Na Mkulima Jembe Blog
Kilimo cha mahindi ni miongoni mwa nguzo muhimu za uzalishaji wa chakula na biashara nchini Tanzania. Kwa miaka mingi, wakulima wamekuwa wakikabiliwa na changamoto mbalimbali katika kuuza mahindi yao, zikiwemo ukosefu wa taarifa sahihi za bei, utegemezi wa wanunuzi wa kati, tofauti za vipimo, ubora usiofahamika na ugumu wa kupata masoko yenye ushindani.
Sasa, hatua mpya iliyochukuliwa na Wizara ya Kilimo kupitia Mamlaka ya Udhibiti wa Nafaka na Mazao Mchanganyiko (COPRA) ya kuendesha mnada wa kwanza wa mahindi meupe kwa kutumia mfumo wa mnada wa kidijitali, inaonekana kufungua ukurasa mpya katika biashara ya zao hilo.
Katika awamu ya kwanza ya mnada huo uliofanyika mkoani Rukwa, jumla ya kilo 335,238 za mahindi meupe zimeuzwa kupitia mfumo wa kidijitali. Hatua hiyo haimaanishi tu kubadilisha namna mahindi yanavyouzwa, bali inaweza kuwa mwanzo wa mageuzi makubwa katika mfumo mzima wa biashara ya mazao ya kilimo.
MNADA WA KIDIJITALI NI NINI KWA MKULIMA?
Kwa lugha rahisi, mnada wa kidijitali ni mfumo unaotumia teknolojia kuwaunganisha wauzaji na wanunuzi ili kufanya biashara kwa njia yenye taarifa zinazoweza kufuatiliwa.
Badala ya mkulima au muuzaji kutegemea tu mazungumzo ya ana kwa ana na mnunuzi mmoja, bidhaa inaweza kuwasilishwa kwenye mfumo ambapo wanunuzi mbalimbali wanapata fursa ya kuona taarifa muhimu za bidhaa na kuwasilisha zabuni zao.
Katika biashara ya mahindi, mfumo wa aina hii unaweza kusaidia kujibu maswali muhimu ambayo kwa muda mrefu yamekuwa yakiwakabili wakulima:
Mahindi yangu yana ubora wa kiwango gani?
Kiasi kilichopo ni sahihi?
Kuna wanunuzi wangapi wanaohitaji mahindi haya?
Bei inayotolewa ina ushindani wa kweli?
Je, mnunuzi anaweza kupata taarifa za ubora kabla ya kununua?
Kupatikana kwa majibu ya maswali hayo kupitia mfumo rasmi kunaweza kuongeza imani kati ya mkulima, mnunuzi na wadau wengine wa biashara.
KILO ZAIDI YA 335,000 ZAUZWA RUKWA
Katika awamu ya kwanza ya mnada wa mahindi meupe mkoani Rukwa, kilo 335,238 ziliuzwa kwa kutumia mfumo wa mnada wa kidijitali.
Kiasi hicho ni sawa na takribani tani 335.238 za mahindi.
Ingawa hii ni awamu ya kwanza, hatua hiyo ina umuhimu mkubwa kwa sababu inaonesha uwezekano wa kutumia teknolojia katika biashara ya mazao yanayolimwa na wakulima wa Tanzania.
Iwapo mfumo huo utaendelezwa kwa ufanisi na kuwafikia wakulima wengi zaidi, unaweza kusaidia kuunganisha maeneo yenye uzalishaji mkubwa wa mahindi na wanunuzi kutoka maeneo mbalimbali ndani na nje ya nchi.
Kwa mkulima, maana yake ni kwamba soko linaweza kuanza kutoka kwenye mtazamo wa “nani yupo kijijini anunue leo?” na kuelekea kwenye mfumo wa “ni wanunuzi gani wanahitaji mahindi yangu na wako tayari kushindana kwa bei?”
Hii ndiyo nguvu kubwa ya ushindani katika biashara.
UBORA WA MAHINDI WAWEKWA WAZI KABLA YA MNADA
Moja ya mambo muhimu katika mnada huo ni kwamba kabla ya mahindi kuwasilishwa kwenye mfumo wa mnada, yalifanyiwa ukaguzi na upimaji wa ubora pamoja na kiasi.
Ukaguzi huo ulifanywa na SGS, kampuni inayojihusisha na huduma za ukaguzi, upimaji na uthibitishaji.
Vipimo vilijumuisha mambo muhimu kama:
Kiasi cha mahindi;
Kiwango cha unyevu;
Uwepo au kiwango cha sumukuvu, maarufu kama aflatoxin.
Hatua hii ni muhimu sana kwa sababu katika biashara ya kisasa, bidhaa haiuzwi kwa kuangalia wingi pekee. Ubora wake nao una thamani.
Kwa mfano, gunia la mahindi linaweza kuonekana kuwa kubwa na zito, lakini kama lina kiwango kikubwa cha unyevu, linaweza kuharibika haraka wakati wa kuhifadhi.
Vilevile, mahindi yenye changamoto ya aflatoxin yanaweza kuwa na hatari kwa matumizi ya binadamu na mifugo, pamoja na kukataliwa katika baadhi ya masoko yanayohitaji viwango maalumu vya ubora.
Kwa hiyo, kupima mahindi kabla ya mnada kunasaidia kuifanya biashara iwe ya kitaalamu zaidi.
UNYEVU WA MAHINDI: KWA NINI NI MUHIMU?
Wakulima wengi hupoteza sehemu ya thamani ya mahindi yao kutokana na kukausha kwa kiwango kisichotosha.
Mahindi yanapohifadhiwa yakiwa na unyevu mkubwa, yanaweza kukumbwa na matatizo mbalimbali, yakiwemo:
Kuoza;
Kushambuliwa na fangasi;
Kuongezeka kwa hatari ya sumukuvu;
Kuvamiwa kwa urahisi na wadudu waharibifu;
Kupungua kwa ubora wakati wa kuhifadhi.
Ndiyo maana mfumo unaozingatia vipimo vya ubora unaweza pia kuwa chachu ya kuwafundisha wakulima umuhimu wa uzalishaji unaoanzia shambani hadi sokoni.
Mkulima hatapaswa kufikiria tu namna ya kupata magunia mengi ya mahindi. Anapaswa pia kujiuliza:
Je, mahindi yangu yanaweza kukidhi viwango vinavyotakiwa sokoni?
Hapo ndipo tofauti kati ya kilimo cha kujikimu na kilimo cha biashara inaanza kuonekana.
AFLATOXIN: ADUI ASIYEONEKANA KWENYE MAHINDI
Sumukuvu au aflatoxin ni moja ya changamoto zinazoweza kuathiri ubora na usalama wa mazao kama mahindi.
Tatizo kubwa la sumukuvu ni kwamba wakati mwingine mkulima au mnunuzi hawezi kutambua uwepo wake kwa kuangalia tu mahindi kwa macho.
Ndiyo maana upimaji wa kitaalamu unakuwa muhimu.
Kupima aflatoxin kabla ya bidhaa kuingia sokoni kunaweza kusaidia:
Kulinda afya ya walaji;
Kusaidia wanunuzi kujua ubora wa bidhaa wanayonunua;
Kuwapa wakulima motisha ya kuboresha uvunaji na uhifadhi;
Kuimarisha imani ya soko;
Kuongeza nafasi ya mazao kukidhi mahitaji ya masoko yenye viwango vya ubora.
Hili linapaswa kuwa somo muhimu kwa wakulima kwamba ubora wa mahindi hauanzi kwenye ghala au sokoni. Unaanzia shambani.
MNADA WA KIDIJITALI UNAWEZA KUPUNGUZA TATIZO LA TAARIFA
Moja ya changamoto kubwa katika biashara ya mazao ni tofauti ya taarifa.
Mara nyingi mnunuzi anaweza kuwa na taarifa nyingi zaidi kuhusu:
Bei za maeneo mbalimbali;
Mahitaji ya soko;
Ubora wa bidhaa;
Wanunuzi wengine waliopo;
Gharama za usafirishaji.
Lakini mkulima anaweza kuwa na taarifa chache.
Hali hii inaweza kumfanya mkulima kuuza mazao yake kwa bei ya chini kwa sababu tu hajui thamani halisi ya bidhaa yake katika soko.
Mfumo wa kidijitali unaweza kusaidia kupunguza pengo hilo kwa kuweka taarifa muhimu katika mfumo unaoweza kufikiwa na wadau wanaohusika.
Hata hivyo, teknolojia peke yake haitoshi.
Ili mfumo uwe na manufaa ya kweli kwa mkulima mdogo, ni muhimu kuwepo na:
Elimu ya matumizi ya mfumo;
Uwezeshaji wa vikundi vya wakulima;
Huduma za intaneti na mawasiliano;
Vituo vya kusaidia wakulima kushiriki kwenye mfumo;
Uelewa wa viwango vya ubora;
Taratibu rahisi za malipo na usafirishaji.
USHINDANI WA WANUNUZI UNAWEZA KUONGEZA THAMANI YA MAHINDI
Faida nyingine inayoweza kupatikana katika mfumo wa mnada ni kuongezeka kwa ushindani.
Iwapo wanunuzi wengi wanapata taarifa kuhusu mahindi yaliyopo, kiasi chake na ubora wake, wanaweza kushindana kupitia zabuni.
Kwa mantiki ya biashara, bidhaa inapokuwa na wanunuzi wengi wanaoshindania kuinunua, muuzaji anaweza kupata nafasi nzuri zaidi ya kupata bei inayotokana na ushindani wa soko.
Lakini jambo muhimu ni kuhakikisha kwamba wakulima wenyewe hawabaki watazamaji katika mfumo huo.
Changamoto inaweza kutokea ikiwa mahindi yanakusanywa kutoka kwa wakulima wengi, lakini taarifa za bei na taratibu za mnada zinabaki mikononi mwa watu wachache.
Hivyo, elimu ya soko inapaswa kwenda sambamba na matumizi ya teknolojia.
VIKUNDI NA VYAMA VYA WAKULIMA VINAPATA FURSA MPYA
Kwa wakulima wadogo, kuuza mahindi mmoja mmoja kunaweza kuwa na changamoto.
Mkulima mwenye magunia machache anaweza kukosa uwezo wa:
Kukidhi kiasi kinachohitajika na wanunuzi wakubwa;
Kulipia gharama za vipimo vya ubora;
Kusafirisha bidhaa kwa gharama nafuu;
Kufuatilia masoko mbalimbali;
Kushiriki kikamilifu katika mfumo wa kidijitali.
Hapa ndipo umuhimu wa vikundi, vyama vya ushirika na kampuni za wakulima unapojitokeza.
Wakulima wakijikusanya pamoja wanaweza:
1. Kukusanya kiasi kikubwa
Badala ya kila mkulima kuuza magunia yake kivyake, wanaweza kukusanya mazao yenye ubora unaofanana na kupata kiasi kinachoweza kuvutia wanunuzi wakubwa.
2. Kupunguza gharama
Gharama za vipimo, uhifadhi na usafirishaji zinaweza kugawanywa.
3. Kuongeza uwezo wa kujadiliana
Kikundi chenye tani nyingi za mahindi kinaweza kuwa na nguvu kubwa zaidi katika biashara kuliko mkulima mmoja mwenye magunia machache.
4. Kupata elimu kwa urahisi
Maafisa ugani na wataalamu wa masoko wanaweza kuwafikia wakulima kwa urahisi zaidi kupitia vikundi.
SOMO KWA MKULIMA: UZALISHAJI PEKE YAKE HAUTOSHI
Kwa muda mrefu, mafanikio ya mkulima yalipimwa kwa kiasi cha mazao alichovuna.
Lakini katika kilimo cha kisasa, mafanikio yanapaswa kupimwa kwa mambo makuu manne:
Uzalishaji + Ubora + Soko + Bei yenye faida.
Mkulima anaweza kuzalisha tani nyingi, lakini kama:
Mahindi hayajakauka vizuri;
Yamechanganyika na uchafu;
Yamehifadhiwa vibaya;
Yana sumukuvu;
Hayana vipimo vinavyoonesha ubora;
Hakuna taarifa sahihi za soko;
anaweza kushindwa kupata thamani inayostahili.
Hivyo, mnada wa kidijitali wa Rukwa unatoa ujumbe kwamba mkulima wa sasa anapaswa kuanza kufikiria zaidi ya shamba.
Anapaswa kufikiria mnyororo mzima wa thamani.
MNYORORO WA THAMANI WA MAHINDI UNAANZIA SHAMBANI
Ili mkulima aweze kunufaika na masoko yenye viwango vya ubora, kuna hatua muhimu zinazopaswa kuzingatiwa:
Uchaguzi wa mbegu bora
Mkulima anapaswa kutumia mbegu zinazofaa kwa eneo lake na zenye uwezo wa kutoa mavuno mazuri.
Matumizi sahihi ya mbinu za kilimo
Udongo, mbolea, nafasi ya kupanda, udhibiti wa magugu na wadudu vinapaswa kupewa kipaumbele.
Kuvuna kwa wakati
Kuchelewa kuvuna kunaweza kuongeza hatari ya mazao kushambuliwa na wadudu, kuharibika au kupata fangasi.
Kukausha vizuri
Mahindi yanapaswa kukaushwa kwa njia inayosaidia kupunguza unyevu na kulinda ubora wake.
Kupura na kusafisha
Mahindi yanapaswa kuondolewa uchafu na punje zilizoharibika.
Kuhifadhi katika mazingira salama
Ghala au sehemu ya kuhifadhia inapaswa kulinda mahindi dhidi ya unyevu, wadudu na uchafu.
Kupima ubora
Kadiri masoko yanavyokuwa ya kisasa, taarifa za ubora zitazidi kuwa sehemu muhimu ya biashara.
TEKNOLOJIA ISIMWACHE NYUMA MKULIMA MDOGO
Pamoja na matumaini makubwa ya mfumo wa kidijitali, kuna jambo moja muhimu: teknolojia lazima imfikie mkulima wa kawaida.
Bado kuna wakulima katika maeneo mbalimbali ambao wanakabiliwa na changamoto za:
Kutokuwa na simu janja;
Uelewa mdogo wa mifumo ya kidijitali;
Huduma duni za intaneti;
Gharama za vifurushi vya data;
Kukosa taarifa kuhusu masoko.
Kwa hiyo, utekelezaji wa mfumo wa kidijitali unahitaji kuambatana na elimu na huduma za usaidizi.
Inaweza kuwa muhimu kuwa na mawakala, vituo vya ushirika au wataalamu wanaoweza kuwasaidia wakulima kuingiza taarifa, kufuatilia bei na kuelewa masharti ya biashara.
Lengo lisibaki kuwa na mfumo mzuri wa teknolojia, bali liwe na mfumo ambao mkulima anaweza kuutumia na kuunufaikia.
RUKWA YAWEZA KUWA DARASA LA BIASHARA YA MAZAO
Mkoa wa Rukwa umeanza kutoa mfano wa namna teknolojia inaweza kuingia katika biashara ya mazao ya kilimo.
Iwapo uzoefu wa mnada wa kwanza utaendelea kuchambuliwa na kuboreshwa, unaweza kutoa majibu ya maswali mengi muhimu:
Je, wakulima wamepata manufaa gani?
Je, bei imekuwa na ushindani wa kutosha?
Wanunuzi wamepokeaje mfumo huo?
Je, ubora wa mahindi umeboreshwa?
Ni changamoto gani zimejitokeza?
Mfumo unaweza kupanuliwa katika mikoa mingine?
Mazao mengine yanaweza pia kuingia katika mfumo wa aina hii?
Majibu ya maswali haya yatakuwa muhimu katika kuboresha mfumo na kuufanya uwe sehemu endelevu ya biashara ya mazao nchini.
JE, HII NI MWANZO WA SOKO JIPYA LA KILIMO TANZANIA?
Biashara ya kidijitali imeendelea kubadilisha sekta nyingi duniani.
Sasa kilimo nacho kinaendelea kuelekea kwenye matumizi makubwa ya teknolojia katika:
Kupata taarifa za hali ya hewa;
Kupata ushauri wa kilimo;
Kununua pembejeo;
Kufuatilia uzalishaji;
Kupata taarifa za bei;
Kuunganisha wakulima na wanunuzi;
Kufanya malipo;
Kusimamia minada.
Kwa hiyo, mnada wa kwanza wa mahindi meupe kwa njia ya kidijitali unaofanyika kupitia hatua hii unaweza kuwa sehemu ya safari pana ya kuifanya biashara ya kilimo kuwa ya kisasa zaidi.
Lakini mafanikio yake yatategemea mambo kadhaa, ikiwemo uwazi wa mfumo, ushiriki wa wakulima, ushindani wa wanunuzi, upatikanaji wa miundombinu na uwepo wa taarifa sahihi za ubora.
MKULIMA JEMBE ASEMA: UBORA SASA NI SARAFU MPYA YA MKULIMA
Katika kilimo cha biashara, mavuno mengi pekee hayatoshi.
Mkulima anayelima kwa ajili ya soko anapaswa kuanza kuona ubora kama sehemu ya bidhaa anayouza.
Mahindi yaliyokaushwa vizuri, yaliyohifadhiwa kwa usalama na yaliyopimwa ubora yanaweza kuwa na nafasi kubwa zaidi katika masoko yenye ushindani.
Hatua ya kuuza kilo 335,238 za mahindi meupe katika awamu ya kwanza ya mnada wa kidijitali mkoani Rukwa inaonesha mwanzo wa njia ambayo inaweza kubadilisha namna wakulima wanavyotazama biashara ya mazao yao.
Changamoto zilizopo hazipaswi kupuuzwa, hasa kuhusu elimu ya kidijitali, upatikanaji wa teknolojia na kuhakikisha mkulima mdogo hashindwi kushiriki.
Hata hivyo, mwelekeo unaonekana kuwa wazi: kilimo cha kisasa kinahitaji mkulima kuwa mzalishaji, mfanyabiashara na msimamizi wa ubora kwa wakati mmoja.
Mnada wa kidijitali unaweza kuwa daraja muhimu kati ya shamba na soko, lakini daraja hilo litakuwa na maana zaidi ikiwa mkulima mwenyewe atapewa uwezo wa kulivuka.
Kuanzishwa kwa mnada wa kidijitali wa mahindi meupe mkoani Rukwa ni hatua yenye umuhimu mkubwa katika safari ya kuboresha biashara ya mazao ya kilimo nchini Tanzania.
Mfumo huo unaweka msisitizo katika mambo matatu muhimu: uwazi, ushindani na ubora.
Kupitia ukaguzi wa kiasi na ubora wa mahindi, ikiwemo upimaji wa unyevu na aflatoxin, wanunuzi wanapata taarifa zinazoweza kuwasaidia kufanya maamuzi ya biashara kwa uelewa zaidi.
Kwa upande wa mkulima, ujumbe mkubwa ni kwamba zama za kuzalisha bila kufikiria ubora na soko zinaendelea kupitwa na wakati.
Mkulima wa leo anahitaji kuzalisha vizuri, kuhifadhi vizuri, kuthibitisha ubora na kutafuta soko kwa maarifa.
Ikiwa mfumo wa mnada wa kidijitali utaendelezwa kwa uwazi na kuwafikia wakulima wengi, Rukwa inaweza kukumbukwa kama moja ya maeneo yaliyoonesha kwa vitendo jinsi teknolojia inavyoweza kuanza kubadilisha biashara ya mahindi nchini Tanzania.
Kwa Mkulima Jembe, ujumbe ni mmoja: Shamba bora linahitaji mkulima bora, lakini soko bora linahitaji pia ubora, taarifa sahihi na teknolojia inayomuwezesha mkulima kupata thamani ya jasho lake.
MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU, VIJIJI KUWA MIJI.
No comments:
Post a Comment