WRRB YAANZA MPANGO WA KUTUMIA SHAMBA KAMA GHALA LA PARACHICHI, WAZALISHAJI MUFINDI NA NJOMBE KUNUFAIKA

Na MKULIMA JEMBE BLOG

Bodi ya Usimamizi wa Stakabadhi za Ghala (WRRB) imeanza mazungumzo na wazalishaji wa parachichi katika wilaya za Mufindi na Njombe kwa lengo la kuanzisha mfumo wa ubunifu utakaowezesha shamba kutumika kama ghala la bidhaa hai.

Hatua hiyo inalenga kubadili namna ambavyo mazao ya parachichi yanavyovunwa, kuhifadhiwa na kuuzwa, huku ikilenga kuhakikisha mkulima anavuna na kupeleka sokoni matunda ambayo yamefikia viwango vinavyohitajika na wanunuzi.

Utaratibu huo unaweza kuwa na umuhimu mkubwa kwa wakulima wa parachichi kwa sababu zao hilo ni miongoni mwa mazao yanayohitaji uangalizi mkubwa baada ya kuvuna. Ubora wa tunda unaweza kuathiriwa na namna linavyovunwa, kubebwa, kuhifadhiwa, kusafirishwa na kufikishwa kwa mnunuzi.

Kwa mtazamo mpana, mpango huu hauhusu ghala pekee, bali unagusa mnyororo mzima wa thamani wa parachichi, kuanzia shambani hadi sokoni

SHAMBA KUWA GHALA: UBUNIFU UNAOWEZA KUBADILI BIASHARA YA PARACHICHI

Mkurugenzi Mtendaji wa WRRB, Bw. Asangye Bangu, amesema mpango huo unalenga kuanzisha utaratibu ambao utaruhusu shamba kutumika kama ghala la bidhaa hai.

Amesema hayo katika Maonesho ya Nanenane yanayoendelea katika Viwanja vya Dkt. John Malecela jijini Dodoma wakati akitoa maelezo kwa Naibu Waziri wa Viwanda na Biashara, Mhe. Denis Londo, aliyetembelea banda la WRRB.

Kwa kawaida, dhana ya ghala huweza kumfanya mtu kufikiria jengo ambalo bidhaa hukusanywa na kuhifadhiwa baada ya kuvunwa.

Lakini kwa mazao hai kama parachichi, mfumo wa aina hii unaweza kuhitaji mtazamo tofauti.

Badala ya kuvuna kila tunda kwa wakati mmoja na kulazimisha yote kuingia katika mchakato wa kuhifadhi na kusafirisha kwa wakati mmoja, mfumo unaopendekezwa unaweza kusaidia kusimamia mavuno kwa kuzingatia ukomavu na mahitaji ya soko.

Hii ina maana kwamba shamba lenye uzalishaji mzuri linaweza kusimamiwa kama sehemu ya mfumo rasmi wa biashara badala ya kuwa eneo la uzalishaji pekee.

KWA NINI PARACHICHI LINAHITAJI MFUMO HUO?

Parachichi ni zao lenye thamani kubwa kibiashara, lakini thamani yake haiishii kwenye idadi ya matunda yanayozalishwa.

Thamani kubwa inatokana na uwezo wa mkulima kuzalisha tunda lenye:

• Ubora unaokubalika na mnunuzi;
• Ukubwa unaohitajika;
• Ukomavu unaofaa;
• Mwonekano mzuri;
• Usalama wa chakula;
• Uwezo wa kusafirishwa bila kuharibika;
• Na kufika sokoni katika hali inayokubalika.

Hivyo, mkulima anaweza kuwa na mavuno mengi lakini akashindwa kupata faida inayolingana na juhudi zake endapo sehemu kubwa ya mazao itapoteza ubora baada ya kuvuna.

Hapa ndipo mfumo wa stakabadhi za ghala unapoweza kuwa na nafasi muhimu.

STAKABADHI ZA GHALA NI NINI?

Kwa lugha rahisi, mfumo wa stakabadhi za ghala ni utaratibu unaowezesha bidhaa kuwekwa katika mfumo rasmi wa kuhifadhi na kuthibitishwa, huku mwenye bidhaa akipewa stakabadhi inayotambua umiliki wa bidhaa hizo.

Mfumo huu unaweza kumsaidia mkulima kuepuka kulazimika kuuza mazao yake mara moja kwa sababu tu amevuna.

Kwa mazao ambayo yanaweza kuhifadhiwa kwa muda unaofaa, mfumo huo unaweza kumwezesha mkulima kupanga muda wa kuuza kulingana na mazingira ya soko.

Kwa parachichi, hata hivyo, kuna changamoto ya kipekee kwa sababu ni bidhaa hai na inaendelea kubadilika baada ya kuvunwa.

Ndiyo maana wazo la shamba kutumika kama ghala la bidhaa hai linaweza kuwa muhimu.

Badala ya kutegemea tu uhifadhi baada ya kuvuna, mfumo unaweza kuanza kusimamia zao tangu linapokuwa bado shambani.

MKULIMA ANAWEZA KUNUFAIKAJE?

Faida kubwa inayoweza kupatikana ni kuongezeka kwa uwezo wa mkulima kupanga mavuno.

Kwa mfano, ikiwa mnunuzi anahitaji kiasi fulani cha parachichi chenye kiwango maalumu cha ubora, mkulima anaweza kuvuna matunda yaliyofikia viwango hivyo badala ya kuvuna kila kitu kwa wakati mmoja.

Hii inaweza kupunguza:

Mavuno yasiyo na mpangilio → kuchanganyika kwa viwango → kushuka kwa ubora → bei ndogo → upotevu.

Badala yake, mfumo unaweza kuelekea kwenye:

Ufuatiliaji wa shamba → kutambua ukomavu → kuvuna kwa wakati → kuchagua ubora → kuhifadhi/kusafirisha kwa usahihi → kupata soko lenye thamani.

Hii ni hatua muhimu kwa sababu biashara ya kisasa ya mazao haihitaji tu uzalishaji mkubwa, bali inahitaji uzalishaji unaoendana na mahitaji ya soko.

KUPUNGUZA UPOTEVU BAADA YA MAVUNO

Bw. Bangu amesema utaratibu huo utahakikisha matunda yanayovunwa ni yale tu yaliyofikia viwango vinavyohitajika na wanunuzi.

Hili ni jambo muhimu sana kwa wakulima.

Upotevu baada ya mavuno unaweza kusababishwa na mambo mbalimbali, ikiwa ni pamoja na uvunaji usio sahihi, utunzaji mbaya, usafirishaji usiofaa, ukosefu wa masoko ya uhakika na kuchelewa kwa mazao kufikishwa kwa mnunuzi.

Kwa hiyo, kupunguza upotevu si suala la kuokoa tunda pekee.

Ni suala la kuokoa gharama za mkulima, muda, nguvu kazi na thamani ya zao.

Mkulima anapoteza tunda moja, si tunda pekee linalopotea. Anapoteza pia gharama alizotumia kulima, kama vile miche, mbolea, dawa, nguvu kazi, umwagiliaji, usafiri na gharama nyingine za uzalishaji.

Kwa hiyo, kila hatua inayopunguza upotevu inaweza kuongeza faida halisi ya mkulima.

UBORA WA PARACHICHI NI BIASHARA

Katika soko la ndani na masoko yenye mahitaji makubwa ya mazao ya kilimo, ubora unaendelea kuwa sehemu muhimu ya ushindani.

Mkulima anayezalisha parachichi lenye ubora unaotakiwa ana nafasi nzuri zaidi ya kupata mnunuzi anayelipa kwa kuzingatia thamani.

Hii ndiyo sababu elimu ya grading, sorting na quality control ni muhimu kwa wakulima.

Mkulima anapaswa kuelewa kwamba si kila parachichi lina thamani sawa katika soko.

Matunda yanaweza kutofautiana kwa ukubwa, ubora, ukomavu, mwonekano na hali ya ndani.

Kwa hiyo, mfumo wa shamba kama ghala unaweza kusaidia kuweka utaratibu wa kutambua na kusimamia bidhaa kulingana na mahitaji ya soko.

MWENENDO WA SOKO UNAPASWA KUONGOZA MAVUNO

Changamoto kubwa kwa wakulima wengi ni kuzalisha kwanza na kuanza kutafuta soko baadaye.

Mfumo unaopendekezwa unatoa nafasi ya kufikiria kinyume chake.

Mkulima anapaswa kujiuliza:

Nani atanunua?

Anahitaji kiasi gani?

Anahitaji ukubwa gani?

Anahitaji ubora gani?

Anataka bidhaa ifikishwe lini?

Bei inaendaje?

Maswali haya yanapaswa kuwa sehemu ya maamuzi ya uzalishaji.

Kwa hiyo, kilimo cha kisasa kinahitaji mkulima kuondoka kwenye dhana ya “nalima kwa sababu nina shamba” na kuelekea kwenye dhana ya:

“Ninalima kwa kuzingatia mahitaji ya soko.”

TEKNOLOJIA INAWEZA KUFANYA TOFAUTI

Mfumo wa shamba kama ghala unaweza pia kuhitaji matumizi ya teknolojia.

Kwa mfano, taarifa za mashamba zinaweza kuhifadhiwa kidijitali ili kujua:

• Eneo la shamba;
• Aina ya parachichi;
• Idadi ya miti;
• Makadirio ya uzalishaji;
• Hatua ya ukuaji;
• Muda unaotarajiwa wa mavuno;
• Kiasi kinachotarajiwa kuvunwa;
• Ubora wa zao;
• Na taarifa za mkulima au kikundi kinachozalisha.

Taarifa hizo zinaweza kusaidia wanunuzi kupanga mahitaji yao mapema.

Kwa upande mwingine, mkulima anaweza kupata picha nzuri zaidi ya biashara yake.

Hii inaweza kusaidia kujenga mfumo wa traceability, yaani uwezo wa kufuatilia bidhaa kutoka ilikotoka hadi ilipofika kwa mnunuzi.

Kwa bidhaa za kilimo zinazolenga masoko yenye viwango vya juu, ufuatiliaji wa bidhaa ni jambo muhimu kwa kujenga imani.

SHIRIKA LA POSTA TANZANIA KUINGIA KWENYE MFUMO

WRRB pia imesema inatarajia kushirikiana na Shirika la Posta Tanzania ili kuunganisha Mfumo wa Stakabadhi za Ghala na huduma za kidijitali za biashara pamoja na usafirishaji wa bidhaa.

Hili linaweza kuwa eneo jingine muhimu katika kujenga mnyororo wa biashara unaotumia teknolojia.

Biashara ya mazao haihitaji uzalishaji pekee.

Inahitaji pia:

Agizo → malipo → ufungashaji → usafirishaji → ufuatiliaji → kupokea bidhaa.

Ikiwa huduma hizi zitaunganishwa kwa ufanisi, mkulima anaweza kupata njia rahisi zaidi ya kufikia wanunuzi.

Kwa mfano, teknolojia inaweza kusaidia kuwezesha taarifa za bidhaa, mahali zilipo, kiasi kilichopo na namna ya kuagiza.

Hii inaweza kupunguza utegemezi wa miamala isiyo rasmi na kuongeza uwazi katika biashara.

UAMINIFU WA MNUNUZI NI SEHEMU YA THAMANI YA ZAO

WRRB imesema ushirikiano huo unatarajiwa pia kuongeza ufanisi wa biashara, kurahisisha miamala na kuimarisha imani ya wanunuzi katika soko.

Hii ni muhimu kwa sababu mnunuzi anataka kujua anachonunua.

Mnunuzi mkubwa anaweza kutaka kujua:

• Bidhaa imetoka wapi?
• Imezalishwa na nani?
• Kiasi gani kinapatikana?
• Ubora wake ukoje?
• Inaweza kufikishwa lini?
• Inaweza kufuatiliwa?
• Kuna mfumo gani wa kuhakikisha viwango?

Kadiri maswali haya yanavyopata majibu ya uhakika, ndivyo biashara inavyoweza kuwa na uaminifu zaidi.

MUFINDI NA NJOMBE ZINAWEZA KUWA MAABARA YA UBUNIFU

Mazungumzo yanayoendelea na wazalishaji wa parachichi katika Mufindi na Njombe yanaweza kuwa mwanzo wa majaribio muhimu ya mfumo huu.

Ikiwa mfumo utafanikiwa katika maeneo hayo, uzoefu unaopatikana unaweza kutumika katika maeneo mengine yanayozalisha parachichi na mazao mengine yanayohitaji usimamizi maalumu baada ya mavuno.

Hii ndiyo maana majaribio ya awali yanapaswa kufanyika kwa umakini.

Ni muhimu kuhusisha:

• Wakulima;
• Vyama vya wakulima;
• Wanunuzi;
• Wasafirishaji;
• Wataalamu wa kilimo;
• Serikali za maeneo;
• Taasisi za fedha;
• Watoa huduma za kidijitali;
• Na taasisi zinazohusika na ubora wa mazao.

Mfumo wa aina hii hauwezi kufanikiwa ikiwa utabaki kuwa wa taasisi moja pekee.

WAKULIMA WANAPASWA KUJIANDAA

Wakulima wa parachichi wanapaswa kuanza kuona shamba lao kama biashara inayohitaji kumbukumbu na usimamizi, si eneo la kupanda miti pekee.

Mkulima anapaswa kuwa na taarifa kuhusu uzalishaji wake.

Ni muhimu kujua:

Nina miti mingapi?

Ninazalisha kiasi gani?

Mavuno yangu huanza lini?

Ni aina gani ya parachichi ninayozalisha?

Ubora wa matunda yangu ukoje?

Nauza kwa nani?

Bei ninayopata ni ipi?

Gharama zangu za uzalishaji ni kiasi gani?

Maswali haya yakijibiwa kwa usahihi, mkulima anaweza kuanza kufanya maamuzi ya biashara kwa kutumia taarifa badala ya kubahatisha.

MFUMO HUU UNAWEZA KUONGEZA THAMANI YA ZAO

Kuongeza thamani si lazima kumaanishe kuchakata parachichi kuwa mafuta au bidhaa nyingine.

Kuongeza thamani kunaweza pia kuanza kwa:

• Kuboresha ubora;
• Kupunguza upotevu;
• Kuboresha ufungashaji;
• Kuhakikisha ufuatiliaji;
• Kuboresha usafirishaji;
• Kuunganisha mkulima na mnunuzi;
• Na kuhakikisha bidhaa inafika sokoni ikiwa katika hali nzuri.

Kwa hiyo, mfumo wa stakabadhi za ghala unaweza kuwa sehemu ya safari ya kuongeza thamani ya mazao ya wakulima.

MFUMO KUENDELEA ZAIDI YA MAZAO YA KILIMO

Kaimu Mkurugenzi wa Uratibu Huduma wa WRRB, Bw. Mwita Thomas, amesema mfumo huo unaendelea kupanuliwa kutoka kwenye mazao ya kilimo pekee na sasa unahusisha pia bidhaa zisizo za kilimo.

Miongoni mwa bidhaa hizo ni mifugo hai, mwani na samaki wanaofugwa kwenye vizimba.

Hii inaonyesha mabadiliko katika mtazamo wa mfumo wa stakabadhi za ghala.

Mfumo hauishii kwenye nafaka au mazao ambayo yanaweza kuhifadhiwa kwa muda mrefu pekee.

Unaanza kuangalia namna teknolojia na mifumo ya biashara inaweza kutumika kusimamia bidhaa mbalimbali zenye thamani kiuchumi.

MIFUGO HAI, MWANI NA SAMAKI: NINI MAANA YAKE?

Kuingizwa kwa bidhaa kama mifugo hai katika mfumo kunafungua mjadala mpana kuhusu namna ya kusimamia mali yenye thamani kabla ya kuuzwa.

Kwa upande wa mwani na samaki wanaofugwa kwenye vizimba, changamoto ya msingi inaweza kuwa namna ya kuthibitisha uzalishaji, ubora, kiasi na umiliki wa bidhaa.

Hivyo, mfumo wa stakabadhi unapoendelea kupanuka, unahitaji kuendana na tabia za kila bidhaa.

Haiwezekani kutumia utaratibu mmoja kwa mazao yote bila kuzingatia tofauti zao.

Parachichi, mifugo hai, mwani na samaki wana mahitaji tofauti katika uzalishaji, uhifadhi, usafirishaji na biashara.

Kwa hiyo, ubunifu wa mfumo utahitaji wataalamu kutengeneza taratibu zinazolingana na kila bidhaa.

CHANGAMOTO ZINAZOWEZA KUJITOKEZA

Pamoja na fursa kubwa, utekelezaji wa mfumo huu unaweza kukutana na changamoto.

Changamoto ya kwanza ni elimu kwa wakulima.

Mkulima anapaswa kuelewa mfumo unavyofanya kazi, faida zake, wajibu wake na namna anavyoweza kuutumia.

Changamoto ya pili ni miundombinu ya kidijitali.

Mfumo wa kidijitali unahitaji intaneti, vifaa, mifumo salama na watumiaji wenye uwezo wa kuitumia.

Changamoto ya tatu ni viwango vya ubora.

Ikiwa bidhaa itawekwa katika mfumo rasmi, lazima kuwe na utaratibu wa wazi wa kupima na kuthibitisha ubora wake.

Changamoto nyingine ni gharama.

Mfumo mpya usipangwa vizuri unaweza kuongeza gharama kwa mkulima. Hivyo, ni muhimu kuhakikisha gharama za mfumo zinaendana na uwezo wa wazalishaji.

VIKUNDI VYA WAKULIMA VINA NAFASI KUBWA

Wakulima wadogo wanaweza kuwa na nguvu zaidi wanapounganishwa katika vikundi au vyama.

Kikundi kinaweza kusaidia katika:

• Kukusanya taarifa za uzalishaji;
• Kujadiliana na wanunuzi;
• Kuandaa mavuno;
• Kuboresha ubora;
• Kupunguza gharama za usafirishaji;
• Na kujenga uwezo wa kujadiliana bei.

Kwa hiyo, mfumo wa shamba kama ghala unaweza kuwa na ufanisi zaidi ikiwa wakulima wataunganishwa katika mfumo unaorahisisha ukusanyaji na uuzaji wa bidhaa.

ELIMU YA MKULIMA: USIVUNE KWA KUANGALIA TUNDA PEKEE

Mkulima wa parachichi anapaswa kuangalia zao lake kama biashara yenye hatua nyingi.

Mti → uzalishaji → matunzo → ukomavu → uvunaji → uchambuzi wa ubora → ufungashaji → usafirishaji → mnunuzi → soko.

Kosa katika hatua moja linaweza kuathiri hatua nyingine zote.

Kwa mfano, parachichi bora linaweza kupoteza thamani ikiwa litavunwa vibaya au kusafirishwa bila uangalifu.

Hivyo, elimu ya baada ya mavuno ni muhimu sawa na elimu ya uzalishaji shambani.

KUTOKA KILIMO CHA KAWAIDA HADI KILIMO CHA TAARIFA

Hatua inayochukuliwa na WRRB inaweza pia kuonekana kama sehemu ya mabadiliko makubwa katika kilimo cha Tanzania.

Kilimo cha zamani kilitegemea zaidi uzoefu wa mkulima na taarifa za msimu.

Kilimo cha sasa kinaelekea kwenye matumizi ya:

Taarifa + teknolojia + viwango + fedha + masoko + usafirishaji.

Mkulima anayekuwa na taarifa zaidi ana nafasi nzuri ya kufanya maamuzi sahihi.

Ndiyo maana mfumo wa stakabadhi za ghala unapounganishwa na teknolojia unaweza kuwa zaidi ya mfumo wa kuhifadhi bidhaa.

Unaweza kuwa mfumo wa taarifa za biashara ya mkulima.

SHAMBA LINAWEZA KUWA ZAIDI YA ENEO LA UZALISHAJI

Mpango wa WRRB wa kuzungumza na wazalishaji wa parachichi wa Mufindi na Njombe kuhusu kutumia shamba kama ghala la bidhaa hai ni hatua inayofungua mtazamo mpya katika biashara ya mazao ya kilimo.

Ikiwa utatekelezwa kwa ufanisi, mfumo huo unaweza kusaidia kupunguza uvunaji usio na mpangilio, kupunguza upotevu baada ya mavuno, kulinda ubora wa parachichi na kuongeza ufanisi wa biashara.

Zaidi ya yote, mfumo huo unaweza kumsaidia mkulima kuanza kuona shamba kama sehemu ya mnyororo rasmi wa biashara, badala ya kuwa eneo la kuzalisha mazao pekee.

Ushirikiano unaopangwa kati ya WRRB na Shirika la Posta Tanzania pia unaweza kuongeza fursa ya kuunganisha uzalishaji, biashara za kidijitali na usafirishaji.

Kwa mkulima wa parachichi, ujumbe mkubwa unaotokana na hatua hii ni mmoja:

Usilenge kuzalisha parachichi nyingi pekee; lenga kuzalisha parachichi zenye ubora unaotakiwa na soko, kwa wakati unaohitajika na kwa mfumo unaoweza kufuatiliwa.

Hapo ndipo kilimo kinapoanza kugeuka kuwa biashara yenye ushindani.

Na kwa Tanzania inayotafuta kuongeza thamani ya mazao, kupunguza upotevu baada ya mavuno na kuongeza kipato cha mkulima, ubunifu wa aina hii unaweza kuwa sehemu muhimu ya safari ya kujenga kilimo chenye tija, teknolojia na soko lenye uhakika.

MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI