Maadhimisho hayo yaliyofanyika katika viwanja vya Kilimanjaro Plantation Limited (KPL), Tarafa ya Kibosho, Wilaya ya Moshi, yalihusisha shughuli za usafi katika maeneo ya Moshi Vijijini pamoja na utoaji wa tuzo kwa makundi, taasisi, kampuni, vijana na wadau mbalimbali wanaoshiriki katika kuhamasisha na kutekeleza shughuli za usafi na uhifadhi wa mazingira.
Tukio hilo liliwakutanisha viongozi, taasisi, kampuni, wanafunzi, vijana, wanaharakati wa mazingira, waandishi wa habari na wananchi katika kuonyesha kwamba suala la usafi wa mazingira si jukumu la taasisi moja, bali ni wajibu unaohitaji ushirikiano wa jamii nzima.
MGENI RASMI: WANANCHI WAWE MSTARI WA MBELE KATIKA UTUNZAJI WA MAZINGIRA
Akizungumza katika maadhimisho hayo, Ofisa Tarafa ya Kibosho,Juliana Misanga aliyemwakilisha Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava, amewataka wananchi kuwa mstari wa mbele katika kutunza mazingira na kulinda vyanzo vya maji.
Amesema utunzaji wa mazingira haupaswi kuachwa kwa Serikali, mashirika au taasisi zinazojihusisha na mazingira pekee, bali unatakiwa kuwa sehemu ya maisha ya kila siku ya mwananchi.
Kwa mtazamo huo, usafi wa mazingira unatakiwa kuanzia katika ngazi ya mtu binafsi, familia, shule, kijiji, kata hadi wilaya na mkoa.
Mgeni huyo pia amesisitiza umuhimu wa kulinda vyanzo vya maji, akieleza kuwa maji ni sehemu muhimu ya maisha ya binadamu, kilimo, mifugo, viwanda na shughuli nyingine za kiuchumi.
Kwa nini vyanzo vya maji ni muhimu?
Vyanzo vya maji vinapoharibiwa, madhara yake hayaishii kwenye mazingira pekee. Huathiri pia uchumi wa familia na jamii.
Maji yanahitajika katika:
- matumizi ya nyumbani;
- umwagiliaji wa mazao;
- unyweshaji mifugo;
- uzalishaji viwandani;
- usafi na afya;
- uhifadhi wa mifumo ya ikolojia.
Kwa hiyo, kulinda chanzo cha maji ni kulinda maisha na uchumi wa jamii.
SHULE ZATAKIWA KUWA VITUO VYA ELIMU YA USAFI NA UHIFADHI WA MAZINGIRA
Katika hotuba yake, mgeni huyo pia amewataka wanafunzi wanapokuwa shuleni kushiriki kikamilifu katika kuhakikisha mazingira ya shule yanakuwa safi na salama.
Hoja hii ina umuhimu mkubwa kwa sababu shule si sehemu ya kupata elimu ya darasani pekee. Ni sehemu ambayo mtoto hujengewa tabia na maadili ambayo anaweza kwenda nayo katika maisha yake yote.
Mwanafunzi anayefundishwa umuhimu wa kutotupa taka ovyo, kutunza miti, kulinda maji na kutenganisha taka anaweza kuwa balozi wa mazingira nyumbani na katika jamii.
Kwa hiyo, elimu ya mazingira inapokuwa sehemu ya maisha ya shule, inaweza kusaidia kujenga kizazi ambacho kinaona usafi kama wajibu, badala ya kuona usafi kama kazi ya watu wanaolipwa kufanya usafi.
KEP: VIJANA WANAWEZA KUGEUKA KUWA WABUNIFU WA SULUHISHO LA
Akizungumza katika maadhimisho hayo, Balozi wa Mazingira Tanzania kutoka Ofisi ya Makamu wa Rais na Mkurugenzi wa Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP), Nestory Mushi, amesema moja ya malengo ya taasisi hiyo ni kuhakikisha inashiriki kikamilifu katika utunzaji wa mazingira sambamba na kutoa elimu kwa vijana.
Amesema KEP imekuwa ikilenga kuwafikia vijana walioko katika taasisi za elimu kuanzia shule za msingi hadi vyuo vikuu, kwa lengo la kuwajengea uelewa kwamba mazingira yanaweza kuwa chanzo cha fursa na ubunifu.
Hapa ndipo mjadala wa mazingira unapopata sura nyingine.
Taka si lazima ziishie kuwa taka.
