Mkuu wa Kitengo cha Masoko na Mawasiliano wa Minjingu Mines and Fertilizer Limited, Kisuma Mapunda, akizungumza na waandishi wa habari kuhusu bidhaa mbalimbali za mbolea zinazozalishwa na kampuni hiyo wakati wa maonesho ya HortiLogistica Africa 2026 yanayofanyika katika viwanja vya TGT jijini Arusha.
Na Mkulima Jembe | Arusha | Kilimo na Teknolojia
Changamoto ya kupungua kwa rutuba ya udongo imeendelea kuwa miongoni mwa mambo yanayohitaji umakini katika sekta ya kilimo nchini Tanzania. Hali hiyo inatokana na sababu mbalimbali zikiwemo kilimo cha muda mrefu bila kurejesha virutubisho vilivyochukuliwa na mimea, mmomonyoko wa udongo, matumizi yasiyofaa ya mbolea na kutokuzingatia kanuni bora za usimamizi wa ardhi.
Katika kukabiliana na changamoto hizo, kampuni ya Minjingu Mines and Fertilizer Limited imetambulisha aina mbalimbali za mbolea zinazolenga kuboresha afya ya udongo, kurejesha rutuba na kuongeza uzalishaji wa mazao kwa wakulima nchini.
Hatua hiyo inalenga kuwapatia wakulima suluhisho la lishe ya mimea linalozingatia mahitaji ya mazao katika hatua tofauti za ukuaji wake, huku ikisisitiza umuhimu wa kutumia mbolea kulingana na mahitaji halisi ya udongo na zao husika.
Akizungumza katika maonesho ya Jukwaa la Kimataifa la Biashara na Uwekezaji wa Mazao ya Bustani, HortiLogistica Africa 2026, yanayofanyika katika viwanja vya TGT jijini Arusha, Mkuu wa Kitengo cha Masoko na Mawasiliano wa kampuni hiyo, Kisuma Mapunda, amesema kampuni imeendelea kuzalisha mbolea zinazozingatia mahitaji ya wakulima na aina mbalimbali za mazao yanayolimwa nchini.
Maonesho hayo ni fursa muhimu kwa wadau wa kilimo kukutana, kubadilishana uzoefu, kutambulisha teknolojia na kujadili namna ya kuongeza ushindani wa mazao ya bustani katika masoko ya ndani na nje ya nchi.
1. AFYA YA UDONGO NI MSINGI WA UZALISHAJI WA MAZAO
Udongo wenye afya huwa na uwiano mzuri wa virutubisho, viumbe hai, unyevunyevu na muundo unaowezesha mizizi kupenya na kunyonya mahitaji yake.
Mkulima anapaswa kuelewa kuwa rutuba ya udongo haiwezi kupimwa kwa kuangalia rangi yake pekee. Udongo unaweza kuonekana wenye rutuba lakini ukawa na upungufu wa kirutubisho fulani muhimu kwa zao linalolimwa.
Kwa mfano, mimea inaweza kuwa na ukuaji hafifu kutokana na upungufu wa Naitrojeni, wakati mwingine ikashindwa kutoa maua na matunda kwa kiwango kinachotarajiwa kutokana na changamoto za virutubisho vingine.
Ndiyo maana upimaji wa udongo ni hatua muhimu kabla ya kuamua aina na kiwango cha mbolea ya kutumia.
Kwa mujibu wa maelezo yaliyotolewa na Mapunda, tafiti za afya ya udongo nchini zimeonesha kuwepo kwa upungufu wa baadhi ya virutubisho katika maeneo mbalimbali, hali inayochangia kupungua kwa rutuba na kuathiri uzalishaji wa mazao.
Changamoto hii inaonesha umuhimu wa kuwekeza katika mbolea zinazotoa virutubisho vinavyohitajika na mimea, sambamba na kuhifadhi afya ya udongo kwa muda mrefu.
2. MINJINGU YATAMBULISHA DAAP PLUS YENYE VIRUTUBISHO
Kwa ujumla, virutubisho hivyo vinahusika katika michakato mbalimbali ya ukuaji na maendeleo ya mimea.
Naitrojeni huchangia ukuaji wa majani na mashina kwa kusaidia utengenezaji wa protini na klorofili. Fosiforasi huchangia ukuaji wa mizizi, matumizi ya nishati ndani ya mmea na maendeleo ya hatua za awali za ukuaji.
Potasiamu husaidia udhibiti wa maji ndani ya mmea, uimara wa mimea na michakato inayohusiana na ubora wa mazao.
Kwa upande mwingine, Salfa ni muhimu katika utengenezaji wa baadhi ya protini, Kalsiamu huchangia uimara wa kuta za seli na ukuaji wa ncha za mizizi, huku Magnisiamu ikiwa sehemu muhimu ya molekuli ya klorofili inayohusika na usanisinuru.
Zinki husaidia shughuli za vimeng'enya na ukuaji wa mmea, wakati Boron ina mchango katika ukuaji wa tishu mpya, ukuaji wa maua na maendeleo ya matunda.
Hata hivyo, wakulima wanapaswa kuelewa kuwa uwepo wa virutubisho vingi kwenye mbolea haumaanishi kila zao linahitaji kiasi sawa cha virutubisho hivyo. Mahitaji hutofautiana kulingana na aina ya zao, hali ya udongo na hatua ya ukuaji.
3. CAAN PLUS: MSAADA WA VIRUTUBISHO KATIKA HATUA YA KUKUZIA
Bidhaa nyingine iliyotambulishwa ni CAAN Plus, mbolea ya kukuzia yenye virutubisho vya Naitrojeni, Fosiforasi na Kalsiamu.
Kwa mujibu wa Mapunda, mbolea hii inalenga kusaidia mimea kupata virutubisho vinavyohitajika katika hatua ya kukua baada ya kupandwa.
Katika hatua hii, mimea huanza kuongeza ukubwa wa majani, mashina na mizizi. Upatikanaji wa virutubisho kwa uwiano unaofaa ni muhimu ili kuhakikisha ukuaji unaendelea vizuri.
Naitrojeni husaidia ukuaji wa majani na mashina, Fosiforasi huendelea kusaidia shughuli za mizizi na michakato ya nishati, huku Kalsiamu ikichangia ukuaji wa tishu mpya na uimara wa mmea.
Hata hivyo, matumizi ya CAAN Plus yanapaswa kuzingatia maelekezo ya bidhaa, hali ya udongo na mahitaji ya zao. Mkulima hapaswi kuongeza kiasi cha mbolea kwa kudhani kuwa matumizi mengi yataleta mavuno mengi zaidi.
Mbolea ikitumika kupita kiasi inaweza kusababisha upotevu wa virutubisho, kuathiri mizizi na kuongeza gharama za uzalishaji.
4. Pamba NPK: KUONGEZA UFANISI WA UZALISHAJI WA MBOGA
Mbolea za NPK huwa na virutubisho vikuu vitatu ambavyo ni Naitrojeni, Fosiforasi na Potasiamu. Hata hivyo, uwiano wa virutubisho hivyo hutofautiana kulingana na aina ya bidhaa.
Kwa wakulima wa nyanya, vitunguu, kabichi, pilipili, mchicha na mboga nyingine, ni muhimu kutambua kuwa mahitaji ya virutubisho hutofautiana kulingana na zao na hatua ya ukuaji.
Kwa mfano, nyanya huhitaji usimamizi mzuri wa lishe kuanzia ukuaji wa majani hadi hatua ya kutoa maua na matunda. Potasiamu ina umuhimu mkubwa katika michakato inayohusiana na maendeleo na ubora wa matunda.
Vilevile, kabichi huhitaji lishe inayosaidia ukuaji wa majani na kutengeneza kichwa chenye ubora.
Kwa hiyo, matumizi ya Pamba NPK yanapaswa kuongozwa na mapendekezo ya kitaalamu ya zao husika, pamoja na taarifa za kiwango na uwiano wa virutubisho vilivyo kwenye bidhaa.
5. KWA NINI MIMEA INAHITAJI VIRUTUBISHO VINGI BADALA YA KIRUTUBISHO KIMOJA?
Mimea inahitaji virutubisho mbalimbali vinavyofanya kazi kwa kushirikiana. Upungufu wa kirutubisho hata kimoja muhimu unaweza kuathiri matumizi ya virutubisho vingine na kupunguza uwezo wa mmea kufikia kiwango chake cha juu cha uzalishaji.
Katika kanuni za lishe ya mimea, kuna dhana inayojulikana kama Sheria ya Kiwango cha Chini (Liebig's Law of the Minimum). Dhana hii inaeleza kwamba uzalishaji wa mmea unaweza kuzuiwa na kirutubisho kilichopo kwa kiwango kidogo zaidi kulingana na mahitaji yake, hata kama virutubisho vingine vinapatikana kwa wingi.
Kwa mfano, mkulima anaweza kutumia mbolea yenye Naitrojeni nyingi ili kuongeza ukuaji wa majani, lakini kama udongo una upungufu mkubwa wa Fosiforasi au Potasiamu, mmea unaweza kushindwa kufanya vizuri katika hatua nyingine za ukuaji.
Hii ndiyo sababu usimamizi wa lishe ya mimea unahitaji kuzingatia uwiano wa virutubisho badala ya kuangalia wingi wa mbolea inayotumika.
Kwa mkulima wa kibiashara, kuelewa kanuni hii kunaweza kusaidia kupunguza matumizi yasiyo na tija ya pembejeo na kuongeza ufanisi wa uwekezaji katika kilimo.
6. MINJINGU YAELEZA ASILI YA MALIGHAFI ZAKE ZA PHOSPHATE
Kwa mujibu wa maelezo yake, malighafi hizo zinatumika katika uzalishaji wa mbolea zenye asili ya madini ya phosphate.
Phosphate ni chanzo muhimu cha Fosiforasi, kirutubisho kinachohitajika na mimea katika hatua mbalimbali za ukuaji.
Kwa mtazamo wa uchumi wa kilimo, uwepo wa rasilimali za madini zinazotumika kuzalisha pembejeo za kilimo nchini ni fursa muhimu katika kujenga mnyororo wa thamani unaounganisha uchimbaji wa malighafi, viwanda, usambazaji wa pembejeo na uzalishaji wa mazao.
Hata hivyo, shughuli za uchimbaji wa madini zinapaswa kuendana na usimamizi madhubuti wa mazingira, urejeshaji wa maeneo yaliyotumika kwa uchimbaji na matumizi endelevu ya rasilimali za asili.
Kwa wakulima, suala hili lina umuhimu kwa sababu afya ya udongo na mazingira ni mtaji wa uzalishaji wa sasa na wa vizazi vijavyo.
7. USHIRIKIANO NA TARI KATIKA KUBORESHA UBORA WA MBOLEA
Katika kuhakikisha bidhaa zake zinazingatia mahitaji ya kilimo nchini, Minjingu Mines and Fertilizer Limited imesema imeshirikiana na Taasisi ya Utafiti wa Kilimo Tanzania (TARI) katika kuboresha baadhi ya bidhaa zake, ikiwemo mbolea ya Pamba NPK.
Mapunda amesema ushirikiano huo umezingatia virutubisho vinavyohitajika ili kuongeza uzalishaji wa mazao.
Ushirikiano kati ya viwanda vya pembejeo na taasisi za utafiti una umuhimu mkubwa katika maendeleo ya kilimo kwa sababu unasaidia kuunganisha maarifa ya kisayansi na mahitaji halisi ya wakulima.
Taasisi za utafiti zina nafasi ya kuchunguza hali ya udongo, mahitaji ya virutubisho ya mazao, mazingira ya uzalishaji na namna bora ya kutumia pembejeo.
Matokeo ya tafiti hizo yanaweza kusaidia kuboresha teknolojia za uzalishaji na kuwapatia wakulima taarifa zinazowawezesha kufanya maamuzi sahihi.
Kwa upande mwingine, viwanda vinaposhirikiana na watafiti vinaweza kutumia matokeo ya tafiti kuboresha bidhaa na kuziandaa kulingana na mahitaji ya maeneo mbalimbali ya kilimo.
Hata hivyo, ni muhimu ushauri wa matumizi ya kila bidhaa uwe wazi kwa mkulima, ikiwemo aina ya zao linalofaa, kiwango cha matumizi, muda wa kuweka mbolea na tahadhari zinazopaswa kuzingatiwa.
8. HATUA ZA KUTUMIA MBOLEA KWA UFANISI KATIKA KILIMO CHA MBOGA
Maelezo yaliyotolewa na Minjingu yanaonesha umuhimu wa kupanga matumizi ya mbolea kulingana na hatua za ukuaji wa mimea.
Kwa mkulima anayezalisha mboga mboga, kuna hatua muhimu za kuzingatia:
Hatua ya kwanza: Maandalizi ya shamba na udongo
Kabla ya kupanda, mkulima anapaswa kuandaa shamba vizuri, kuondoa magugu, kuhakikisha mifereji ya maji inafanya kazi na kufanya upimaji wa udongo inapowezekana.
Hatua hii husaidia kujua hali ya rutuba na mahitaji ya virutubisho.
Hatua ya pili: Wakati wa kupanda
Kwa mujibu wa Mapunda, kampuni inashauri matumizi ya Nafaka DAAP Plus wakati wa kupanda mboga mboga.
Mbolea hii ina virutubisho vinane vinavyolenga kusaidia ukuaji wa awali wa mimea.
Matumizi yanapaswa kufuata maelekezo ya kitaalamu na kuepuka kuweka mbolea moja kwa moja kwenye mgusano na mbegu au mizizi michanga pale ambapo maelekezo hayaruhusu.
Hatua ya tatu: Ukuaji wa awali baada ya kupanda
Kampuni inashauri matumizi ya CAAN Plus katika hatua ya kwanza ya kukuzia.
Lengo ni kusaidia mimea kupata virutubisho vinavyohitajika wakati inapoongeza ukuaji wa majani, mashina na mizizi.
Hatua ya nne: Ukuaji unaoendelea
Mapunda ameeleza kuwa katika hatua ya tatu ya ukuaji wa mboga mboga, wakulima wanaweza kutumia Pamba NPK ili kusaidia ufanisi wa uzalishaji.
Hata hivyo, si lazima kila zao lifuate ratiba moja ya uwekaji mbolea. Muda na kiwango vinapaswa kurekebishwa kulingana na aina ya zao, muda wake wa kukomaa, hali ya udongo na maelekezo ya kitaalamu.
Hatua ya tano: Ufuatiliaji wa maendeleo ya mimea
Mkulima anapaswa kufuatilia rangi ya majani, ukuaji wa mizizi, uimara wa mashina, utoaji wa maua na maendeleo ya matunda.
Dalili za mimea peke yake hazitoshi kuthibitisha upungufu wa kirutubisho, kwa sababu wadudu, magonjwa, maji mengi au machache na matatizo ya udongo pia yanaweza kusababisha dalili zinazofanana.
Ndiyo maana ushauri wa mtaalamu ni muhimu.
9. MBALI NA MBOLEA, KWA NINI NI MUHIMU KUONGEZA VIUMBE HAI KWENYE UDONGO?
Mbolea za asili zinazotokana na samadi iliyooza vizuri, mboji na mabaki ya mimea zinaweza kusaidia kuboresha muundo wa udongo, uwezo wa kuhifadhi unyevunyevu na shughuli za viumbe hai wanaoishi ardhini.
Udongo wenye viumbe hai vya kutosha huwa na mazingira mazuri kwa maendeleo ya mizizi na shughuli za vijidudu vinavyosaidia mzunguko wa virutubisho.
Kwa mfano, mkulima anaweza kutumia samadi iliyooza vizuri pamoja na mbolea za viwandani kwa kufuata ushauri wa kitaalamu ili kuboresha usimamizi wa lishe ya mimea.
Aidha, kilimo mzunguko ni mbinu nyingine muhimu. Kupanda mazao ya jamii ya mikunde kama maharage, kunde na njegere katika mzunguko wa mazao kunaweza kusaidia kuongeza Naitrojeni kwenye mfumo wa udongo kupitia ushirikiano wa mizizi ya mimea hiyo na bakteria maalumu.
Mbinu nyingine ni kufunika udongo kwa mabaki ya mimea, kuzuia mmomonyoko na kupunguza uchomaji wa mabaki ya mazao mashambani.
Kwa hiyo, kurejesha rutuba ya udongo hakupaswi kutegemea mbolea za viwandani pekee, bali kuwe na mpango jumuishi wa usimamizi wa ardhi.
10. CHANGAMOTO YA WAKULIMA: KUTUMIA MBOLEA BILA KUPIMA
Baadhi ya wakulima huchagua mbolea kwa kuangalia bei, mazoea au mapendekezo ya wakulima wengine bila kuzingatia tofauti za udongo na mazao.
Hali hii inaweza kusababisha matumizi yasiyo sahihi ya pembejeo na kuongeza gharama za uzalishaji.
Kwa mfano, udongo wa shamba moja unaweza kuwa na upungufu wa Fosiforasi wakati shamba jingine likawa na upungufu wa Potasiamu au Zinki.
Hivyo, kutumia aina moja ya mbolea kwa mashamba yote bila kufanya tathmini kunaweza kusababisha matokeo yasiyotarajiwa.
Mkulima anashauriwa:
Kufanya upimaji wa udongo kabla ya kuanza msimu wa uzalishaji inapowezekana.
Kutumia mbolea inayolingana na mahitaji ya zao.
Kuzingatia kiwango na muda wa uwekaji wa mbolea.
Kutafuta ushauri kutoka kwa maafisa ugani na wataalamu wa kilimo.
Kuepuka kuchanganya mbolea bila kujua kama zinaweza kuchanganywa salama.
Kutunza kumbukumbu za gharama za pembejeo na kiasi cha mavuno.
Hatua hizo zinaweza kumsaidia mkulima kupunguza upotevu wa fedha na kuongeza faida inayotokana na uzalishaji.
11. FURSA ZA KILIMO CHA BUSTANI NA UMUHIMU WA LISHE BORA YA MIMEA
Kilimo cha bustani kinaendelea kuwa na nafasi kubwa katika uchumi wa wakulima kutokana na mahitaji ya mboga mboga na matunda katika masoko ya ndani na nje ya nchi.
Mazao kama nyanya, pilipili hoho, matango, vitunguu, kabichi, karoti, parachichi na matunda mengine yanaweza kuwa chanzo muhimu cha kipato kwa wakulima wanaozingatia uzalishaji wenye ubora.
Hata hivyo, soko la mazao ya bustani linahitaji zaidi ya kuzalisha kwa wingi. Linahitaji pia ubora, usalama wa chakula, ufuatiliaji wa matumizi ya pembejeo, uvunaji sahihi, uhifadhi na usafirishaji unaozingatia viwango vinavyotakiwa.
Kwa mfano, mkulima wa nyanya anayelenga soko la kibiashara anapaswa kuzingatia lishe bora ya mimea, udhibiti wa magonjwa na wadudu, upatikanaji wa maji na uvunaji katika hatua inayofaa.
Vilevile, wakulima wa mboga za majani wanapaswa kuzingatia matumizi sahihi ya pembejeo ili kupata mazao yenye ubora na yanayokidhi mahitaji ya walaji.
Hapa ndipo umuhimu wa maonesho kama HortiLogistica Africa 2026 unapojitokeza. Maonesho hayo yanatoa nafasi kwa wakulima, wafanyabiashara, wawekezaji na wazalishaji wa pembejeo kujifunza teknolojia mpya na kujenga mahusiano ya kibiashara.
12. WAKULIMA WANAPASWA KUANGALIA THAMANI YA MBOLEA BADALA YA BEI
Mbolea yenye bei nafuu inaweza kuwa ghali zaidi kwa mkulima ikiwa haitoi virutubisho vinavyohitajika na zao lake.
Kwa upande mwingine, mbolea yenye virutubisho vingi si lazima iwe chaguo sahihi kwa kila shamba ikiwa baadhi ya virutubisho hivyo tayari vinapatikana kwa kiwango cha kutosha kwenye udongo.
Kwa hiyo, tathmini ya kiuchumi inapaswa kuzingatia gharama za mbolea kwa ekari, gharama za usafirishaji, gharama za uwekaji, matarajio ya mavuno na bei ya mazao sokoni.
Mkulima anapaswa kujiuliza: Je, matumizi ya mbolea ninayochagua yanaongeza tija kwa kiwango kinachoweza kufidia gharama zake?
Hili ni swali muhimu kwa sababu lengo la kilimo cha kibiashara si kuzalisha mazao mengi pekee, bali kupata faida baada ya kutoa gharama zote za uzalishaji.
13. UJUMBE WA MINJINGU KWA
Amewahimiza wakulima kupata ushauri wa kitaalamu ili kutumia mbolea sahihi kwa mazao yao na kuongeza tija katika shughuli za kilimo.
Amesema utaratibu wa kutumia mbolea kulingana na hatua za ukuaji wa mimea unalenga kuwasaidia wakulima kupata matokeo bora na kuongeza ufanisi wa uzalishaji.
Kauli hiyo inaweka msisitizo katika jambo moja muhimu: mafanikio ya kilimo yanahitaji maamuzi yanayotokana na maarifa, tafiti na matumizi sahihi ya pembejeo.
Kwa upande wa wakulima, ni muhimu kujenga tabia ya kuuliza maswali kabla ya kununua mbolea, kusoma maelekezo ya matumizi na kushirikiana na wataalamu wa kilimo.
KILIMO BORA HUANZA NA AFYA YA
Katika kipindi ambacho wakulima wanakabiliwa na changamoto za mabadiliko ya tabianchi, kupanda kwa gharama za uzalishaji na ushindani wa masoko, matumizi sahihi ya teknolojia na pembejeo za kilimo yanaweza kuwa sehemu muhimu ya kuongeza tija.
Hata hivyo, mafanikio ya bidhaa yoyote ya mbolea yanapaswa kupimwa kwa ushahidi wa kitaalamu, matokeo ya majaribio shambani, ubora wa mazao na faida anayopata mkulima.
Jambo la msingi ni kwamba mkulima anahitaji kujua udongo wake una upungufu gani, zao lake linahitaji virutubisho gani na ni wakati gani unaofaa kuviweka.
Afya ya udongo ni mtaji wa mkulima. Kuulinda, kuuboresha na kuurejeshea virutubisho ni kuhakikisha kuwa kilimo kinaendelea kuwa chanzo cha chakula, ajira, kipato na maendeleo ya taifa.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni