Na Mkulima Jembe
Usalama wa chakula ni moja ya nguzo muhimu katika maendeleo ya taifa, ustawi wa wananchi na uimara wa uchumi. Nchi inapokuwa na uwezo wa kuzalisha chakula cha kutosha, kukihifadhi vizuri na kuhakikisha wananchi wanakipata kwa bei inayomudu, hujijengea msingi imara wa kukabiliana na changamoto za kiuchumi, mabadiliko ya tabianchi na misukosuko ya masoko ya kimataifa.
Kwa Tanzania, ambayo kilimo ni chanzo muhimu cha ajira na kipato kwa mamilioni ya wananchi, kuimarisha usalama wa chakula kunahitaji zaidi ya kuzalisha mazao mengi. Kunahitaji mfumo wa kilimo unaowawezesha wakulima kuongeza tija, kupata masoko yenye uhakika, kutumia teknolojia bora, kupunguza upotevu wa mazao na kuongeza thamani ya bidhaa wanazozalisha.
Umuhimu huo umeelezwa na Waziri Mkuu, Dkt. Mwigulu Nchemba, aliyesisitiza kuwa Tanzania inauchukulia usalama wa chakula kama sehemu muhimu ya usalama wa taifa na msingi wa kudumisha uthabiti wa uchumi.
Akizungumza na waandishi wa habari Oktoba 21, 2026, katika Kituo cha Mikutano cha Iowa, jijini Des Moines, Marekani, kando ya Mkutano wa Kimataifa wa Norman E. Borlaug (Borlaug Dialogue), Waziri Mkuu alisema upatikanaji wa chakula na lishe ya uhakika unaiwezesha nchi kuwa katika nafasi nzuri ya kusimamia viashiria vingine vya uchumi.
Dkt. Mwigulu alikuwa nchini Marekani akimwakilisha Rais Dkt. Samia Suluhu Hassan.
Kauli hiyo ina ujumbe muhimu kwa wakulima, wafugaji, wavuvi, vijana wanaotaka kuingia kwenye kilimo na wadau wote wa mnyororo wa thamani wa chakula: kilimo si shughuli ya kuzalisha chakula pekee, bali ni msingi wa uchumi, biashara, ajira na usalama wa maisha ya wananchi.
Kilimo kinavyohusiana na usalama wa taifa
Kwa kawaida, usalama wa taifa huhusishwa na ulinzi wa mipaka, amani, utulivu na uwezo wa nchi kujilinda dhidi ya vitisho mbalimbali. Hata hivyo, upatikanaji wa chakula ni sehemu muhimu ya usalama huo kwa sababu jamii haiwezi kuwa na ustawi wa kudumu ikiwa wananchi hawana uhakika wa kupata chakula cha kutosha na chenye virutubisho.
Chakula kinapokuwa haba, bei zinapopanda kupita uwezo wa wananchi na kaya zinaposhindwa kukidhi mahitaji ya msingi, athari zake huenea katika maeneo mbalimbali ya maisha.
Familia zinaweza kupunguza matumizi ya huduma nyingine muhimu ili kununua chakula, watoto wanaweza kukosa lishe inayohitajika kwa ukuaji na maendeleo yao, huku wazalishaji wakikabiliwa na gharama kubwa na kutokuwa na uhakika wa shughuli zao za kiuchumi.
Kwa upande wa Serikali, changamoto za chakula zinaweza kuongeza shinikizo la kudhibiti bei, kuimarisha mifumo ya hifadhi na kusaidia makundi yaliyo katika mazingira magumu.
Hii ndiyo sababu uwekezaji katika kilimo unapaswa kuonekana kama uwekezaji katika uthabiti wa taifa.
Tanzania inapokuwa na uzalishaji mzuri wa mazao ya chakula kama mahindi, mpunga, mtama, ulezi, mihogo na mazao mengine yanayofaa katika maeneo mbalimbali, inakuwa na nafasi nzuri ya kukidhi mahitaji ya ndani na kupunguza hatari zinazoweza kusababishwa na kuyumba kwa masoko ya kimataifa.
