KILIMO CHA ULEZI: KUANZIA UTAYARISHAJI WA SHAMBA HADI SOKONI,

                         MAKALA YA MKULIMA JEMBE

                                  Mawasiliano: 0756 483 174

 

1. Historia ya Zao la Ulezi

Ulezi ni moja ya mazao ya asili ya Afrika yaliyolimwa kwa maelfu ya miaka. Zao hili linaaminika kuanza kulimwa katika maeneo ya Afrika Mashariki na Magharibi kabla ya kusambaa hadi Asia. Nchini Tanzania, hulimwa zaidi katika mikoa ya Dodoma, Singida, Shinyanga, Manyara na baadhi ya maeneo ya Mbeya.

Kisayansi, ulezi hujulikana kama Eleusine coracana (finger millet). Ni zao linalostahimili ukame, hali inayolifanya kuwa muhimu sana katika kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi na uhaba wa chakula.

      2. Umuhimu wa Kilimo cha Ulezi

 Hustahimili ukame kuliko mahindi na mpunga

 Huhitaji pembejeo chache

 Lina thamani kubwa ya lishe (madini ya chuma, kalsiamu na protini)

 Lina soko la uhakika ndani na nje ya nchi

 Linaweza kuhifadhiwa kwa muda mrefu bila kuharibika

 3. Hatua za Kilimo cha Ulezi

(A) Uchaguzi wa Eneo

 Udongo tifutifu au kichanga unaopitisha maji vizuri

 Epuka maeneo yenye maji kutuama

pH inayofaa ni 5.0–7.5

 (B) Utayarishaji wa Shamba

    Lima shamba mapema kabla ya msimu wa mvua

    Fanya kulima mara 1–2 ili udongo uwe laini

   Tengeneza matuta kama eneo lina mteremko

 (C) Upandaji

     Tumia mbegu bora zilizothibitishwa

     Panda kwa mistari (cm 30 kati ya mstari na mstari)

    Tumia kilo 8–10 za mbegu kwa ekari

     Panda mwanzoni mwa mvua

     (D) Palizi

     
Palilia mara ya kwanza wiki 2–3 baada ya kuota

   Palizi ya pili kabla ya mmea kutoa masuke

 (E) Mbolea

     Samadi au mboji inapendekezwa

    Unaweza kutumia NPK au DAP kulingana na ushauri wa mtaalamu

 (F) Magonjwa na Wadudu

  Kuoza kwa majani

  Ndege waharibifu wakati wa kukomaa

  Tumia mbegu bora na fanya ulinzi wa shamba

4. Uvunaji na Uhifadhi

  Uvunaji hufanyika miezi 3–4 baada ya kupanda

  Vuna masuke yakikomaa na kubadilika rangi

  Kaushia vizuri kabla ya kuhifadhi

  Hifadhi kwenye magunia safi au vyombo visivyopitisha unyevu

Ulezi unaweza kuhifadhiwa zaidi ya miaka 5 bila kuharibika iwapo umehifadhiwa vizuri.

5. Masoko ya Ulezi

Soko la ulezi linakua kwa kasi kutokana na ongezeko la uhitaji wa vyakula vya lishe. Masoko makuu ni:

 Masoko ya ndani (Dodoma, Dar es Salaam, Arusha)

 Viwanda vya kusindika unga

 Watengenezaji wa vyakula vya watoto

 Soko la kimataifa

Bei hutegemea msimu na ubora, lakini ni zao lenye faida nzuri kwa mkulima.

6. Matumizi ya Ulezi

   Uji wa watoto na watu wazima

   Ugali wa ulezi

  Mikate na maandazi

  Vinywaji vya asili

  Lishe kwa wagonjwa na wazee

Ulezi una madini mengi hasa chuma (iron) na kalsiamu, hivyo husaidia kuzuia upungufu wa damu na kuimarisha mifupa.

Kilimo cha ulezi ni suluhisho la uhakika kwa mkulima anayekabiliana na ukame na changamoto za mabadiliko ya tabianchi. Kwa gharama ndogo za uzalishaji na soko linalokua, mkulima anaweza kupata faida kubwa.

Kwa mafunzo zaidi na ushauri wa kilimo:

Wasiliana: 0756 483 174

Mkulima Jembe