Na Mwandishi wa MKULIMA JEMBE BLOG
Mkuu wa Wilaya ya Siha mkoani Kilimanjaro, Mhe. Dkt. Christopher Timbuka, amewahimiza wananchi wa wilaya hiyo kuachana na utegemezi mkubwa wa nishati zinazochangia uharibifu wa mazingira na badala yake kuhamia katika matumizi ya nishati safi ya kupikia, ikiwemo gesi ya mitungi na umeme, ambazo zinapatikana katika maeneo mbalimbali ya wilaya hiyo.
Dkt. Timbuka amesema Serikali imeweka utaratibu wa ruzuku kwa lengo la kupunguza gharama za upatikanaji wa nishati safi ya kupikia na kurahisisha wananchi kuanza kutumia teknolojia zinazosaidia kulinda mazingira, kupunguza ukataji wa miti na kuboresha afya za familia.
Amesema mabadiliko ya matumizi ya nishati ya kupikia yanapaswa kupewa kipaumbele na kila kaya, kwa kuwa yanahusiana moja kwa moja na uhifadhi wa mazingira, afya ya jamii, matumizi endelevu ya rasilimali za misitu na maendeleo ya kiuchumi.
Kauli hiyo aliitoa wakati wa zoezi la upandaji miti na utoaji wa elimu kuhusu matumizi ya nishati safi ya kupikia katika Soko la Sanya Juu, Wilaya ya Siha, lililoandaliwa na wadau wa mazingira na nishati safi ya kupikia kutoka The Guardians of the Peak.
Zoezi hilo lililenga kuongeza uelewa wa wananchi kuhusu umuhimu wa kulinda mazingira yanayozunguka Mlima Kilimanjaro, kupunguza ukataji miti kiholela na kuhamasisha matumizi ya nishati mbadala zinazoweza kukidhi mahitaji ya kaya bila kuongeza shinikizo kwa misitu.
NISHATI SAFI YA KUPIKIA NI SEHEMU YA UHIFADHI WA MAZINGIRA
Katika maeneo mengi, kuni na mkaa bado ni miongoni mwa vyanzo vinavyotumiwa kupikia. Ingawa vina nafasi katika maisha na uchumi wa wananchi, matumizi yake yasiyosimamiwa vizuri yanaweza kuongeza shinikizo kwa misitu, hasa pale miti inapokatwa kwa kasi kuliko inavyoweza kuota na kukua tena.
Uharibifu wa misitu unaweza kusababisha kupungua kwa makazi ya viumbe hai, kuongezeka kwa mmomonyoko wa udongo na kudhoofika kwa uwezo wa mazingira kuhifadhi maji. Kwa maeneo ya milimani kama Kilimanjaro, ulinzi wa misitu na vyanzo vya maji ni muhimu kwa ustawi wa jamii, kilimo, mifugo na shughuli nyingine za kiuchumi.
Kwa hiyo, kuhamasisha matumizi ya nishati safi ya kupikia ni sehemu ya mkakati mpana wa kulinda mazingira. Kadiri kaya zinavyopata njia zinazofaa na nafuu za kupikia, ndivyo inavyowezekana kupunguza utegemezi wa kuni na mkaa unaotokana na ukataji wa miti usio endelevu.
Hata hivyo, mafanikio ya juhudi hizo yanahitaji elimu endelevu, upatikanaji wa nishati kwa bei inayomudu wananchi na usimamizi wa rasilimali za misitu.
DKT. TIMBUKA ASISITIZA MATUMIZI YA NISHATI SAFI NA UPANDAJI MITI
Katika kuhamasisha mabadiliko hayo, Dkt. Timbuka ameeleza kuwa wananchi wanapaswa kutumia fursa ya upatikanaji wa gesi ya mitungi na umeme katika maeneo mbalimbali ya Wilaya ya Siha, huku wakizingatia utaratibu wa ruzuku unaolenga kupunguza gharama za kuhamia kwenye nishati safi.
Ujumbe wake unaonesha kuwa suala la nishati safi halipaswi kuachwa kwa Serikali na wadau pekee, bali linahitaji ushiriki wa wananchi katika ngazi ya kaya, vikundi vya kijamii, wafanyabiashara na taasisi mbalimbali.