Baadhi ya taka zinaweza kuwa malighafi ya bidhaa nyingine iwapo zitatenganishwa, kuchakatwa na kutumiwa kwa ubunifu.
KUTOKA TAKA HADI BIDHAA: UBUNIFU WA VIJANA WAFUNGUA DIRISHA JIPYA
Utengenezaji wa kifaa cha kutotolea vifaranga vya kuku, ambacho kimetengenezwa kutokana na silingi bodi.
Ametoa mfano wa utengenezaji wa kifaa cha kutotolea vifaranga vya kuku, ambacho kimetengenezwa kutokana na friji chakavu zilizokuwa zimetupwa.
Mfano huu unaibua somo kubwa kuhusu namna jamii inavyoweza kubadili mtazamo wake kuhusu taka.
Badala ya kuuliza:
“Tutaiondoaje taka hii?”
jamii inaweza kuanza kuuliza:
“Tunaweza kuitumiaje taka hii?”
Tofauti ya maswali hayo mawili inaweza kuwa mwanzo wa uchumi mpya unaotegemea ubunifu na matumizi bora ya rasilimali.
UCHUMI CIRCULAR: TAKA SI MWISHO WA BIDHAA
Katika mtazamo wa kisasa wa mazingira, dunia inaendelea kuhamia katika dhana ya uchumi mzunguko (circular economy).
Katika mfumo huo, bidhaa zinapotumika hazipaswi kuishia moja kwa moja kwenye dampo. Badala yake, zinatafutiwa namna ya:
Kupunguza matumizi → kutumia tena → kutengeneza upya → kuchakata → kubadilisha taka kuwa bidhaa mpya.
Kwa Tanzania, dhana hii inaweza kuwa na nafasi kubwa katika kuongeza ajira kwa vijana.
Vijana wanaweza kuanzisha biashara zinazohusisha:
- kuchakata plastiki;
- kutumia chuma chakavu;
- kutengeneza samani kutokana na vifaa vilivyotupwa;
- kutumia mabaki ya kilimo;
- kutengeneza mbolea kutokana na taka zinazooza;
- kutumia mabaki ya mazao kama malighafi;
- kutengeneza vifaa vya kilimo kutokana na vifaa chakavu.
Hivyo, usafi wa mazingira unaweza kuunganishwa na ajira, biashara na ubunifu.
KPL: MAZINGIRA NI SEHEMU YA MAISHA NA UZALISHA
Kwa upande wake, Mkurugenzi wa Kilimanjaro Plantation Limited (KPL) na mmoja wa washiriki wa maandalizi ya maadhimisho hayo, Colton Rabenold, amesema ushiriki wao katika usafi wa mazingira unatokana na uelewa kwamba mazingira yanapaswa kulindwa ili yaendelee kuwa sehemu ya chachu ya maendeleo.
Rabenold amesema ameshiriki katika shughuli hizo kama mwananchi wa kawaida, huku akieleza kuwa ushirikiano na KEP umemfanya awe sehemu ya juhudi za kutunza mazingira.
KPL, kampuni inayojihusisha na kilimo cha kahawa na biashara ya kahawa kwa masoko ya nje, imekuwa pia ikishiriki katika kudhamini na kuandaa tuzo kwa kushirikiana na KEP.
Hoja hii inaonyesha umuhimu wa sekta binafsi katika masuala ya mazingira.
KWA NINI KAMPUNI ZA KILIMO ZINAJUKUMU KATIKA UHIFADHI WA MAZINGIRA?
Kilimo hakiwezi kutenganishwa na mazingira.
Mkulima anahitaji:
- udongo wenye rutuba;
- maji;
- mvua;
- misitu;
- wadudu rafiki;
- hewa safi;
- mazingira yenye mfumo mzuri wa ikolojia.
Uharibifu wa mazingira unaweza kuathiri moja kwa moja uzalishaji wa kilimo.
Kwa mfano, uharibifu wa vyanzo vya maji unaweza kuathiri umwagiliaji. Ukataji wa miti unaweza kuongeza mmomonyoko wa udongo. Uchafuzi unaweza kuathiri afya ya binadamu, mifugo na mifumo ya ikolojia.
Kwa hiyo, kampuni inayofanya shughuli za kilimo inaposhiriki katika uhifadhi wa mazingira, inakuwa pia inalinda msingi wa uzalishaji wake.
