Misitu ya Miombo Yageuka Mtaji wa Maendeleo: Jinsi Uhifadhi Unavyozalisha Kipato, Ajira na Mustakabali wa Tabora na Katavi

Katika picha ni Kaimu Naibu Kamishna wa Uhifadhi, Dk. Zainabu Bungwa

Kwa miaka mingi, mijadala kuhusu uhifadhi wa mazingira imekuwa ikihusishwa zaidi na kulinda misitu, kupunguza ukataji wa miti na kuhifadhi viumbe hai. Hata hivyo, hali hiyo inaanza kubadilika kadri jamii zinavyoanza kuona kuwa mazingira siyo tu urithi wa vizazi vijavyo, bali pia ni mtaji wa maendeleo ya leo. Mikoa ya Tabora na Katavi sasa inatoa mfano halisi wa namna uhifadhi wa misitu unavyoweza kuwa nyenzo ya kuongeza kipato, kuunda ajira na kuboresha ustawi wa wananchi bila kuharibu rasilimali za asili.

Matokeo hayo yanaonekana kupitia utekelezaji wa Mradi Shirikishi wa Uhifadhi wa Misitu ya Miombo ya Nyanda Kame, ambao umeanza kuonyesha mafanikio yanayoonekana katika maeneo mbalimbali ya mradi. Badala ya wananchi kuona misitu kama eneo la kukata miti pekee, sasa wanazidi kuitazama kama chanzo cha fursa za kiuchumi zinazoweza kudumu kwa vizazi vingi.

Uhifadhi Unaobadili Maisha ya Wananchi            

Wananchi wa mikoa ya Tabora na Katavi wameanza kushuhudia matokeo ya moja kwa moja ya mradi huo, huku shughuli za uhifadhi zikibadilika na kuwa chanzo cha kipato, ajira na matumizi endelevu ya rasilimali za misitu.

Mafanikio hayo yalijitokeza wazi wakati Kamati ya Wataalamu ya mradi ilipofanya ziara ya Julai 15 na 16, 2026 kukagua utekelezaji wa shughuli mbalimbali katika maeneo ya mradi na kujionea namna zinavyowanufaisha wananchi.

Akitoa taarifa ya maendeleo ya mradi mbele ya Katibu Tawala wa Mkoa wa Tabora kabla ya ziara hiyo, Kaimu Naibu Kamishna wa Uhifadhi, Dk. Zainabu Bungwa, alisema mradi umeanza kuleta mabadiliko yanayoonekana katika uhifadhi wa misitu na ustawi wa jamii kupitia uwekezaji katika shughuli za uzalishaji na maendeleo.

Kwa mujibu wake, mradi umewezesha kuanzishwa kwa vikundi vya wananchi vinavyojihusisha na shughuli mbalimbali za kiuchumi, ujenzi wa miundombinu, ununuzi wa magari na pikipiki kwa ajili ya usimamizi wa rasilimali za misitu, ujenzi wa maghala ya kuhifadhi mbegu za miti, mashamba darasa ya kilimo mseto cha misitu, ufugaji wa nyuki, uanzishaji wa maeneo ya malisho ya mifugo pamoja na kuhamasisha matumizi ya nishati safi ya kupikia.

Kauli yake inaonesha kuwa mradi haujajikita kwenye kuhifadhi misitu pekee, bali umeunganisha uhifadhi na maendeleo ya wananchi kwa vitendo.

Miombo: Hazina Isiyopaswa Kupuuzwa

Misitu ya miombo ndiyo aina kubwa zaidi ya misitu nchini Tanzania na Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara. Misitu hii ni muhimu kwa kuhifadhi vyanzo vya maji, kulinda bioanuwai, kunyonya hewa ya ukaa (kaboni), kuzuia mmomonyoko wa ardhi na kutoa malighafi mbalimbali zinazotegemewa na jamii.

Lakini kwa miongo kadhaa, misitu hiyo imeendelea kukabiliwa na changamoto za ukataji holela wa miti, uchomaji moto ovyo, upanuzi wa mashamba usiozingatia mipango ya matumizi ya ardhi na shughuli nyingine zinazochangia uharibifu wa mazingira.

Ndiyo maana mradi huu una umuhimu mkubwa, kwa kuwa unalenga kurejesha mazingira yaliyoharibiwa huku ukijenga uchumi wa wananchi wanaoishi kandokando ya misitu hiyo.

Uchumi wa Kijani Unaotafsiriwa kwa Vitendo

Moja ya mafanikio makubwa yanayojitokeza ni namna mradi ulivyoweka msingi wa kile kinachoitwa uchumi wa kijani (Green Economy).

Badala ya wananchi kutegemea ukataji wa miti kama chanzo pekee cha kipato, sasa wanashiriki katika shughuli mbadala zinazohifadhi mazingira na wakati huo huo kuwaongezea mapato.

Miongoni mwa shughuli hizo ni:

• Ufugaji wa nyuki na uzalishaji wa asali.

• Kilimo mseto kinachounganisha mazao na miti.

• Uzalishaji wa miche ya miti.

• Matumizi ya nishati safi ya kupikia.

• Usimamizi wa maeneo ya malisho.

• Vikundi vya uzalishaji vinavyoongeza thamani ya mazao ya misitu.

Hii ni hatua muhimu kwa sababu inaondoa mtazamo kwamba uhifadhi ni kikwazo kwa maendeleo. Badala yake, unaonyesha kuwa maendeleo yanaweza kupatikana kupitia matumizi sahihi ya rasilimali za asili.

Ushirikiano wa Viongozi ni Nguzo ya Mafanikio

, alisisitiza kuwa mafanikio ya mradi yanahitaji kuungwa mkono na uelewa wa pamoja wa viongozi wa mikoa na wilaya.

Alieleza umuhimu wa kuandaliwa taarifa ya kina itakayowasilishwa kwa Kamati za Ulinzi na Usalama za mikoa na wilaya ili kuongeza uelewa kuhusu malengo ya mradi, mafanikio yake na mchango wake katika maendeleo ya wananchi.

Hili linaonesha kuwa mafanikio ya miradi ya mazingira hayawezi kutegemea wataalamu pekee, bali yanahitaji ushirikiano wa viongozi wa kisiasa, watendaji wa serikali na jamii.

Matumizi Bora ya Ardhi ni Suluhisho la Migogoro

Kwa upande wake, mwakilishi wa Katibu Tawala wa Mkoa wa Katavi ambaye pia ni Afisa Misitu wa Mkoa huo, Augustine Hildagadess, aliwataka wananchi kutenga maeneo rasmi ya malisho ya mifugo ili kupunguza migogoro ya matumizi ya ardhi.

Pendekezo hilo lina umuhimu mkubwa kwa sababu migogoro kati ya wakulima, wafugaji na wahifadhi imekuwa changamoto katika maeneo mengi nchini.

Kupanga matumizi bora ya ardhi kunasaidia:

• kulinda misitu,

• kuboresha uzalishaji wa kilimo,

• kuimarisha mifugo,

• kupunguza migogoro ya kijamii,

• na kuhakikisha matumizi endelevu ya rasilimali za asili.

             Ziara ya Wataalamu Yathibitisha Utekelezaji

Katika ziara hiyo, Kamati ya Wataalamu iligawanyika katika makundi mawili.

Kundi la kwanza lilitembelea shughuli za mradi wilayani Sikonge, Kituo cha Ulinzi na Kituo cha Ufugaji Nyuki cha TFS Mlele pamoja na ofisi za viongozi wa Mkoa wa Katavi na Wilaya ya Mlele.

Kundi la pili lilikagua utekelezaji wa shughuli mbalimbali katika wilaya za Urambo na Kaliua.

Ziara hizi zimekuwa sehemu muhimu ya kuhakikisha fedha za mradi zinatumika kama zilivyopangwa na shughuli zinazotekelezwa zinaendelea kutoa matokeo yaliyokusudiwa.

Uwekezaji wa Kimataifa Unaolenga Matokeo ya Ndani

Mradi huu unafadhiliwa na Mfuko wa Mazingira Duniani (GEF) kupitia Shirika la Chakula na Kilimo la Umoja wa Mataifa (FAO) kwa kushirikiana na Wakala wa Huduma za Misitu Tanzania (TFS).

Mradi wenye thamani ya dola za Marekani 6,785,882 unatekelezwa kuanzia mwaka 2023 hadi 2027, ukiwa na malengo ya:

• kurejesha takribani hekta 34,000 za misitu ya miombo iliyoharibiwa;

• kuboresha maisha ya wananchi wanaoizunguka misitu;

• kuimarisha usimamizi endelevu wa rasilimali za misitu.

Mbali na TFS na FAO, utekelezaji wa mradi unashirikisha Ofisi ya Makamu wa Rais (Mazingira), ICRAF, TARI, Wizara ya Maji, Wizara ya Mifugo, TAMISEMI pamoja na vikundi vya kijamii vinavyoshiriki katika shughuli za uhifadhi na maendeleo.

Uchambuzi wa Mkulima Jembe Blog

Mafanikio yanayoanza kuonekana Tabora na Katavi yanatoa funzo muhimu kwamba uhifadhi wa mazingira unaweza kuwa kichocheo cha maendeleo ya kiuchumi badala ya kuwa mzigo kwa wananchi.

Pale ambapo jamii zinashirikishwa kikamilifu katika kupanga na kutekeleza miradi ya uhifadhi, matokeo yake huwa makubwa zaidi kuliko miradi inayotekelezwa bila ushiriki wa wananchi. Kuunganisha uhifadhi na shughuli za uzalishaji kama ufugaji wa nyuki, kilimo mseto, matumizi ya nishati safi na upangaji bora wa matumizi ya ardhi kunajenga mazingira ambayo wananchi wanaona faida ya moja kwa moja ya kulinda misitu.

Aidha, mradi huu unaonyesha umuhimu wa ushirikiano kati ya serikali, taasisi za kimataifa, watafiti na jamii katika kutafuta suluhisho la changamoto za mazingira na mabadiliko ya tabianchi. Huu ni mfano wa jinsi sera za mazingira zinavyoweza kutafsiriwa kuwa maendeleo halisi ya wananchi kupitia ajira, kipato na matumizi endelevu ya rasilimali za asili.

Mradi Shirikishi wa Uhifadhi wa Misitu ya Miombo ya Nyanda Kame unaonyesha kuwa misitu si hazina ya miti pekee, bali ni msingi wa uchumi, ustawi wa jamii na maendeleo endelevu. Kadiri jamii zinavyoendelea kushiriki katika uhifadhi na kutumia rasilimali kwa njia endelevu, ndivyo fursa za ajira, kipato na usalama wa mazingira zinavyoongezeka.

Kwa Tanzania ambayo inaendelea kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabianchi, miradi ya aina hii ni mfano wa njia bora ya kuunganisha uhifadhi wa mazingira na maendeleo ya kiuchumi. Mafanikio yanayoonekana Tabora na Katavi yanaweza kuwa dira kwa maeneo mengine nchini, yakithibitisha kuwa kulinda misitu si jukumu la wataalamu pekee bali ni uwekezaji wa muda mrefu kwa ustawi wa wananchi, uchumi wa taifa na vizazi vijavyo.