MKULIMA JEMBE | NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI

Alizeti ni moja ya mazao yenye nafasi kubwa katika kuongeza kipato cha mkulima wa Tanzania, hasa kwa sababu zao hili halipaswi kuishia kwenye hatua ya kuuza mbegu ghafi. Mkulima anaweza kuuza mbegu, kuzipeleka kwenye kiwanda cha kukamulia mafuta, kuanzisha ushirika wa uchakataji au, kwa kiwango kinachowezekana, kuwekeza kwenye mashine ndogo ya kukamulia mafuta na kuuza bidhaa yenye thamani zaidi.

Tanzania ina mazingira mazuri ya uzalishaji wa alizeti, na zao hilo limekuwa muhimu katika sekta ya mafuta ya kula. Taarifa ya Tanzania Agricultural Development Bank (TADB) inaeleza kuwa alizeti ni miongoni mwa mazao muhimu zaidi ya mafuta ya kula nchini na inasaidia maisha ya zaidi ya watu milioni 2.5. Hata hivyo, wastani wa mavuno bado uko chini ya uwezo unaoweza kufikiwa kwa matumizi ya mbinu bora za kilimo na mbegu bora. (elibrary.tadb.co.tz)

Kwa hiyo, swali kubwa si “Mkulima analima alizeti?” pekee.

Swali muhimu zaidi ni:

“Mkulima anafanya nini baada ya kuvuna alizeti ili kila kilo ya zao iwe na thamani kubwa zaidi?”

Hapo ndipo mnyororo wa thamani wa alizeti unapoanzia.

1. ALIZETI SI ZAO LA KUUZA MBegu PEKEE

Mkulima anayelima alizeti anaweza kuwa sehemu ya biashara kubwa zaidi kuliko anavyofikiri.

Kutoka kwenye zao moja tunaweza kupata:

Mbegu za alizeti
Mafuta ya kula
Mashudu
Mabaki yanayoweza kutumika katika matumizi mbalimbali kulingana na ubora na usalama wake
Ajira katika usafirishaji
Ajira katika uchakataji
Ufungashaji
Biashara ya jumla
Biashara ya rejareja

Hii ndiyo sababu alizeti inapaswa kuangaliwa kama mnyororo wa biashara, si zao la shambani pekee.

TADB inaonyesha kuwa uzalishaji wa alizeti nchini bado una nafasi kubwa ya kuongezeka, huku wastani wa kitaifa ukitajwa kuwa takribani tani 1.1 kwa hekta dhidi ya uwezo wa karibu tani 2.2–2.5 kwa hekta chini ya mbinu bora za uzalishaji. (elibrary.tadb.co.tz)

Maana yake ni kwamba mkulima anaweza kuongeza mapato kwa njia mbili:

Kwanza: kuongeza uzalishaji kwa eneo lilelile.

Pili: kuongeza thamani baada ya kuvuna.

Mkulima anayefanya yote mawili ana nafasi kubwa zaidi ya kuongeza kipato.

2. HATUA YA KWANZA – KUCHAGUA ENEO NA KUANDAA SHAMBA

Uzalishaji wa mafuta bora huanza shambani.

Huwezi kutengeneza mafuta yenye ubora mkubwa kutoka kwenye mbegu zilizozalishwa bila kuzingatia ubora wa kilimo.

Mkulima anapaswa kuanza kwa kuchagua eneo linalofaa alizeti na kuandaa shamba vizuri.

Alizeti inaweza kustahimili mazingira yenye ukame kiasi na mvua za chini hadi za wastani, jambo linaloifanya kuwa zao muhimu katika maeneo mengi ya Tanzania. (tanipac.kilimo.go.tz)

Mambo ya kuzingatia

Kuandaa shamba mapema.
Kuchagua mbegu bora na zinazofaa eneo husika.
Kupanda kwa nafasi inayoshauriwa kwa aina ya mbegu.
Kudhibiti magugu.
Kufuatilia wadudu na magonjwa.
Kutumia mbolea kulingana na mahitaji ya udongo na ushauri wa wataalamu.
Kupanga muda wa kuvuna.
Kuepuka upotevu wa mazao shambani.

TOSCI inaorodhesha aina mbalimbali za alizeti zilizosajiliwa nchini, jambo linalompa mkulima nafasi ya kuchagua aina inayofaa kupitia vyanzo vinavyotambulika vya mbegu. (TOSCI)

Ushauri wa MKULIMA JEMBE: Usinunue mbegu kwa kuangalia bei pekee. Angalia pia ubora, usajili, uwezo wa aina hiyo katika eneo lako na sifa zake za uzalishaji.

3. HATUA YA PILI – UZALISHAJI SHAMBANI

Baada ya mbegu kupandwa, mkulima anapaswa kulisimamia shamba hadi wakati wa kuvuna.

Utafiti uliofanywa Mkalama, Singida, ulihusisha wakulima 147 na kubaini kuwa changamoto bado ipo katika matumizi sahihi ya mbinu za uzalishaji, hasa upande wa mbolea na mbinu bora za kilimo. Utafiti huo pia ulionyesha kuwa wakulima wengi huvuna alizeti katika kipindi cha takribani siku 90–130 baada ya kupanda, ingawa muda halisi hutegemea aina na mazingira. (RSIS International)

Hii inatufundisha jambo moja:

Usikimbilie kuvuna kwa sababu tu kichwa cha alizeti kimeanza kubadilika rangi.

Mkulima anapaswa kuangalia ukomavu wa zao na kuhakikisha mbegu zimefikia hali inayofaa kwa kuvuna, kukaushwa na kuhifadhiwa.

4. HATUA YA TATU – KUVUNA ALIZETI KWA WAKATI SAHIHI

Muda wa kuvuna una athari kubwa kwenye ubora wa mbegu.

Kwa mujibu wa mwongozo wa usimamizi wa baada ya mavuno wa Tanzania, uvunaji unapaswa kuanza wakati sehemu kubwa ya vichwa vya alizeti imefikia ukomavu unaofaa. Baada ya hapo, mbegu zinahitaji kukaushwa vizuri kabla ya kuhifadhi au kupelekwa sokoni. (tanipac.kilimo.go.tz)

Mkulima akivuna mapema sana anaweza kukutana na:

Mbegu zenye unyevu mwingi
Ubora mdogo
Gharama kubwa ya ukaushaji
Hatari ya kuharibika wakati wa kuhifadhi

Akichelewa sana anaweza kukutana na:

Kumwagika kwa mbegu
Ndege kula mbegu
Unyevu wa mvua
Upotevu shambani
Kupungua kwa ubora

Kwa hiyo, kuvuna kwa wakati ni sehemu ya biashara, si kazi ya kawaida ya shambani.

5. HATUA YA NNE – KUKAUSHA NA KUCHAMBUA MBEGU

Baada ya kuvuna, alizeti haipaswi kuwekwa moja kwa moja kwenye ghala bila maandalizi.

Mbegu zinapaswa:

Kutolewa kwenye vichwa vizuri.
Kusafishwa.
Kuondolewa mawe, udongo, mabaki ya mimea na uchafu mwingine.
Kukaguliwa.
Kukaushwa kwa kiwango kinachofaa.
Kuhifadhiwa kwenye mazingira salama.

Kwa nini usafi ni muhimu?

Kwa sababu kiwanda kinachokamua mafuta hakitaki kununua uchafu.

Mkulima anayesambaza mbegu safi anaweza kuwa na nafasi nzuri zaidi ya kupata mnunuzi wa kudumu.

6. HATUA YA TANO – KUHIFADHI MBEGU KABLA YA KUKAMUA MAFUTA

Mbegu zilizovunwa zinaweza kupoteza ubora kama zitahifadhiwa katika mazingira yenye unyevu au uchafu.

Mkulima anapaswa kuhakikisha:

Ghala ni kavu.
Mifuko haijawekwa moja kwa moja kwenye sakafu yenye unyevu.
Hakuna maji yanayovuja.
Kuna hewa ya kutosha.
Wadudu waharibifu wanadhibitiwa.
Mbegu hazichanganywi na taka au mazao mengine.
Mbegu zenye dalili za ukungu hazichanganywi na zilizo bora.

Hii ni muhimu sana kwa mkulima anayelenga kuzalisha mafuta kwa ajili ya biashara.

7. HATUA YA SITA – KUKUSANYA MBEGU KWA PAMOJA

Hapa ndipo vikundi vya wakulima, AMCOS na vyama vya ushirika vinaweza kuwa na umuhimu mkubwa.

Mkulima mmoja mwenye tani chache anaweza kuwa na changamoto ya kufikisha malighafi ya kutosha kwenye kiwanda.

Lakini wakulima 50, 100 au 500 wakikusanya alizeti zao pamoja, wanaweza kupata kiasi kikubwa cha malighafi.

Hii inaweza kusaidia:

Kupunguza gharama za usafirishaji.
Kujadiliana bei.
Kupata mashine kwa pamoja.
Kuanzisha kituo cha uchakataji.
Kutafuta wanunuzi wakubwa.
Kuweka viwango vya ubora.
Kuanzisha chapa ya mafuta ya kikundi.

Hapo mkulima anaanza kuhama kutoka kuwa mzalishaji wa malighafi na kuwa mshiriki wa biashara ya thamani iliyoongezwa.

8. HATUA YA SABA – KUPELEKA MBEGU KWENYE KITUO CHA KUKAMULIA MAFUTA

Baada ya mbegu kukusanywa na kusafishwa, zinaweza kupelekwa kwenye mashine ya kukamulia mafuta.

Kwa kiwango kidogo, mkulima au kikundi kinaweza kutumia mashine ya kukamulia mafuta ya aina ya screw press au mashine nyingine inayofaa.

9. HATUA YA NANE – USAFISHAJI WA MBEGU

Kabla ya kukamuliwa, mbegu zinapaswa kusafishwa.

Hatua hii inaweza kuondoa:

Mawe
Vumbi
Udongo
Mabaki ya mimea
Mbegu zilizoharibika
Vitu vingine visivyohitajika

Usafi wa malighafi una mchango katika usalama na ubora wa bidhaa ya mwisho.

10. HATUA YA TISA – KUKAMUA MAFUTA

Hii ndiyo hatua ambayo mbegu zinabadilishwa kutoka kuwa bidhaa ghafi kwenda kuwa bidhaa yenye thamani zaidi.

Mashine huingiza mbegu na kutumia shinikizo ili kutenganisha sehemu ya mafuta kutoka kwenye mabaki ya mbegu.

Kwa lugha rahisi:

MBEGU → MASHINE → MAFUTA + MASHUBI

Ufanisi wa uchimbaji hutegemea aina ya mbegu, ubora wa malighafi, maandalizi ya mbegu na aina ya mashine. TADB inakadiria wastani wa ufanisi wa uchimbaji kuwa karibu 28%, huku mashine za kisasa zikitajwa kuwa zinaweza kufikia takribani 38–40% katika mazingira yanayofaa. Hii si ahadi ya kiasi kitakachopatikana kwa kila tani, bali ni kiashiria cha umuhimu wa teknolojia na ubora wa malighafi. (elibrary.tadb.co.tz)

Kwa hiyo, mkulima asifanye hesabu rahisi ya kusema:

“Nikinunua tani moja ya alizeti nitapata kiasi fulani cha mafuta.”

Badala yake, afanye hesabu kulingana na mashine, aina ya mbegu, unyevu, usafi na ufanisi halisi wa kituo cha uchakataji.

11. MASHUBI – USIYATUPIE, NI BIDHAA NYINGINE

Hapa ndipo wakulima wengi wanaweza kupoteza fursa.

Baada ya mafuta kukamuliwa, kinachobaki kinaweza kuwa mashudu ya alizeti.

Mashudu yanaweza kuwa na soko katika sekta ya chakula cha mifugo, kutegemea ubora wake na matumizi yanayoruhusiwa.

TADB inaeleza kuwa mashudu ya alizeti yana matumizi katika sekta za chakula cha kuku, ng'ombe wa maziwa na samaki, na mahitaji yake yanaongezeka. (elibrary.tadb.co.tz)

Kwa hiyo biashara inaweza kuwa:

Alizeti → Mafuta

lakini pia:

Alizeti → Mashudu → Chakula cha mifugo → Mapato ya ziada

Hii ndiyo maana ya kuongeza thamani ya zao.

12. HATUA YA KUMI – KUCHUJA MAFUTA

Mafuta yanayotoka kwenye mashine yanaweza kuwa na chembechembe za mabaki ya mbegu.

Kwa hiyo yanahitaji kuchujwa na kusafishwa kulingana na aina ya bidhaa inayokusudiwa.

Kiwango cha uchakataji kinategemea biashara.

Kuna tofauti kati ya:

Mafuta ghafi yaliyokamuliwa

Mafuta yaliyosafishwa na kuandaliwa kwa viwango vya juu zaidi

Mkulima au mjasiriamali anayetaka kuuza mafuta kwa matumizi ya binadamu lazima azingatie mahitaji ya usalama wa chakula, usafi wa uzalishaji, ufungashaji, uwekaji wa taarifa kwenye lebo na matakwa ya mamlaka husika.

Usiuze mafuta ya chakula kama bidhaa ya biashara bila kuhakikisha yanakidhi mahitaji ya kisheria na usalama wa chakula.

13. HATUA YA KUMI NA MOJA – KUHIFADHI MAFUTA

Mafuta yanapaswa kuhifadhiwa katika mazingira yanayofaa ili kulinda ubora wake.

Mjasiriamali anapaswa kuzingatia:

Vyombo safi.
Vyombo vinavyofaa kwa kuhifadhi mafuta ya kula.
Sehemu isiyo na joto kali.
Kuepuka uchafu.
Kufunga vyombo vizuri.
Kudhibiti mwanga na mazingira yanayoweza kuathiri ubora wa mafuta.
Kufuatilia muda wa matumizi na taarifa zinazotakiwa kwenye lebo.

14. HATUA YA KUMI NA MBILI – UFUNGASHAJI

Hapa ndipo bidhaa inaanza kuonekana kama bidhaa ya dukani, badala ya mafuta yaliyotoka kwenye mashine.

Mafuta yanaweza kufungwa kwa ukubwa mbalimbali kulingana na soko, kwa mfano:

Chupa ndogo
Chupa za kati
Chupa kubwa
Vyombo vya jumla kwa wateja wa taasisi au biashara

Lakini ukubwa wa kifungashio unapaswa kuamuliwa kwa kuangalia:

Gharama + uwezo wa mteja + bei ya soko + faida.

15. HATUA YA KUMI NA TATU – KUJENGA CHAPA YA MKULIMA

Hapa ndipo mkulima anapaswa kuanza kufikiria kama mfanyabiashara.

Usiandike tu:

“MAFUTA YA ALIZETI.”

Jenga utambulisho wa bidhaa.

Mfano:

ALIZETI YA [JINA LA ENEO]

Mafuta ya Alizeti Yaliyoongezwa Thamani na Wakulima wa Tanzania

Kwenye kifungashio, taarifa zinazohitajika kisheria zinapaswa kuzingatiwa, ikiwemo jina la bidhaa, kiasi, tarehe na taarifa nyingine zinazotakiwa na mamlaka husika.

Chapa nzuri inaweza kumsaidia mteja kutofautisha bidhaa yako na nyingine.

16. HATUA YA KUMI NA NNE – KUFIKIA SOKO

Mkulima asisubiri mtu aje shambani kununua kila kitu.

Tafuta masoko mapema.

Masoko yanaweza kuwa:

Maduka ya vyakula.
Supermarkets.
Migahawa.
Hoteli.
Shule na taasisi zinazohusika na ununuzi wa chakula.
Wauzaji wa jumla.
Masoko ya wilaya.
Masoko ya mikoa.
Wateja wa moja kwa moja.
Mitandao ya kijamii.
Wakala wa mauzo.

Lakini kabla ya kuzalisha kwa wingi, fanya utafiti wa soko.

Jiulize:

Wateja wangu ni akina nani?
Wanatumia ukubwa gani wa chupa?
Bei wanayoweza kumudu ni kiasi gani?
Wanapendelea mafuta ya aina gani?
Washindani wangu wanauza kwa bei gani?
Ninaweza kutengeneza bidhaa kwa gharama gani?
Nitawezaje kusafirisha bidhaa?

17. USIFANYE BIASHARA KWA KUTAZAMA BEI PEKEE

Hili ni kosa ambalo wafanyabiashara wengi wapya hufanya.

Mfano, kama gharama zako ni:

Mbegu
Usafirishaji
Kukamua
Umeme
Mshahara
Ufungashaji
Chupa
Lebo
Kodi
Usafirishaji wa bidhaa
Matengenezo ya mashine
Hasara za uzalishaji

lazima uzijumlishe kabla ya kuweka bei.

Mfumo rahisi:

Gharama zote ÷ idadi ya chupa = gharama ya chupa moja

Kisha ongeza faida inayolenga biashara yako.

Usiige bei ya mshindani bila kujua gharama zake.

18. MFANO WA MNYORORO WA BIASHARA

Fikiria kikundi cha wakulima kinafanya kazi kwa mfumo huu:

SHAMBA

Wakulima wanazalisha alizeti.

⬇️

UKUSANYAJI

Alizeti inakusanywa kutoka kwa wanachama.

⬇️

USAFISHAJI

Mbegu zinachambuliwa na kusafishwa.

⬇️

UKAUSHAJI

Mbegu zinaandaliwa kwa kiwango kinachofaa.

⬇️

KUKAMUA

Mashine inakamua mafuta.

⬇️

MASHUBI

Mashudu yanakusanywa kwa ajili ya soko linalofaa.

⬇️

KUCHUJA

Mafuta yanachujwa kwa utaratibu unaofaa.

⬇️

UFUNGASHAJI

Mafuta yanawekwa kwenye vifungashio vinavyofaa.

⬇️

CHAPA

Bidhaa ina jina na utambulisho.

⬇️

MASOKO

Bidhaa inapelekwa kwa wauzaji na watumiaji.

⬇️

MAPATO

Mapato yanarudi kwa biashara na sehemu yake inawanufaisha wazalishaji.

Huu ndio mnyororo wa thamani wa alizeti.

19. MKULIMA ANAWEZA KUANZA KWA NGAZI NDOGO

Si lazima mkulima aanze na kiwanda kikubwa.

Anaweza kuanza kwa hatua.

NGAZI YA KWANZA

Zalisha alizeti bora.

NGAZI YA PILI

Kusanya mazao ya wakulima wengine.

NGAZI YA TATU

Tafuta kiwanda cha karibu cha kukamua mafuta.

NGAZI YA NNE

Jenga soko la mafuta.

NGAZI YA TANO

Anzisha kituo kidogo cha uchakataji.

NGAZI YA SITA

Panua uzalishaji na ufungashaji.

NGAZI YA SABA

Tafuta masoko ya mikoa mingine.

Hii inaweza kupunguza hatari ya kuanza biashara kwa gharama kubwa bila kuwa na soko.

20. CHANGAMOTO KUBWA YA MKULIMA – KUUZA WAKATI WA MAVUNO

Wakati wa mavuno, wakulima wengi wanaweza kuuza kwa wakati mmoja.

Ugavi unapokuwa mkubwa, bei inaweza kushuka kulingana na mazingira ya soko.

Mkulima anayekuwa na uwezo wa:

kuhifadhi + kuchakata + kutafuta soko

anaweza kuwa na chaguo zaidi kuliko yule anayelazimika kuuza haraka.

Ndiyo maana miundombinu ya kuhifadhi, vikundi vya wakulima, masoko na uchakataji ni muhimu katika mnyororo wa alizeti.

TADB inaonyesha kuwa sekta hiyo ina nafasi kubwa ya kuimarishwa kupitia uzalishaji, uchakataji, mitaji ya biashara na teknolojia. (elibrary.tadb.co.tz)

21. TEKNOLOJIA INAWEZA KUMBADILISHA MKULIMA

Mkulima wa leo hapaswi kutegemea jembe pekee.

Anaweza kutumia:

Simu kupata bei za soko.
Vikundi vya WhatsApp kutafuta wanunuzi.
Mitandao ya kijamii kutangaza mafuta.
Rekodi za kidijitali kufuatilia gharama.
Mashine za kusafisha mbegu.
Mashine za kukamulia.
Teknolojia ya ufungashaji.
Usafirishaji wa kisasa.

Teknolojia inapounganishwa na maarifa ya kilimo, zao linabadilika kutoka kuwa malighafi na kuwa bidhaa ya biashara.

22. KWA NINI VIKUNDI VYA WAKULIMA NI MUHIMU?

Mkulima mmoja anaweza kushindwa kununua mashine.

Lakini wakulima 100 wanaweza kuunda mfuko wa pamoja.

Mfano wa mpango:

Wakulima 100 → kila mmoja anaweka mtaji → kikundi kinanunua mashine → wanachama wanauza alizeti kwa kituo → kituo kinakama mafuta → mafuta yanafungashwa → kikundi kinauza → faida inagawanywa kulingana na mfumo uliokubaliwa.

Mfumo huu unaweza pia kuunganisha:

Vijana
Wanawake
AMCOS
Wajasiriamali
Wasindikaji
Wafanyabiashara
Taasisi za fedha

Hapo kilimo kinakuwa biashara ya pamoja.

23. MKULIMA ASISAHAU UBORA WA MBEGU

Mbegu ndiyo msingi wa biashara.

TOSCI ina jukumu la kudhibiti ubora wa mbegu nchini, na daftari lake linaonyesha aina mbalimbali za alizeti zilizosajiliwa. (TOSCI)

Kwa mfano, aina NSFH 145 imeorodheshwa na TOSCI ikiwa na sifa maalum zikiwemo uwezo wa kukwepa baadhi ya hasara za ndege kutokana na tabia ya kichwa kuinama na taarifa ya mafuta ya takribani 40%; hii inaonyesha kwa nini mkulima anapaswa kusoma sifa za aina ya mbegu badala ya kununua kwa jina pekee. (TOSCI)

Muhimu: Utendaji wa mbegu unaweza kutofautiana kulingana na eneo, usimamizi wa shamba, hali ya hewa na mbinu za kilimo.

24. ALIZETI INAWEZA KUWA BIASHARA YA AJIRA

Tukifikiria mnyororo mzima, alizeti inaweza kuunda ajira katika:

Uuzaji wa mbegu
Uzalishaji
Upandaji
Uondoaji wa magugu
Uvunaji
Usafirishaji
Ukusanyaji
Uhifadhi
Ukamuaji
Ufungashaji
Utangazaji
Usambazaji
Rejareja

Kwa hiyo, faida ya alizeti haipaswi kuangaliwa kwenye shamba pekee.

Faida ipo katika mnyororo mzima.

25. SOMO KUBWA KWA MKULIMA

Kama mkulima anauza alizeti ghafi tu, anauza sehemu moja ya thamani.

Lakini akishirikiana na wengine na kuingia kwenye uchakataji, anaweza kushiriki katika hatua nyingi zaidi za mnyororo.

Kwa mfano:

MKULIMA WA KWANZA

Anauza mbegu.

MKULIMA WA PILI

Anauza mbegu kwa kikundi kinachokusanya.

KIKUNDI

Kinapeleka mbegu kiwandani.

KIWANDA

Kinazalisha mafuta.

BIASHARA

Inafungasha na kuuza mafuta.

WAFUGAJI

Wananunua mashudu.

Hapo zao moja limezalisha biashara kadhaa.

26. USHAURI WA MKULIMA JEMBE: ANZA NA SOKO, KISHA ONGEZA UZALISHAJI

Mkulima akitaka kuingia kwenye biashara ya mafuta ya alizeti, asifanye kosa la kununua mashine kwanza bila kujua soko.

Mpangilio mzuri unaweza kuwa:

SOKO → MALIGHAFI → TEKNOLOJIA → UZALISHAJI → UFUNGASHAJI → USAFIRISHAJI → MAUZO

Jua kwanza nani atanunua.

Kisha jua kiasi gani atanunua.

Kisha jua kwa bei gani.

Baada ya hapo panga uzalishaji.

27. HITIMISHO: ALIZETI SI MBEGU PEKEE, NI FURSA YA BIASHARA

Alizeti inaweza kuwa chanzo cha mapato kwa mkulima, lakini mafanikio yake hayategemei kupanda na kuvuna pekee.

Mafanikio yanatokana na:

MBEGU BORA
↓
SHAMBA LINALOSIMAMIWA VIZURI
↓
UVUNAJI SAHIHI
↓
UKAUSHAJI
↓
UHIFADHI
↓
UKUSANYAJI
↓
UCHAKATAJI
↓
KUKAMUA MAFUTA
↓
MASHUBI
↓
KUCHUJA
↓
UFUNGASHAJI
↓
CHAPA
↓
MASOKO
↓
FAIDA

Huu ndiyo mtazamo ambao mkulima wa sasa anapaswa kuwa nao.

Usiangalie alizeti kama mbegu ya kuuza tu. Iangalie kama malighafi ya kuzalisha mafuta, mashudu, ajira na biashara.

Kwa Tanzania, nafasi ya kuongeza uzalishaji na uchakataji wa alizeti bado ni kubwa. TADB inaonyesha kuwa nchi ina uwezo wa kuongeza tija kutoka viwango vya sasa kuelekea viwango vya juu zaidi kupitia mbegu bora, mbinu bora za kilimo, teknolojia ya uchakataji, mitaji na mifumo bora ya masoko. (elibrary.tadb.co.tz)

UJUMBE WA MKULIMA JEMBE

“Mkulima anayelima alizeti anazalisha mbegu; mkulima anayechakata alizeti anazalisha thamani; na mkulima anayejua soko anazalisha biashara.”

MKULIMA JEMBE

Sunday, August 16, 2026

ALIZETI: KUTOKA SHAMBANI HADI KIWANDANI – JINSI MKULIMA ANAVYOWEZA KUZALISHA MAFUTA, KUONGEZA THAMANI NA KUFIKA SOKONI