Na Mkulima Jembe Blog
Shirika la VI Agroforestry linatarajia kufanya kongamano kubwa la vijana kuhusu kilimo misitu litakalofanyika mkoani Mara mwezi Oktoba mwaka huu, likiwa na lengo la kuwakutanisha zaidi ya washiriki 8,000 kutoka maeneo mbalimbali nchini.
Kongamano hilo linatarajiwa kuwa moja ya majukwaa muhimu kwa vijana kujifunza, kujadiliana na kutambua fursa zinazopatikana katika kilimo misitu, sambamba na kujengewa uwezo wa kutumia mifumo ya kilimo inayoweza kuongeza uzalishaji wa chakula, kulinda mazingira na kukabiliana na athari zinazotokana na mabadiliko ya tabianchi.
Akizungumza katika kongamano la wadau wa kilimo lililofanyika kwenye Maonesho ya Nane Nane katika Viwanja vya John Malecela, Nzuguni jijini Dodoma, Mkurugenzi Mkazi wa VI Agroforestry, Martha Olotu, alisema kongamano hilo linalenga kuwajengea vijana uelewa kuhusu fursa zilizopo katika kilimo misitu na namna wanavyoweza kushiriki katika kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabianchi.
Kwa mujibu wa Olotu, kongamano hilo linatarajiwa kukutanisha vijana wengi zaidi kutoka maeneo mbalimbali nchini ili kujadili nafasi yao katika sekta ya kilimo misitu, mazingira na maendeleo endelevu.
Alisema mgeni rasmi anatarajiwa kuwa Waziri wa Vijana, Joel Nanauka, ambaye atazungumza na vijana kuhusu nafasi yao katika sekta hiyo na namna wanavyoweza kutumia fursa zilizopo kujenga maisha yao na kuchangia maendeleo ya jamii.
KILIMO MISITU NI NI
Hii ina maana kwamba mkulima hahitaji kuacha kabisa kulima mazao ili kupanda miti. Badala yake, miti inaweza kuingizwa katika mfumo wa shamba kwa namna ambayo inasaidia uzalishaji wa mazao, mifugo na mazingira.
Kwa mfano, mkulima anaweza kuwa na miti inayotoa kivuli, matunda, kuni, mbao, malisho ya mifugo au kusaidia kuboresha udongo, huku akiendelea kulima mahindi, maharage, alizeti, kahawa, migomba au mazao mengine yanayofaa katika eneo lake.
Hivyo, kilimo misitu si suala la kupanda miti pekee. Ni mfumo wa kilimo unaolenga kupata faida za kiuchumi, kimazingira na kijamii kwa kuunganisha miti na shughuli nyingine za kilimo.
KWA NINI KILIMO MISITU NI MUHIMU KWA MKULIMA?
Moja ya changamoto kubwa zinazowakabili wakulima ni kupungua kwa rutuba ya udongo. Shamba linapotumika mara kwa mara bila kutunzwa vizuri, virutubisho hupungua na uwezo wa udongo kuzalisha mazao nao hupungua.
Miti katika mifumo ya kilimo misitu inaweza kusaidia katika kuboresha mazingira ya udongo. Baadhi ya miti inaweza kuchangia kuongeza mabaki ya mimea kwenye udongo, kupunguza mmomonyoko na kusaidia kuhifadhi unyevunyevu.
Hii ni muhimu hasa katika maeneo ambayo wakulima wanakabiliwa na vipindi virefu vya ukame.
Miti pia inaweza kusaidia kupunguza kasi ya upepo katika maeneo yenye upepo mkali, kutoa kivuli kwa mifugo na baadhi ya mazao, pamoja na kusaidia kuhifadhi mazingira ya shamba.
Kwa hiyo, mkulima anayefikiria kilimo misitu anatakiwa kutazama miti si kama kitu kinachochukua nafasi ya mazao pekee, bali kama sehemu ya mfumo wa uzalishaji unaoweza kusaidia shamba kuwa na tija kwa muda mrefu.
KILIMO MISITU NA MABADILIKO YA TABIANCHI
Mkulima anategemea mvua, lakini mabadiliko ya mwenendo wa mvua yanaweza kufanya kilimo kuwa na hatari zaidi. Wakati mwingine mvua huchelewa, wakati mwingine hunyesha kwa muda mfupi kwa nguvu kubwa na kusababisha mafuriko, huku vipindi vya ukame vikiongezeka katika maeneo mengine.
Hali hii inaweza kuathiri uzalishaji wa chakula na kipato cha mkulima.
Kilimo misitu kinaweza kuwa sehemu ya suluhisho kwa sababu miti ni muhimu katika uhifadhi wa mazingira na mifumo ya ikolojia.
Kwa kuwa miti hukua kwa muda mrefu, mkulima anaweza kuwa na vyanzo tofauti vya uzalishaji badala ya kutegemea zao moja pekee.
Hii ndiyo dhana muhimu ya ustahimilivu wa kilimo.
Mkulima anayelima zao moja pekee anaweza kupata hasara kubwa iwapo zao hilo litashambuliwa na wadudu, magonjwa au kukumbwa na ukame.
Lakini mkulima mwenye mfumo unaochanganya mazao, miti na shughuli nyingine anaweza kuwa na vyanzo mbalimbali vya chakula na kipato.
FURSA KWA VIJANA
Uamuzi wa VI Agroforestry kuandaa kongamano kubwa la vijana ni muhimu kwa sababu vijana ni kundi muhimu katika mustakabali wa kilimo nchini.
Kwa muda mrefu, kilimo kimekuwa kikihusishwa zaidi na wazee katika maeneo mengi ya vijijini, huku baadhi ya vijana wakikiona kama kazi yenye faida ndogo au inayohitaji nguvu nyingi bila teknolojia.
Hata hivyo, kilimo misitu kinaweza kufungua mtazamo mwingine.
Vijana wanaweza kushiriki katika uzalishaji wa miche, uanzishaji wa vitalu vya miti, biashara ya miche, usindikaji wa mazao yanayotokana na miti, uzalishaji wa matunda, ufugaji unaoendana na mazingira ya kilimo misitu na huduma za kitaalamu zinazohusiana na uhifadhi wa mazingira.
Hii ina maana kwamba fursa hazipo shambani pekee.
Kuna fursa katika mnyororo mzima wa thamani.
Kijana anaweza kuanza kwa kuzalisha miche na kuiuza kwa wakulima, taasisi, shule, mashirika na watu binafsi.
Mwingine anaweza kuingia katika usindikaji wa mazao ya miti na matunda.
Mwingine anaweza kufanya biashara ya vifaa vinavyotumika katika uzalishaji wa miche na kilimo.
Wengine wanaweza kujikita katika huduma za ushauri, uhamasishaji wa mazingira na teknolojia zinazosaidia wakulima kutumia ardhi kwa ufanisi.
VI AGROFORESTRY IMEFANYA KAZI TANZANIA KWA MIAKA 30
Historia hiyo inaonyesha namna dhana ya kilimo misitu imeendelea kupewa nafasi katika maeneo mbalimbali yenye mazingira na mifumo tofauti ya kilimo.
Mikoa hiyo ina changamoto na fursa tofauti za kilimo.
Kwa mfano, mahitaji ya mkulima katika eneo lenye ukame yanaweza kuwa tofauti na mahitaji ya mkulima katika eneo lenye mvua nyingi.
Hivyo, elimu ya kilimo misitu inahitaji kuzingatia mazingira ya eneo, aina ya udongo, hali ya hewa, mazao yanayolimwa na mahitaji ya soko.
Si kila aina ya mti inafaa kupandwa kila mahali.
Mkulima anapaswa kupata ushauri wa wataalamu kabla ya kuingiza aina fulani ya miti katika shamba lake.
WASHIRIKI ZAIDI YA 3,000 TAYARI WAMEJISAJILI
Olotu alisema hadi sasa washiriki zaidi ya 3,000 tayari wamejisajili, huku lengo likiwa kufikia washiriki 8,000, kutoka 6,000 walioshiriki mwaka jana.
Idadi hiyo inaonyesha kwamba kuna ongezeko la hamu ya vijana na wadau kuhusu masuala ya kilimo misitu.
Kufikia washiriki 8,000 kutakuwa fursa kubwa ya kubadilishana uzoefu kutoka maeneo mbalimbali nchini.
Vijana wanaweza kujifunza kutoka kwa wakulima ambao tayari wana uzoefu wa kutumia miti katika mashamba yao.
Wanaweza pia kukutana na wataalamu, taasisi, mashirika na wadau wa sekta binafsi wanaoweza kuwasaidia katika kupata teknolojia, masoko, mitaji na elimu.
Kwa mtazamo wa mkulima, kongamano kama hili linapaswa kutazamwa zaidi ya tukio la kawaida.
Ni darasa kubwa la fursa.
MITANDAO YA WADAU KUIMARISHA KILIMO MISITU
Olotu alisema shirika hilo pia linakusudia kuanzisha mtandao wa mashirika yanayojihusisha na kilimo misitu ili kuimarisha ushirikiano na kuendeleza sekta hiyo.
Hatua hii inaweza kuwa muhimu kwa sababu changamoto za kilimo misitu haziwezi kutatuliwa na taasisi moja pekee.
Kuna umuhimu wa kuwa na ushirikiano kati ya watafiti, wakulima, serikali, mashirika yasiyo ya kiserikali, taasisi za elimu, sekta binafsi na taasisi za fedha.
Mkulima anaweza kuwa na nia ya kupanda miti lakini akakosa miche bora.
Anaweza kuwa na miche lakini akakosa elimu ya kuitunza.
Anaweza kuzalisha mazao lakini akakosa soko.
Anaweza kupata soko lakini akakosa mtaji wa kuongeza uzalishaji.
Kwa hiyo, mtandao wa wadau unaweza kusaidia kuunganisha changamoto hizo na kuzifanya kuwa sehemu ya mfumo mmoja wa maendeleo.
KILIMO MISITU NA RUTUBA YA UDONGO
Kwa upande wake, Edna Paul kutoka Counsenult alisema kilimo misitu kina mchango mkubwa katika kuhifadhi mazingira, kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, kuongeza rutuba ya udongo na kuimarisha usalama wa chakula, hivyo kusaidia kupunguza utapiamlo.
Hoja hii ni muhimu sana kwa mkulima kwa sababu rutuba ya udongo ndiyo msingi wa uzalishaji.
Mkulima akipoteza udongo wenye rutuba, gharama za uzalishaji zinaweza kuongezeka kwa sababu atalazimika kutafuta njia nyingine za kurejesha virutubisho.
Kilimo misitu kinaweza kusaidia katika kujenga mfumo ambao unalenga si tu kuvuna mazao msimu huu, bali pia kulinda uwezo wa shamba kuzalisha katika misimu ijayo.
Hii ni dhana ya kilimo endelevu.
USALAMA WA CHAKULA UNAANZA SHAMBANI
Usalama wa chakula hauishii kuwa na chakula cha kutosha pekee.
Chakula kinapaswa pia kuwa na ubora na mlo wa familia uwe na virutubisho mbalimbali.
Kilimo misitu kinaweza kusaidia kuongeza aina mbalimbali za vyakula vinavyopatikana katika kaya.
Miti ya matunda inaweza kuongeza upatikanaji wa matunda.
Mifumo inayounganisha miti na mifugo inaweza kusaidia upatikanaji wa malisho katika mazingira yanayofaa.
Mazao mbalimbali yanaweza kuongezwa katika mfumo wa uzalishaji kulingana na eneo.
Kwa hiyo, familia inayozalisha aina mbalimbali za mazao inaweza kuwa na nafasi nzuri zaidi ya kupata mlo tofauti kuliko familia inayotegemea zao moja pekee.
KILIMO MISITU NI BIASHARA, SI UHIFADHI PEKEE
Moja ya mambo muhimu ambayo vijana wanapaswa kuelewa ni kwamba kilimo misitu hakipaswi kuonekana kama shughuli ya uhifadhi wa mazingira pekee.
Ni pia fursa ya biashara.
Miti inaweza kutoa bidhaa mbalimbali kulingana na aina na matumizi yake.
Matunda yanaweza kuuzwa yakiwa mabichi au kusindikwa.
Miche inaweza kuwa biashara.
Baadhi ya bidhaa zinazotokana na miti zinaweza kuongezwa thamani kabla ya kuuzwa.
Kwa hiyo, kijana anapaswa kujiuliza:
Ninaweza kuzalisha nini? Nani atanunua? Bei ni kiasi gani? Gharama zangu ni zipi? Na ninawezaje kuongeza thamani ya bidhaa yangu?
Maswali hayo yanaweza kumsaidia kijana kugeuza kilimo misitu kutoka shughuli ya kawaida na kuwa biashara yenye mpango.
JUKWAA LA WADAU KUWAUNGANISHA WAHUSIKA
Naye Mkurugenzi wa Civil Social Protective Foundation, Nemesi Kiliya, alisema wadau wanatarajia kuzindua jukwaa la wadau wa kilimo misitu litakalounganisha taasisi mbalimbali kushirikiana katika kukuza sekta hiyo.
Jukwaa hilo linaweza kuwa na nafasi muhimu katika kurahisisha mawasiliano na kubadilishana taarifa kati ya wadau.
Taarifa ni rasilimali muhimu kwa mkulima.
Mkulima anahitaji kujua aina gani ya mti inafaa katika eneo lake, namna ya kuupanda, muda wa kupanda, nafasi kati ya miti na mazao, namna ya kuutunza na matumizi yake ya baadaye.
Pia anahitaji kujua masoko na fursa za kuongeza thamani.
Hivyo, jukwaa la wadau linaweza kusaidia kupeleka taarifa hizo karibu zaidi na mkulima.
MKULIMA ANAPASWA KUANZA WAPI?
Kwa mkulima ambaye anataka kuanza kilimo misitu, hatua ya kwanza si kukimbilia kupanda miti mingi.
Hatua ya kwanza ni kupata elimu.
Mkulima anatakiwa kutambua aina ya udongo alionao, hali ya hewa ya eneo lake, ukubwa wa shamba, mazao anayolima na aina ya miti inayoweza kuendana na mfumo wake wa uzalishaji.
Baada ya hapo anaweza kupanga sehemu ambayo miti itapandwa.
Ni muhimu pia kuzingatia nafasi kati ya miti na mazao ili kuepuka ushindani mkubwa wa maji, virutubisho na mwanga.
Mkulima pia anatakiwa kuzingatia matumizi ya miti hiyo kwa muda mrefu.
Kama lengo ni matunda, anatakiwa kuchagua aina zinazofaa kwa soko analolenga.
Kama ni kuboresha mazingira ya shamba, aina inayofaa inaweza kuwa tofauti.
Kama ni kuni, mbao, malisho au matumizi mengine, uchaguzi nao unatakiwa kuzingatia lengo hilo.
ELIMU NI MSINGI WA MAFANIKIO
Kilimo misitu kina fursa kubwa, lakini mafanikio yake yanahitaji elimu na mipango.
Mkulima asipate ushauri sahihi anaweza kuchagua miti isiyofaa, kupanda kwa nafasi isiyofaa au kutumia mfumo ambao unaathiri mazao yake.
Ndiyo maana ushiriki wa wataalamu, watafiti na taasisi zinazofanya kazi katika sekta hii ni muhimu.
Vijana wanaokwenda kwenye kongamano la Mara wanapaswa kwenda wakiwa na maswali.
Waulize wataalamu kuhusu aina bora za miche.
Waulize kuhusu masoko.
Waulize kuhusu gharama.
Waulize kuhusu teknolojia.
Waulize kuhusu namna ya kupata mitaji.
Waulize kuhusu fursa za ajira na biashara.
