UNGA LISHE YA WATOTO WADOGO: JINSI WAKULIMA WANAVYOWEZA KUTENGENEZA CHAKULA CHA THAMANI NA KUONGEZA KIPATO

 

Lishe bora ni msingi muhimu katika ukuaji wa mtoto, hasa katika miaka ya mwanzo ya maisha ambapo mwili na akili vinahitaji virutubisho vya kutosha kwa ajili ya ukuaji, kinga dhidi ya magonjwa na maendeleo ya ubongo.

Katika jamii nyingi za Tanzania, watoto wadogo hutumia vyakula vinavyotokana na nafaka kama mahindi, ulezi, mtama na mchele. Hata hivyo, changamoto kubwa imekuwa ni namna ya kuhakikisha vyakula hivyo vinakuwa na mchanganyiko wa virutubisho muhimu kama protini, madini, vitamini na nishati ya kutosha.

Hapa ndipo umuhimu wa unga lishe unapojitokeza. Unga lishe ni unga unaotengenezwa kwa kuchanganya aina mbalimbali za vyakula vyenye virutubisho ili kupata mlo kamili unaoweza kutumiwa kutengeneza uji wa watoto wadogo.

Kwa wakulima na wajasiriamali, utengenezaji wa unga lishe unaweza kuwa fursa kubwa ya kuongeza thamani ya mazao yao badala ya kuuza mazao ghafi pekee.

Hatua ya Kwanza: Kuchagua Malighafi Bora

Ubora wa unga lishe huanza shambani. Ili kupata bidhaa bora, ni muhimu kuchagua malighafi zilizo bora, safi na zisizo na uchafu.

Baadhi ya malighafi zinazoweza kutumika kutengeneza unga lishe ni:

1. Nafaka

Nafaka hutoa nguvu kwa mtoto kwa sababu zina wanga unaosaidia mwili kupata nishati.

Mfano wa nafaka zinazoweza kutumika:

·         Mahindi

·         Mtama

·         Ulezi

·         Mchele

·         Ngano

2. Mikunde

Mikunde huongeza protini ambayo ni muhimu kwa ukuaji wa misuli na mwili wa mtoto.

Mfano:

·         Maharage

·         Soya

·         Choroko

·         Kunde

·         Njegere

3. Mbegu zenye mafuta mazuri

Mbegu hizi husaidia kuongeza nishati na virutubisho muhimu.

Mfano:

·         Karanga

·         Ufuta

·         Mbegu za maboga

4. Vyanzo vya vitamini na madini

Unaweza kuongeza:

·         Karoti zilizokaushwa

·         Maboga yaliyokaushwa

·         Majani ya mboga yaliyokaushwa kwa usalama

 

Hatua ya Pili: Kusafisha Malighafi

Baada ya kuchagua mazao, hatua inayofuata ni usafi.

Fanya yafuatayo:

·         Ondoa mawe, mchanga na uchafu mwingine.

·         Chagua punje zilizoharibika.

·         Osha pale inapohitajika.

·         Kausha vizuri kabla ya kusaga.

Usafi ni muhimu kwa sababu unga wenye uchafu unaweza kusababisha magonjwa na kupunguza ubora wa bidhaa.

 

Hatua ya Tatu: Kuandaa Mchanganyiko wa Unga Lishe

Uwiano wa mchanganyiko unaweza kubadilika kulingana na mahitaji, lakini mfano mmoja unaweza kuwa:

·         Mahindi au mtama asilimia 60

·         Soya au maharage asilimia 20

·         Karanga au ufuta asilimia 10

·         Ulezi au mchele asilimia 10

Mchanganyiko huu husaidia kupata uwiano mzuri wa nishati, protini na madini.

Kwa biashara kubwa, ni muhimu kufanya vipimo vya kitaalamu ili kuhakikisha ubora na usalama wa chakula.

 

Hatua ya Nne: Kuunguza au Kuchoma Baadhi ya Mazao

Baadhi ya malighafi kama soya, karanga au nafaka zinaweza kuchomwa kidogo kabla ya kusaga.

Faida zake ni:

·         Kuongeza ladha nzuri.

·         Kupunguza unyevunyevu.

·         Kuongeza muda wa kuhifadhi.

·         Kupunguza baadhi ya kemikali asilia zinazoweza kuathiri mmeng'enyo.

Tahadhari: Usichome kupita kiasi kwa sababu inaweza kupunguza baadhi ya virutubisho.

 

Hatua ya Tano: Kusaga

Baada ya maandalizi, malighafi husagwa kwa mashine maalumu.

Wajasiriamali wanaweza kutumia:

·         Mashine ndogo za kusagia nafaka.

·         Mashine za vikundi vya wakulima.

·         Vinu vya kisasa vya kusaga.

Lengo ni kupata unga laini unaofaa kutengeneza uji wa mtoto.

 

Hatua ya Sita: Kuchuja Unga

Baada ya kusaga, unga unapita kwenye hatua ya kuchuja ili:

·         Kuondoa mabonge makubwa.

·         Kupata unga laini.

·         Kuboresha mwonekano wa bidhaa.

Unga unaopatikana unapaswa kuwa mkavu na usiwe na harufu ya kuharibika.

 

Hatua ya Saba: Kuongeza Virutubisho (Fortification)

Kwa baadhi ya bidhaa za kibiashara, wazalishaji huongeza virutubisho maalumu kama:

·         Madini ya chuma (Iron)

·         Zinc

·         Vitamini mbalimbali

Hatua hii hufanyika kwa kufuata viwango vinavyotakiwa na mamlaka husika.

 

Fursa ya Biashara kwa Wakulima

Utengenezaji wa unga lishe unaweza kuwa chanzo kikubwa cha mapato kwa wakulima kwa sababu unaongeza thamani ya mazao.

Badala ya mkulima kuuza:

Mahindi kilo moja → kwa bei ndogo

Anaweza kuyatumia kutengeneza bidhaa yenye thamani zaidi:

Mahindi + soya + karanga + ufungashaji mzuri → bidhaa ya unga lishe yenye soko.

Fursa hii inaweza kutumiwa na:

·         Vikundi vya wakulima.

·         Vikundi vya wanawake.

·         Vijana.

·         Wajasiriamali wa vijijini.

·         Vyama vya ushirika.

 

Changamoto Zinazoweza Kujitokeza

Pamoja na fursa hiyo, wazalishaji wanapaswa kuzingatia:

·         Ubora wa malighafi.

·         Usafi wa uzalishaji.

·         Vibali vya biashara.

·         Ufungashaji wa kitaalamu.

·         Elimu ya masoko.

Bidhaa za chakula zinazolenga watoto zinahitaji uaminifu mkubwa kutoka kwa walaji.

Kutengeneza unga lishe ya watoto wadogo ni zaidi ya kutengeneza chakula; ni fursa ya kuimarisha afya ya watoto, kuongeza thamani ya mazao ya wakulima na kujenga biashara endelevu.

Tanzania ikiwa na uzalishaji mkubwa wa nafaka, mikunde na mazao mbalimbali, wakulima wana nafasi kubwa ya kuingia katika mnyororo wa thamani wa chakula kwa kutengeneza bidhaa bora zinazokidhi mahitaji ya soko.

Kupitia ubunifu, elimu na uwekezaji mdogo, unga lishe unaweza kuwa bidhaa inayosaidia familia kupata lishe bora na pia kuwa chanzo cha ajira na kipato kwa jamii.

MKULIMA JEMBE BLOG inaendelea kutoa elimu kuhusu kilimo cha kisasa, usindikaji wa mazao, biashara ya kilimo na fursa zinazomsaidia mkulima kutoka kwenye uzalishaji kwenda kwenye uchumi wa kilimo.