Kwa upande mwingine, Mkuu huyo wa Wilaya amesisitiza umuhimu wa kupanda miti na kuitunza ili kuhakikisha juhudi za uhifadhi wa mazingira zinaendelea kwa muda mrefu.
Upandaji miti una manufaa mengi, ikiwemo kusaidia kuhifadhi udongo, kuboresha mazingira ya viumbe hai na kuchangia ufyonzaji wa hewa ukaa. Miti inapopandwa katika maeneo yanayofaa na kutunzwa hadi ikue, inaweza kuwa sehemu muhimu ya kukabiliana na uharibifu wa mazingira.
Hata hivyo, upandaji miti pekee hauwezi kutatua changamoto zote za uharibifu wa misitu. Ni muhimu pia kupunguza sababu zinazochochea ukataji wa miti, ikiwemo mahitaji makubwa ya kuni na mkaa katika kaya na shughuli za kibiashara.
Kwa mantiki hiyo, kuunganisha upandaji miti na elimu ya matumizi ya nishati safi ni hatua inayolenga kushughulikia tatizo kwa pande mbili: kurejesha na kulinda uoto wa asili, huku ikipunguza shinikizo linalosababishwa na mahitaji ya nishati. 
THE GUARDIANS OF THE PEAK YASHIRIKI KUHAMASISHA JAMII
Masoko ni maeneo yenye umuhimu mkubwa katika kueneza elimu kwa sababu hukutanisha wafanyabiashara, wakulima, wafugaji, watumiaji na wananchi kutoka maeneo tofauti. Elimu inayotolewa katika maeneo hayo inaweza kuwafikia watu wengi na kusaidia kuanzisha mijadala kuhusu changamoto zinazowakabili katika maisha ya kila siku.
Katika mazingira hayo, elimu kuhusu nishati safi inaweza kuwasaidia wananchi kutambua uhusiano uliopo kati ya maamuzi wanayofanya nyumbani na hali ya mazingira yanayowazunguka.
Kwa mfano, kaya inapohamia kwenye nishati inayopunguza matumizi ya kuni, inaweza kusaidia kupunguza mahitaji ya kuni hizo. Ikiwa kaya nyingi zitafanya mabadiliko hayo na upatikanaji wa nishati ukawa wa uhakika, athari chanya kwa misitu zinaweza kuongezeka.
Hata hivyo, elimu inapaswa kuambatana na hatua za vitendo. Wananchi wanahitaji kujua mahali pa kupata nishati, gharama za vifaa, gharama za kujaza gesi au kulipia umeme, pamoja na namna salama ya kutumia vifaa vya kupikia.
Mgejwa amewahimiza wananchi wa Wilaya ya Siha kuchagua na kutumia nishati safi inayopatikana katika maeneo yao, ikiwemo umeme, gesi na mkaa mbadala.
Wito huo unasisitiza umuhimu wa kutoa elimu inayozingatia mazingira halisi ya wananchi. Si kila kaya ina mahitaji sawa, uwezo sawa wa kifedha au upatikanaji sawa wa huduma za nishati. Kwa hiyo, kuchagua teknolojia inayofaa kunahitaji kuzingatia hali ya makazi, uwezo wa kaya, upatikanaji wa nishati na usalama wa vifaa.
Mkaa mbadala unaweza kuwa sehemu ya chaguo kwa baadhi ya watumiaji, lakini ni muhimu kuangalia malighafi zinazotumika kuutengeneza, namna unavyozalishwa na athari zake katika mazingira. Si kila bidhaa inayotangazwa kama mbadala wa mkaa wa kawaida huwa na athari sawa kwa mazingira.
Kwa ujumla, lengo ni kuhamasisha matumizi ya nishati yenye athari ndogo kwa afya na mazingira, huku ikikidhi mahitaji ya wananchi kwa gharama zinazoweza kumudika.
GESI YA MITUNGI: FAIDA, GHARAMA NA USALAMA WA MATUMIZI
Kwa kaya nyingi, faida nyingine ni urahisi wa kudhibiti moto, usafi wa eneo la kupikia na kupunguza muda unaotumika kutafuta kuni. Muda unaookolewa unaweza kutumiwa katika shughuli za kilimo, biashara, malezi na kazi nyingine za uzalishaji.
Pamoja na faida hizo, gharama za awali za kununua mtungi, jiko na vifaa vinavyohitajika zinaweza kuwa kikwazo kwa baadhi ya familia. Pia, kaya inahitaji fedha za kujaza gesi tena baada ya matumizi.
Ndiyo maana ruzuku na mipango ya kupunguza gharama vinaweza kuwa muhimu katika kusaidia wananchi kuanza kutumia nishati hiyo. Hata hivyo, ufanisi wa mipango hiyo unategemea upatikanaji wake kwa walengwa, uwazi wa masharti na uwezo wa kaya kuendelea kununua nishati baada ya msaada wa awali.
Kwa usalama, watumiaji wanapaswa kutumia mitungi, majiko na viungio vinavyokidhi viwango vinavyotakiwa. Mitungi iwekwe katika eneo lenye hewa ya kutosha, mbali na vyanzo vya joto na isiwekwe mahali panapoweza kuanguka au kuharibiwa.
Ni muhimu pia kukagua bomba na viungio mara kwa mara kwa kufuata maelekezo ya mtengenezaji na mtoa huduma. Harufu ya gesi ikigundulika, epuka kuwasha moto au kutumia swichi za umeme, zima usambazaji wa gesi ikiwa ni salama kufanya hivyo, ondoka eneo hilo na wasiliana na mtoa huduma au wahudumu wa dharura.
UMEME KAMA NJIA YA KUPUNGUZA UTEGEMEZI WA KUNI NA MKAA
Faida zake ni pamoja na kupunguza moshi unaotokana na uchomaji wa kuni au mkaa ndani ya nyumba na kurahisisha usafi wa sehemu ya kupikia. Hata hivyo, uchaguzi wa jiko la umeme unapaswa kuzingatia matumizi ya umeme, uwezo wa miundombinu ya nyumba na upatikanaji wa huduma hiyo.
Kwa maeneo ambayo umeme hukatika mara kwa mara au gharama zake ni changamoto kwa kaya, wananchi wanaweza kuhitaji tathmini ya kina kabla ya kufanya uamuzi wa kuhamia kwenye mfumo huo.
Hii ina maana kuwa kampeni za nishati safi zinapaswa kuambatana na jitihada za kuboresha upatikanaji na uaminifu wa huduma za nishati, pamoja na kutoa elimu ya namna ya kuchagua vifaa vinavyotumia nishati kwa ufanisi.
NISHATI SAFI NA AFYA YA FAMILIA
Moshi unaotokana na kuchoma kuni, mkaa na nishati nyingine ndani ya maeneo yasiyo na uingizaji hewa wa kutosha unaweza kuwa na chembechembe na gesi zinazodhuru afya.
Watu wanaoweza kuathirika ni pamoja na watoto, wazee na wale wanaotumia muda mwingi karibu na eneo la kupikia. Katika kaya nyingi, wanawake na wasichana wanaweza kutumia muda mrefu kuandaa chakula na kutafuta kuni, hivyo kuathiriwa zaidi na moshi au kupoteza muda ambao ungeweza kutumika katika elimu na shughuli za kiuchumi.
Kupunguza moshi wa ndani ya nyumba ni hatua muhimu katika kulinda afya ya familia. Hata hivyo, manufaa hutegemea aina ya nishati, ubora wa kifaa cha kupikia na namna kinavyotumiwa.
Kaya zinapohamia kwenye nishati safi, zinapaswa pia kuzingatia uingizaji hewa, usalama wa vifaa na maelekezo ya matumizi. Elimu hii inapaswa kuwafikia wanafamilia wote ili kuhakikisha kuwa
mabadiliko yanakuwa salama na endelevu.
NISHATI SAFI INAWEZA KUPUNGUZA MUDA WA KUTAFUTA KUNI
Katika baadhi ya jamii, kutafuta kuni ni kazi inayohitaji muda na nguvu nyingi. Wakati mwingine, wanakaya hulazimika kutembea umbali mrefu kutafuta kuni, hasa pale misitu ya karibu inapokuwa imepungua au upatikanaji wake unapodhibitiwa.
Kuhamia kwenye nishati safi inayopatikana kwa uhakika kunaweza kupunguza muda unaotumika kutafuta kuni na kuandaa moto. Muda huo unaweza kuelekezwa katika shughuli nyingine, zikiwemo kilimo, ufugaji, biashara ndogo, elimu na mapumziko.
Kwa mkulima, muda ni rasilimali muhimu. Kaya inapopunguza kazi zisizohitajika na kupanga matumizi yake vizuri, inaweza kupata nafasi ya kuimarisha uzalishaji na kuboresha ustawi wa familia.
Pamoja na hayo, mafanikio haya hayawezi kupimwa kwa kutazama nishati pekee. Inahitajika kuangalia gharama za kila mwezi, upatikanaji wa nishati, muda unaookolewa na kama kaya inaendelea kutumia kuni au mkaa sambamba na nishati mpya.
UHIFADHI WA MISITU YA KILIMANJARO NI WA UMUHIMU KWA JAMI
Misitu na maeneo yenye uoto wa asili husaidia kulinda udongo, kudumisha makazi ya viumbe hai na kuchangia mzunguko wa maji. Uharibifu wa maeneo hayo unaweza kuongeza hatari ya mmomonyoko wa udongo na kuathiri huduma za kimazingira zinazotegemewa na jamii.
Kwa Wilaya ya Siha, juhudi za kulinda mazingira zinahitaji kuhusisha wananchi, viongozi, taasisi za Serikali, wadau wa mazingira, wafanyabiashara na jamii zinazozunguka maeneo yenye uoto wa asili.
Wananchi wanaweza kushiriki kwa kupanda miti inayofaa eneo husika, kuitunza, kuepuka ukataji holela na kutoa taarifa kuhusu vitendo vinavyoharibu mazingira. Wadau nao wanaweza kusaidia kwa kutoa elimu, kuhamasisha teknolojia rafiki kwa mazingira na kushirikiana na jamii katika miradi ya muda mrefu.
Ni muhimu pia kuhakikisha kuwa upandaji miti unazingatia aina za miti zinazofaa, upatikanaji wa maji, mahitaji ya ardhi na athari kwa viumbe wa eneo husika. Upandaji unaopangwa vizuri na uangalizi baada ya kupanda una nafasi kubwa ya kuleta matokeo kuliko zoezi la kupanda miti bila mpango wa kuitunza.
LENGO LA MWAKA 2034: ASILIMIA 80 YA WATANZANIA KUTUMIA NISHATI SAFI
Zoezi la Siha ni sehemu ya kuunga mkono juhudi za Serikali zinazolenga kuhakikisha kuwa ifikapo mwaka 2034, asilimia 80 ya Watanzania wanatumia nishati safi ya kupikia.
Lengo hilo linahitaji ushirikiano wa sekta mbalimbali, kwa sababu mabadiliko ya matumizi ya nishati yanahusisha gharama, miundombinu, elimu, upatikanaji wa vifaa na tabia za matumizi zilizojengeka kwa muda mrefu.
Ili kufikia lengo hilo, ni muhimu kuhakikisha kuwa wananchi wa mijini na vijijini wanapata taarifa sahihi kuhusu chaguo zilizopo na gharama zake. Utekelezaji unapaswa kuzingatia pia kaya zenye kipato cha chini, maeneo ya mbali na jamii ambazo huduma za nishati hazijafika kwa urahisi.
Ruzuku inaweza kusaidia kupunguza gharama za kuanza kutumia nishati safi, lakini mipango hiyo inahitaji kuangalia pia uwezo wa wananchi kununua nishati mara kwa mara. Kaya inayopatiwa mtungi wa gesi bila kuwa na uwezo wa kuujaza tena inaweza kurejea kutumia kuni au mkaa.
Kwa hiyo, mafanikio yanapaswa kupimwa si kwa idadi ya mitungi au majiko yaliyotolewa pekee, bali pia kwa idadi ya kaya zinazoendelea kutumia nishati safi, kupungua kwa matumizi ya nishati zisizo safi na kuboreka kwa upatikanaji wa nishati kwa muda mrefu.
MITUNGI YA GESI YATOLEWA KWA WADAU KAMA HAMASA
Katika kuhamasisha matumizi ya nishati safi ya kupikia, wadau kutoka makundi mbalimbali walikabidhiwa mitungi ya gesi ikiwa ni motisha ya kuhamia kwenye matumizi ya nishati hiyo.
Hatua hiyo inalenga kuwapa baadhi ya wanufaika fursa ya kuanza kutumia gesi na kuonesha kwa vitendo namna nishati safi inavyoweza kutumika katika shughuli za kila siku.
Hata hivyo, ili motisha kama hiyo ilete matokeo ya kudumu, ni muhimu kuwepo na elimu ya matumizi salama, upatikanaji wa huduma za kujaza gesi na ufuatiliaji wa matumizi baada ya ugawaji.
Pia, uzoefu wa wanufaika unaweza kutumika kuhamasisha kaya nyingine kwa kueleza faida, changamoto na gharama halisi za kutumia gesi. Taarifa hizo zinaweza kusaidia wananchi kufanya maamuzi yanayoendana na hali zao za kiuchumi.
NINI KIFANYIKE ILI WANANCHI WENGI WAHAMIE NISHATI SAFI?
Kwanza, elimu ya nishati safi inapaswa kuendelezwa katika masoko, vijiji, shule, vikundi vya wakulima, vikundi vya wanawake na vijana pamoja na mikutano ya wananchi. Elimu hiyo iwe ya vitendo na ieleze faida, gharama, usalama na namna ya kupata huduma.
Pili, Serikali na wadau wanapaswa kuhakikisha taarifa kuhusu ruzuku zinawafikia wananchi kwa uwazi. Wananchi wanahitaji kuelewa masharti, vigezo vya kunufaika na maeneo wanayoweza kupata vifaa vinavyosaidiwa.
Tatu, upatikanaji wa gesi, umeme na nishati mbadala unapaswa kuimarishwa ili wananchi wasilazimike kusafiri umbali mrefu au kutumia gharama kubwa kupata nishati.
Nne, wafanyabiashara na watoa huduma wanapaswa kuzingatia ubora wa vifaa, bei zinazoeleweka na huduma bora kwa wateja. Upatikanaji wa vifaa salama na huduma za matengenezo ni muhimu katika kujenga imani ya wananchi.
Tano, juhudi za nishati safi ziende sambamba na upandaji miti, utunzaji wa misitu, usimamizi wa ardhi na ufuatiliaji wa hali ya mazingira.
Mwisho, wananchi wanapaswa kuhusishwa katika kupanga na kutathmini miradi hii ili kuhakikisha kuwa teknolojia zinazohamasishwa zinakidhi mahitaji yao halisi.
KULINDA MAZINGIRA NI WAJIBU WA KILA MMOJA
Hamasa iliyotolewa na Mkuu wa Wilaya ya Siha, Dkt. Christopher Timbuka, pamoja na elimu iliyotolewa na Mjiolojia Mkuu kutoka Wizara ya Nishati, Ngereja Mgejwa, inaweka msisitizo katika umuhimu wa kuunganisha matumizi ya nishati safi na uhifadhi wa mazingira.
Zoezi la upandaji miti na uhamasishaji lililofanyika Soko la Sanya Juu linaonesha kuwa mabadiliko yanaweza kuanzia katika maeneo ya kawaida ya mikusanyiko ya wananchi na kuenea hadi kwenye kaya na jamii kwa ujumla.
Hata hivyo, matokeo ya muda mrefu yatategemea uwezo wa wananchi kupata nishati kwa gharama wanazoweza kumudu, upatikanaji wa vifaa salama, elimu endelevu na utunzaji wa miti iliyopandwa.
Kwa wananchi wa Siha na maeneo mengine ya Tanzania, ujumbe ni mmoja: kuchagua nishati inayofaa, kuitumia kwa usalama na kushiriki katika kulinda misitu ni sehemu ya kujenga mazingira bora kwa kizazi cha sasa na kijacho.
MKULIMA JEMBE BLOG — NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni