Usalama wa maisha ya binadamu unapaswa kuwa jambo la kwanza wakati wa kukabiliana na majanga ya mvua
Mkuu wa Wilaya ya Moshi,
, ametoa wito kwa wananchi wanaoishi katika maeneo hatarishi kuchukua tahadhari na, pale inapobidi, kuondoka katika maeneo hayo kutokana na uwezekano wa kunyesha kwa mvua nyingi nchini.
Kauli hiyo inakuja wakati ambapo mvua kubwa zinaweza kusababisha changamoto mbalimbali katika maeneo ambayo tayari yana historia au mazingira yanayoweza kuchochea mafuriko, maporomoko ya ardhi, mmomonyoko wa udongo na majanga mengine yanayohusiana na mvua.
Mnzava amesisitiza umuhimu wa wananchi kusikiliza na kuzingatia tahadhari zinazotolewa na mamlaka husika, akieleza kuwa usalama wa wananchi unapaswa kupewa kipaumbele.
Kwa mtazamo mpana, ujumbe huu si wa watu wanaoishi Moshi pekee. Ni wito unaogusa jamii nzima kwa sababu mvua inapozidi kiwango cha kawaida, madhara yake yanaweza kuathiri nyumba, barabara, madaraja, mashamba, mifugo, biashara, shule na hata huduma muhimu kama maji na umeme.
MAENEO HATARISHI NI YAPI?
Moja ya changamoto kubwa katika kukabiliana na majanga ya mvua ni kwamba baadhi ya wananchi wanaweza wasitambue kwamba maeneo wanayoishi yana hatari.
Eneo hatarishi si lazima liwe mahali ambapo mafuriko yamewahi kutokea jana. Linaweza kuwa eneo ambalo mazingira yake yanaifanya iwe rahisi kupata madhara wakati mvua kubwa inaponyesha.
Maeneo yanayoweza kuwa hatarishi ni pamoja na:
Maeneo ya mabondeni na karibu na mito.
Maeneo yanayopitiwa na maji wakati wa mvua kubwa.
Maeneo yenye miteremko mikali yanayoweza kukumbwa na maporomoko ya ardhi.
Maeneo yenye udongo unaoweza kulowa sana na kupoteza uimara.
Maeneo yaliyojengwa karibu sana na kingo za mito au mifereji.
Maeneo yenye mifereji midogo au iliyozibwa.
Nyumba zilizo chini ya miinuko mikubwa.
Maeneo ambayo tayari yanaonekana kuwa na nyufa kwenye ardhi au majengo.
Maeneo ambayo yamewahi kuathiriwa na mafuriko au maporomoko hapo nyuma.
Kwa hiyo, wananchi hawapaswi kusubiri maji yaanze kuingia ndani ya nyumba ndipo waanze kutafuta mahali salama.
KWA NINI KUONDOKA MAPEMA NI MUHIMU?
Katika majanga mengi, dakika na saa za mwanzo zinaweza kuwa na umuhimu mkubwa.
Maji yakianza kujaa kwa kasi, barabara zinaweza kukatika, madaraja yanaweza kujaa maji, miti inaweza kuanguka na maeneo ya kupita yanaweza kuwa hatarishi.
Mtu anayesubiri mpaka hali iwe mbaya anaweza kushindwa kuondoka kwa urahisi.
Ndiyo maana ujumbe wa kuondoka mapema unatakiwa kueleweka kama hatua ya kuokoa maisha, siyo kama jambo la kuleta hofu.
Familia inayohama mapema kutoka eneo hatarishi inaweza kuwa imeokoa maisha yake kabla ya janga halijatokea.
WANANCHI WASIPUUZE DALILI ZA HATARI
Wananchi wanaishi katika maeneo yao kwa muda mrefu na mara nyingi huwa ndio wanaoweza kuona mabadiliko ya mazingira mapema.
Kwa mfano, iwapo kuna:
Nyufa mpya kwenye ardhi;
Nyufa kwenye kuta za nyumba;
Miti kuanza kuinama au kusogea;
Maji kuanza kutoka sehemu ambazo hayakuwahi kutoka;
Mteremko kuanza kupasuka;
Maji ya mto kuongezeka kwa kasi;
Mifereji kujaa na kushindwa kupitisha maji;
Mawe au udongo kuanza kushuka kutoka mlimani;
Sakafu au msingi wa nyumba kuanza kusogea;
hizo zinaweza kuwa ishara zinazohitaji kuchukuliwa kwa uzito.
Katika mazingira kama haya, si busara kusubiri kuona nini kitatokea.
MAFURIKO SI TISHIO KWA NYUMBA PEKE YAKE
Mafuriko yanaweza kuleta madhara mengi kwa jamii.
Maji yanapoingia katika makazi yanaweza kuharibu samani, chakula, nyaraka, vifaa vya biashara na mali nyingine.
Lakini madhara yanaweza kuwa makubwa zaidi.
Maji machafu yanaweza kuchafua vyanzo vya maji na kuongeza uwezekano wa magonjwa yanayohusiana na maji yasiyo salama na mazingira machafu.
Kwa familia zinazofuga mifugo, mafuriko yanaweza pia kuathiri mabanda, malisho na mifugo yenyewe.
Kwa wakulima, maji mengi kupita kiasi yanaweza kuharibu mazao, kuosha udongo wenye rutuba na kusababisha mmomonyoko.
Hivyo, maandalizi ya mvua kubwa yanapaswa kuhusisha maisha ya binadamu, afya, chakula, mifugo, mazingira na uchumi wa familia.
MKULIMA ANATAKIWA KUCHUKUA HATUA GANI?
Kwa mkulima, mvua kubwa inaweza kuwa na faida na hasara.
Mvua ni muhimu kwa uzalishaji wa mazao, lakini inapozidi uwezo wa ardhi na miundombinu, inaweza kusababisha madhara makubwa.
Wakulima wanapaswa kuhakikisha mashamba yana mifereji inayofaa kupitisha maji bila kusababisha mmomonyoko mkubwa.
Katika maeneo yenye mteremko, hatua za kuhifadhi udongo na maji zinapaswa kupewa kipaumbele.
Kilimo kwenye miteremko kinahitaji mbinu zinazosaidia kupunguza kasi ya maji, kama vile kilimo cha kufuata kontua, matuta na hatua nyingine zinazofaa kulingana na aina ya ardhi.
Mkulima pia anatakiwa kuepuka kujenga nyumba, mabanda ya mifugo au maghala katika maeneo yanayoweza kufikiwa na maji ya mafuriko.
USALAMA WA WATOTO UWE KIPAUMBELE
Wakati wa mvua kubwa, watoto wanahitaji uangalizi wa karibu.
Mito, mifereji, madimbwi na maeneo yenye maji yanayotiririka kwa kasi si sehemu salama za kuchezea au kuvuka.
Wazazi na walezi wanapaswa kuwaelimisha watoto kwamba maji yanayotiririka kwa kasi yanaweza kuwa na nguvu kubwa kuliko yanavyoonekana.
Pia, mtoto hapaswi kutumwa kuvuka mto au eneo lililojaa maji kwa sababu tu maji yanaonekana kuwa mafupi.
USIVUKE MAJI YANAYOTIRIRIKA KWA NGUVU
Moja ya makosa yanayoweza kugharimu maisha wakati wa mvua kubwa ni kujaribu kuvuka maji yanayotiririka.
Maji yanaweza kuwa na nguvu kubwa, hata kama kina chake hakionekani kuwa kikubwa.
Dereva pia hapaswi kulazimisha kupita katika barabara iliyofunikwa na maji ikiwa hawezi kutathmini kina na hali ya barabara chini ya maji.
Ni bora kuchelewa kufika kuliko kupoteza maisha.
FAMILIA IWE NA MPANGO WA DHARURA
Kila familia inayokaa katika eneo linaloweza kuathiriwa na mvua kubwa inashauriwa kuwa na mpango wa dharura.
Familia ijue:
Tukilazimika kuondoka, tutaenda wapi?
Tutatumia njia gani?
Tutakutana wapi ikiwa tutatengana?
Nani atamsaidia mtoto, mzee au mtu mwenye uhitaji maalumu?
Maswali haya yakijibiwa kabla ya janga, familia huwa katika nafasi nzuri zaidi ya kuchukua hatua haraka.
Ni muhimu pia kuweka vitu muhimu mahali vinapoweza kuchukuliwa kwa urahisi iwapo familia italazimika kuondoka.
Vitu kama nyaraka muhimu, dawa zinazohitajika, simu, chaja, tochi, nguo muhimu na mahitaji ya msingi vinapaswa kuandaliwa mapema.
JAMII INAPASWA KUSHIRIKIANA
Maandalizi ya majanga si jukumu la mtu mmoja.
Majirani wanapaswa kusaidiana kutambua maeneo hatarishi na kuwafikishia taarifa watu ambao huenda hawajasikia tahadhari.
Familia yenye uwezo wa kumsaidia jirani mzee, mgonjwa au mwenye uhitaji maalumu inapaswa kufanya hivyo kwa usalama.
Viongozi wa mitaa na vijiji pia wana nafasi muhimu katika kuhakikisha wananchi wanapata taarifa kwa wakati.
Taarifa inapokuwa imefika mapema, wananchi wanapata muda wa kufanya maamuzi.
SERIKALI NA MAMLAKA ZINAHITAJIKA KUWA KARIBU NA WANANCHI
Wito kwa wananchi kuchukua tahadhari unapaswa kwenda sambamba na hatua za mamlaka.
Ni muhimu maeneo hatarishi kutambuliwa na wananchi kufahamishwa kuhusu hatari zinazoweza kujitokeza.
Pale inapohitajika, maeneo salama ya muda yanapaswa kutambuliwa na wananchi wajue wapi pa kwenda wakati wa dharura.
Pia, miundombinu ya kupitisha maji inahitaji kutunzwa.
Mifereji iliyozibwa na taka inaweza kuongeza tatizo la mafuriko katika maeneo ya mijini na vijijini.
Hivyo, suala la usafi wa mazingira linahusiana moja kwa moja na usalama wakati wa mvua.
TAKA NA MIFEREJI: TATIZO LINALOWEZA KUEPUKIKA
Baadhi ya mafuriko mijini yanaweza kuwa makubwa zaidi kutokana na kuzibwa kwa mifereji.
Plastiki, chupa, mabaki ya vyakula, udongo na taka nyingine zinapoziba njia za maji, maji hukosa njia ya kupita.
Matokeo yake yanaweza kuwa maji kuingia barabarani, kwenye nyumba na maeneo ya biashara.
Kwa hiyo, wananchi wanapaswa kuepuka kutupa taka kwenye mifereji, mito na maeneo ya wazi yanayoweza kuwa njia ya maji.
Usafi wa mazingira ni sehemu ya kinga dhidi ya mafuriko.
TAHADHARI SIYO HOFU
Ni muhimu kutofautisha kati ya kuchukua tahadhari na kueneza hofu.
Tahadhari inamaanisha kutumia taarifa rasmi, kutathmini hatari na kuchukua hatua zinazofaa.
Wananchi wanapaswa kuepuka kusambaza taarifa ambazo hazijathibitishwa kupitia mitandao ya kijamii.
Taarifa za hali ya hewa na tahadhari za majanga zinapaswa kufuatiliwa kupitia mamlaka husika.
Kabla ya kusambaza ujumbe wa kutisha, mtu anapaswa kujiuliza:
Chanzo cha taarifa hii ni kipi?
Imetolewa na mamlaka gani?
Ni taarifa ya sasa au ya zamani?
KUNA FUNZO KUBWA KATIKA KAULI YA DC MNZAVA
Kauli ya Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava, inapaswa kutazamwa zaidi ya ujumbe wa wakati mmoja.
Ni sehemu ya mjadala mpana kuhusu namna jamii inavyoweza kujenga utamaduni wa kujiandaa kabla ya janga.
Kwa muda mrefu, jamii nyingi zimekuwa zikichukua hatua baada ya madhara kutokea.
Nyumba ikifurika ndipo tunaanza kutafuta mifereji.
Barabara ikikatika ndipo tunaanza kuzungumza kuhusu miundombinu.
Mteremko ukianguka ndipo tunaanza kuuliza kama eneo lilikuwa salama kwa makazi.
Mtazamo huu unahitaji kubadilika.
Kinga ni bora kuliko kusubiri maafa yatokee.
MAZINGIRA NA USALAMA WA BINADAMU VINA UHUSIANO
Utunzaji wa mazingira haupaswi kuonekana kama suala la miti na misitu pekee.
Ni suala linalohusiana na maisha ya kila siku.
Misitu inapoharibiwa, udongo unaweza kupoteza uwezo wake wa kushikilia maji na kuongeza changamoto za mmomonyoko katika baadhi ya mazingira.
Mito inapovamiwa, njia za asili za maji zinaweza kuathirika.
Mabwawa na maeneo ya asili yanapozibwa au kubadilishwa matumizi bila mipango sahihi, uwezo wa mazingira kukabiliana na maji unaweza kupungua.
Hivyo, kulinda mazingira ni sehemu ya kulinda maisha ya jamii.
UJUMBE KWA WANANCHI
Kwa wananchi wanaoishi katika maeneo ambayo tayari yanajulikana kuwa hatarishi, ujumbe ni mmoja:
Usisubiri janga likufikie ndipo uchukue hatua.
Fuatilia taarifa za mamlaka.
Zungumza na viongozi wa eneo lako.
Tambua eneo salama la kwenda.
Waandalie watoto na familia yako mpango wa dharura.
Linda mifugo na mali muhimu kwa kadiri inavyowezekana.
Na ikiwa mamlaka zimeagiza kuondoka katika eneo hatarishi, chukua agizo hilo kwa uzito.
Mali inaweza kutafutwa tena, lakini maisha ya binadamu hayawezi kurudishwa.
HITIMISHO: MVUA NI BARAKA, LAKINI MAANDALIZI NI KINGA
Mvua ni sehemu muhimu ya maisha ya Tanzania. Inaleta maji kwa kilimo, mifugo, vyanzo vya maji na mazingira.
Lakini mvua inapokuwa kubwa, jamii inahitaji kuwa tayari kukabiliana na athari zinazoweza kutokea.
Wito wa Mkuu wa Wilaya ya Moshi, Godfrey Mnzava, kwa wananchi wanaoishi katika maeneo hatarishi kuondoka na kuchukua tahadhari unatukumbusha jambo muhimu:
Usalama wa maisha unatakiwa kupewa kipaumbele kabla ya mali.
Jamii yenye uelewa wa hatari, inayofuatilia taarifa sahihi, inayotunza mazingira na inayochukua hatua mapema ina nafasi kubwa zaidi ya kupunguza madhara ya majanga.
Kwa hiyo, kabla mvua kubwa haijaanza, kila familia ijiulize:
“Iwapo mvua itakuwa kubwa kuliko kawaida leo, familia yangu iko tayari?”
Jibu la swali hilo linaweza kuwa mwanzo wa kuokoa maisha.
MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI
No comments:
Post a Comment