Na muhimu zaidi, waulize kuhusu namna ya kugeuza elimu hiyo kuwa mradi unaoweza kuleta kipato.
MARA KUWA KITOVU CHA MAJADILIANO YA KILIMO MISITU
Kufanyika kwa kongamano hilo mkoani Mara kuna umuhimu wa pekee kwa sababu ni mkoa ambao VI Agroforestry ilianzia katika utekelezaji wa shughuli zake nchini.
Kongamano hilo linaweza kuwa fursa ya kuonyesha uzoefu uliopatikana kwa miaka 30 na namna maarifa hayo yanavyoweza kutumika katika maeneo mengine ya Tanzania.
Pia linaweza kutoa nafasi kwa vijana kutoka mikoa mbalimbali kujifunza kutoka kwa jamii na wakulima ambao wamekuwa wakijihusisha na shughuli zinazohusiana na kilimo misitu.
KILIMO CHA BAADAYE KINAHITAJI MIFUMO ENDELEVU
Tanzania inahitaji kuongeza uzalishaji wa chakula, lakini wakati huo huo inahitaji kulinda ardhi na mazingira.
Hii ndiyo changamoto kubwa inayotakiwa kuangaliwa katika kilimo cha sasa.
Hatuwezi kuongeza uzalishaji kwa kuharibu rasilimali ambazo wakulima wa kesho watahitaji.
Ardhi, maji, misitu na bioanuwai ni sehemu ya msingi wa uzalishaji wa chakula.
Kwa hiyo, kilimo kinacholinda rasilimali hizi kinaweza kuwa na umuhimu mkubwa kwa vizazi vijavyo.
Kilimo misitu kinaingia katika mjadala huo kwa sababu kinajaribu kuunganisha uzalishaji na uhifadhi.
VIJANA WAKIWEZESHWA, KILIMO MISITU KINAWEZA KUWA FURSA KUBWA
Kongamano linalotarajiwa kufanyika mkoani Mara mwezi Oktoba mwaka huu, likiwa na lengo la kuwakutanisha zaidi ya washiriki 8,000, ni fursa muhimu ya kuendelea kuijengea Tanzania kizazi cha vijana kinachoelewa uhusiano kati ya kilimo, mazingira, biashara na mabadiliko ya tabianchi.
VI Agroforestry, kupitia uzoefu wake wa miaka 30 nchini, inaendelea kutoa nafasi kwa wadau kujadili namna kilimo misitu kinavyoweza kuwa sehemu ya suluhisho la changamoto zinazowakabili wakulima na jamii.
Kwa mkulima, ujumbe mkubwa ni kwamba mti shambani haupaswi kuonekana kama kikwazo cha uzalishaji pekee. Ukichaguliwa na kupangwa vizuri, unaweza kuwa sehemu ya mfumo wa kuongeza tija, kulinda udongo, kusaidia mazingira, kuongeza vyanzo vya kipato na kujenga ustahimilivu dhidi ya mabadiliko ya tabianchi.
Kwa vijana, ujumbe ni mpana zaidi: kilimo misitu si kupanda miti tu; ni fursa ya biashara, ajira, ubunifu, utafiti, teknolojia na ulinzi wa mazingira.
Na kwa taifa, mjadala huu unapaswa kwenda zaidi ya kongamano moja.
Unahitaji sera zinazotekelezeka, elimu kwa wakulima, miche bora, utafiti, masoko, mitaji, teknolojia na ushirikiano wa wadau.
Ikiwa vijana 8,000 wataondoka kwenye kongamano hilo wakiwa na maarifa, mitandao na mipango ya vitendo, basi kongamano hilo linaweza kuwa zaidi ya tukio la siku moja—linaweza kuwa mwanzo wa kizazi kipya kinacholima kwa kuangalia chakula cha leo, kipato cha kesho na mazingira ya vizazi vijavyo.
MKULIMA JEMBE BLOG
NI JUHUDI ZETU VIJIJI KUWA MIJI
No comments:
Post a Comment