Wakulima wadogo katika Wilaya ya Karatu wamepokea msukumo mpya wa kiuchumi kufuatia utekelezaji wa mradi wa uchimbaji wa visima vya umwagiliaji unaofadhiliwa kwa asilimia 100 na Serikali .
Kupitia Tume ya Taifa ya Umwagiliaji (NIRC), mradi huo unalenga kutatua changamoto ya muda mrefu ya uhaba wa maji ya kilimo, hasa katika Kata ya Baray, eneo ambalo ni miongoni mwa maeneo yanayozalisha zao la kitunguu na mazao mengine yanayokwenda katika masoko ya ndani na nje ya nchi.
Taarifa rasmi za NIRC zinaonyesha kuwa Serikali imekuwa ikiwekeza katika upanuzi wa kilimo cha umwagiliaji nchini, ikiwemo uchimbaji wa visima kwa wakulima wadogo ili kupunguza utegemezi wa mvua na kuongeza uzalishaji wa mwaka mzima. (NIRC)
Visima viwili, hekta 66.5 na matumaini mapya
Furaha na matumaini mapya yametanda miongoni mwa wakulima wa Kanda ya Datoga baada ya kukamilika kwa uchimbaji wa visima viwili vitakavyohudumia jumla ya hekta 66.5 za kilimo.
Kwa mtazamo wa kilimo cha kibiashara, eneo hili linaweza kuwa na umuhimu mkubwa kwa wakulima kwa sababu upatikanaji wa maji hauishii kwenye kupata maji pekee, bali unagusa moja kwa moja uwezo wa mkulima kupanga msimu wa uzalishaji, kuchagua mazao, kuongeza eneo analolima na kupanga mavuno kulingana na mahitaji ya soko.
Changamoto kubwa kwa wakulima wanaotegemea mvua ni kwamba muda wa kupanda na kuvuna huwa unategemea mwenendo wa mvua. Mabadiliko ya muda wa mvua yanaweza kuathiri ukuaji wa mazao, wakati mwingine kusababisha gharama kubwa bila kupata mavuno yanayotarajiwa.
Umwagiliaji unapopatikana, mkulima anapata nafasi kubwa zaidi ya kupanga uzalishaji badala ya kusubiri mvua pekee.
Mkulima Gilbert Makirija: Tulikuwa tukisubiri maji kwa siku 11 hadi wiki tatu.
Mkuu wa Wilaya ya Karatu, Dk. Lameck Karanga ....................
Kwa mujibu wa maelezo yake, wakulima walikuwa wakisubiri maji ya umwagiliaji kwa muda wa siku 11 hadi wiki tatu.
Hali hiyo ilikuwa na maana kubwa katika shughuli za kilimo kwa sababu mazao hayahitaji maji kwa wakati mmoja tu. Kuna vipindi ambavyo mmea huhitaji maji zaidi, hasa wakati wa ukuaji, uundaji wa zao na kuelekea kukomaa.
Kwa hiyo, ucheleweshaji wa upatikanaji wa maji unaweza kuathiri uzalishaji, ubora wa mazao na hatimaye kipato cha mkulima.
Sasa, uwepo wa visima hivyo pamoja na miundombinu ya kusambaza maji hadi shambani na matanki ya kuhifadhia maji unawapa wakulima mazingira bora zaidi ya kuendesha uzalishaji kwa uhakika.
Kutoka hekta 3,000 hadi kufungua zaidi ya hekta 2,600
Afisa Kilimo wa Kata ya Baray, Bw. Jaffet Petro, alibainisha kuwa ukosefu wa maji ulikuwa miongoni mwa vikwazo vikubwa vya uzalishaji.
Kati ya hekta zaidi ya 5,600 zinazofaa kwa kilimo, ni takribani hekta 3,000 pekee zilizokuwa zikitumika, huku zaidi ya hekta 2,600 zikibaki bila kuzalishwa kikamilifu.
Hii ni changamoto ambayo haipaswi kuangaliwa kwa upande wa ardhi pekee.
Ardhi ya kilimo bila maji ya uhakika, pembejeo, teknolojia, masoko na usimamizi bora inaweza kubaki bila kutoa tija inayotarajiwa.
Kwa upande mwingine, upatikanaji wa maji unaweza kuwa kichocheo cha kuanza kutumia sehemu ya ardhi ambayo hapo awali ilikuwa haizalishi kutokana na changamoto ya maji.
Ikiwa maeneo hayo yataendelezwa kwa mpango mzuri, wakulima wanaweza kuongeza uzalishaji bila kulazimika kutafuta maeneo mapya ya kilimo.
Hii inaweza kuongeza kiasi cha mazao kinachopatikana katika Kata ya Baray na maeneo jirani, huku ikifungua fursa nyingine katika mnyororo wa thamani.
Maji yanaweza kubadili mnyororo mzima wa thamani
Umwagiliaji hauishii kwenye shamba.
Mkulima anapoongeza uzalishaji, mahitaji ya pembejeo yanaweza kuongezeka. Hii inahusisha mbegu bora, mbolea, dawa salama za kilimo, vifaa vya umwagiliaji, huduma za usafirishaji na wataalamu wa ugani.
Baada ya mavuno, shughuli nyingine hujitokeza kama uchambuaji, upangaji wa mazao, ufungashaji, uhifadhi, usafirishaji na biashara.
Kwa mfano, kwa zao la kitunguu, ongezeko la uzalishaji likiambatana na uhifadhi bora linaweza kumsaidia mkulima kupunguza utegemezi wa kuuza mara moja baada ya kuvuna.
Hivyo, maji yanaweza kuwa mwanzo wa mnyororo mpana wa shughuli za kiuchumi unaowanufaisha si mkulima pekee bali pia wafanyabiashara, wasafirishaji, mafundi, wauzaji wa pembejeo na vijana wanaotoa huduma mbalimbali.
Wiki mbili, visima 11 tayari vimechimbwa
Akiangazia kasi ya utekelezaji, Dk. Lameck Karanga alieleza kuwa ndani ya wiki mbili tangu ziara ya Waziri wa Kilimo ambapo kero ya wananchi ilipokelewa, tayari visima 11 vilikuwa vimechimbwa kati ya visima 30 vilivyopangwa kwa Wilaya ya Karatu.
Maeneo yaliyotajwa katika utekelezaji huo ni pamoja na Dumbechand, Jobaj, Mbuga Nyekundu na Laghangareri.
Taarifa rasmi za Halmashauri ya Wilaya ya Karatu zinaonyesha pia kuwa Serikali inaendelea na miradi mikubwa ya umwagiliaji katika Bonde la Eyasi, ikihusisha maeneo mbalimbali ya skimu za umwagiliaji na wakulima zaidi ya 2,500. (Karatu District Council)
NIRC nayo imeripoti kuwa uendelezaji wa skimu katika Bonde la Eyasi unalenga kuongeza ufanisi wa matumizi ya maji na kuimarisha uzalishaji wa kilimo. (NIRC)
Visima 30 vitagusa kata sita
Kwa mujibu wa Meneja wa Tume ya Taifa ya Umwagiliaji Mkoa wa Arusha, Mhandisi Willium, mradi wa visima 30 unahusisha Kata za Baray, Chemchem, Mang’ola, Endamaghan, Daa na Rhotia.
Visima hivyo vina kina cha kati ya mita 80 hadi 110 na uwezo wa kutoa kati ya lita 30,000 hadi 45,000 za maji kwa saa, kwa mujibu wa maelezo yaliyotolewa katika taarifa ya mradi.
Mpango huo hauishii katika kuchimba shimo ardhini na kupata maji. Unahusisha hatua mbalimbali za kitaalamu, ikiwemo upimaji, usanifu, uwekaji wa pampu, matanki ya lita 10,000 na mifumo ya kusambaza maji hadi maeneo ya kilimo.
Hii ni muhimu kwa sababu kisima pekee hakiwezi kutatua tatizo la umwagiliaji kama hakuna mfumo wa kuyapeleka maji shambani.
Teknolojia ya kisima hadi shambani
Mfumo wa umwagiliaji unaweza kuonekana kama mnyororo unaounganisha hatua kadhaa:
Kisima → pampu → tenki → mabomba → shamba → zao → mavuno → soko.
Kila sehemu ina umuhimu wake.
Kisima kinatoa chanzo cha maji. Pampu inasaidia kusukuma maji. Tenki linatoa nafasi ya kuhifadhi maji. Mabomba yanafikisha maji katika eneo linalohitajika, na mfumo wa shambani unamwezesha mkulima kutumia maji kwa ufanisi.
Kwa hiyo, elimu ya matumizi sahihi ya maji ni muhimu sawa na uwepo wa miundombinu yenyewe.
Wakulima wanahitaji kuelekezwa kuhusu ratiba za umwagiliaji, kiasi cha maji kinachohitajika na zao, utunzaji wa pampu, mabomba na matanki, pamoja na namna ya kuzuia upotevu wa maji.
Fursa za ajira kwa vijana
Mradi huu pia una sehemu inayogusa moja kwa moja vijana.
Kwa mujibu wa maelezo ya mradi, kila eneo linatarajiwa kutoa fursa za ajira za kudumu kwa vijana sita wenye utaalamu wa ufundi bomba.
Hii inaonyesha namna ambavyo mradi wa umwagiliaji unaweza kuwa zaidi ya mradi wa kilimo.
Vijana wanaweza kupata fursa katika:
Ufundi wa mabomba;
Matengenezo ya pampu;
Ufungaji wa mifumo ya maji;
Usimamizi wa matanki;
Huduma za mashambani;
Usafirishaji wa mazao;
Biashara ya pembejeo;
Ufungashaji na uhifadhi wa mazao.
NIRC imeeleza kwa ujumla kuwa mpango wa uchimbaji wa visima kwa wakulima wadogo unalenga pia kuongeza ajira kwa vijana na kuwawezesha wakulima kupata maji ya uhakika kwa uzalishaji wa mwaka mzima. (NIRC)
Changamoto inayofuata: kuitunza miundombinu
Akimshukuru Rais Samia kwa uwekezaji huo, Mkuu wa Wilaya aliwasihi wananchi kuilinda na kuitunza miundombinu hiyo ili iweze kuleta tija endelevu.
Hili ni jambo muhimu sana katika miradi ya umwagiliaji.
Mradi unapokamilika, kazi nyingine kubwa huanza—ambayo ni kuhakikisha miundombinu inatumika kwa muda mrefu.
Pampu, mabomba, matanki na vifaa vingine vinahitaji matengenezo ya mara kwa mara. Pia, matumizi ya maji yanahitaji usimamizi ili kuhakikisha wakulima wanapata huduma kwa utaratibu na bila migogoro.
Tume ya Taifa ya Umwagiliaji ina jukumu la kuratibu, kuendeleza na kusimamia maendeleo ya sekta ya umwagiliaji nchini, pamoja na kupanga, kusanifu, kujenga na kusimamia miundombinu ya umwagiliaji. (NIRC)
Maji ya uhakika yanaweza kubadilisha uchumi wa familia
Kwa mkulima mdogo, maji yanaweza kuwa tofauti kati ya kulima mara moja kwa mwaka na kuwa na uwezo wa kupanga uzalishaji zaidi ya msimu mmoja, kutegemea zao, udongo, upatikanaji wa soko na ushauri wa wataalamu.
Mkulima anapokuwa na uwezo wa kupanga uzalishaji, anaweza pia kupanga matumizi ya familia, elimu ya watoto, ununuzi wa pembejeo na uwekezaji mwingine.
Hata hivyo, ongezeko la uzalishaji linahitaji kwenda sambamba na soko la uhakika.
Kuzalisha kwa wingi bila mpango wa soko kunaweza kusababisha bei kushuka wakati wa mavuno mengi.
Ndiyo maana hatua inayofuata baada ya kuimarisha maji inapaswa kuwa kuimarisha uhifadhi, masoko, usindikaji na kuongeza thamani ya mazao.
Kutoka shambani hadi sokoni
Kwa Karatu, fursa ya umwagiliaji inaweza kuangaliwa kwa mtazamo mpana wa mnyororo wa thamani.
Mnyororo huo unaweza kuanzia:
Maji → uzalishaji → mavuno → uhifadhi → usafirishaji → biashara → usindikaji → masoko ya ndani na nje.
Iwapo kila hatua itaimarishwa, thamani kubwa zaidi inaweza kubaki katika eneo la uzalishaji.
Kwa mfano, badala ya mkulima kuuza mazao ghafi pekee, kuna nafasi ya kuendeleza biashara za kuchambua, kupanga madaraja, kufungasha na kuhifadhi mazao kulingana na mahitaji ya wanunuzi.
Hii inaweza pia kuwapa vijana na vikundi vya wakulima nafasi ya kuingia katika shughuli zinazozunguka kilimo.
Karatu na mustakabali wa kilimo cha umwagiliaji
Pia, NIRC imeeleza kuwa Serikali inaendelea kupanua matumizi ya mitambo ya kuchimba visima na kwamba mpango wa kitaifa wa uchimbaji wa visima unalenga kuwafikishia wakulima wadogo huduma za umwagiliaji. (NIRC)
Hivyo, mradi wa visima katika Karatu unaweza kuangaliwa kama sehemu ya juhudi pana za kuongeza eneo linalozalisha kwa kutegemea umwagiliaji badala ya kutegemea mvua pekee.
Maji ni msingi, uzalishaji ndio hatua inayofuata
Visima viwili vya Kanda ya Datoga vinavyohudumia hekta 66.5, pamoja na mpango mpana wa visima 30 katika Wilaya ya Karatu, vinafungua fursa mpya kwa wakulima ambao kwa muda mrefu wamekuwa wakikabiliwa na changamoto ya upatikanaji wa maji.
Lakini mafanikio ya mradi hayataishia kwenye kuchimba visima.
Mafanikio ya kweli yatapimwa kwa namna ambavyo maji hayo yataongeza eneo linalolimwa, tija kwa hekta, ubora wa mazao, kipato cha wakulima, ajira kwa vijana, uhifadhi wa maji, upatikanaji wa masoko na uongezaji wa thamani ya mazao.
Kwa wakulima wa Baray na Kanda ya Datoga, maji haya yanaweza kuwa msingi wa hatua mpya katika kilimo—mradi miundombinu ilindwe, itunzwe na itumike kwa ufanisi, huku uzalishaji ukiunganishwa na teknolojia, utaalamu na masoko.
Hapo ndipo kisima kinapogeuka kutoka kuwa chanzo cha maji na kuwa chanzo cha uchumi wa mkulima.
Kwa Mkulima Jembe — Kilimo, Mifugo, Mazingira na Biashara.
Hakuna maoni:
Chapisha Maoni