VIJANA NA WANAFUNZI WAPAMBA MAADHIMISHO
Maadhimisho hayo pia yalipambwa na ushiriki wa wanafunzi na vijana, ambao walionyesha uelewa na ubunifu katika elimu ya usafi wa mazingira.
Ushiriki wao umeonyesha kuwa kizazi kipya kinaweza kuwa sehemu muhimu katika kueneza ujumbe wa mazingira.
Kwa kutumia shule, vyuo, mitandao ya kijamii, vikundi vya vijana na majukwaa mengine, ujumbe wa mazingira unaweza kuwafikia watu wengi zaidi.
Lakini elimu hiyo inahitaji kwenda zaidi ya kusema:
“Usitupe taka ovyo.”
Inapaswa pia kueleza:
- Taka zinatoka wapi?
- Kwa nini zinazalishwa?
- Zinapaswa kutenganishwaje?
- Nani anawajibika kuzichukua?
- Zinaweza kutumika tena?
- Zinaweza kuwa chanzo cha kipato?
- Zinaathiri vipi maji?
- Zinaathiri vipi afya?
- Zinaathiri vipi kilimo?
Hapo ndipo elimu ya mazingira inapogeuka kuwa elimu ya maisha.
TUZO: KUTAMBUA WANAOFANYA KAZI YA MAZING
Sehemu muhimu ya maadhimisho hayo ilikuwa utoaji wa tuzo kwa makundi mbalimbali yaliyoshiriki katika shughuli za usafi na uhamasishaji wa mazingira.
Tuzo hizo zimehusisha wadau mbalimbali wakiwemo vijana, wanafunzi, taasisi na kampuni zinazoshiriki katika kuhamasisha na kutekeleza shughuli za mazingira.
Utoaji wa tuzo una umuhimu katika jamii kwa sababu unatengeneza utaratibu wa kutambua jitihada zinazofanyika.
Hata hivyo, thamani kubwa ya tuzo haipaswi kuishia kwenye cheti au hafla ya siku moja.
Tuzo inapaswa kuwa kichocheo cha kufanya zaidi.
MKULIMA JEMBE NAYO YAPATA TUZO YA MAZINGIRA
Miongoni mwa waliotambuliwa katika maadhimisho hayo ni MKULIMA JEMBE, ambayo imepata tuzo kutokana na ushiriki wake katika kuhamasisha masuala ya mazingira.
Kwa MKULIMA JEMBE, utambuzi huo unaendana na nafasi ya vyombo vya habari katika kuelimisha jamii kuhusu uhusiano kati ya kilimo, mazingira, maji, uchumi na maisha ya wananchi.
Kilimo hakiwezi kuwa endelevu bila mazingira salama.
Na mazingira hayawezi kulindwa bila jamii kupata taarifa sahihi.
Hapo ndipo vyombo vya habari vinapokuwa na nafasi muhimu.
Pia, tutawashirikisha habari na makala maalum kuhusu tuzo za mazingira ambazo MKULIMA JEMBE BLOG imepokea, pamoja na safari ya juhudi zetu katika kuhamasisha jamii kuhusu utunzaji wa mazingira, usafi na maendeleo endelevu.
Endelea kuwa nasi kwa habari na makala zenye elimu, utafiti, uchambuzi na fursa zinazolenga kumsaidia mkulima na jamii kwa ujumla.
HABARI ZA MAZINGIRA ZISIBAKIE KWENYE SIKU YA USAFI PEKEE
Moja ya changamoto kubwa katika masuala ya mazingira ni tabia ya jamii kuzungumza sana kuhusu mazingira wakati wa maadhimisho, lakini baada ya siku hiyo shughuli kupungua.
Mazingira hayahitaji kulindwa mara moja kwa mwaka.
Yanahitaji hatua za kila siku.
Usafi wa:
- mitaro;
- barabara;
- masoko;
- shule;
- maeneo ya biashara;
- mito;
- mabwawa;
- vyanzo vya maji;
- mashamba;
- maeneo ya makazi
unapaswa kuwa sehemu ya utamaduni wa jamii.
KILIMANJARO INAHITAJI MFUMO WA MAZINGIRA UNAOHUSISHA KILA MTU
Maadhimisho yaliyofanyika Kibosho yanaweza kutazamwa kama sehemu ya mjadala mpana zaidi kuhusu namna Mkoa wa Kilimanjaro unavyoweza kuimarisha utunzaji wa mazingira.
Kilimanjaro ina shughuli nyingi zinazotegemea mazingira, zikiwemo kilimo, mifugo, utalii, biashara na matumizi ya maji.
Kwa hiyo, mazingira yanapoharibika, sekta hizi nazo huathirika.
Suluhisho linahitaji ushirikiano kati ya:
Serikali + wananchi + shule + vijana + sekta binafsi + mashirika ya mazingira + wakulima + vyombo vya habari.
Kila upande una nafasi yake.
ELIMU YA USAFI IANZE NYUMBANI
Kabla ya mtoto kufundishwa kuhusu mazingira shuleni, tayari anakuwa amejifunza tabia nyingi nyumbani.
Familia inaweza kuanza kwa hatua ndogo kama:
- kutotupa taka ovyo;
- kutenganisha taka;
- kuhifadhi maji;
- kupanda miti;
- kutunza bustani;
- kutumia tena baadhi ya vitu;
- kupunguza matumizi ya plastiki;
- kusafisha mazingira ya nyumbani.
Tabia hizi zikijengwa katika familia, mtoto anapoenda shuleni anakuwa tayari ana msingi wa utamaduni wa usafi.
USAFI NA KILIMO: UJUMBE MUHIMU KWA MKULIMA
Kwa jamii inayotegemea kilimo, suala la taka linapaswa pia kuangaliwa kwa mtazamo wa uzalishaji.
Mabaki ya mazao kama maganda, majani na mabaki mengine yanaweza katika mazingira yanayofaa kutumika kutengeneza mboji au bidhaa nyingine badala ya kuchomwa au kutupwa ovyo.
Hii inaunganisha moja kwa moja ajenda ya mazingira na ajenda ya kilimo endelevu.
Mkulima anayelinda udongo, maji na miti analinda pia uzalishaji wake wa kesho.
KUTOKA KIBOSHO HADI JAMII NZIMA
Ujumbe uliotolewa katika viwanja vya KPL haupaswi kubaki Kibosho pekee.
Unapaswa kusafiri hadi:
Moshi Mjini, Moshi Vijijini, Hai, Siha, Rombo, Mwanga na Same, na kuendelea katika maeneo mengine ya Tanzania.
Kwa sababu changamoto ya taka, uchafuzi wa maji na uharibifu wa mazingira si changamoto ya eneo moja.
Ni changamoto inayohitaji majibu ya jamii nzima.
USAFI SI TUKIO, NI UTAMADUNI
Maadhimisho ya Siku ya Usafi Duniani yaliyofanyika Mkoa wa Kilimanjaro Septemba 19, 2026 katika viwanja vya KPL, Tarafa ya Kibosho, yameleta pamoja ujumbe muhimu kutoka kwa Serikali, KEP, KPL, vijana, wanafunzi, kampuni na wadau wengine.
Ujumbe huo unaweza kufupishwa katika jambo moja:
Mazingira hayawezi kulindwa na mtu mmoja.
Mgeni rasmi, kupitia mwakilishi wake, amesisitiza wananchi kuwa mstari wa mbele katika kulinda mazingira na vyanzo vya maji.
KEP imeonyesha umuhimu wa kuwafundisha vijana na kuunganisha mazingira na ubunifu.
KPL imeonyesha nafasi ya sekta binafsi katika kushiriki na kusaidia shughuli za mazingira.
Vijana na wanafunzi wameonyesha kuwa kizazi kipya kinaweza kuwa sehemu ya suluhisho.
Na utoaji wa tuzo umeonyesha umuhimu wa kutambua wanaoweka juhudi katika kuhakikisha mazingira yanakuwa salama.
Sasa changamoto iliyopo ni kuhakikisha ujumbe huo hauishii kwenye maadhimisho, hotuba, usafi wa siku moja au tuzo.
Unapaswa kugeuka kuwa tabia.
Kwa sababu mazingira safi si mapambo ya jamii.
Ni msingi wa afya, maji, kilimo, uchumi na maisha ya kizazi cha sasa na kijacho.
Na kama taka inaweza kubadilishwa kuwa bidhaa, kama vijana wanaweza kubadilisha friji chakavu kuwa kifaa cha kutotolea vifaranga, basi jamii nayo inaweza kubadilisha changamoto ya mazingira kuwa fursa ya ubunifu, ajira na maendeleo endelevu.
Huo ndio ujumbe mpana unaobaki baada ya usafi kumalizika: mazingira si jukumu la leo pekee—ni urithi tunaouandaa kwa kesho.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni