Na Mkulima Jembe
Maharage ni miongoni mwa mazao muhimu katika maisha ya Watanzania, yakitumika kama chakula cha kila siku katika kaya nyingi, huku yakichangia upatikanaji wa protini, madini na virutubisho vinavyohitajika mwilini. Hata hivyo, pamoja na umuhimu wake katika lishe, zao hili lina nafasi kubwa zaidi katika uchumi kuliko linavyotumika sasa. Maharage yanaweza kuwa malighafi ya kutengeneza unga, vitafunwa, vyakula vilivyopikwa na kufungashwa, bidhaa za vyakula mchanganyiko na bidhaa nyingine zinazoweza kuuzwa katika masoko ya ndani na nje ya nchi.
Kwa mkulima, mfanyabiashara au mjasiriamali anayetafuta fursa ya kuongeza thamani ya mazao ya kilimo, maharage ni zao linalostahili kuangaliwa kwa mtazamo mpana. Badala ya kutegemea kuuza maharage ghafi pekee, kuna uwezekano wa kujenga biashara inayohusisha ununuzi wa maharage kutoka kwa wakulima, kuyasafisha, kuyachambua, kuyasaga, kuyapika, kuyafungasha na kuyasambaza kwa walaji.
Dhana hii inajulikana kama uongezaji thamani wa mazao ya kilimo. Inalenga kubadilisha mazao kutoka hali yake ya awali na kuyafanya kuwa bidhaa yenye matumizi mapya, urahisi wa kutumia, ubora unaoaminika na soko linaloweza kuongeza mapato kwa wazalishaji.
Lakini ili fursa hiyo iwe na manufaa, ni muhimu kuelewa bidhaa zinazoweza kutengenezwa kutokana na maharage, namna ya kuzalisha bidhaa hizo kwa usalama, mahitaji ya soko, gharama za uzalishaji na changamoto zinazoweza kujitokeza.
1. Kwa nini maharage yana nafasi kubwa katika uchumi wa kilimo?
Maharage yana sifa inayoyafanya kuwa na umuhimu wa kipekee: yana matumizi mengi katika lishe na yanaweza kuuzwa katika hatua tofauti za mnyororo wa thamani. Mkulima anaweza kuuza maharage makavu, mfanyabiashara akayachambua na kuyafungasha, na mjasiriamali mwingine akayatumia kutengeneza unga au vyakula vilivyoongezewa thamani.
Hali hiyo inamaanisha kuwa mapato yanayohusiana na zao hili hayapaswi kuishia shambani pekee. Kuna fursa katika usafirishaji, uhifadhi, usindikaji, ufungashaji, uuzaji na utoaji wa huduma zinazohusiana na uzalishaji.
Kwa mfano, maharage yanayouzwa kwa wingi yanaweza kufikishwa sokoni bila kufanyiwa usindikaji mkubwa. Lakini yakisafishwa, kuondolewa mawe na uchafu, kupangwa kwa madaraja ya ubora na kufungashwa katika vifungashio vya kilo moja, kilo mbili au kilo tano, yanaweza kuwafikia walaji wanaotaka bidhaa iliyo tayari kupikwa.
Vivyo hivyo, maharage yanayofaa kwa matumizi ya kusaga yanaweza kuwa malighafi ya unga unaotumika katika mapishi mbalimbali. Kwa hiyo, fursa haipo tu katika kuongeza bei ya bidhaa, bali pia katika kutatua matatizo ya walaji, kama vile kupunguza muda wa maandalizi ya chakula, kuboresha usafi na kurahisisha upatikanaji wa bidhaa.
Ni muhimu kuelewa kuwa kuongeza thamani hakumaanishi faida ya uhakika. Faida inategemea gharama ya malighafi, kiwango cha bidhaa kinachopatikana baada ya usindikaji, gharama za nishati, vifungashio, usafirishaji, vibali na ukubwa wa soko.
2. Bidhaa zinazoweza kuzalishwa kutokana na zao la maharage
Maharage yanaweza kutumika kuzalisha bidhaa mbalimbali kulingana na aina ya maharage, vifaa vilivyopo, ujuzi wa mzalishaji na mahitaji ya walaji. Zifuatazo ni baadhi ya fursa muhimu zinazoweza kuendelezwa nchini Tanzania.
2.1 Uzalishaji wa unga wa maharage
Unga wa maharage ni mojawapo ya bidhaa zinazoweza kutengenezwa kwa kutumia teknolojia ya kusaga mazao. Bidhaa hii inaweza kutumika katika mapishi mbalimbali, ikiwemo baadhi ya aina za uji, supu, michanganyiko ya unga na vyakula vingine vinavyohitaji unga wa kunde.
Hatua za uzalishaji
Kuchagua maharage: Chagua maharage yenye ubora unaofaa kwa matumizi ya chakula, yasiyo na ukungu, wadudu au harufu isiyo ya kawaida.
Kusafisha: Ondoa mawe, udongo, vipande vya mimea na uchafu mwingine kwa vifaa vinavyofaa.
Kukausha inapohitajika: Hakikisha maharage yana unyevunyevu unaofaa kwa usindikaji na uhifadhi.
Kusaga: Tumia mashine safi ya kusaga inayofaa kwa chakula ili kupata unga wenye chembe zinazotakiwa.
Kuchuja: Chuja unga ili kupata ukubwa unaofanana wa chembe.
Kufungasha: Tumia vifungashio vya kiwango cha chakula vinavyozuia unyevunyevu kuingia na vilivyofungwa vizuri.
Kuweka taarifa za bidhaa: Onyesha jina la bidhaa, uzito, tarehe husika, maelekezo ya matumizi na taarifa nyingine zinazotakiwa na kanuni za nchi.
Unga wa maharage unaweza kuwa na protini nyingi kuliko unga wa nafaka nyingi, ingawa kiwango halisi hutegemea aina ya maharage na namna yalivyosindikwa. Hata hivyo, unga wa maharage haupaswi kudhaniwa kuwa tayari kuliwa bila kupikwa. Maharage makavu yana viambato vinavyoweza kupunguza matumizi ya baadhi ya virutubisho au kusababisha madhara yakiliwa bila maandalizi yanayofaa.
Fursa ya biashara: Mjasiriamali anaweza kuanza kwa kuchunguza mahitaji ya unga huo kwa kaya, wauzaji wa vyakula, migahawa na wazalishaji wa vyakula mchanganyiko. Ni muhimu kujaribu bidhaa na wateja kabla ya kuwekeza katika mashine kubwa.
2.2 Uzalishaji wa vitafunwa vya maharage
Maharage yanaweza kutumika kutengeneza vitafunwa kwa kuyapika na kuyakausha kwa njia inayofaa, kuyachoma au kutumia mbinu nyingine za usindikaji zinazodhibitiwa. Bidhaa hizi zinaweza kulengwa kwa watu wanaotafuta vitafunwa vinavyotokana na mimea.
Mchakato wa uzalishaji unahitaji kuchagua aina ya maharage inayofaa, kuondoa uchafu, kuyaloweka inapohitajika, kuyapika au kuyatibu kwa joto kwa utaratibu uliothibitishwa, kisha kuyakausha au kuyachoma kwa kiwango kinachotakiwa na bidhaa husika.
Mzalishaji anapaswa kuzingatia mambo yafuatayo:
Kuhakikisha maharage yamepikwa kikamilifu kwa njia salama.
Kudhibiti mafuta, chumvi na viungo vinavyoongezwa.
Kuzuia uchafuzi wa bidhaa baada ya kupikwa.
Kupima unyevunyevu na kuhakikisha bidhaa haipotezi ubora wakati wa kuhifadhiwa.
Kufanya majaribio ya muda wa kukaa kwa bidhaa kabla ya kuweka tarehe ya mwisho wa matumizi.
Changamoto kubwa ya vitafunwa ni kuhakikisha vinabaki na ubora unaokubalika kwa muda wote vinapokuwa sokoni. Bidhaa inaweza kuwa nzuri siku ya kwanza lakini ikapoteza ukaukaji, ladha au usalama ikiwa imefungashwa vibaya.
2.3 Maharage yaliyopikwa na kufungashwa
Hii ni fursa ya kutengeneza maharage yaliyopikwa ambayo walaji wanaweza kuyatumia kwa urahisi zaidi kuliko kuanza maandalizi kutoka kwenye maharage makavu.
Bidhaa hiyo inaweza kulengwa kwa kaya zenye muda mdogo wa kupika, migahawa, hoteli, taasisi za chakula na maduka ya rejareja.
Hata hivyo, ni muhimu kutofautisha bidhaa zilizopikwa na kuhifadhiwa kwa muda mfupi katika mazingira yanayodhibitiwa na bidhaa zinazodaiwa kukaa miezi mingi bila kuharibika.
Maharage yaliyofungashwa na kuhifadhiwa katika hali isiyofaa yanaweza kuwa hatari kiafya. Bidhaa za makopo au vifungashio visivyopitisha hewa vinavyokusudiwa kukaa muda mrefu kwenye joto la kawaida zinahitaji mchakato wa kitaalamu wa usindikaji wa joto, uthibitishaji wa usalama na vifaa vinavyofaa. Maharage ni chakula chenye asidi kidogo, hivyo kufungasha tu kwenye chupa au kopo na kuzichemsha nyumbani hakuthibitishi usalama wake.
Kwa mjasiriamali anayeanza, njia bora ni kupata ushauri wa mtaalamu wa teknolojia ya chakula na mamlaka husika kabla ya kuanzisha bidhaa ya muda mrefu wa kuhifadhiwa.
2.4 Maharage yaliyosafishwa na kufungashwa
Hii ni mojawapo ya njia rahisi zaidi za kuanza kuongeza thamani bila kuhitaji kiwanda kikubwa cha kusindika chakula.
Maharage yanaweza kununuliwa kutoka kwa wakulima, kusafishwa, kuchambuliwa kwa ukubwa na ubora, kupimwa na kufungashwa katika vifungashio vinavyokidhi mahitaji ya soko.
Faida za mfumo huu ni pamoja na:
Kumrahisishia mlaji kupata maharage safi yasiyo na uchafu.
Kuwezesha bidhaa kutambulika kupitia jina la biashara.
Kusaidia wauzaji kudhibiti uzito na ubora wa bidhaa.
Kuunda fursa ya ajira katika uchambuzi, upimaji, ufungashaji na usambazaji.
Kuwawezesha wazalishaji kujenga uhusiano wa muda mrefu na wakulima.
Mjasiriamali anaweza kuanza kwa vifungashio vya gramu 500, kilo moja, kilo mbili au kilo tano kulingana na mahitaji ya wateja. Hata hivyo, uzito, lebo na aina ya kifungashio vinapaswa kukidhi kanuni zinazotumika.
2.5 Bidhaa za maharage kwa ajili ya vyakula mchanganyiko
Maharage yanaweza kuchanganywa na nafaka au viungo vingine vinavyofaa ili kutengeneza bidhaa za mapishi au michanganyiko ya unga. Hii inaweza kuwa fursa kwa wazalishaji wanaolenga masoko yanayohitaji bidhaa rahisi kutumia.
Hata hivyo, mchanganyiko wa chakula unahitaji kufanyiwa majaribio ili kubaini ladha, muundo, kiwango cha unyevunyevu, usalama na namna bora ya kupikwa. Ikiwa bidhaa inalengwa kwa watoto wachanga, wagonjwa au makundi yenye mahitaji maalumu ya lishe, tathmini ya kitaalamu ni muhimu zaidi; madai ya lishe au afya hayapaswi kuwekwa bila ushahidi unaotakiwa.
2.6 Bidhaa nyingine zinazoweza kuendelezwa
Mbali na bidhaa hizo, maharage yanaweza kuwa malighafi kwa:
Unga wa viwandani wa chakula: kwa wazalishaji wanaohitaji unga wa maharage kama kiungo cha mapishi.
Maharage yaliyopikwa kwa ajili ya migahawa: yanayotengenezwa kwa utaratibu wa usafi na kusambazwa kwa kuzingatia masharti ya muda na joto.
Mchanganyiko wa viungo vya kupikia: kwa bidhaa zinazojumuisha maharage yaliyosindikwa na viungo vinavyofaa.
Bidhaa za protini zinazotokana na mimea: kwa kutumia teknolojia maalumu ya usindikaji, kulingana na aina ya maharage na sifa zinazotakiwa.
Si kila bidhaa inafaa kuzalishwa kwa mtaji mdogo. Unga na maharage yaliyofungashwa yanaweza kuwa rahisi kujaribu katika biashara ndogo, ilhali bidhaa za makopo, protini iliyotenganishwa na bidhaa zinazodai kukaa muda mrefu zinahitaji utaalamu, uwekezaji na udhibiti mkubwa zaidi.
3. Ubora wa maharage huanzia shambani
Uzalishaji wa bidhaa bora hauanzi kiwandani; unaanzia shambani. Ikiwa maharage yaliyovunwa yana ukungu, yamechanganyika na uchafu, yameshambuliwa na wadudu au hayakukaushwa vizuri, gharama za kuyasafisha na kuyachakata zinaweza kuongezeka, huku ubora wa bidhaa ya mwisho ukiathirika.
Kwa hiyo, wakulima wanaotaka kunufaika na soko la maharage ya kusindika wanapaswa kuzingatia hatua zifuatazo.
Uchaguzi wa mbegu
Mkulima anapaswa kutumia mbegu zenye ubora unaofaa kwa eneo lake, zenye uwezo mzuri wa kuota na zinazokidhi viwango vinavyotakiwa. Uchaguzi wa aina ya maharage uzingatie hali ya hewa, muda wa kukomaa, magonjwa yanayopatikana eneo husika na mahitaji ya wanunuzi.
Ikiwa soko linahitaji maharage makubwa yenye rangi maalumu, mkulima anaweza kupanga uzalishaji kulingana na mahitaji hayo. Hata hivyo, ni muhimu kupata makubaliano au taarifa za soko mapema badala ya kupanda kwa kutegemea dhana kwamba aina fulani itauzika kwa bei ya juu.
Maandalizi ya shamba na upandaji
Maharage yanahitaji shamba lenye mifereji mizuri ya maji, kwa sababu maji yanayosimama yanaweza kuathiri mizizi na kuongeza hatari ya magonjwa. Nafasi ya kupanda, kiasi cha mbegu na muda wa kupanda vinapaswa kufuata maelekezo yanayofaa kwa aina ya maharage na eneo husika.
Katika hatua hii, wakulima wanaweza kushirikiana na maafisa ugani kupata ushauri wa udongo, mbolea na udhibiti wa wadudu. Kuweka mbolea nyingi bila kupima mahitaji ya udongo kunaweza kuongeza gharama bila kuongeza uzalishaji kwa kiwango kinacholingana.
Udhibiti wa magonjwa na wadudu
Maharage yanaweza kuathiriwa na magonjwa ya majani, magonjwa ya mizizi, wadudu waharibifu na matatizo yanayochangiwa na hali ya hewa. Mkulima anapaswa kutumia mbegu zinazofaa, kufuata mzunguko wa mazao pale inapowezekana, kutunza usafi wa shamba na kutumia viuatilifu vilivyosajiliwa kwa matumizi husika kwa kufuata maelekezo ya lebo.
Uvunaji na ukaushaji
Maharage yanapaswa kuvunwa yanapofikia ukomavu unaofaa. Baada ya kuvuna, yanapaswa kukaushwa juu ya turubai au sehemu safi badala ya kuwekwa moja kwa moja kwenye udongo.
Ukaushaji husaidia kupunguza unyevunyevu unaoweza kuchochea ukungu na kuharibika kwa maharage. Kiwango cha unyevunyevu kinachofaa hutegemea mazingira na mfumo wa uhifadhi, lakini kwa kawaida maharage makavu huhifadhiwa vizuri zaidi yakiwa na unyevunyevu wa takribani asilimia 12–13, kwa kuzingatia aina ya maharage na masharti ya soko.
Ni muhimu kutumia kipima unyevunyevu inapowezekana, kwa sababu maharage yanaweza kuonekana makavu kwa nje huku ndani yakiwa bado na unyevunyevu mwingi.
Uhifadhi baada ya kuvuna
Maharage yahifadhiwe katika sehemu safi, kavu, yenye hewa ya kutosha na iliyolindwa dhidi ya mvua, wadudu na panya. Magunia yawekwe juu ya pallets badala ya kugusa sakafu moja kwa moja, na yasiegemee kuta zenye unyevunyevu.
Maharage yenye ukungu hayapaswi kuchanganywa na maharage bora kwa lengo la kuficha kasoro. Baadhi ya ukungu unaweza kuzalisha sumu zinazohatarisha afya, na kuondoa sehemu inayoonekana kuharibika hakuhakikishi kuwa bidhaa iliyobaki ni salama.
4. Mchakato wa usindikaji wa maharage katika biashara ndogo
Kwa mjasiriamali anayetaka kuanzisha biashara ya kusindika maharage, ni vyema kujenga mchakato unaoweza kurudiwa kwa ubora uleule kila siku.
Mlolongo wa kawaida unaweza kuwa kama ifuatavyo:
Hatua ya 1: Kupokea malighafi
Pima uzito, kagua ubora, chukua taarifa za muuzaji na tenganisha maharage yenye kasoro.
Hatua ya 2: Kusafisha na kuchambua
Ondoa mawe, udongo, vipande vya mimea na maharage yaliyoharibika.
Hatua ya 3: Kusindika kulingana na bidhaa
Kwa unga, saga na chuja. Kwa vitafunwa, fuata mapishi na mchakato wa joto uliothibitishwa.
Hatua ya 4: Kupima na kufungasha
Tumia vifungashio vya chakula, mizani inayofaa na lebo zenye taarifa sahihi.
Hatua ya 5: Kuhifadhi na kusambaza
Linda bidhaa dhidi ya unyevunyevu, wadudu, joto lisilofaa na uchafuzi wakati wa usafirishaji.
Kila hatua inapaswa kuwa na utaratibu wa usafi, ukaguzi na kumbukumbu. Kwa mfano, mzalishaji anatakiwa kujua ni lini malighafi ilinunuliwa, ilitoka kwa nani, ilichakatwa lini na ni vifungashio vingapi vilivyopatikana.
Kumbukumbu hizo husaidia kutambua chanzo cha tatizo endapo bidhaa itaripotiwa kuwa na kasoro.
5. Mashine na vifaa vinavyohitajika
Vifaa vinavyohitajika hutegemea aina ya bidhaa na ukubwa wa uzalishaji.
Aina ya biashara | Vifaa vya msingi |
|---|---|
Maharage yaliyosafishwa | Meza safi, vifaa vya kuchambua, mizani na kifungashio |
Unga wa maharage | Vifaa vya kusafisha, mashine ya kusaga, chekeche na mashine au kifaa cha kufungasha |
Vitafunwa | Vifaa vya kupikia au kuchoma, vifaa vya kukausha inapohitajika na vifaa vya kufungasha |
Maharage yaliyopikwa | Vifaa vya kuosha, kupika, kupima, kupoza kwa usalama na kuhifadhi |
Bidhaa za makopo | Mfumo wa kitaalamu wa kufungasha na kusindika kwa joto, pamoja na uthibitishaji wa usalama |
Ushauri kwa anayeanza: Usinunue mashine kubwa kabla ya kujua bidhaa utakayozalisha, kiasi kinachoweza kuuzwa na gharama za uendeshaji. Inawezekana kuanza kwa kutumia huduma ya kusaga kutoka kwa mtoa huduma aliyepo, kisha kuwekeza kwenye mashine yako baada ya kupata wateja wa kudumu.
Katika biashara ya unga, kwa mfano, unapaswa kuzingatia uwezo wa mashine kwa saa, matumizi ya umeme, gharama za matengenezo, usafi, upotevu wa malighafi na ubora wa unga unaozalishwa.
6. Namna ya kuhesabu gharama na faida
Mzalishaji anapaswa kuhesabu gharama za:
Ununuzi wa maharage.
Usafirishaji wa malighafi.
Kusafisha na kuchambua.
Kusaga au kupika.
Umeme, maji na mafuta ya kupikia.
Vifungashio na lebo.
Mishahara au malipo ya kazi.
Kodi ya eneo, matengenezo na vibali.
Usambazaji, matangazo na bidhaa zinazoharibika.
Mfano wa mahesabu ya biashara ya unga
Tuchukulie mfano wa biashara inayonunua kilo 100 za maharage na kuzitumia kutengeneza unga. Namba zifuatazo ni za mfano wa kujifunzia tu, si bei halisi za soko la Tanzania.
Kipengele | Gharama ya mfano |
|---|---|
Kilo 100 za maharage, TSh 2,000 kwa kilo | TSh 200,000 |
Usafirishaji | TSh 15,000 |
Kusafisha na kusaga | TSh 25,000 |
Vifungashio na lebo | TSh 30,000 |
Nishati na kazi | TSh 20,000 |
Gharama nyingine za uendeshaji | TSh 10,000 |
Jumla ya gharama | TSh 300,000 |
Tukidhani baada ya kusafisha na kusaga unapata kilo 95 za unga unaokubalika kuuzwa, na unauza unga wote kwa wastani wa TSh 4,000 kwa kilo:
Mapato ya mauzo: kilo 95 × TSh 4,000 = TSh 380,000.
Gharama za uzalishaji: TSh 300,000.
Tofauti kabla ya kodi na gharama nyingine ambazo hazijahesabiwa: TSh 80,000.
Hii si faida iliyohakikishwa. Bei ya maharage, kiasi cha unga kinachopatikana, bei ya kuuza na gharama zote halisi zinaweza kubadilisha matokeo. Pia, lazima uhakikishe kuwa bei ya TSh 4,000 kwa kilo inakubalika kwa wateja katika soko unalolenga.
Jambo muhimu zaidi ni kwamba bei ya kuuza lazima ifidie gharama zote zinazohusiana na bidhaa. Ikiwa biashara inaonekana kupata faida kabla ya gharama za usambazaji, marejesho ya bidhaa, kodi au malipo ya mkopo, huenda faida yake halisi ikawa ndogo zaidi.
7. Soko la bidhaa zinazotokana na maharage
Kabla ya kuanza uzalishaji, mjasiriamali anapaswa kujua nani atanunua bidhaa, kwa matumizi gani na kwa bei gani. Kuwa na bidhaa nzuri pekee hakutoshi; biashara inahitaji wateja wanaoweza kununua kwa mfululizo.
Masoko yanayoweza kuchunguzwa ni haya:
Maduka ya rejareja: Maharage yaliyosafishwa, unga na vitafunwa vilivyofungashwa vinaweza kulengwa kwa maduka ya vyakula na maduka makubwa.
Migahawa na hoteli: Wateja hawa wanaweza kuhitaji maharage yenye ubora unaofanana, kiasi kinachotabirika na usambazaji wa mara kwa mara.
Shule na taasisi: Kuna fursa ya kusambaza maharage makavu kwa taasisi zinazopika chakula, kwa kuzingatia taratibu za ununuzi na mahitaji ya ubora.
Wazalishaji wengine wa chakula: Biashara za mikate, vyakula mchanganyiko au wazalishaji wa bidhaa za kunde zinaweza kuwa wanunuzi wa unga au malighafi inayokidhi mahitaji yao.
Wateja wa moja kwa moja: Mjasiriamali anaweza kuuza kupitia mitandao ya kijamii, WhatsApp, maonyesho ya biashara na usambazaji wa bidhaa majumbani.
Njia bora ya kuanza ni kuzungumza na wanunuzi watarajiwa kabla ya kuzalisha kiasi kikubwa. Waulize aina wanayotaka, uzito wa kifungashio, bei wanayoweza kulipa, ubora wanaohitaji na mara ngapi wanaweza kuagiza.
8. Changamoto za uzalishaji na namna ya kuzitatua
Changamoto | Njia ya kukabiliana nayo |
|---|---|
Kupanda na kushuka kwa bei ya maharage | Kuimarisha uhusiano na wakulima, kufuatilia bei na kupanga manunuzi kwa uangalifu |
Upatikanaji usio wa uhakika wa malighafi | Kufanya kazi na wakulima wengi na kupanga mahitaji kulingana na misimu |
Bidhaa kuharibika | Kudhibiti unyevunyevu, usafi, vifungashio na mazingira ya kuhifadhi |
Gharama kubwa za mashine | Kuanza kwa kutumia huduma za usindikaji kabla ya kununua vifaa vyako |
Kukosa wateja wa kudumu | Kufanya utafiti wa soko, kupima bidhaa kwa wateja na kuboresha ubora |
Ushindani wa bidhaa | Kujenga chapa inayotambulika, kuwa na uzito sahihi na kutoa huduma nzuri |
Ukosefu wa utaalamu wa usindikaji | Kushirikiana na wataalamu wa teknolojia ya chakula na maafisa ugani |
Changamoto hizi zinaonyesha kuwa uongezaji thamani unahitaji zaidi ya wazo zuri. Unahitaji usimamizi wa fedha, nidhamu ya uzalishaji, udhibiti wa ubora na mpango wa kupata soko.
9. Usalama wa chakula na vibali vya biashara
Hili ni eneo ambalo mzalishaji hapaswi kulipuuzia. Bidhaa inaweza kuvutia kwa muonekano na ladha, lakini ikiwa haijazalishwa na kuhifadhiwa kwa usalama, inaweza kusababisha madhara kwa walaji na kuharibu sifa ya biashara.
Mzalishaji anapaswa kuchunguza mahitaji yanayotumika kwa bidhaa yake, yakiwemo:
Usajili wa biashara na leseni zinazohitajika.
Usajili au vibali vya bidhaa na eneo la uzalishaji, pale vinapotakiwa.
Masharti ya usafi wa mazingira na usalama wa chakula.
Viwango vya ubora na lebo za bidhaa.
Uhakiki wa mizani na uzito wa bidhaa inapohusika.
Utunzaji wa kumbukumbu za uzalishaji na chanzo cha malighafi.
Nchini Tanzania, ni muhimu kupata mwongozo wa mamlaka zinazohusika na bidhaa husika, ikiwemo Shirika la Viwango Tanzania (TBS) na mamlaka nyingine zinazohusika kulingana na aina ya bidhaa, eneo na mfumo wa biashara. Mahitaji yanaweza kutofautiana kati ya unga, vitafunwa, bidhaa zilizopikwa na bidhaa za makopo.
Kwa bidhaa zinazodai kukaa muda mrefu bila kuharibika, mzalishaji anapaswa kupata ushauri wa kitaalamu kuhusu uthibitishaji wa muda wa matumizi, vifungashio na mchakato wa usalama wa chakula. Tarehe ya mwisho wa matumizi haipaswi kukadiriwa bila ushahidi unaofaa.
10. Mpango wa kuanzisha biashara ndogo ya maharage
Mpango wa siku 30 wa kujaribu biashara
01–07
Siku
Wiki ya kwanza: Utafiti wa soko
Tembelea maduka na masoko, zungumza na wanunuzi na linganisha bidhaa zinazouzwa. Tambua bei, uzito na aina zinazopendwa.
08–14
Siku
Wiki ya pili: Malighafi na gharama
Tafuta wakulima au wauzaji wa kuaminika, kagua ubora na andaa bajeti inayojumuisha gharama zote za uzalishaji.
15–21
Siku
Wiki ya tatu: Jaribio la bidhaa
Tengeneza kiasi kidogo, pima uzito, hakikisha usafi na kifungashio, kisha pata maoni ya wateja watarajiwa.
22–30
Siku
Wiki ya nne: Mauzo na tathmini
Uza bidhaa za majaribio kwa kuzingatia masharti husika, rekodi mapato na gharama, na tathmini kama wateja wako tayari kununua tena.
Mpango huu ni wa kujaribu biashara, si ahadi ya kupata faida ndani ya siku 30. Usalama wa chakula, taratibu za usajili na vibali vinavyohitajika vinapaswa kushughulikiwa kabla ya kuanza kuuza bidhaa pale inapohitajika.
11. Nafasi ya wakulima katika viwanda vya maharage
Uongezaji thamani unaweza kuimarisha uhusiano kati ya mkulima na mzalishaji wa bidhaa. Badala ya kila mkulima kuuza mazao yake kivyake bila taarifa za soko, vikundi vya wakulima na vyama vya ushirika vinaweza kuunganisha uzalishaji na mahitaji ya wanunuzi.
Kwa mfano, kiwanda kidogo kinachotengeneza unga wa maharage kinaweza kuingia makubaliano na kikundi cha wakulima ili kupata kiasi kinachohitajika cha maharage yenye ubora unaokubalika. Wakulima nao wanaweza kupanga uzalishaji kulingana na mahitaji hayo.
Mfumo huo unaweza kusaidia:
Kupunguza changamoto za upatikanaji wa malighafi.
Kuimarisha ubora kupitia viwango vinavyoeleweka kwa pande zote.
Kuwezesha wakulima kupanga uzalishaji na kuvuna kwa wakati.
Kuunda ajira katika ukusanyaji, uchambuzi, usindikaji na usambazaji.
Kuongeza nafasi ya wanawake na vijana kushiriki katika biashara za mazao.
Hata hivyo, makubaliano ya ununuzi yanapaswa kuwa wazi kuhusu bei, ubora, kiasi, muda wa malipo na namna ya kutatua migogoro. Ushirikiano wenye manufaa kwa pande zote ni bora kuliko mfumo unaompa mnunuzi nguvu zote za kupanga masharti.
12. Thamani ya maharage ipo shambani na kwenye bidhaa zinazotengenezwa
Zao la maharage lina nafasi ya kuchangia zaidi katika uchumi wa Tanzania ikiwa litaangaliwa kama malighafi ya chakula na biashara, badala ya kutegemea uuzaji wa mazao ghafi pekee.
Unga wa maharage, vitafunwa, maharage yaliyosafishwa na kufungashwa, vyakula vilivyopikwa na bidhaa za vyakula mchanganyiko ni mifano ya fursa zinazoweza kuchunguzwa. Kila bidhaa ina mahitaji yake ya teknolojia, usalama, mtaji na soko.
Kwa mkulima, hatua ya kwanza ni kuzalisha maharage bora na kuyahifadhi kwa usahihi. Kwa mjasiriamali, ni kuchagua bidhaa yenye mahitaji ya soko na kuhesabu gharama kabla ya kuwekeza. Kwa taasisi zinazosaidia kilimo, nafasi ipo katika kutoa elimu ya uzalishaji, usindikaji, viwango, masoko na ujasiriamali.
Mafanikio hayatokani tu na kuwa na maharage mengi, bali na uwezo wa kuyageuza kuwa bidhaa salama, zenye ubora unaotabirika na zinazotatua mahitaji ya walaji.
Maharage si chakula tu; ni malighafi ya viwanda, fursa ya ajira, chanzo cha kipato na njia ya kuongeza thamani ya kilimo. Kwa kupanga vizuri uzalishaji, kuzingatia usalama wa chakula na kujenga soko la uhakika, zao hili linaweza kuwa msingi wa biashara endelevu kwa wakulima na wajasiriamali nchini Tanzania.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni