MKULIMA JEMBE | NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI
Parachichi ni zao ambalo limekuwa likibadilisha mtazamo wa wakulima kutoka kulima kwa ajili ya kuuza matunda ghafi kwenda kwenye mfumo wa kulima, kuchakata, kuongeza thamani na kutafuta masoko yenye faida zaidi.
Kwa mkulima anayelima parachichi, mti mmoja haupaswi kuonekana kama chanzo cha matunda pekee. Ni chanzo cha malighafi inayoweza kuingia katika uzalishaji wa bidhaa mbalimbali.
Kutokana na parachichi, inawezekana kuzalisha au kuandaa bidhaa kama:
Parachichi safi kwa soko la ndani na nje
Parachichi lililokatwa na kugandishwa
Pulp ya parachichi
Guacamole
Mafuta ya parachichi
Vipodozi vinavyotumia mafuta ya parachichi
Bidhaa nyingine za chakula zinazotokana na pulp, kulingana na teknolojia na viwango
Mbegu na mabaki kwa matumizi yanayoruhusiwa na salama
Hivyo, biashara ya parachichi haianzi sokoni.
Biashara inaanzia shambani.
1. PARACHICHI NI ZAO LA BIASHARA, SI MATUNDA PEKEE
Lakini thamani kubwa zaidi inaweza kupatikana pale ambapo sehemu ya zao linaingia kwenye uchakataji.
Mfano rahisi ni huu:
Mti → Matunda → Ukusanyaji → Upangaji → Uchambuzi wa ubora → Usafirishaji → Kiwanda → Bidhaa → Ufungashaji → Soko
Kila hatua inaweza kuongeza thamani.
Hii ndiyo dhana ya mnyororo wa thamani wa parachichi.
2. UZALISHAJI WA PARACHICHI UNAANZA KWA KUCHAGUA ENEO SAHIHI
Mkulima anayefikiria soko la muda mrefu anapaswa kuchagua eneo linalofaa kabla ya kupanda.
Mambo muhimu ya kuzingatia ni:
Aina ya udongo
Mifereji ya maji
Mwinuko wa eneo
Hali ya hewa
Upatikanaji wa maji
Uwezekano wa umwagiliaji
Barabara
Upatikanaji wa soko
Upatikanaji wa huduma za ugani
Aina ya parachichi inayofaa eneo hilo
Parachichi halipendi mazingira yenye maji kusimama kwa muda mrefu. Kwa hiyo, drainage ni jambo la msingi.
Mkulima anapaswa pia kuzingatia umbali unaofaa kati ya miti kulingana na aina ya mti, mfumo wa shamba na ushauri wa wataalamu.
3. CHAGUA AINA YA PARACHICHI KULINGANA NA SOKO
Hili ni jambo ambalo wakulima wengi hulipuuzia.
Usipande kwa sababu jirani yako amepanda aina fulani.
Jiulize kwanza:
Je, ninataka kuuza wapi?
Kama unalenga:
Soko la ndani
Masoko ya hoteli
Viwanda vya usindikaji
Supermarkets
Export
Uzalishaji wa mafuta
mahitaji ya ubora yanaweza kutofautiana.
Kwa hiyo, soko linapaswa kusaidia kuamua aina na mfumo wa uzalishaji.
4. KUPANDA NI MWANZO WA BIASHARA YA MUDA MREFU
Parachichi ni zao linalohitaji uvumilivu.
Mkulima hapaswi kuliona kama zao la kupata fedha ndani ya muda mfupi.
Miti inahitaji:
Maji
Lishe
Udhibiti wa magugu
Kupogoa
Udhibiti wa wadudu
Udhibiti wa magonjwa
Usimamizi wa udongo
Hivyo, mkulima anapaswa kutengeneza mpango wa shamba wa miaka kadhaa.
5. USIMAMIZI WA SHAMBA NDIYO MSINGI WA UBORA
Bidhaa bora ya kiwandani inaanzia kwenye matunda bora.
Mti wenye afya unaweza kutoa matunda yenye ubora mzuri zaidi kuliko shamba lisilosimamiwa.
Mkulima anapaswa kufuatilia:
MAGUGU
Magugu yanashindana na mti kwa maji na virutubisho.
MAJI
Upungufu au ziada ya maji inaweza kuathiri ukuaji wa mti na uzalishaji.
LISHE
Virutubisho vinapaswa kusimamiwa kulingana na hali ya udongo na mahitaji ya mmea.
WADUDU NA MAGONJWA
Ufuatiliaji wa mapema ni muhimu.
KUPUNGUZA MATAWI
Kupogoa kwa mfumo unaofaa kunaweza kusaidia usimamizi wa mti, mwanga na uvunaji.
Ushauri wa MKULIMA JEMBE: Usitumie mbolea au dawa kiholela. Fanya uchunguzi wa udongo inapowezekana na tumia ushauri wa maafisa ugani au wataalamu wa kilimo.
6. UVUNAJI WA PARACHICHI NI SAYANSI YAKE
Parachichi halipaswi kuvunwa kwa kuangalia ukubwa pekee.
Mkulima anayelenga kiwanda au soko la mbali anapaswa kuzingatia ukomavu unaofaa kwa matumizi yaliyokusudiwa.
Parachichi likivunwa:
Mapema sana
Linaweza:
Kushindwa kuiva vizuri
Kuwa na ubora duni
Kupoteza thamani
Kuathiri ubora wa bidhaa
Likivunwa kuchelewa
Linaweza:
Kuwa laini sana
Kuharibika wakati wa usafirishaji
Kuwa na majeraha
Kuongezeka kwa hasara baada ya mavuno
Kwa hiyo, muda wa kuvuna ni sehemu ya usimamizi wa biashara.
7. HATUA YA KWANZA BAADA YA MAVUNO – KUKUSANYA
Baada ya kuvuna, matunda yanapaswa kushughulikiwa kwa uangalifu.
Epuka:
Kuyatupa kutoka juu
Kuyakanyaga
Kuyaburuza ardhini
Kuyafunga kwenye mazingira yenye joto kali
Kuyachanganya matunda yaliyoharibika na mazima
Majeraha madogo yanaweza kuonekana kama jambo dogo lakini yanaweza kuongeza uharibifu wakati wa kuhifadhi na kusafirisha.
8. UPANGAJI WA PARACHICHI
Hapa ndipo zao linagawanywa kulingana na ubora na matumizi.
Mfano:
DARASA A
Matunda mazuri kwa soko la fresh/export kulingana na viwango vinavyohitajika.
DARASA B
Matunda ambayo yanaweza kuwa na mwonekano usio kamili lakini bado yanafaa kwa matumizi fulani ya chakula au uchakataji, ikiwa yanakidhi usalama na ubora.
MATUNDA YASIYOFAA
Matunda yaliyooza, yaliyochafuliwa au yasiyokidhi usalama hayapaswi kuingizwa kwenye uzalishaji wa chakula.
Hii ni muhimu sana kwa sababu:
Si kila parachichi linalokataliwa kwenye soko la fresh ni taka.
Baadhi yanaweza kuwa na thamani katika uchakataji ikiwa bado ni salama na yana ubora unaofaa.
9. PARACHICHI LINAPOFIKA KIWANDANI
Kiwandani, mchakato unaweza kuanza kwa:
Kupokea → Kukagua → Kusafisha → Kupanga → Kuchakata → Kutenganisha bidhaa → Kufungasha → Kuhifadhi → Kusafirisha
Lakini njia halisi inategemea bidhaa inayozalishwa.
10. UCHAKATAJI WA PARACHICHI KWA AJILI YA PULP
Moja ya njia za kuongeza thamani ni kutengeneza pulp ya parachichi.
Kwa ujumla, matunda yanaweza:
Kuoshwa.
Kuchaguliwa.
Kukatwa.
Kutolewa mbegu.
Kutenganishwa na ganda.
Kusindikwa kuwa pulp.
Kuhifadhiwa kwa teknolojia inayofaa.
Kufungashwa.
Pulp inaweza kuwa malighafi kwa bidhaa mbalimbali za chakula kulingana na teknolojia, mapishi na viwango vinavyohitajika.
Hii inaweza kusaidia kupunguza hasara ya matunda ambayo hayana mwonekano unaopendwa na soko la fresh lakini bado yanafaa kwa uchakataji.
11. GUACAMOLE – THAMANI ZAIDI KUTOKA KWENYE PARACHICHI
Parachichi linaweza pia kutumika kutengeneza guacamole.
Kwa kiwango cha kibiashara, mchakato unahitaji:
Malighafi bora
Usafi
Udhibiti wa oxidation
Udhibiti wa joto
Ufungashaji unaofaa
Usalama wa chakula
Uhifadhi unaofaa
Guacamole ni mfano mzuri wa jinsi mkulima anavyoweza kuingia kwenye biashara ya bidhaa iliyoongezwa thamani badala ya kuuza matunda pekee.
12. MAFUTA YA PARACHICHI – FURSA YA THAMANI
Bidhaa nyingine muhimu ni mafuta ya parachichi.
Kwa kiwango cha kibiashara, matunda huchaguliwa, kusafishwa na kusindikwa kwa teknolojia inayofaa ili kutenganisha mafuta kutoka kwenye sehemu ya matunda.
Kuna mbinu mbalimbali za uchimbaji, na ubora wa mafuta hutegemea:
Aina ya parachichi
Ukomavu
Ubora wa matunda
Hali ya uhifadhi
Teknolojia ya uchimbaji
Joto
Usafi
Uhifadhi wa mafuta baada ya uchimbaji
Mafuta yanaweza kuuzwa kwa matumizi ya chakula au, kwa kutegemea ubora na usindikaji, kutumika kama malighafi katika bidhaa za vipodozi.
13. PARACHICHI INAWEZA KUINGIA KWENYE SEKTA YA VIPODOZI
Mfano:
Cream
Body oil
Hair products
Skin-care products
Sabuni
Bidhaa nyingine za urembo
Lakini hapa kuna jambo muhimu:
Mafuta ya chakula na malighafi ya vipodozi yanahitaji kuzingatia viwango na mahitaji tofauti kulingana na matumizi.
Mjasiriamali asichanganye bidhaa bila kuelewa mahitaji ya usalama na udhibiti.
14. MBEGU NA MAGANDA – JE, NI TAKA?
Katika kiwanda cha parachichi, sehemu kubwa inaweza kuwa:
Ganda
Mbegu
Mabaki ya pulp
Hii inazua swali:
Je, mabaki yote yatupwe?
Jibu ni kwamba baadhi ya mabaki yanaweza kuchakatwa au kutumika katika matumizi mengine kulingana na teknolojia, usalama, sheria na uchambuzi wa kiufundi.
Mifumo ya kisasa ya uchakataji inapaswa kulenga kupunguza taka na kuongeza matumizi ya mabaki pale inapowezekana.
Hii ndiyo dhana ya circular economy.
15. KUTOKA KWENYE MATUNDA HADI BIDHAA TANO
Fikiria kiwanda kidogo kinachopokea parachichi kutoka kwa wakulima.
Mnyororo unaweza kuwa:
PARACHICHI
↓
SOKO LA FRESH
↓
PULP
↓
GUACAMOLE
↓
MAFUTA
↓
MABAKI YANAYOWEZA KUTUMIKA KWA MATUMIZI MENGINE YALIYO SALAMA
Hii inaonyesha kuwa kiwanda hakipaswi kuangalia parachichi kama bidhaa moja tu.
16. KWA NINI UCHAKATAJI NI MUHIMU KWA MKULIMA?
Mkulima anayelima parachichi anaweza kukutana na tatizo la msimu.
Wakati wa mavuno:
Matunda mengi → Ugavi mkubwa → Shinikizo la bei
Lakini kama kuna uwezo wa kuchakata sehemu ya matunda:
Matunda → Bidhaa zilizoongezwa thamani → Uhifadhi bora → Masoko tofauti
Hii inaweza kusaidia kupanua fursa za biashara.
Hata hivyo, uchakataji si suluhisho la moja kwa moja la kupata faida; unahitaji mtaji, teknolojia, soko, ubora na usimamizi mzuri.
17. MKULIMA AUNGE NGUVU NA WENGINE
Si kila mkulima anaweza kujenga kiwanda.
Lakini wakulima wanaweza kuunda:
AMCOS
Ushirika
Kikundi cha uzalishaji
Kampuni ya wakulima
Mfumo unaweza kuwa:
Wakulima → Wanakusanya parachichi → Kituo cha grading → Kiwanda → Bidhaa → Soko
Mkulima anapata nafasi ya kushiriki kwenye mnyororo badala ya kuwa muuzaji wa matunda pekee.
18. KIWANDA KIDOGO KINAWEZA KUANZA WAPI?
Mjasiriamali hapaswi kukimbilia kujenga kiwanda kikubwa.
Anaweza kuanza na bidhaa moja.
MFANO:
Hatua ya 1: Kukusanya parachichi.
Hatua ya 2: Kufanya grading.
Hatua ya 3: Kutafuta soko la fresh.
Hatua ya 4: Matunda yasiyofikia soko la fresh lakini salama yaelekezwe kwenye uchakataji unaofaa.
Hatua ya 5: Kuanza na pulp au bidhaa nyingine inayowezekana.
Hatua ya 6: Kuongeza mafuta.
Hatua ya 7: Kujenga chapa.
Hatua ya 8: Kupanua masoko.
Huu ni mkakati wa kupunguza hatari.
19. SOKO LINAPASWA KUANZA KABLA YA KIWIJANDI
Kabla ya kununua mashine, jiulize:
NANI ATANUNUA?
Supermarkets?
Hoteli?
Migahawa?
Wafanyabiashara?
Viwanda?
Wateja wa moja kwa moja?
Masoko ya nje?
WATANUNUA KIASI GANI?
WATANUNUA KWA BEI GANI?
WANATAKA UBORA GANI?
WANATAKA UFUNGASHAJI GANI?
Haya ni maswali ya biashara, si ya kilimo pekee.
20. UFUNGASHAJI UNAWEZA KUBADILISHA THAMANI YA BIDHAA
Mafuta ya parachichi kwenye chupa isiyo na lebo yanaweza kuonekana kama bidhaa ya kawaida.
Lakini mafuta yaliyowekwa kwenye:
Chupa safi
Lebo nzuri
Jina la bidhaa
Maelezo ya bidhaa
Kiasi
Taarifa zinazotakiwa kisheria
Tarehe na taarifa nyingine muhimu
Mawasiliano ya mtengenezaji
yanaweza kuonekana kama bidhaa rasmi ya biashara.
Ufungashaji si mapambo pekee; ni sehemu ya thamani na mawasiliano ya bidhaa.
21. MKULIMA AWE NA REKODI
Mkulima anayataka kuingia kwenye biashara ya parachichi anapaswa kuweka kumbukumbu.
Andika:
Idadi ya miti
Aina za miti
Gharama za pembejeo
Kazi
Umwagiliaji
Dawa
Mbolea
Mavuno
Bei
Wateja
Gharama za usafirishaji
Hasara baada ya mavuno
Bila kumbukumbu, mkulima anaweza kusema:
“Nimeuza sana.”
Lakini asijue kama amepata faida.
22. CHANGAMOTO YA PARACHICHI: HASARA BAADA YA MAVUNO
Parachichi ni zao linalohitaji usimamizi mzuri baada ya mavuno.
Hasara inaweza kutokana na:
Uvunaji usio sahihi
Majeraha
Usafirishaji
Joto
Uhifadhi
Magonjwa
Kuchelewa kufikisha sokoni
Ukosefu wa cold chain
Kukosekana kwa wanunuzi
Hivyo, kuongeza uzalishaji pekee bila kuboresha mfumo wa baada ya mavuno kunaweza kuongeza tatizo badala ya kulitatua.
23. COLD CHAIN NI MUHIMU KWA SOKO LA MBALI
Kwa biashara zinazohitaji usafirishaji wa muda mrefu, mnyororo wa baridi unaweza kuwa muhimu.
Hii inaweza kuhusisha:
Shamba → Kituo cha ukusanyaji → Grading → Pre-cooling → Uhifadhi → Usafirishaji → Soko
Lakini hali sahihi ya joto na muda wa kuhifadhi hutegemea aina ya parachichi, hatua ya ukomavu na mahitaji ya soko.
Kwa hiyo, usitumie joto moja kwa kila aina ya parachichi bila ushauri wa wataalamu.
24. PARACHICHI NA AJIRA VIJIJINI
Mnyororo wa parachichi unaweza kuunda ajira kwa:
Wakulima
Wavunaji
Wasafirishaji
Wapangaji wa matunda
Wasafishaji
Wafanyakazi wa kiwanda
Wafungashaji
Wauzaji
Madereva
Wataalamu wa ubora
Wataalamu wa masoko
Hii ndiyo maana ya kusema:
“Kilimo kinaweza kuwa kiwanda cha ajira.”
25. WANAWAKE NA VIJANA WANAWEZA KUINGIA WAPI?
Vijana wanaweza kuingia kwenye:
Ufungashaji
Branding
Digital marketing
Usafirishaji
Uendeshaji wa vituo vya ukusanyaji
Uchambuzi wa masoko
Uuzaji wa bidhaa mtandaoni
Teknolojia ya uchakataji
Wanawake wanaweza kushiriki katika:
Uzalishaji
Ukusanyaji
Ufungashaji
Usindikaji
Biashara ya bidhaa
Vikundi vya uzalishaji
Uuzaji
Kwa hiyo, mnyororo wa thamani unaweza kuwa chanzo cha kipato kwa kaya nzima.
26. MKULIMA ASIFANYE MAKOSA HAYA
KOSA LA KWANZA
Kupanda bila kujua soko.
KOSA LA PILI
Kununua miche isiyo na uhakika wa ubora.
KOSA LA TATU
Kupuuza maji na drainage.
KOSA LA NNE
Kuvuna bila kuzingatia ukomavu.
KOSA LA TANO
Kuyatupa matunda bila kupanga matumizi yake.
KOSA LA SITA
Kununua mashine bila kufanya utafiti wa soko.
KOSA LA SABA
Kutoandika gharama.
KOSA LA NANE
Kupuuza ufungashaji.
KOSA LA TISA
Kuuza bila kujenga chapa.
KOSA LA KUMI
Kudhani bidhaa ya chakula inaweza kuuzwa bila kuzingatia mahitaji ya usalama na udhibiti.
27. MFUMO WA BIASHARA UNAOWEZA KUTUMIKA
Mkulima anaweza kufikiria biashara kwa mfumo huu:
NGAZI YA 1 – SHAMBA
Zalisha parachichi bora.
↓
NGAZI YA 2 – UKUSANYAJI
Kusanya mazao kutoka kwa wakulima.
↓
NGAZI YA 3 – GRADING
Tenganisha kwa ubora na matumizi.
↓
NGAZI YA 4 – FRESH MARKET
Uza matunda bora.
↓
NGAZI YA 5 – PROCESSING
Elekeza sehemu inayofaa kwenye uchakataji.
↓
NGAZI YA 6 – PRODUCT
Tengeneza pulp, guacamole, mafuta au bidhaa nyingine zinazowezekana.
↓
NGAZI YA 7 – BRANDING
Jenga chapa.
↓
NGAZI YA 8 – MARKET
Tafuta masoko.
↓
NGAZI YA 9 – EXPANSION
Panua uzalishaji.
28. PARACHICHI NI FURSA YA KUBADILISHA KIJIJI KUWA KITUO CHA BIASHARA
Fikiria kijiji chenye wakulima 500 wa parachichi.
Badala ya kila mkulima kuuza peke yake, kijiji kinaweza kuwa na:
Kituo cha ukusanyaji
↓
Ghala
↓
Grading centre
↓
Cold storage
↓
Kituo cha uchakataji
↓
Kituo cha ufungashaji
↓
Gari la usafirishaji
↓
Ofisi ya mauzo
Hapo kijiji kinakuwa zaidi ya eneo la kilimo.
Kinakuwa kituo cha biashara ya parachichi.
29. MKULIMA AACHE KUUZA ZAO PEKEE, AANZE KUFIKIRIA THAMANI
Parachichi linaweza kuanza kama tunda shambani lakini likaishia kuwa bidhaa yenye chapa kwenye rafu ya duka.
Mlolongo wake unaweza kuwa:
MCHANGA
↓
MCHICHE
↓
MZUNGUKO WA UZALISHAJI
↓
PARACHICHI
↓
UVUNAJI
↓
UPANGAJI
↓
KIWANDA
↓
PULP / GUACAMOLE / MAFUTA
↓
UFUNGASHAJI
↓
CHAPA
↓
SOKO
↓
MAPATO
Hii ndiyo fikra ambayo mkulima wa kisasa anapaswa kuwa nayo.
Usiangalie parachichi kama tunda la kuuza tu.
Liangalie kama:
๐ฑ ZAO
๐ญ MALIGHAFI
๐งด BIDHAA
๐ฆ CHAPA
๐ BIASHARA
๐ท AJIRA
๐ฐ CHANZO CHA MAPATO
Kwa mkulima wa Tanzania, kuongeza thamani kunahitaji ushirikiano kati ya wakulima, wasindikaji, wataalamu wa kilimo, taasisi za fedha, wafanyabiashara na masoko. Mafanikio hayatatokana na kuzalisha parachichi nyingi pekee, bali pia ubora, baada ya mavuno, uchakataji, usalama wa chakula, ufungashaji na kupata soko la uhakika.
UJUMBE WA MKULIMA JEMBE
“Parachichi la leo linaweza kuwa tunda; lakini likipitia maarifa, teknolojia na uchakataji, linaweza kuwa mafuta, chakula, vipodozi, ajira na biashara ya kesho.”
MKULIMA JEMBE
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI
No comments:
Post a Comment