Hata hivyo, kuwa na chakula kingi kwa kiwango cha kitaifa pekee hakumaanishi moja kwa moja kuwa kila mwananchi ana uhakika wa kukipata. Usalama wa chakula unategemea pia uwezo wa kaya kununua au kuzalisha chakula, upatikanaji wake katika maeneo mbalimbali, ubora wa lishe na uthabiti wa upatikanaji huo kwa mwaka mzima.
Kwa hiyo, juhudi za kuimarisha usalama wa chakula zinapaswa kwenda sambamba na kuongeza kipato cha wakulima, kuboresha miundombinu ya usafirishaji na kuhakikisha chakula kinawafikia walaji kwa wakati.
## Uzalishaji wa chakula na uthabiti wa uchumi
Akieleza mtazamo wake kuhusu uhusiano wa kilimo na uchumi, Waziri Mkuu alisema uzoefu wake katika kuongoza Wizara za Kilimo, Mifugo na Uvuvi pamoja na Wizara ya Fedha umemwezesha kuona uhusiano wa moja kwa moja kati ya uzalishaji wa chakula na uthabiti wa uchumi.
Uhusiano huo unaonekana katika maeneo mengi.
Kwanza, uzalishaji wa chakula unaathiri gharama za maisha. Upatikanaji wa mazao kwa wingi unaweza kusaidia kupunguza shinikizo la bei, kutegemea hali ya usafirishaji, uhifadhi, mahitaji ya soko na gharama za uzalishaji. Kwa upande mwingine, uzalishaji unapopungua kutokana na ukame, mafuriko au magonjwa ya mimea, bei zinaweza kupanda na kuongeza mzigo kwa kaya.
Pili, kilimo kinachozalisha kwa tija kinaweza kuongeza kipato cha wakulima na kuchochea biashara nyingine. Mkulima anapopata mapato, anaweza kununua pembejeo kwa msimu unaofuata, kuboresha nyumba yake, kulipia elimu ya watoto na kutumia huduma za wafanyabiashara wa eneo lake.
Tatu, uzalishaji wa mazao unaimarisha shughuli za viwanda. Viwanda vya kusindika nafaka, mafuta ya kula, matunda, mboga, maziwa na bidhaa za mifugo vinahitaji malighafi za kutosha na zenye ubora unaokubalika.
Nne, uzalishaji wa ndani unapokuwa imara, nchi inaweza kupunguza baadhi ya mahitaji ya kuagiza bidhaa za chakula kutoka nje. Hata hivyo, uwezo huo hutegemea aina ya bidhaa, gharama za uzalishaji, ubora na ushindani wa bidhaa za ndani.
Kwa mkulima, maana yake ni kwamba mafanikio ya kilimo hayapaswi kupimwa kwa ukubwa wa shamba au wingi wa mavuno pekee. Yanapaswa pia kupimwa kwa gharama alizotumia, kiasi alichouza, bei aliyopata na faida iliyobaki baada ya kutoa gharama zote.
## Uzalishaji wenye tija ndiyo njia ya kujenga usalama wa chakula
Waziri Mkuu alisema Tanzania inalenga kubadilisha mfumo mzima wa kilimo na chakula kwa kuongeza tija, kuimarisha minyororo ya thamani, kupanua usindikaji wa mazao na kuboresha mifumo ya usafirishaji na ugavi.
Huu ni mwelekeo muhimu kwa sababu kuongeza uzalishaji bila kuboresha namna mazao yanavyovunwa, kuhifadhiwa, kusafirishwa na kuuzwa kunaweza kupunguza faida inayopaswa kumpata mkulima.
Tija katika kilimo ni uwezo wa kupata mavuno au thamani kubwa zaidi kwa kutumia rasilimali zilizopo kwa ufanisi. Rasilimali hizo ni pamoja na ardhi, maji, mbegu, mbolea, nguvu kazi, mitaji na muda.
Kwa mfano, wakulima wawili wanaweza kulima eneo lenye ukubwa unaofanana lakini wakapata mavuno tofauti kutokana na ubora wa mbegu, maandalizi ya shamba, muda wa kupanda, matumizi sahihi ya mbolea, udhibiti wa magugu na wadudu pamoja na upatikanaji wa maji.
Hivyo, mkulima anapaswa kuzingatia kanuni bora za kilimo zinazolingana na zao lake na mazingira ya eneo analolima.
Hatua ambazo mkulima anaweza kuchukua kuongeza tija
1. Kuchagua mbegu bora zinazofaa eneo lake
Mbegu ni moja ya msingi wa uzalishaji. Mkulima anashauriwa kutumia mbegu zilizothibitishwa na zinazofaa hali ya hewa, aina ya udongo na mahitaji ya soko. Anapaswa kununua kutoka kwa wauzaji wanaotambulika na kufuata maelekezo ya upandaji yaliyotolewa kwa zao husika.
Mbegu bora haziwezi kuondoa changamoto zote za uzalishaji, lakini zikichanganywa na usimamizi mzuri wa shamba zinaweza kuongeza nafasi ya kupata mavuno mazuri.
2. Kupima udongo na kutumia mbolea kwa usahihi
Kutumia mbolea nyingi kuliko mahitaji ya zao si lazima kuongeza mavuno. Vilevile, kutumia mbolea kidogo kuliko mahitaji kunaweza kupunguza ukuaji wa mimea.
Mkulima anapaswa, inapowezekana, kupima udongo na kupata ushauri wa wataalamu wa ugani kuhusu aina ya mbolea, kiasi na muda unaofaa wa kuitumia.
3. Kupanda kwa wakati unaofaa
Kalenda ya kilimo inapaswa kuzingatia taarifa za hali ya hewa na ushauri wa kitaalamu wa eneo husika. Kupanda mapema au kuchelewa bila kuzingatia hali ya mvua kunaweza kusababisha mimea kukosa maji katika hatua muhimu za ukuaji.
4. Kudhibiti magugu, wadudu na magonjwa
Ukaguzi wa shamba mara kwa mara humsaidia mkulima kutambua tatizo mapema. Anapaswa kutumia mbinu sahihi za udhibiti wa visumbufu, ikiwemo mbinu za kilimo bora na matumizi salama ya viuatilifu pale inapohitajika.
5. Kuweka kumbukumbu za shamba
Kumbukumbu za gharama za mbegu, mbolea, vibarua, usafirishaji, dawa na mapato ya mauzo humwezesha mkulima kujua kama shughuli yake ina faida.
Bila kumbukumbu, mkulima anaweza kuuza mazao na kuona amepata fedha nyingi, lakini asitambue kuwa sehemu kubwa ya fedha hizo ni kurejesha gharama alizotumia.
## Mabadiliko ya tabianchi yanahitaji kilimo kinachostahimili misukosuko
Katika hotuba yake, Waziri Mkuu alisisitiza umuhimu wa uwekezaji endelevu, ubunifu wa kisayansi na kilimo kinachostahimili mabadiliko ya tabianchi.
Hili ni suala muhimu kwa Tanzania kwa sababu uzalishaji wa mazao mengi unategemea mvua, huku mabadiliko ya mwenendo wa mvua na vipindi vya ukame vikiweza kuongeza hatari kwa wakulima.
Mabadiliko ya tabianchi yanaweza kuathiri muda wa kupanda, upatikanaji wa maji, afya ya mifugo, kuenea kwa wadudu na magonjwa, pamoja na gharama za uzalishaji.
Suluhisho si kutegemea njia moja ya kilimo, bali kujenga mfumo wenye uwezo wa kukabiliana na hali tofauti za mazingira.
Mkulima anaweza kuimarisha ustahimilivu wake kwa kuchagua mazao yanayofaa eneo lake, kutumia aina za mbegu zinazovumilia ukame pale zinapofaa, kuhifadhi unyevunyevu wa udongo, kutumia matandazo, kupanda miti inayofaa kwenye shamba na kuboresha matumizi ya maji.
Katika maeneo yanayofaa, kilimo mseto na mzunguko wa mazao vinaweza kusaidia kuboresha afya ya udongo na kupunguza utegemezi wa zao moja.
Aidha, wakulima wanapaswa kufuatilia utabiri na taarifa za hali ya hewa kutoka mamlaka husika na kuzielewa kwa kuzingatia ushauri wa maafisa ugani.
Elimu ya tabianchi inapaswa kuwa sehemu ya maandalizi ya kila msimu wa kilimo, si hatua ya kuchukuliwa baada ya mazao kuanza kuharibika.
## Umwagiliaji: Fursa ya kuongeza uzalishaji na kupunguza utegemezi wa mvua
Waziri Mkuu amewakaribisha wawekezaji kushirikiana na Tanzania katika kuendeleza miundombinu ya umwagiliaji, akieleza kuwa nchi ina rasilimali za maji na maeneo makubwa yanayofaa kwa kilimo ambayo bado hayajaendelezwa kikamilifu.
Pia amesisitiza kuwa mipango ya miundombinu ya maji inapaswa kuzingatia mahitaji ya kilimo, mifugo na matumizi ya majumbani.
Kwa wakulima, umwagiliaji unaweza kuwa njia ya kupunguza hatari ya kupoteza mazao wakati mvua zinapokuwa chache au zisizotabirika. Katika maeneo yanayofaa, unaweza kuwezesha uzalishaji nje ya msimu wa kawaida wa mvua na kuongeza fursa za kupata masoko yenye bei nzuri.
Hata hivyo, umwagiliaji unahitaji mipango makini. Uwepo wa maji pekee hautoshi kuhakikisha mradi unakuwa na faida.
Mkulima au mwekezaji anapaswa kuzingatia gharama za kujenga na kuendesha mfumo, chanzo cha maji, upatikanaji wa nishati, matengenezo ya vifaa, aina ya zao na soko la bidhaa.
Pia, matumizi ya maji yanapaswa kuwa endelevu ili yasiharibu vyanzo vya maji au kuathiri watumiaji wengine.
Katika mashamba madogo, wakulima wanaweza kuchunguza mifumo inayofaa ya umwagiliaji, ikiwemo umwagiliaji wa matone au njia nyingine zinazotumia maji kwa ufanisi, kulingana na uwezo wao na ushauri wa wataalamu.
Serikali, wawekezaji na taasisi za kifedha wana nafasi ya kusaidia kwa kuweka miundombinu ya pamoja, kutoa mafunzo na kubuni mifumo ya kifedha inayowawezesha wakulima kumudu gharama za kuanzisha na kuendesha miradi hiyo.
## Vijana na kilimo: Kutoka mtazamo wa ajira hadi fursa ya biashara
Akijibu swali kuhusu namna ya kuwavutia vijana kwenye kilimo, Waziri Mkuu alisema Serikali imebaini kuwa upatikanaji wa ardhi, mitaji na mtazamo hasi kuhusu kilimo ni miongoni mwa vikwazo vinavyowakabili vijana.
Alisema Serikali inaendelea kuwajengea vijana mtazamo mpya kwamba kilimo ni biashara kama biashara nyingine yoyote, yenye uwezo wa kutoa kipato kizuri na kujenga maisha bora.
Kupitia mpango wa Build a Better Tomorrow (BBT), Serikali inaandaa maeneo ya ardhi kwa ajili ya shughuli za kilimo na kuwawezesha vijana kuingia katika uzalishaji unaozingatia fursa zilizopo katika maeneo husika.
Mpango huo unalenga kusaidia vijana kuona kilimo kama shughuli inayoweza kuendeshwa kitaalamu, kwa kutumia teknolojia, mipango ya biashara na taarifa za masoko.
Hata hivyo, kuwavutia vijana kwenye kilimo kunahitaji zaidi ya kuwapatia ardhi. Vijana wanahitaji pia mafunzo ya uzalishaji, upatikanaji wa mitaji inayolingana na uwezo wao, huduma za ugani, masoko ya uhakika, miundombinu ya kuhifadhi mazao na mazingira yanayowaruhusu kuendesha biashara zao kwa uendelevu.
Vijana wanaweza kuingia katika kilimo kwa njia tofauti. Si lazima kila mmoja awe na shamba kubwa.
Wengine wanaweza kujikita katika uzalishaji wa mboga, matunda, nafaka au mazao ya biashara. Wengine wanaweza kuwekeza katika ufugaji, uvuvi, uzalishaji wa miche na mbegu, huduma za kukodisha zana za kilimo, usafirishaji wa mazao, uhifadhi, usindikaji na biashara ya pembejeo.
Teknolojia za kidijitali pia zinaweza kuwasaidia vijana kupata taarifa za bei, kuwasiliana na wanunuzi, kutangaza bidhaa na kufuatilia gharama za uzalishaji.
Kwa hiyo, changamoto ya vijana si ukosefu wa nia pekee, bali pia namna ya kuunganisha ardhi, mtaji, maarifa na soko katika mfumo unaowezesha biashara ya kilimo kustawi.
# Uzalishaji wa mbegu bora: Fursa ya kupanua biashara ya kilimo
Alisema baadhi ya vijana wanaelekezwa katika uzalishaji wa mbegu bora ili kuongeza uzalishaji wa ndani na kupunguza utegemezi wa mbegu zinazoagizwa kutoka nje ya nchi.
Hili ni eneo lenye umuhimu mkubwa kwa usalama wa chakula.
Mbegu ni pembejeo ya msingi inayochangia uwezo wa mkulima kupata mavuno yanayotarajiwa. Upatikanaji wa mbegu bora kwa wakati unaweza kusaidia kupunguza changamoto zinazotokana na kuchelewa kuanza msimu wa kilimo.
Uzalishaji wa mbegu unaweza pia kuunda ajira kwa vijana katika shughuli za uzalishaji, uchakataji, upimaji wa ubora, ufungashaji na usambazaji.
Hata hivyo, biashara ya mbegu inahitaji ujuzi na uzingatiaji wa viwango. Mzalishaji anapaswa kufuata masharti ya uzalishaji na uthibitishaji yanayotolewa na mamlaka husika, ikiwemo Taasisi ya Kuthibiti Ubora wa Mbegu Tanzania (TOSCI), kwa kuzingatia aina ya shughuli na mbegu zinazozalishwa.
Ni muhimu pia kuhakikisha mbegu zinahifadhiwa katika mazingira yanayolinda ubora wake na kwamba taarifa za aina ya mbegu, uotaji na matumizi yake zinawafikia wakulima kwa usahihi.
Kwa vijana wanaotaka kuingia katika eneo hili, hatua nzuri ni kutafuta mafunzo, ushauri wa kitaalamu na taarifa za mahitaji ya soko kabla ya kuwekeza fedha nyingi.
## Minyororo ya thamani: Kwa nini mkulima anahitaji soko zaidi ya mavuno?
Moja ya maeneo yaliyotajwa na Waziri Mkuu ni kuimarisha minyororo ya thamani na kupanua usindikaji wa mazao.
Mnyororo wa thamani unahusisha hatua zote zinazofanya bidhaa kutoka shambani hadi kwa mlaji, ikiwemo uzalishaji, ukusanyaji, upangaji wa madaraja, uhifadhi, usafirishaji, uchakataji, ufungashaji na uuzaji.
Kwa mfano, mkulima anayezalisha nyanya anaweza kuuza mazao yake yakiwa mabichi. Lakini pale miundombinu, teknolojia, mitaji na soko vinapokuwepo, nyanya zinaweza pia kusindikwa kuwa bidhaa zinazoweza kuhifadhiwa kwa muda mrefu zaidi.
Vivyo hivyo, mahindi yanaweza kuuzwa kama nafaka au kuongezewa thamani kupitia usagaji na utengenezaji wa bidhaa mbalimbali. Alizeti inaweza kusindikwa ili kupata mafuta ya kula, huku mazao ya matunda yakitumika kutengeneza juisi au bidhaa nyingine.
Usindikaji unaweza kupunguza utegemezi wa kuuza mazao ghafi na kufungua fursa mpya za ajira. Hata hivyo, mafanikio yake yanategemea ubora wa malighafi, gharama za nishati, teknolojia, viwango vya usalama wa chakula na uwezo wa kupata wanunuzi.
Kwa mkulima mdogo, kuanzisha kiwanda binafsi huenda kukawa na gharama kubwa. Lakini wakulima wanaweza kuchunguza uwezekano wa kujiunga katika vikundi au vyama vya ushirika, kutumia huduma za wasindikaji waliopo au kuingia mikataba ya kibiashara yenye masharti yaliyo wazi.
Ushirikiano huo unaweza kusaidia kupata vifaa vya pamoja, kupunguza baadhi ya gharama na kuongeza uwezo wa kujadiliana na wanunuzi.
## Uhifadhi na usafirishaji: Kupunguza upotevu baada ya mavuno
Uzalishaji wa chakula hautakuwa na manufaa kamili ikiwa sehemu kubwa ya mazao itaharibika kabla ya kufika kwa walaji.
Baada ya mavuno, baadhi ya wakulima hukabiliwa na changamoto za maghala yasiyofaa, unyevunyevu, wadudu, panya, ukosefu wa vifaa vya kukaushia na gharama kubwa za usafirishaji.
Mazao yanapoharibika, mkulima hupoteza sehemu ya mapato yake na kiasi cha chakula kinachopatikana sokoni hupungua.
Kwa nafaka, ni muhimu kufuata taratibu sahihi za uvunaji, ukaushaji na uhifadhi. Nafaka zinapaswa kufikia kiwango salama cha unyevunyevu kinachofaa kwa aina husika kabla ya kuhifadhiwa. Mkulima anapaswa pia kutumia ghala safi, lenye ulinzi dhidi ya wadudu na panya, na kukagua mazao mara kwa mara.
Kwa mazao yanayoharibika haraka kama nyanya, mboga na matunda, ni muhimu kuvuna kwa uangalifu, kutumia vifungashio vinavyofaa na kupunguza muda wa kusubiri kabla ya kusafirisha au kuuza.
Miundombinu bora ya barabara, maghala, masoko na mifumo ya usafirishaji inaweza kusaidia kupunguza gharama na kufanya bidhaa ziwafikie wanunuzi zikiwa katika hali nzuri.
Hapa ndipo ushirikiano wa Serikali na sekta binafsi unapokuwa muhimu. Uwekezaji katika maghala, vituo vya kukusanyia mazao, mifumo ya kupooza bidhaa na viwanda vya usindikaji unaweza kuongeza thamani ya mazao na kuimarisha usalama wa chakula.
## Lishe bora: Usalama wa chakula si kujaza tumbo pekee
Waziri Mkuu amesisitiza umuhimu wa upatikanaji wa chakula na lishe ya uhakika.
Kauli hii inaonyesha kwamba usalama wa chakula unapaswa kuangaliwa pamoja na ubora wa lishe. Jamii inaweza kuwa na chakula cha kutosha kwa kiasi, lakini bado ikakabiliwa na changamoto za lishe ikiwa mlo hauna virutubisho vinavyohitajika.
Lishe bora inahitaji mlo wenye mchanganyiko unaofaa wa makundi mbalimbali ya vyakula, kulingana na mahitaji ya mtu, umri, hali ya maisha na upatikanaji wa chakula.
Kwa kaya zinazojishughulisha na kilimo, uzalishaji wa mazao mbalimbali unaweza kusaidia kuboresha mlo. Familia inaweza kuchanganya nafaka au mizizi na mikunde, mboga, matunda na vyakula vingine vinavyopatikana kwa gharama inayomudu.
Ufugaji wa mifugo na ufugaji wa kuku unaweza pia kuchangia upatikanaji wa maziwa, mayai na bidhaa nyingine zenye virutubisho.
Aidha, usafi wa maji, utunzaji wa chakula na maandalizi salama ya mlo ni muhimu katika kupunguza magonjwa yanayoweza kuathiri lishe.
Kwa hiyo, sera za usalama wa chakula zinapaswa kuunganisha uzalishaji, upatikanaji wa chakula, uwezo wa wananchi kukinunua na elimu ya lishe.
## Sayansi, utafiti na teknolojia katika kuendeleza kilimo
Waziri Mkuu amewahimiza wanasayansi, watafiti na wabunifu, hususan vijana, kuendeleza suluhisho zinazoongeza tija ya kilimo, usalama wa chakula na lishe.
Ujumbe huu una umuhimu kwa sababu changamoto za kilimo zinahitaji maarifa yanayotokana na utafiti na uzoefu wa wakulima.
Watafiti wanaweza kusaidia kutengeneza aina za mbegu zinazokidhi mahitaji ya maeneo mbalimbali, kuboresha mbinu za udhibiti wa magonjwa, kuendeleza matumizi bora ya maji na kubuni teknolojia za kupunguza upotevu baada ya mavuno.
Kwa upande mwingine, wakulima wana maarifa ya vitendo kuhusu hali ya mashamba yao, changamoto za misimu na mahitaji ya soko. Ushirikiano kati ya wakulima na watafiti unaweza kuhakikisha kuwa suluhisho zinazotengenezwa zinaendana na hali halisi ya uzalishaji.
Teknolojia inaweza kutumika katika utabiri wa hali ya hewa, usimamizi wa umwagiliaji, ukusanyaji wa taarifa za bei na ufuatiliaji wa gharama za uzalishaji.
Hata hivyo, teknolojia yoyote inapaswa kuchaguliwa kwa kuzingatia gharama, urahisi wa kuitumia, upatikanaji wa huduma za matengenezo na faida inayotarajiwa.
Si kila mkulima anahitaji kununua mashine kubwa au mfumo wa gharama kubwa. Wakati mwingine, kutumia huduma za kukodisha zana, kushirikiana na wakulima wengine au kutumia teknolojia rahisi inayofaa eneo husika kunaweza kuwa na manufaa zaidi.
## Ushirikiano wa Serikali, sekta binafsi na wakulima
Kauli ya Waziri Mkuu inaweka wazi kuwa usalama wa chakula hauwezi kujengwa na Serikali pekee. Unahitaji ushirikiano wa wadau mbalimbali.
Serikali ina jukumu la kuweka mazingira bora ya uzalishaji, kuimarisha miundombinu, kutoa huduma za ugani, kuboresha sera na kuwezesha upatikanaji wa taarifa sahihi za kilimo.
Sekta binafsi inaweza kuwekeza katika mbegu, mbolea, zana za kilimo, umwagiliaji, uhifadhi, usindikaji, usafirishaji na masoko.
Taasisi za utafiti na vyuo zinaweza kuendeleza teknolojia na kutoa mafunzo yanayolingana na mahitaji ya wakulima.
Vyama vya ushirika na vikundi vya wakulima vinaweza kusaidia kuunganisha uzalishaji, kuboresha uwezo wa kujadiliana na wanunuzi na kurahisisha upatikanaji wa baadhi ya huduma.
Naye mkulima ana wajibu wa kutumia maarifa na taarifa zinazopatikana kwa usahihi, kutunza mazingira, kufuata viwango vya ubora na kupanga shughuli zake kwa kuzingatia mahitaji ya soko.
Ushirikiano huu unapaswa kuzaa matokeo yanayopimika: kuongezeka kwa tija, kupungua kwa upotevu wa mazao, kuimarika kwa mapato ya wakulima na kuboreka kwa upatikanaji wa chakula chenye lishe.
## Changamoto zinazopaswa kupewa kipaumbele
Pamoja na fursa zilizopo, bado kuna masuala yanayohitaji kushughulikiwa ili mkulima aweze kuzalisha kwa tija na kunufaika na kazi yake.
Changamoto hizo ni pamoja na gharama za pembejeo, upatikanaji wa mitaji, athari za mabadiliko ya tabianchi, upungufu wa miundombinu ya umwagiliaji katika baadhi ya maeneo, uhifadhi usiofaa, taarifa zisizotosheleza za masoko na upatikanaji wa teknolojia.
Aidha, wakulima wanahitaji mifumo ya kifedha inayozingatia mzunguko wa msimu wa kilimo. Mikopo inayohitaji marejesho kabla ya mkulima kuvuna na kuuza mazao inaweza kuongeza shinikizo kwa biashara yake.
Ni muhimu pia kuboresha upatikanaji wa bima ya kilimo inayofaa na yenye masharti yanayoeleweka, pamoja na elimu kuhusu namna ya kusimamia hatari za uzalishaji.
Kwa upande wa masoko, wakulima wanahitaji taarifa sahihi za bei na wanunuzi ili kufanya maamuzi kabla ya kuvuna na kuuza. Hii inaweza kuwasaidia kuepuka kutegemea mnunuzi mmoja au kuuza kwa haraka bila kuelewa gharama na thamani ya mazao yao.
Kipaumbele kinapaswa kuwa katika kuunganisha huduma hizi badala ya kushughulikia kila changamoto peke yake.
## Mkulima anawezaje kunufaika na mwelekeo huu?
Kwa mkulima anayetaka kuimarisha biashara yake, hatua ya kwanza ni kuanza na taarifa na mipango.
Kabla ya msimu, chunguza mahitaji ya soko la eneo lako, gharama za pembejeo, upatikanaji wa maji na aina za mazao zinazofaa mazingira yako. Andaa bajeti inayoonyesha gharama zinazotarajiwa na mapato unayolenga kupata.
Wakati wa uzalishaji, tumia mbegu bora zinazofaa eneo lako, zingatia ushauri wa wataalamu na fuatilia shamba mara kwa mara. Epuka kutumia pembejeo bila kuelewa mahitaji ya zao.
Kabla ya kuvuna, tafuta taarifa za wanunuzi na panga namna ya kusafirisha na kuhifadhi mazao. Ikiwezekana, linganisha bei na masharti ya wanunuzi kadhaa.
Baada ya mauzo, hesabu mapato na utoe gharama zote ili kujua faida halisi. Tumia matokeo hayo kupanga msimu unaofuata.
Pia, chunguza fursa za kujiunga na vikundi vya wakulima, vyama vya ushirika au programu za maendeleo ya kilimo zinazopatikana katika eneo lako. Kwa vijana, ni muhimu kufuatilia matangazo na masharti rasmi ya programu kama BBT kupitia mamlaka husika kabla ya kuamua kuwekeza.
Mkulima mwenye taarifa, mpango wa biashara na nidhamu ya fedha ana nafasi nzuri zaidi ya kubadilisha uzalishaji wake kuwa biashara endelevu.
## : Usalama wa chakula uanze na mkulima mwenye uwezo
Kauli ya Waziri Mkuu, Dkt. Mwigulu Nchemba, kuhusu umuhimu wa usalama wa chakula kwa usalama wa taifa inaweka kilimo katika nafasi ya kimkakati katika maendeleo ya Tanzania.
Uzalishaji wa chakula unaathiri maisha ya wananchi, gharama za maisha, ajira, biashara, viwanda na uthabiti wa uchumi. Hata hivyo, kufikia usalama wa chakula wa kudumu kunahitaji juhudi zinazokwenda zaidi ya kuongeza kiasi cha mazao yanayovunwa.
Kunahitaji mkulima mwenye uwezo wa kupata pembejeo bora, kutumia teknolojia inayofaa, kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, kuhifadhi mazao, kupata masoko na kunufaika na thamani inayotokana na kazi yake.
Pia kunahitaji vijana kuona kilimo kama eneo la uwekezaji na ubunifu, sekta binafsi kuongeza uwekezaji katika miundombinu na usindikaji, na taasisi za utafiti kuendeleza suluhisho zinazokidhi mahitaji ya wakulima.
Kwa Mkulima Jembe, ujumbe muhimu ni huu: usalama wa chakula wa Tanzania unajengwa shambani, lakini unakamilishwa kupitia soko, uhifadhi, usindikaji, usafirishaji na uwezo wa wananchi kupata chakula bora.
Mkulima akizalisha kwa tija na kupata faida, kaya yake inanufaika, biashara za maeneo yake zinakua na taifa linajenga msingi imara wa usalama wa chakula na maendeleo ya uchumi.
Kwa hiyo, kuwekeza katika kilimo ni kuwekeza katika maisha ya wananchi, ajira za vijana na mustakabali wa Tanzania.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni