Mhe. Prof.Riziki Shemdoe.
xxxxxxxx
Maadhimisho ya Usafi Duniani yageuke kuwa hatua ya vitendo ya kulinda jamii, mazingira na miundombinu dhidi ya mafuriko
 |
Tunapokaribia Maadhimisho ya Usafi Duniani 2026, yanayofanyika Septemba 20, mjadala kuhusu usafi haupaswi kuishia kwenye kufagia barabara, kukusanya taka na kupamba maeneo ya mijini. Unapaswa kwenda hatua moja zaidi—kuangalia namna usafi unavyoweza kuwa sehemu ya mkakati wa kuzuia mafuriko, kulinda afya za wananchi, kuhifadhi mazingira na kupunguza uharibifu wa miundombinu.
Maadhimisho ya mwaka huu yanaingia katika kipindi ambacho Tanzania imepewa tahadhari kuhusu mwenendo wa mvua za msimu wa Vuli 2026. Kwa mujibu wa Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA), msimu wa Vuli 2026 unatarajiwa kuathiriwa kwa kiwango kikubwa na hali ya El Niño, huku baadhi ya maeneo yakitarajiwa kupata mvua za wastani hadi juu ya wastani. TMA pia imetahadharisha kuhusu uwezekano wa unyevu uliopitiliza, mafuriko, ongezeko la kina cha maji katika mito na mabwawa pamoja na magonjwa yanayoweza kutokana na uchafuzi wa maji. (Meteo Tanzania)
Katika mazingira hayo, kauli na maelekezo ya Serikali kuhusu kuzibua mitaro na mifereji ya maji yanapaswa kutazamwa kama hatua muhimu ya maandalizi ya kukabiliana na majanga, si zoezi la kawaida la usafi.
Prof. Shemdoe: Wilaya na Halmashauri zizibue mitaro kabla ya mvua
Waziri wa Nchi, Ofisi ya Waziri Mkuu, Tawala za Mikoa na Serikali za Mitaa (OWM–TAMISEMI), Mhe. Prof. Riziki Shemdoe, amezielekeza Wilaya na Halmashauri zote nchini kuhakikisha zinafanya kazi ya kuzibua mitaro na mifereji ya maji ili kujiandaa na kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua za El Niño.
Prof. Shemdoe ametoa maelekezo hayo Septemba 13, 2026 akiwa Somanga, Wilaya ya Kilwa, mkoani Lindi, katika siku ya kwanza ya ziara yake ya kikazi mkoani humo.
Ziara hiyo inalenga kukagua utekelezaji wa miradi ya maendeleo, kuhimiza uwajibikaji kwa viongozi na watumishi wa Serikali za Mitaa, kusikiliza na kutatua kero za wananchi pamoja na kuwahamasisha wananchi kushiriki katika shughuli za maendeleo.
Katika mazingira ya maandalizi ya mvua, ujumbe huu una maana kubwa zaidi kwa sababu miundombinu ya maji inaposhindwa kufanya kazi, athari zake zinaweza kugusa nyumba, barabara, biashara, shule, vituo vya afya, mashamba na maeneo ya uzalishaji.
Kwa nini kuzibua mitaro ni suala la usalama wa wananchi?
Mara nyingi jamii huona mfereji uliojaa udongo, taka, majani au plastiki kama suala dogo la usafi.
Lakini mvua kubwa inaponyesha, mfereji huo unaweza kubadilika kuwa chanzo cha tatizo kubwa.
Maji yanaposhindwa kupita katika njia yake, hutafuta njia nyingine. Njia hiyo inaweza kuwa:
barabarani;
kwenye viwanja vya wananchi;
ndani ya nyumba;
kwenye maeneo ya biashara;
mashambani;
kwenye shule;
karibu na vituo vya afya;
au kuelekea kwenye maeneo ya mabondeni.
Hivyo, mfereji ulioziba leo unaweza kuwa mafuriko ya kesho.
Tatizo linakuwa kubwa zaidi pale taka ngumu zinapotupwa kwenye mifereji. Chupa za plastiki, mifuko, maboksi, mabaki ya chakula, udongo na taka nyingine hujikusanya na kuzuia mtiririko wa maji.
Ndiyo maana zoezi la kuzibua mitaro linapaswa kuhusisha usafi, udhibiti wa taka, ujenzi na matengenezo ya miundombinu pamoja na elimu kwa wananchi.
Maelekezo kwa Wakuu wa Wilaya, Wakurugenzi na TARURA
Prof. Shemdoe amewataka Wakuu wa Wilaya, Wakurugenzi wa Halmashauri na Mameneja wa TARURA Wilaya kushirikiana na taasisi nyingine katika maandalizi ya kukabiliana na athari zinazoweza kusababishwa na mvua.
Lengo ni kuhakikisha miundombinu ya kupitisha maji iko katika hali nzuri na inakidhi mahitaji.
Hii ina maana kwamba maandalizi hayapaswi kusubiri mvua ianze.
Ni lazima yafanyike kabla ya mvua kubwa.
Katika eneo la Kilwa, Prof. Shemdoe amesisitiza:
“Nimuelekeze Meneja wa TARURA Wilaya ya Kilwa na Mkurugenzi wa Halmashauri ya Wilaya ya Kilwa kushirikiana na wananchi kuzibua mifereji ya maji iliyoziba ili kipindi cha mvua za El Niño maji yasipate nafasi ya kuchepuka na kuvamia makazi ya wananchi na kuleta madhara, Mkuu wa Wilaya ya Kilwa simamia jambo hili.”
Kauli hii inaweka wazi jambo moja muhimu: maandalizi ya mafuriko ni jukumu la pamoja.
Si jukumu la Serikali pekee.
Si jukumu la TARURA pekee.
Si jukumu la Halmashauri pekee.
Na si jukumu la mwananchi pekee.
Ni jukumu linalohitaji Serikali, wananchi, wafanyabiashara, taasisi, shule, viwanda, mashirika na wadau wa mazingira kufanya kazi kwa pamoja.
Usafi Duniani: Kwa nini maadhimisho ya mwaka huu yana umuhimu wa kipekee?
World Cleanup Day 2026 inafanyika Septemba 20, 2026, ikiwa ni siku inayolenga kuhamasisha hatua za pamoja dhidi ya tatizo la taka na uchafuzi wa mazingira. (World Cleanup Day)
Kwa Tanzania, siku hiyo inaweza kuwa fursa muhimu ya kuunganisha ajenda mbili:
Usafi wa mazingira + maandalizi ya mvua.
Badala ya zoezi la siku moja, jamii inaweza kutumia maadhimisho hayo kuanzisha mfumo wa kudumu wa:
“Safi leo, salama kesho.”
Maana yake ni kwamba usafi haupaswi kufanyika kwa sababu tu kuna maadhimisho.
Usafi unatakiwa kuwa sehemu ya maisha ya kila siku.
Taka na mafuriko: Tatizo linaanzia wapi?
Mara nyingi tunapozungumzia mafuriko tunataja mvua nyingi.
Lakini mvua peke yake si sababu pekee ya ukubwa wa madhara.
Kuna tofauti kati ya:
mvua kubwa + mifereji safi
na
mvua kubwa + mifereji iliyozibwa.
Katika mazingira ya kwanza, maji yana nafasi ya kupita.
Katika mazingira ya pili, maji yanazuiwa, yanajaa na kuanza kutafuta njia nyingine.
Hapo ndipo maeneo ya makazi yanaweza kuathirika.
Kwa hiyo, kutupa taka kwenye mtaro si kitendo kisicho na madhara.
Taka inayotupwa leo inaweza kuziba mfereji na kuchangia mafuriko baada ya mvua.
TMA: El Niño inahitaji maandalizi mapema
TMA imeeleza kuwa msimu wa Vuli 2026 utaathiriwa kwa kiwango kikubwa na El Niño, huku maeneo mbalimbali yakitarajiwa kupata mvua za wastani hadi juu ya wastani. TMA imesema mvua zinaweza kuanza katika baadhi ya maeneo kuanzia mwishoni mwa Septemba hadi wiki za mwanzo za Oktoba, na katika msimu huu mvua za nje ya msimu zinaweza kuendelea hadi Januari 2027. (Meteo Tanzania)
TMA pia imeonya kuhusu uwezekano wa:
mafuriko;
unyevu uliopitiliza kwenye udongo;
kuongezeka kwa kina cha maji katika mito na mabwawa;
athari kwenye miundombinu;
uchafuzi wa vyanzo vya maji;
magonjwa ya mlipuko;
pamoja na changamoto kwenye kilimo, usafiri na sekta nyingine.
Kwa hiyo, taarifa ya hali ya hewa inapaswa kuwa chombo cha kupanga, si taarifa ya kusikiliza baada ya mvua kuanza.
Serikali za Mitaa zifanye nini sasa?
Maelekezo ya kuzibua mitaro yanahitaji kutafsiriwa kuwa mpango wa vitendo katika kila Wilaya na Halmashauri.
1. Kutambua maeneo hatarishi
Halmashauri zinapaswa kutambua maeneo ambayo:
yamewahi kuathiriwa na mafuriko;
yana mifereji midogo isiyotosheleza;
yana mitaro iliyoziba;
yako mabondeni;
yana makazi yaliyo karibu na mito;
yana barabara zinazokatizwa na maji;
au yana miundombinu dhaifu ya kupitisha maji.
Maeneo hayo yawekwe kwenye mpango wa maandalizi.
2. Kuzibua mitaro na mifereji
Hili ndilo jambo ambalo Prof. Shemdoe amelisisitiza.
Lakini kuzibua mfereji hakumaanishi kuondoa taka na kuziacha pembeni.
Taka hizo zinapaswa kukusanywa na kupelekwa kwenye maeneo yanayofaa ya utupaji au usimamizi wa taka.
Vinginevyo, mvua inaweza kuzirudisha kwenye mfereji huo huo.
3. Kukagua madaraja na makalavati
Mara nyingi tatizo haliko kwenye mtaro pekee.
Maji yanaweza kuzuiwa na:
makalavati madogo;
madaraja;
mabomba;
majani;
magogo;
taka;
au udongo uliosombwa.
Kwa hiyo, maandalizi yanapaswa kuangalia mfumo mzima wa maji kutoka eneo moja hadi jingine.
Wananchi wana nafasi gani?
Serikali inaweza kujenga miundombinu, lakini wananchi wana jukumu kubwa katika kuhakikisha miundombinu hiyo haizibwi.
Mwananchi anaweza kuanza na hatua ndogo:
Usitupe taka kwenye mtaro.
Hili linaonekana kuwa jambo rahisi, lakini lina athari kubwa.
Jamii inaweza pia:
kushiriki katika usafi wa maeneo yao;
kutoa taarifa kuhusu mifereji iliyoziba;
kuondoa taka katika maeneo ya makazi kwa usalama;
kushirikiana na viongozi wa mitaa;
kuelimisha watoto kuhusu usimamizi wa taka;
na kuhakikisha biashara hazizuii njia za maji.
Mfano mzuri unaonekana katika baadhi ya kampeni za usafi za Serikali za Mitaa Tanzania, ambapo wananchi wamekuwa wakishirikishwa katika kusafisha maeneo ya makazi na mifereji.
Usafi ni kinga dhidi ya magonjwa
Mafuriko yanaweza kuchanganya maji machafu na maji yanayotumika katika shughuli za kila siku.
Maji hayo yanaweza kuingia kwenye:
visima;
mabwawa;
mito;
maeneo ya kuchotea maji;
vyoo;
na maeneo ya kuhifadhi chakula.
TMA imeonya kwamba uchafuzi wa maji wakati wa msimu wa mvua unaweza kuongeza hatari ya magonjwa ya mlipuko. (Meteo Tanzania)
Kwa hiyo, usafi wa mazingira si suala la uzuri wa mji pekee.
Ni suala la afya ya jamii.
Usafi na kilimo: Mkulima naye ana jukumu
Kwa kuwa mvua zinatarajiwa kuwa na athari katika maeneo mbalimbali, wakulima wanapaswa pia kujiandaa.
Mkulima anapaswa kuhakikisha:
mifereji ya maji shambani iko wazi;
maji hayatuami kwa muda mrefu;
udongo una kinga dhidi ya mmomonyoko;
maeneo ya miteremko yanaimarishwa;
vyanzo vya maji havichafuliwi;
taka za plastiki haziachwi shambani;
na maji yanayotiririka kutoka mashambani hayaharibu maeneo ya chini.
Hapa ndipo suala la usafi linapokutana na uhifadhi wa mazingira na usalama wa chakula.
Shule na taasisi nazo ziwe sehemu ya maandalizi
Maadhimisho ya Usafi Duniani yanaweza kutumika kuwaelimisha wanafunzi kwamba mazingira safi si jukumu la wafanyakazi wa usafi pekee.
Shule zinaweza kuanzisha:
Klabu za Usafi na Mazingira
ambazo zitawafundisha wanafunzi:
umuhimu wa kutupa taka mahali sahihi;
kutenganisha taka;
kutunza miti;
kulinda vyanzo vya maji;
na kuelewa uhusiano kati ya taka, mifereji na mafuriko.
Mtoto anayefundishwa leo anaweza kuwa mwananchi anayelinda mazingira kesho.
Wafanyabiashara wana nafasi kubwa
Maeneo ya biashara mara nyingi huzalisha taka nyingi.
Mifuko, maboksi, chupa, mabaki ya vyakula na vifungashio vinaweza kuishia kwenye mifereji.
Wafanyabiashara wanapaswa kuhakikisha taka zao zinakusanywa na kuhifadhiwa kwa utaratibu.
Biashara safi inahitaji mazingira safi.
Na mazingira safi yanahitaji ushiriki wa mfanyabiashara.
Je, kuzibua mitaro pekee kunatosha?
Jibu ni hapana.
Kuzibua mitaro ni hatua muhimu, lakini si suluhisho la kila tatizo la mafuriko.
Ikiwa mitaro ni midogo kuliko kiwango cha maji kinachotarajiwa, bado inaweza kujaa.
Ikiwa eneo limejengwa bila kuzingatia njia za asili za maji, tatizo linaweza kuendelea.
Ikiwa taka zitaendelea kutupwa kwenye mifereji, mitaro itaziba tena.
Ikiwa makalavati hayatoshi, maji yataendelea kuzuiwa.
Kwa hiyo, maandalizi yanahitaji mfumo mzima wa usimamizi wa maji ya mvua.
Mabadiliko ya tabianchi yanaongeza umuhimu wa maandalizi
Katika dunia inayokabiliwa na mabadiliko ya tabianchi, jamii haiwezi tena kutegemea uzoefu wa zamani pekee.
Mvua inaweza kuwa kubwa zaidi katika muda mfupi, na maeneo ambayo hayakuwa yakipata mafuriko yanaweza kuanza kukumbwa na changamoto.
Ndiyo maana taarifa za TMA zinapaswa kufuatiliwa mara kwa mara.
TMA yenyewe imewahimiza wadau kutumia taarifa za hali ya hewa katika kufanya maandalizi ya kisekta na kuchukua hatua mapema. (Meteo Tanzania)
Maadhimisho ya Usafi Duniani yawe mwanzo, si mwisho
Septemba 20 isiwe siku ambayo wananchi watafanya usafi, wapige picha, viongozi wazungumze, halafu kila kitu kirudi kama kilivyokuwa.
Badala yake, iwe mwanzo wa mpango wa kudumu.
Kila:
Mtaa
uwe na mpango wa usafi.
Kila:
Kijiji
kiwe na mpango wa usafi.
Kila:
Kata
iwe na mpango wa maeneo hatarishi.
Kila:
Halmashauri
iwe na ramani ya maeneo yanayoweza kuathiriwa na mafuriko.
Na kila:
Wilaya
iwe na mpango wa maandalizi na mwitikio wa haraka.
Ujumbe kwa wananchi: Usisubiri Serikali ifanye kila kitu
Serikali ina wajibu mkubwa wa kujenga na kutunza miundombinu.
Lakini mwananchi pia ana wajibu wa kutunza miundombinu hiyo.
Kama Serikali itajenga mfereji leo na kesho wananchi wakautumia kama dampo, tatizo litarudi.
Kama wananchi watafanya usafi lakini hakuna mfumo wa ukusanyaji taka, tatizo litarudi.
Hivyo, suluhisho ni ushirikiano.
Ujumbe wa mwisho kuelekea Septemba 20
Maadhimisho ya Usafi Duniani 2026 yanakuja wakati ambao Tanzania inahitaji kuongeza umakini katika usafi wa mazingira, usimamizi wa taka na maandalizi ya mvua.
Maelekezo ya Prof. Riziki Shemdoe kuhusu kuzibua mitaro yanaweza kuwa sehemu muhimu ya maandalizi hayo.
Lakini mafanikio hayatapimwa kwa idadi ya mitaro iliyozibwa tu.
Yatapimwa kwa swali:
Mvua ikinyesha, maji yatapita wapi?
Kama yana njia salama, jamii imejiandaa.
Kama mitaro imejaa taka, makalavati yameziba na njia za maji zimevamiwa, jamii iko kwenye hatari.
Kwa hiyo, usafi ni zaidi ya mazingira mazuri.
Ni:
usalama,
afya,
uchumi,
kilimo,
miundombinu,
na maisha ya wananchi.
Tanzania inapokaribia Maadhimisho ya Usafi Duniani Septemba 20, ujumbe unapaswa kuwa mmoja:
“TUSAFISHE LEO, TUJILINDE DHIDI YA MAFURIKO KESHO.”
Na kwa kila mwananchi:
Mtaro si dampo. Maji yanahitaji njia. Mazingira yanahitaji ulinzi. Usalama unaanza na maandalizi.
Chanzo cha taarifa za hali ya hewa: Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA). TMA inaeleza kuwa msimu wa Vuli 2026 utaathiriwa kwa kiwango kikubwa na El Niño na inashauri wadau kutumia taarifa za hali ya hewa kupanga hatua za mapema. (Meteo Tanzania)
Kumbuka: Taarifa rasmi ya TMA niliyoangalia inaeleza msimu wa Vuli Oktoba–Desemba 2026, huku mvua za nje ya msimu zikitarajiwa kuendelea hadi Feb 2027 katika baadhi ya maeneo; hivyo taarifa mpya za TMA zinapaswa kufuatiliwa kadri msimu unavyokaribia. (Meteo Tanzania)
MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI
No comments:
Post a Comment