Na MKULIMA JEMBE
Mamlaka ya Afya ya Mimea na Viuatilifu Tanzania (TPHPA) imefanikiwa kudhibiti takribani kwelea kwelea milioni 233.5 katika wilaya 21 nchini Tanzania katika kipindi cha mwaka 2025/2026, hatua ambayo imeelezwa kuwa muhimu katika kulinda mazao ya wakulima na kuchangia usalama wa chakula nchini.
Taarifa hiyo imetolewa leo, Agosti 27, 2026, jijini Dodoma,Mkurugenzi Mkuu wa TPHPA, Profesa Joseph Ndunguru, wakati akieleza utekelezaji wa majukumu ya Mamlaka hiyo kwa mwaka 2025/2026 pamoja na mpango wa utekelezaji kwa mwaka 2026/2027.
Kwa mkulima, taarifa hii si habari ya wadudu pekee. Ni sehemu ya mjadala mpana kuhusu usalama wa chakula, uzalishaji wa mazao, gharama za kilimo, matumizi sahihi ya viuatilifu na umuhimu wa kuwa na mfumo madhubuti wa ufuatiliaji wa visumbufu vya mimea.
Kwelea kwelea ni tishio gani kwa mkulima?
Kwelea kwelea ni ndege wadogo wanaoweza kujikusanya kwa makundi makubwa sana na kusababisha madhara makubwa kwenye mashamba, hasa wanapopata mazingira yanayowafaa kwa kuzaliana na kupata chakula kingi.
Changamoto kubwa si ukubwa wa ndege mmoja mmoja, bali ni idadi yao inapoongezeka kwa kiwango kikubwa.
Kundi kubwa likivamia eneo lenye mazao yaliyo tayari au yanayokaribia kukomaa, linaweza kutumia muda mfupi kula kiasi kikubwa cha nafaka.
Hali hii inaweza kuwa na madhara makubwa kwa mkulima ambaye tayari ameshawekeza fedha, nguvu kazi, mbegu, mbolea, viuatilifu, usafiri na muda katika uzalishaji.
Kwa hiyo, udhibiti wa kwelea kwelea unapaswa kutazamwa kama sehemu ya ulinzi wa uwekezaji wa mkulima.
Kwa nini kudhibiti ndege hawa ni muhimu?
Profesa Ndunguru amesema endapo kwelea kwelea hao wasingedhibitiwa, wangeweza kushambulia na kuharibu mazao ya wakulima katika wilaya hizo na hatimaye kuathiri upatikanaji wa chakula nchini.
Hapa kuna jambo muhimu ambalo mkulima anapaswa kulielewa.
Uharibifu wa mazao hauishii kwenye shamba moja. Ikiwa visumbufu vitaongezeka na kuharibu uzalishaji katika maeneo mengi, athari zinaweza kuonekana kwenye upatikanaji wa chakula, bei za mazao na kipato cha wakulima.
Kwa mfano, kama maeneo yanayozalisha nafaka yatakumbwa na mashambulizi makubwa ya visumbufu, uzalishaji unaweza kushuka. Mahitaji ya chakula yakiendelea kuwa makubwa wakati uzalishaji umepungua, shinikizo la bei linaweza kuongezeka.
Ndiyo maana udhibiti wa visumbufu vya mazao ni suala linalohusu mkulima mmoja mmoja, kaya, wafanyabiashara na taifa kwa ujumla.
Milioni 233.5 ina maana gani kwa mkulima?
Idadi ya milioni 233.5 inaonyesha ukubwa wa changamoto ambayo mamlaka imekabiliana nayo.
Hata hivyo, mkulima hapaswi kuangalia idadi hiyo kama takwimu pekee. Anapaswa kujiuliza: Kama visumbufu hivyo vingefika kwenye mashamba yangu, ningepoteza kiasi gani?
Jibu linategemea aina ya zao, ukubwa wa shamba, hatua ya ukuaji wa zao na ukubwa wa kundi la visumbufu.
Kwa mkulima anayelima kwa ajili ya biashara, hasara inaweza kuwa kubwa zaidi kwa sababu uharibifu wa mazao unaweza kumaanisha kushindwa kurejesha gharama za uzalishaji au kushindwa kutimiza mikataba ya mauzo.
Kwa mkulima anayelima kwa ajili ya chakula cha familia, uharibifu unaweza kumlazimisha kununua chakula ambacho awali angekipata kutoka shambani kwake.
Udhibiti wa visumbufu haupaswi kusubiri shambulio kubwa
Moja ya elimu muhimu kwa mkulima ni kwamba udhibiti wa visumbufu unapaswa kuanza kwa ufuatiliaji na tahadhari, badala ya kusubiri tatizo liwe kubwa.
Mkulima anapaswa kuwa karibu na maafisa ugani na kufuatilia taarifa kuhusu uwepo wa visumbufu katika eneo lake.
Anapoona ongezeko lisilo la kawaida la ndege, wadudu au dalili za uharibifu kwenye mimea, ni muhimu kutoa taarifa mapema.
Hii inasaidia mamlaka na wataalamu kufanya tathmini na kuchukua hatua kabla tatizo halijasambaa kwa kiwango kikubwa.
Kwa lugha rahisi, ugonjwa au mdudu ukigundulika mapema, gharama ya kuudhibiti inaweza kuwa ndogo kuliko kusubiri uenee shambani kote.
TPHPA yadhibiti viwavijeshi katika halmashauri 52
Mbali na kwelea kwelea, TPHPA pia imesema imefanikiwa kudhibiti viwavijeshi katika halmashauri 52 nchini kwa kutumia viuatilifu vya ruzuku.
Hili ni jambo lingine muhimu kwa wakulima kwa sababu viwavijeshi ni miongoni mwa visumbufu vinavyoweza kusababisha uharibifu mkubwa wa mazao, hususan nafaka.
Kwa mkulima wa mahindi na mazao mengine yanayoshambuliwa na viwavijeshi, uwepo wa mfumo wa kitaifa wa ufuatiliaji na udhibiti unaweza kusaidia kupunguza hasara.
Lakini pia mkulima anatakiwa kuelewa kwamba ruzuku ya viuatilifu si ruhusa ya kutumia dawa kiholela.
Viuatilifu si dawa za kutumia bila ushauri
Tatizo linaloweza kujitokeza wakati mkulima anapokabiliana na visumbufu ni kutumia dawa bila kujua aina ya mdudu, kiwango cha dawa kinachohitajika au muda sahihi wa kupulizia.
Matumizi yasiyo sahihi yanaweza kusababisha madhara kwa zao, mazingira, wadudu rafiki na hata afya ya binadamu.
Mkulima anapaswa kuzingatia maelekezo yaliyo kwenye lebo ya bidhaa na kupata ushauri wa mtaalamu wa kilimo au afisa ugani pale inapohitajika.
Pia ni muhimu kutumia vifaa sahihi vya kujikinga wakati wa kuchanganya au kupuliza viuatilifu, pamoja na kuzingatia muda wa kusubiri kabla ya kuvuna endapo umeelekezwa kufanya hivyo.
Kwa nini matumizi holela ya viuatilifu yanaweza kuwa tatizo?
Mkulima akitumia dawa bila kufuata maelekezo anaweza kufikiri amepunguza gharama, lakini baadaye akagundua kuwa amesababisha matatizo mengine.
Baadhi ya visumbufu vinaweza kujenga usugu dhidi ya viuatilifu endapo kemikali zitatumiwa vibaya au mara kwa mara bila mpango wa kitaalamu.
Hii inaweza kufanya dawa ambayo awali ilikuwa na ufanisi isifanye kazi vizuri.
Ndiyo maana udhibiti wa visumbufu unahitaji mfumo unaochanganya ufuatiliaji, ushauri wa wataalamu, mbinu mbalimbali za udhibiti na matumizi sahihi ya viuatilifu pale inapohitajika.
Mkulima ana nafasi gani katika udhibiti?
Udhibiti wa visumbufu si jukumu la TPHPA pekee.
Mkulima ni sehemu muhimu ya mfumo mzima.
Anapaswa:
Kufuatilia shamba mara kwa mara.
Kutambua dalili za awali za mashambulizi.
Kutoa taarifa kwa maafisa ugani au mamlaka husika anapoona ongezeko la visumbufu.
Kuepuka kununua na kutumia viuatilifu visivyo na uhakika wa ubora.
Kutumia dawa kwa kuzingatia maelekezo ya kitaalamu.
Kuhifadhi viuatilifu kwa usalama na mbali na watoto na chakula.
Kutumia vifaa vya kujikinga wakati wa kupuliza.
Kuepuka kuchanganya dawa kiholela.
Kushirikiana na wakulima wengine katika eneo moja wakati wa kampeni za udhibiti.
Ushirikiano wa wakulima ni silaha muhimu
Visumbufu haviheshimu mipaka ya shamba moja.
Kama mkulima mmoja atadhibiti tatizo lakini mashamba jirani hayafanyi chochote, visumbufu vinaweza kurudi tena.
Kwa sababu hiyo, wakulima wanaweza kufanya kazi kwa pamoja kupitia vikundi, vyama vya ushirika au mifumo mingine ya kijamii ili kutoa taarifa, kufuatilia visumbufu na kuratibu hatua za udhibiti.
Hii ni muhimu zaidi kwa maeneo yenye mashamba makubwa yanayoungana.
Teknolojia inaweza kusaidia zaidi
Katika kilimo cha kisasa, teknolojia inaweza kutumika kuboresha ufuatiliaji wa visumbufu.
Taarifa za maeneo yaliyoathirika zinaweza kusaidia wataalamu kujua wapi tatizo lilipoanza, namna linavyosambaa na hatua gani zinapaswa kuchukuliwa.
Kwa siku zijazo, matumizi ya mifumo ya kidijitali, ramani, taarifa za hali ya hewa na mifumo ya tahadhari yanaweza kusaidia kubadili udhibiti kutoka mfumo wa kusubiri tatizo litokee kwenda mfumo wa kutabiri na kuzuia tatizo mapema.
Hii inaweza kuwa na manufaa makubwa kwa mkulima mdogo ambaye mara nyingi hana uwezo wa kubeba hasara kubwa ya uzalishaji.
Udhibiti wa visumbufu na usalama wa chakula
Usalama wa chakula hauishii kwenye kuwa na mashamba mengi.
Nchi inaweza kuwa na ardhi kubwa ya kilimo, lakini kama mazao yanapotea kutokana na visumbufu, magonjwa, ukame au sababu nyingine, uzalishaji unaathirika.
Kwa hiyo, kulinda zao lililopo shambani ni muhimu sawa na kuongeza uzalishaji.
Hatua ya TPHPA kudhibiti kwelea kwelea milioni 233.5 na viwavijeshi katika halmashauri 52 inaingia katika eneo hilo la kulinda uzalishaji.
Kwa mtazamo wa mkulima, kila gunia linalookolewa kutokana na uharibifu lina maana ya chakula zaidi, kipato zaidi na uwekezaji unaolindwa.
Ujumbe kwa mkulima wa Jembe
Mkulima hapaswi kusubiri kuona shamba limeharibika ndipo aanze kutafuta msaada.
Ufuatiliaji wa shamba ni sehemu ya uzalishaji.
Kama mkulima anavyopanga mbegu, mbolea na soko, anapaswa pia kuwa na mpango wa kukabiliana na visumbufu.
Kila msimu wa kilimo unapaswa kuanza na maswali kama:
Ni visumbufu gani vinapatikana katika eneo langu?
Ninavitambuaje mapema?
Ninapaswa kutoa taarifa kwa nani?
Ni hatua zipi za udhibiti zinazopendekezwa na wataalamu?
Nitumie viuatilifu gani, kwa kiwango gani na wakati gani?
Majibu ya maswali haya yanaweza kumsaidia mkulima kupunguza hasara na kulinda mavuno yake.
Udhibiti wa kwelea kwelea milioni 233.5 katika wilaya 21 na viwavijeshi katika halmashauri 52 unaonyesha umuhimu wa kuwa na mfumo wa kitaifa wa kulinda afya ya mimea na mazao.
Lakini mafanikio ya kudhibiti visumbufu hayawezi kutegemea mamlaka pekee. Mkulima, afisa ugani, wataalamu wa kilimo, wafanyabiashara wa pembejeo na serikali wanapaswa kufanya kazi kwa pamoja.
Kwa mkulima, somo kubwa ni moja: usisubiri visumbufu viharibu shamba ndipo uchukue hatua. Tambua mapema, toa taarifa mapema na tumia njia sahihi za udhibiti.
Kwa sababu katika kilimo, mavuno mazuri hayaanzi siku ya kuvuna; huanza kwa kulinda zao tangu linapopandwa hadi linapofika sokoni.
No comments:
Post a Comment