwa biashara na ajira bila kuharibu mazingira yenyewe?
Jibu linahitaji kubadili namna tunavyolitazama suala la mazingira.
Mazingira si gharama pekee, ni mtaji wa taifa
Mazingira mara nyingi huonekana kama kitu kinachohitaji fedha za Serikali, wafadhili au mashirika ya kimataifa ili yalindwe.
Lakini kwa mtazamo wa uchumi wa kijani, mazingira yenye afya ni sehemu ya mtaji wa taifa.
Misitu hutoa huduma za ikolojia, ardhi huzalisha chakula, mito na vyanzo vya maji huwezesha kilimo na matumizi ya majumbani, bahari na maziwa huwezesha uvuvi, maeneo ya asili huunga mkono utalii na taka zinaweza kuwa malighafi katika uchumi wa mzunguko.
Kwa hiyo, uharibifu wa mazingira si hasara ya mazingira pekee.
Unaweza pia kuwa hasara ya kiuchumi.
Mkulima anayepoteza rutuba ya udongo anaathirika kiuchumi. Mfugaji anayekosa malisho anaathirika kiuchumi. Mvuvi anayekutana na kupungua kwa samaki anaathirika kiuchumi. Mwananchi anayepoteza nyumba kutokana na mafuriko anaathirika kiuchumi.
Ndiyo maana hatua za kuhifadhi mazingira zinapaswa kuonekana pia kama uwekezaji katika uchumi wa baadaye.
Kilimo kinaweza kuwa sehemu kubwa ya uchumi wa kijani
Kwa Tanzania, mjadala wa uchumi wa kijani hauwezi kutenganishwa na kilimo.
Mamilioni ya wananchi wanategemea kilimo moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja.
Mabadiliko ya tabianchi yanapobadilisha mwenendo wa mvua, kuongeza vipindi vya ukame au kuongeza matukio ya hali mbaya ya hewa, uzalishaji wa kilimo unaweza kuathirika.
Lakini changamoto hiyo inaweza pia kuwa kichocheo cha ubunifu.
Hapa ndipo dhana ya kilimo himilivu kwa tabianchi inapopata nafasi.
Mkulima anaweza kuwekeza katika:
mbegu zinazofaa mazingira ya eneo;
umwagiliaji wenye ufanisi;
uvunaji na uhifadhi wa maji;
kilimo cha kuhifadhi udongo;
matumizi sahihi ya mbolea;
kilimo mseto;
agroforestry;
nishati safi kwenye uzalishaji;
teknolojia za taarifa za hali ya hewa;
uhifadhi wa mazao baada ya mavuno;
kuongeza thamani ya mazao.
Hivyo, mazingira yanaweza kugeuka kuwa eneo la biashara kwa vijana, wataalamu, wazalishaji wa teknolojia, taasisi za fedha na wajasiriamali.
Taka: Tatizo linaloweza kuwa malighafi
Mojawapo ya maeneo makubwa ambayo yanaweza kuonyesha maana ya uchumi wa mzunguko ni taka.
Kwa mtazamo wa kawaida, taka ni kitu cha kutupwa.
Lakini katika uchumi wa mzunguko, sehemu ya taka inaweza kuchukuliwa kama malighafi inayoweza kutumika tena.
Taka za kikaboni zinaweza kutumika kutengeneza mboji.
Baadhi ya taka za plastiki zinaweza kukusanywa, kuchakatwa na kutengeneza bidhaa nyingine.
Vyuma, karatasi na vifaa vingine vinaweza kukusanywa na kuingia katika mnyororo wa kuchakata.
Hapa ndipo fursa za ajira zinapoweza kujitokeza.
Badala ya vijana kuona taka kama uchafu pekee, wanaweza kuona pia fursa ya:
kukusanya → kutenganisha → kuchakata → kuongeza thamani → kuuza.
Lakini biashara hiyo inahitaji usimamizi sahihi, teknolojia, viwango, usalama wa wafanyakazi na mifumo ya ukusanyaji wa taka.
Nishati jadidifu: Soko linalokua pamoja na mahitaji ya maisha
Masauni ametaja nishati jadidifu na nishati safi ya kupikia miongoni mwa maeneo ambayo Tanzania inaweza kutumia fursa za uchumi wa kijani. (VPO)
Nishati ya jua, upepo, biogas na teknolojia nyingine zinaweza kuwa sehemu ya suluhisho kwa maeneo yenye changamoto za upatikanaji wa nishati.
Kwa upande wa biashara, fursa zinaweza kuwepo katika:
Uuzaji wa vifaa → ufungaji → matengenezo → ushauri → mafunzo → huduma za baada ya mauzo.
Hii ina maana kwamba uchumi wa kijani hauishii katika kujenga mradi mkubwa.
Unaweza kuanzia kwenye biashara ndogo ya kijana mwenye ujuzi wa kufunga mfumo wa sola hadi kampuni kubwa inayowekeza katika miradi ya nishati.
Nishati safi ya kupikia na fursa za kiuchumi
Nishati safi ya kupikia ni eneo jingine lenye umuhimu wa mazingira, afya na uchumi.
Kupunguza utegemezi wa nishati zinazochochea ukataji wa miti ni sehemu ya jitihada za kupunguza shinikizo kwenye misitu.
Ofisi ya Makamu wa Rais pia imeendelea kusisitiza matumizi ya nishati safi kama sehemu ya juhudi za kuhifadhi mazingira. (VPO Blog)
Hapa kuna nafasi kwa wafanyabiashara na wabunifu kutengeneza au kusambaza majiko yenye ufanisi, mifumo ya biogas, vifaa vya nishati safi na huduma za ushauri.
Lakini mafanikio yatategemea pia gharama, upatikanaji, ubora, urahisi wa matumizi na uwezo wa mwananchi kumudu teknolojia hiyo.
Vijana: Kutoka kutafuta ajira hadi kutengeneza suluhisho
Moja ya ujumbe muhimu kutoka Tanzania Green Summit ni kwamba vijana wanapaswa kutazamwa kama wabunifu, watafiti, wajasiriamali na viongozi wa uchumi wa kijani.
Hili ni eneo muhimu kwa Tanzania yenye vijana wengi.
Changamoto za mazingira zinaweza kuibua biashara mpya.
Kwa mfano, kijana anaweza kubuni mfumo wa kidigitali unaowaunganisha wakulima na taarifa za hali ya hewa.
Mwingine anaweza kuanzisha biashara ya kuchakata taka.
Mwingine anaweza kuunda mfumo wa umwagiliaji unaotumia maji kwa ufanisi.
Mwingine anaweza kuanzisha biashara ya bidhaa zinazotengenezwa kutokana na malighafi zilizorejelewa.
Mwingine anaweza kufanya utafiti wa teknolojia za nishati safi.
Hivyo, tatizo linaweza kuwa chanzo cha swali la biashara: “Ni suluhisho gani ninaweza kulijenga?”
Tanzania Green Summit pia inaeleza umuhimu wa kuunganisha vijana na ujuzi, teknolojia, mitaji, ushauri wa kitaalamu na masoko. (JAMHURI MEDIA)
Sekta ya fedha ina nafasi gani?
Hakuna uchumi wa kijani unaoweza kukua kwa kasi bila fedha.
Wazo linaweza kuwa zuri, lakini bila mtaji linaweza kubaki kwenye daftari.
Hapa ndipo taasisi za fedha zinapokuwa na nafasi muhimu
Mkurugenzi Mtendaji wa CRDB Bank, Abdulmajid Nsekela, amesema sekta ya fedha ina wajibu wa kusaidia kujenga uchumi endelevu.
Kwa mujibu wa taarifa zilizotolewa katika mkutano huo, CRDB imesema imekusanya takribani Sh bilioni 101.8 kupitia green bond, fedha ambazo zimeelekezwa katika maeneo mbalimbali ya uchumi wa kijani, yakiwemo kilimo kinachozingatia mabadiliko ya tabianchi, nishati jadidifu, nishati safi ya kupikia, usafirishaji safi, ufanisi wa matumizi ya nishati na ufugaji wa samaki. (Full Shangwe Blog)
CRDB pia imesema programu yake ya kukabiliana na athari za tabianchi katika kilimo imewafikia zaidi ya wanufaika 26,000 moja kwa moja na takribani 480,000 kwa njia isiyo ya moja kwa moja katika mikoa 27. (Full Shangwe Blog)
Takwimu hizi zinaonyesha jambo moja muhimu:
Uchumi wa kijani unahitaji mfumo wa fedha unaoelewa miradi ya mazingira na uwezo wake wa kuzalisha mapato.
Tatizo kubwa: Mawazo yapo, lakini yanafikaje sokoni?
Hili ni eneo ambalo Tanzania inahitaji kulifanyia kazi.
Kuna vijana wenye mawazo.
Kuna watafiti.
Kuna vyuo.
Kuna mashirika.
Kuna taasisi za fedha.
Kuna Serikali.
Kuna sekta binafsi.
Lakini swali ni:
Je, mifumo hii inaunganishwa vya kutosha?
Mawazo mengi yanaweza kuishia kwenye mashindano ya ubunifu, maonesho au warsha bila kufika katika uzalishaji wa kibiashara.
Ndiyo maana kuna umuhimu wa kuwa na mfumo unaoweza kumsaidia mbunifu kutoka:
Wazo → utafiti → mfano wa bidhaa → mtaji → uzalishaji → soko → upanuzi.
Hapo ndipo ubunifu unapoanza kuwa biashara halisi.
Biashara ya kaboni nayo inahitaji elimu
Moja ya maeneo yanayozungumziwa katika uchumi wa kijani ni biashara ya kaboni.
Lakini hii ni sekta inayohitaji uelewa mkubwa.
Jamii inapaswa kuelewa ardhi yake, misitu, miradi, mikataba, haki za wananchi, taratibu za uthibitishaji na namna mapato yanavyogawanywa.
Kwa Tanzania, fursa za fedha za kimataifa za mazingira na tabianchi pamoja na miradi ya biashara ya kaboni zimekuwa sehemu ya mjadala wa uchumi wa kijani. (Habari za uhifadhi)
Hata hivyo, biashara ya kaboni haipaswi kutazamwa kama njia rahisi ya kupata fedha.
Inahitaji uwazi, kanuni, ufuatiliaji na kuhakikisha jamii inayohifadhi rasilimali inapata manufaa yanayoeleweka.
Uchumi wa buluu: Bahari, maziwa na mito kama sehemu ya uchumi
Tanzania ina pwani ndefu pamoja na maziwa na mito.
Hivyo, uchumi wa kijani hauishii kwenye misitu na kilimo.
Uchumi wa buluu unaweza kuhusisha uvuvi endelevu, ufugaji wa samaki, utalii wa baharini, usafirishaji, mwani na shughuli nyingine zinazotegemea rasilimali za maji.
Lakini msingi wake ni mmoja:
Kutumia rasilimali bila kuimaliza.
Mvuvi akivua samaki wadogo kwa kiwango kisichodhibitiwa, anaweza kupata mapato leo lakini akapunguza uzalishaji wa kesho.
Mfugaji wa samaki akichafua maji, anaweza kuharibu mazingira ambayo biashara yake inategemea.
Kwa hiyo, uendelevu si kikwazo cha biashara; ni sehemu ya kulinda msingi wa biashara yenyewe.
Utalii na mazingira: Kulinda kile kinachovutia wageni
Tanzania ina rasilimali nyingi zinazovutia watalii.
Milima, misitu, wanyamapori, fukwe, maziwa na maeneo ya asili ni sehemu ya mtaji wa utalii.
Uharibifu wa mazingira unaweza kupunguza mvuto wa maeneo hayo.
Lakini uhifadhi unaweza pia kuzalisha ajira kupitia:
utalii wa mazingira;
waongoza watalii;
huduma za malazi;
usafirishaji;
bidhaa za asili;
sanaa na utamaduni;
chakula;
huduma za kidigitali;
tafiti na elimu ya mazingira.
Hivyo, jamii inayolinda mazingira inaweza pia kuwa inalinda chanzo chake cha mapato.
Mazingira na biashara ya kilimo: Thamani haiko shambani pekee
Kwa mtazamo wa MKULIMA JEMBE BLOG, moja ya maeneo muhimu zaidi ni kuunganisha mazingira na mnyororo mzima wa thamani wa kilimo.
Mkulima asiuze tu mazao ghafi.
Anaweza kuongeza thamani.
Kwa mfano:
Alizeti → mafuta → sabuni → bidhaa nyingine.
Karanga → siagi ya karanga → mafuta → bidhaa za lishe.
Mihogo → unga → bidhaa za chakula.
Asali → bidhaa za lishe, vipodozi na bidhaa nyingine.
Matunda → juisi, jamu, bidhaa zilizokaushwa.
Taka za kilimo → mboji au bidhaa nyingine kulingana na teknolojia.
Hii inaweza kuongeza thamani ya mazao huku ikisaidia kupunguza upotevu.
Lakini uzalishaji huo unapaswa kufanywa kwa kuzingatia viwango vya ubora, usalama wa chakula na usimamizi wa taka.
Mazingira yanaweza kuwa darasa la ujasiriamali
Changamoto za mazingira zinaweza pia kuwa chanzo cha elimu.
Shule, vyuo na vituo vya mafunzo vinaweza kuwa na programu zinazowawezesha vijana kutambua tatizo la mazingira na kulitengenezea suluhisho.
Mfano:
Tatizo: taka nyingi za plastiki.
Swali: zinaweza kutumika vipi?
Hatua: utafiti, ubunifu, mfano wa bidhaa.
Hatua inayofuata: mtaji.
Mwisho: biashara na ajira.
Hii inabadilisha elimu kutoka kwenye kujifunza kuhusu mazingira pekee hadi kujifunza namna ya kutengeneza suluhisho la mazingira.
Changamoto iliyopo: Uchumi wa kijani usiwe wa watu wachache
Kuna hatari moja ambayo inapaswa kujadiliwa.
Ikiwa uchumi wa kijani utaendelea kama eneo la miradi mikubwa pekee, kampuni kubwa na wawekezaji wakubwa wanaweza kunufaika zaidi huku vijana na wananchi wa kawaida wakibaki watazamaji.
Ndiyo maana sera na programu zinahitaji kuangalia pia:
wafanyabiashara wadogo;
vikundi vya vijana;
vikundi vya wanawake;
wakulima;
wafugaji;
wavuvi;
wachakata taka;
wajasiriamali wa vijijini;
wabunifu wa teknolojia;
watafiti;
vyama vya ushirika.
Uchumi wa kijani unakuwa na maana zaidi unapounda fursa katika ngazi ya jamii.
Serikali, sekta binafsi na wananchi wanapaswa kufanya nini?
Serikali
Serikali ina nafasi ya kuweka sera, sheria, miundombinu na mazingira ya biashara yanayowezesha uwekezaji wa kijani.
Pia inahitajika kuhakikisha usimamizi wa mazingira unakwenda sambamba na utekelezaji.
Waziri Masauni amesisitiza umuhimu wa kuunganisha ajenda ya mazingira na mipango ya maendeleo ya taifa, sambamba na Dira ya Maendeleo ya Tanzania 2050. (VPO)
Sekta binafsi
Sekta binafsi inaweza kuwekeza katika teknolojia safi, uzalishaji unaotumia rasilimali kwa ufanisi, usimamizi wa taka, nishati jadidifu, kilimo himilivu na bidhaa zenye thamani.
Taasisi za fedha
Taasisi za fedha zinaweza kutengeneza bidhaa zinazofaa kwa miradi ya kijani na kuwasaidia wajasiriamali kuelewa namna ya kuandaa miradi inayoweza kufadhiliwa.
Vijana
Vijana wanaweza kuangalia changamoto zinazowazunguka kama maeneo ya ubunifu.
Wananchi
Wananchi wanaweza kuanza na hatua ndogo kama kutenganisha taka, kupanda miti, kuhifadhi maji, kutumia nishati kwa ufanisi na kushiriki katika shughuli za uhifadhi.
Tanzania Green Summit: Kutoka majadiliano kwenda vitendo
Tanzania Green Summit imejengwa kama jukwaa la kuwaunganisha wadau wa Serikali, sekta binafsi, asasi za kiraia, wabunifu, taasisi za fedha na washirika wa maendeleo katika kujadili hatua za kuelekea maendeleo endelevu. (Tanzania Green Summit)
Lakini thamani kubwa ya jukwaa kama hili haitapimwa kwa idadi ya hotuba pekee.
Itapimwa na kile kinachotokea baada ya mikutano.
Je, kuna biashara mpya?
Je, vijana wamepata mitaji?
Je, teknolojia mpya zimeingia sokoni?
Je, wakulima wamepata suluhisho?
Je, taka zimepungua?
Je, nishati safi imeongezeka?
Je, misitu inalindwa?
Je, jamii zinazolinda mazingira zinapata manufaa?
Maswali hayo ndiyo yanayoweza kusaidia kupima kama mjadala wa uchumi wa kijani umegeuka kuwa matokeo.
Mazingira ni msingi wa uchumi wa kesho
Ujumbe mkubwa kutoka Tanzania Green Summit 2026 ni kwamba mazingira hayapaswi kuonekana kama jukumu la kulinda miti, mito, misitu na wanyamapori pekee.
Ni pia suala la uchumi, ajira, biashara, afya, kilimo, teknolojia na ustawi wa jamii.
Changamoto za mabadiliko ya tabianchi zinaweza kuleta hasara kubwa ikiwa hazitadhibitiwa.
Lakini hatua za kukabiliana nazo zinaweza pia kuibua masoko mapya, teknolojia mpya, ajira mpya na fursa za uwekezaji.
Hata hivyo, fursa hizo hazitokei zenyewe.
Zinahitaji sera bora, elimu, mitaji, utafiti, teknolojia, masoko, uwazi na ushirikiano.
Kwa Tanzania, safari ya uchumi wa kijani inaweza kuanzia katika maeneo madogo kabisa—shambani, nyumbani, sokoni, kiwandani, shuleni na kwenye jamii—na kuendelea hadi kwenye uwekezaji mkubwa wa kitaifa.
Kwa mkulima, mazingira bora ni mtaji wa uzalishaji.
Kwa mfanyabiashara, mazingira yanaweza kuwa chanzo cha bidhaa na huduma mpya.
Kwa kijana, changamoto ya mazingira inaweza kuwa chanzo cha ubunifu na ajira.
Kwa taasisi ya fedha, uchumi wa kijani unaweza kuwa eneo la uwekezaji.
Kwa Serikali, mazingira ni sehemu ya msingi wa maendeleo ya muda mrefu.
Na kwa kizazi kijacho, uamuzi unaofanyika leo utaamua aina ya Tanzania itakayoachwa kesho.
Kwa hiyo, kulinda mazingira na kukuza uchumi si lazima iwe ajenda mbili zinazopingana. Changamoto ni kujenga mfumo ambao maendeleo ya leo hayaharibu uwezo wa kizazi cha kesho kuendelea kuishi, kuzalisha na kustawi.
MKULIMA JEMBE BLOG — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.
No comments:
Post a Comment