SIKU YA USAFI DUNIANI: USAFI SI KUFAGIA TU, NI KULINDA AFYA, MAZINGIRA NA UCHUMI WA JAMII

Na Mkulima Jembe Blog

Wakati dunia ikijiandaa kuadhimisha Siku ya Usafi Duniani Septemba 20, mjadala kuhusu usafi unapaswa kwenda zaidi ya zoezi la siku moja la kufagia barabara, kukusanya taka au kupanda miti.

Ni wakati wa jamii kujiuliza swali muhimu: Baada ya Septemba 20 kupita, tunafanya nini ili mazingira yetu yaendelee kuwa safi?

Swali hili lina umuhimu mkubwa kwa sababu mazingira machafu yanaweza kuathiri afya za watu, uzalishaji wa kilimo, mifugo, biashara, vyanzo vya maji na hata hadhi ya miji na vijiji.

Katika kuelekea maadhimisho hayo, wadau wa mazingira wameendelea kutoa elimu kwa jamii kuhusu umuhimu wa usafi, uhifadhi wa mazingira na uwajibikaji wa kila mmoja.

Miongoni mwa wanaoendelea kuhamasisha jamii ni Mkurugenzi wa Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP) inayojihusisha na masuala ya mazingira yenye makao yake mkoani Kilimanjaro.

Mushi amesisitiza kwamba usafi na utunzaji wa mazingira si jukumu la serikali pekee, bali ni wajibu unaohitaji ushiriki wa wananchi, taasisi, kampuni, shule, vikundi vya kijamii na wadau mbalimbali.

USAFI UNAANZA NA MTU MMOJA

Mara nyingi jamii inapozungumzia usafi, fikra huenda kwenye magari ya taka, wafagiaji, mamlaka za serikali za mitaa au kampuni zinazokusanya taka.

Lakini ukweli ni kwamba mfumo mzima wa usafi huanza kabla taka haijafika kwenye gari la taka.

Unaanzia nyumbani.

Unaanzia sokoni.

Unaanzia shuleni.

Unaanzia kwenye mgahawa.

Unaanzia kwenye shamba.

Unaanzia kwenye ofisi.

Unaanzia kwenye duka.

Na unaanzia kwenye uamuzi wa mtu mmoja wa kutotupa taka ovyo.

Hivyo, Siku ya Usafi Duniani inaweza kuwa fursa ya kuhamisha fikra kutoka “nani atasafisha?” kwenda “nani amesababisha taka na nani anawajibika kuzisimamia?”

Hapo ndipo dhana ya uwajibikaji wa mazingira inapopata maana halisi.

KILIMANJARO ENVIRONMENTAL PRESERVATION (KEP): ELIMU, UHIFADHI NA KUJENGA JAMII INAYOWAJIBIKA KWA MAZINGIRA

Katika juhudi za kuhamasisha jamii kuhusu mazingira, nafasi ya Kilimanjaro Environmental Preservation (KEP), chini ya uongozi wa Nestory Ludovick Mushi, inaweza kutazamwa katika muktadha mpana wa elimu, uhamasishaji na ushirikishwaji wa jamii katika masuala ya mazingira.

Jambo muhimu katika kazi za mazingira si kusubiri tatizo litokee ndipo hatua zichukuliwe.

Elimu inapaswa kutangulia.

Jamii ikielewa madhara ya kutupa taka kwenye mifereji, mito, mabwawa na maeneo ya wazi, uwezekano wa kubadili tabia huongezeka.

Jamii ikielewa thamani ya chanzo cha maji, itakuwa rahisi kushiriki katika kukilinda.

Jamii ikielewa madhara ya plastiki, inaweza kuanza kutafuta njia bora za matumizi na utupaji wake.

Hii ndiyo sababu taasisi na majukwaa ya mazingira kama KEP yana umuhimu katika kuunganisha elimu ya mazingira na hatua za vitendo katika jamii.

Kwa mtazamo huu, usafi haupaswi kuonekana kama tukio la kalenda pekee, bali kama mchakato wa kujenga utamaduni mpya wa kuishi kwa kuheshimu mazingira.

TAKA SI TAKATAKA PEKE YAKE — NI RASILIMALI IKIENDESHWA VIZURI

Moja ya maeneo yanayohitaji elimu zaidi ni namna jamii inavyoitazama taka.

Kwa watu wengi, taka ni kitu kisichohitajika kinachopaswa kuondolewa.

Lakini baadhi ya taka zinaweza kuwa malighafi.

Mabaki ya chakula yanaweza kutumika kutengeneza mboji.

Baadhi ya mabaki ya kilimo yanaweza kutumika katika uzalishaji wa bidhaa nyingine.

Plastiki, chuma, karatasi na vifaa vingine vinaweza kukusanywa na kupelekwa kwenye mifumo ya urejelezaji pale inapowezekana.

Hapa ndipo usafi unapokutana na uchumi wa mzunguko (circular economy).

Badala ya mfumo wa:

Tengeneza → Tumia → Tupa

jamii inaweza kuelekea kwenye mfumo wa:

Tengeneza → Tumia → Kusanya → Tenganisha → Rejesha kwenye matumizi/uzalishaji.

Mfumo huu unaweza pia kuibua fursa za ajira kwa vijana na wanawake kupitia ukusanyaji, uchambuzi, urejelezaji na ubunifu wa bidhaa kutokana na baadhi ya taka.

USAFI NA AFYA: TAKA ZINAWEZA KUWA CHANZO CHA HATARI

Usafi wa mazingira una uhusiano mkubwa na afya ya jamii.

Taka zinapotupwa ovyo zinaweza kuziba mifereji na kusababisha maji kutuama.

Maji yanapotawanyika katika maeneo yasiyofaa, mazingira yanaweza kuwa hatarishi kwa afya na usalama wa jamii.

Vyanzo vya maji vinapochafuka, tatizo linakuwa kubwa zaidi kwa sababu maji ni msingi wa maisha.

Kwa hiyo, usafi haupaswi kuangaliwa kama suala la uzuri wa mji pekee.

Ni suala la afya.

Ni suala la usalama.

Ni suala la ustawi wa jamii.

Na ni suala la gharama za maisha.

KILIMO KINAHITAJI MAZINGIRA SAFI

Kwa msomaji wa Mkulima Jembe, suala hili lina umuhimu wa kipekee.

Mkulima hawezi kutenganisha kilimo na mazingira.

Udongo ni mazingira.

Maji ni mazingira.

Hewa ni mazingira.

Misitu ni mazingira.

Vyanzo vya maji ni mazingira.

Hata wadudu na viumbe wengine wanaosaidia mfumo wa ikolojia wana nafasi katika uzalishaji wa chakula.

Taka zinazotupwa kwenye maeneo ya kilimo zinaweza kuleta changamoto katika uzalishaji na usalama wa mazingira.

Ndiyo maana kampeni ya usafi inapaswa kufika hadi mashambani na vijijini, si kubaki kwenye miji pekee.

Mkulima anapaswa kuelimishwa kuhusu utunzaji wa udongo, matumizi sahihi ya pembejeo, usimamizi wa taka za shambani na ulinzi wa vyanzo vya maji.

USAFI WA SOKO NI USAFI WA BIASHARA

Masoko ni maeneo muhimu katika uchumi wa jamii.

Ndiyo sehemu ambayo mkulima anakutana na mnunuzi.

Lakini soko lisilo safi linaweza kupunguza mvuto wa eneo na kuleta changamoto kwa wafanyabiashara na walaji.

Usafi wa masoko kwa hiyo unahitaji ushirikiano wa:

• Wafanyabiashara

• Wanunuzi

• Serikali za mitaa

• Wasimamizi wa masoko

• Watoa huduma za usafi

• Vikundi vya vijana

• Vikundi vya wanawake

• Taasisi za mazingira

Hapa ndipo tunapoona kwamba usafi unaweza kuwa sehemu ya mkakati wa kukuza biashara, si gharama pekee.

VIJANA: NGUVU KUBWA YA MABADILIKO

Kama kuna kundi ambalo linaweza kuifanya Siku ya Usafi Duniani iwe mwanzo wa mabadiliko ya muda mrefu, ni vijana.

Vijana wana nguvu kazi.

Wana ubunifu.

Wana uwezo wa kutumia teknolojia.

Wanaweza kuanzisha biashara za taka na urejelezaji.

Wanaweza kuendesha kampeni za elimu kupitia mitandao ya kijamii.

Wanaweza kuanzisha vikundi vya usafi katika mitaa na vijiji.

Kwa hiyo, badala ya kuwaona vijana kama washiriki wa zoezi la kusafisha tu, wanapaswa kuonekana kama wabunifu wa suluhisho za mazingira.

SHULE ZIWE MAABARA ZA UTAMADUNI WA USAFI

Mtoto anayefundishwa kutunza mazingira akiwa shuleni ana nafasi kubwa ya kuendeleza tabia hiyo nyumbani.

Shule zinaweza kuwa na:

Klabu za mazingira.

Mifumo ya kutenganisha taka.

Bustani za shule.

Miti ya shule.

Mafunzo ya urejelezaji.

Mashindano ya madarasa yenye mazingira safi.

Hivyo, Siku ya Usafi Duniani inaweza kuwa mwanzo wa kuanzisha kizazi ambacho hakisubiri kuambiwa kusafisha, bali kinaona usafi kama sehemu ya maisha.

KUTOKA “CLEAN-UP DAY” KWENDA “CLEAN-UP CULTURE”

Hili ndilo jambo kubwa ambalo jamii inapaswa kulifikiria kuelekea Septemba 20.

Siku moja ya usafi haitoshi.

Kama jamii itasafisha tarehe 20 Septemba halafu tarehe 21 taka zikatupwa tena kwenye maeneo yale yale, tutakuwa tumefanya tukio, lakini hatujabadilisha tabia.

Lengo linapaswa kuwa kujenga:

CLEAN-UP CULTURE

Utamaduni ambao:

• Mtu hatupi taka ovyo.

• Mfanyabiashara anasimamia taka za biashara yake.

• Shule inafundisha usafi.

• Mkulima analinda mazingira ya shamba.

• Mwananchi analinda chanzo cha maji.

• Kampuni inazingatia wajibu wake kwa mazingira.

• Serikali inaweka mifumo bora ya usimamizi wa taka.

• Vijana wanageuza changamoto za taka kuwa fursa.

UBUNIFU WA KIPEKEE: “TANGAZA TAKA, USITUPIE TAKA”

Katika kuelekea maadhimisho hayo, ujumbe wa kampeni unaweza kuwa:

“TANGAZA TAKA, USITUPIE TAKA!”

Maana yake ni kwamba kila mwananchi anaweza kuwa mtoa taarifa na mlinzi wa mazingira.

Anapoona eneo linalotupwa taka ovyo, badala ya kupita kimya, anaweza kutoa taarifa kwa mamlaka husika au viongozi wa eneo.

Anapoona chanzo cha maji kinachafuliwa, suala hilo linapaswa kuibua hatua.

Anapoona mifereji inazibwa na taka, jamii inaweza kuchukua hatua mapema.

Hii inaweza kuunganisha mazingira + teknolojia + uandishi wa habari + uwajibikaji wa wananchi.

NESTORY MUSHI: ELIMU YA MAZINGIRA ISIISHIE KWENYE MANENO

Katika mazungumzo yake na Mkulima Jembe, Nestory Ludovick Mushi amesisitiza umuhimu wa kila mmoja kushiriki katika usafi na utunzaji wa mazingira.

Kauli hiyo inatoa ujumbe mpana: mazingira hayawezi kulindwa na mtu mmoja.

Serikali ina wajibu wake.

Wananchi wana wajibu wao.

Taasisi zina wajibu.

Sekta binafsi ina wajibu.

Shule zina wajibu.

Vikundi vya kijamii vina wajibu.

Vyombo vya habari vina wajibu.

Na taasisi za mazingira kama KEP Environmental Platform zina nafasi muhimu katika kuendelea kuunganisha elimu, uhamasishaji na ushiriki wa jamii.

Hapo ndipo tunapoweza kutoka kwenye kaulimbiu na kwenda kwenye matokeo.

SEPTEMBA 20 ISIWE MWISHO — IWE MWANZO

Tunapoelekea Siku ya Usafi Duniani, ujumbe mkubwa si kwamba wananchi watoke nje na kusafisha.

Ujumbe mkubwa ni kwamba tujenge mfumo unaozuia uchafu kabla haujatokea.

Tusisubiri taka zijaze mifereji ndipo tusafishe.

Tusisubiri chanzo cha maji kichafuke ndipo tukimbilie kukilinda.

Tusisubiri mafuriko ndipo tukumbuke mifereji.

Tusisubiri magonjwa ndipo tukumbuke usafi.

Tusisubiri mazingira yaharibike ndipo tuanze kuyazungumzia.

Tuanze sasa.

Kwa sababu mazingira safi si zawadi tunayopokea kutoka kwa serikali.

Ni urithi tunaouandaa kwa kizazi kijacho.

 UJUMBE WA MKULIMA JEMBE

Septemba 20 inaweza kuwa tarehe kwenye kalenda, lakini usafi unatakiwa kuwa utamaduni wa kila siku.

Kutoka nyumbani hadi shambani.

Kutoka shuleni hadi sokoni.

Kutoka kijijini hadi mjini.

Kutoka kwa mwananchi hadi kampuni.

Kila mtu ana nafasi. Kila mtu ana wajibu. Kila mtu anaweza kuwa sehemu ya suluhisho.

MKULIMA JEMBE BLOG

“Ni Juhudi Zetu Vijiji Kuwa Miji”

USAFI UNAANZA NA WEWE.
MAZINGIRA NI YETU SOTE.
TULINDE LEO KWA AJILI YA KESHO.